Somadeva: Kathasaritsagara 10.5

जलभीतः श्रुतो देव श्रूयतां पुत्रघात्ययम् । बहुपुत्रो दरिद्रश् च मूर्खः कश्चिदभूत्पुमान्

jalabhītaḥ śruto deva śrūyatāṃ putraghātyayam / bahuputro daridraś ca mūrkhaḥ kaścidabhūtpumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एकस्मिन्मृते पुत्रे द्वितीयमवधीत्स्वयम् । कथं बालो ऽयमेकाकी पथि दूरे व्रजेदिति

sa ekasminmṛte putre dvitīyamavadhītsvayam / kathaṃ bālo 'yamekākī pathi dūre vrajediti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स निन्द्यो हास्यश् च देशान्निर्वासितो जनैः । एवं पशुश् च मूर्खश् च निर्विवेकमती समौ

tataḥ sa nindyo hāsyaś ca deśānnirvāsito janaiḥ / evaṃ paśuś ca mūrkhaś ca nirvivekamatī samau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतस् त्वया पुत्रघाती भ्रातृभौतम् इमं शृणु । जनमध्ये कथाः कुर्वन् को ऽप्य् आसीत् क्वापि मुग्धधीः

śrutas tvayā putraghātī bhrātṛbhautam imaṃ śṛṇu / janamadhye kathāḥ kurvan ko 'py āsīt kvāpi mugdhadhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भव्यं पुरुषं दूराद् दृष्ट्वा मूर्खो ऽब्रवीद् इदम् । एष मे भवति भ्राता रिक्थमस्य हराम्यतः

sa bhavyaṃ puruṣaṃ dūrād dṛṣṭvā mūrkho 'bravīd idam / eṣa me bhavati bhrātā rikthamasya harāmyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं तु कश्चिन् नैतस्य तेन नैतद् ऋणं मम । इत्य् उक्तवान् स मूढो ऽत्र पाषाणानप्यहासयत्

ahaṃ tu kaścin naitasya tena naitad ṛṇaṃ mama / ity uktavān sa mūḍho 'tra pāṣāṇānapyahāsayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं मूढस्य मूढत्वं स्वार्थान्धस्यातिचित्रता । भ्रातृभौतः श्रुतो देव ब्रह्मचारिसुतं शृणु

evaṃ mūḍhasya mūḍhatvaṃ svārthāndhasyāticitratā / bhrātṛbhautaḥ śruto deva brahmacārisutaṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश् चित्पितृगुणाख्यानप्रवृत्तसखिमध्यगः । मुग्धः स्वपितुरुत्कर्षं वर्णयन्नेवम् अभ्यधात्

kaś citpitṛguṇākhyānapravṛttasakhimadhyagaḥ / mugdhaḥ svapiturutkarṣaṃ varṇayannevam abhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आबल्याद्ब्रह्मचारी मे पिता नान्यो ऽस्ति तत्समः । तच् छ्रुत्वा त्वं कुतो जात इति तं सुहृदो ऽब्रुवन्

ābalyādbrahmacārī me pitā nānyo 'sti tatsamaḥ / tac chrutvā tvaṃ kuto jāta iti taṃ suhṛdo 'bruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानसो ऽहं सुतस् तस्येत्य् एवं पुनर् अपि ब्रुवन् । विशेषतो विहसितः स तैर् जडशिरोमणिः

mānaso 'haṃ sutas tasyety evaṃ punar api bruvan / viśeṣato vihasitaḥ sa tair jaḍaśiromaṇiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यारूढं वदन्त्य् एवम् असंबद्धं जडाशयाः । ब्रह्मचारिसुतं श्रुत्वा श्रूयतां गणको ऽप्य् अयम्

atyārūḍhaṃ vadanty evam asaṃbaddhaṃ jaḍāśayāḥ / brahmacārisutaṃ śrutvā śrūyatāṃ gaṇako 'py ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव नाम गणकः कश्चिद्विज्ञानवर्जितः । स भार्यापुत्रसहितः स्वदेशाद्वृत्त्यभावतः

babhūva nāma gaṇakaḥ kaścidvijñānavarjitaḥ / sa bhāryāputrasahitaḥ svadeśādvṛttyabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा देशान्तरं चैवं मिथ्याविज्ञानमात्मनः । कृतकप्रत्ययेनार्थपूजां प्राप्तमदर्शयत्

gatvā deśāntaraṃ caivaṃ mithyāvijñānamātmanaḥ / kṛtakapratyayenārthapūjāṃ prāptamadarśayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिष्वज्य सुतं बालं स तं सर्वजनाग्रतः । रुरोद पृष्टश् च जनैर् एवं पापो जगाद सः

pariṣvajya sutaṃ bālaṃ sa taṃ sarvajanāgrataḥ / ruroda pṛṣṭaś ca janair evaṃ pāpo jagāda saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतं भव्यं भविष्यच् च जाने ऽहं तदयं शिशुः । विपत्स्यते मे दिवसे सप्तमे तेन रोदिमि

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyac ca jāne 'haṃ tadayaṃ śiśuḥ / vipatsyate me divase saptame tena rodimi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा तत्र विस्माप्य लोकं प्राप्ते ऽनि सप्तमे । प्रत्यूष एव सुप्तं च स व्यापादितवान्सुतम्

ity uktvā tatra vismāpya lokaṃ prāpte 'ni saptame / pratyūṣa eva suptaṃ ca sa vyāpāditavānsutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वाथ तं मृतं बालं संजातप्रत्ययैर् जनैः । पूजितो धनमासाद्य स्वदेशं स्वैर् अमाययौ

dṛṣṭvātha taṃ mṛtaṃ bālaṃ saṃjātapratyayair janaiḥ / pūjito dhanamāsādya svadeśaṃ svair amāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अर्थलोभान् मिथ्यैव विज्ञानख्यापनेच्छवः । मूर्खाः पुत्रम् अपि घ्नन्ति न रज्येत् तेषु बुद्धिमान्

ity arthalobhān mithyaiva vijñānakhyāpanecchavaḥ / mūrkhāḥ putram api ghnanti na rajyet teṣu buddhimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं च श्रूयतां मूर्खः क्रोधनः पुरुषः प्रभो । बहिः स्थितस्य कस्यापि पुंसः कुत्रापि शृण्वतः

ayaṃ ca śrūyatāṃ mūrkhaḥ krodhanaḥ puruṣaḥ prabho / bahiḥ sthitasya kasyāpi puṃsaḥ kutrāpi śṛṇvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यन्तरे गुणान् कश्चिच् छशंस स्वजनाग्रतः । तदा चैको ऽब्रवीत् तत्र सत्यं स गुणवान् सखे

abhyantare guṇān kaścic chaśaṃsa svajanāgrataḥ / tadā caiko 'bravīt tatra satyaṃ sa guṇavān sakhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तु द्वौ तस्य दोषौ स्तः साहसी क्रोधनश् च यत् । इति वादिनमेवैतं बहिर्वर्ती निशम्य सः

kiṃ tu dvau tasya doṣau staḥ sāhasī krodhanaś ca yat / iti vādinamevaitaṃ bahirvartī niśamya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुमान् प्रविश्य सहसा वाससावेष्टयद्गले । रे जाल्म साहसं किं मे क्रोधः कश् च मया कृतः

pumān praviśya sahasā vāsasāveṣṭayadgale / re jālma sāhasaṃ kiṃ me krodhaḥ kaś ca mayā kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उवाच च साक्षेपं पुमान् क्रोधाग्निना ज्वलन् । ततो हसन्तस् तत्रान्ये तम् ऊचुः किं ब्रवीत्य् अदः

ity uvāca ca sākṣepaṃ pumān krodhāgninā jvalan / tato hasantas tatrānye tam ūcuḥ kiṃ bravīty adaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यक्षदर्शितक्रोधसाहसो ऽपि भवानिति । एवं स्वदोषः प्रकटो ऽप्य् अज्ञैर् देव न बुध्यते

pratyakṣadarśitakrodhasāhaso 'pi bhavāniti / evaṃ svadoṣaḥ prakaṭo 'py ajñair deva na budhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदानीं श्रूयतां मुग्धः कन्यावर्धयिता नृपः । राजाभूत् कोऽपि कन्यैका सुरूपाजनि तस्य च

idānīṃ śrūyatāṃ mugdhaḥ kanyāvardhayitā nṛpaḥ / rājābhūt ko'pi kanyaikā surūpājani tasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वर्धयितुकामस्तामतिस्नेहेन सत्वरम् । वैद्यानानीय नृपतिः प्रीतिपूर्वम् अभाषत

sa vardhayitukāmastāmatisnehena satvaram / vaidyānānīya nṛpatiḥ prītipūrvam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदौषधप्रयोगं तं कंचित्कुरुत येन मे । सुतैषा वर्धते शीघ्रं सद्भर्त्रे च प्रदीयते

sadauṣadhaprayogaṃ taṃ kaṃcitkuruta yena me / sutaiṣā vardhate śīghraṃ sadbhartre ca pradīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा ते ऽब्रुवन्वैद्या उपजीवयितुं जडम् । अस्त्यौषधमितो दूरात्तत्तु देशादवाप्यते

tac chrutvā te 'bruvanvaidyā upajīvayituṃ jaḍam / astyauṣadhamito dūrāttattu deśādavāpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनयामश् च यावत्तत्तावदेव सुता तव । अदृश्या स्थापनीयैषा विधानं तत्र हीदृशम्

ānayāmaś ca yāvattattāvadeva sutā tava / adṛśyā sthāpanīyaiṣā vidhānaṃ tatra hīdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा स्थास्पयामासुश्छन्नां ते तां नृपत्मजाम् । संवत्सरानत्र बहूनौषधप्राप्तिशंसिनः

ity uktvā sthāspayāmāsuśchannāṃ te tāṃ nṛpatmajām / saṃvatsarānatra bahūnauṣadhaprāptiśaṃsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौवनस्थां च तां प्राप्तामौषधेन प्रवर्धिताम् । ब्रुवाणा दर्शयामासुः सुतां तस्मै महीभृते

yauvanasthāṃ ca tāṃ prāptāmauṣadhena pravardhitām / bruvāṇā darśayāmāsuḥ sutāṃ tasmai mahībhṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि तान् पूरयाम् आस वैद्यांस् तुष्टो धनोच्चयैः । इति व्याजाज् जडधियो धूर्तैर् भुज्यन्त ईश्वराः

so 'pi tān pūrayām āsa vaidyāṃs tuṣṭo dhanoccayaiḥ / iti vyājāj jaḍadhiyo dhūrtair bhujyanta īśvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं चाकर्ण्यताम् अर्धपणोपार्जितपण्डितः । अभून् नगरवास्येकः पुमान् प्रज्ञाभिमानवान्

ayaṃ cākarṇyatām ardhapaṇopārjitapaṇḍitaḥ / abhūn nagaravāsyekaḥ pumān prajñābhimānavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रामवासी च तस्यैकः पुमान्संवत्सरावधि । भृतको वृत्त्यसंतोषादापृच्छ्य स्वगृहं ययौ

grāmavāsī ca tasyaikaḥ pumānsaṃvatsarāvadhi / bhṛtako vṛttyasaṃtoṣādāpṛcchya svagṛhaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते तस्मिंश् च पप्रच्छ भार्यां तन्वि गतः स ना । त्वत्तः किंचिद्गृहीत्वेति साप्य् अर्धपणम् अभ्यधात्

gate tasmiṃś ca papraccha bhāryāṃ tanvi gataḥ sa nā / tvattaḥ kiṃcidgṛhītveti sāpy ardhapaṇam abhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दशपणान् कृत्वा पाथेयं स नदीतटे । गत्वा स्वभृतकात् तस्मात् तम् अर्धपणम् आनयत्

tato daśapaṇān kṛtvā pātheyaṃ sa nadītaṭe / gatvā svabhṛtakāt tasmāt tam ardhapaṇam ānayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्चार्थकौशलं शंसन्स ययौ लोकहास्यताम् । एवं बहु क्षपयति स्वल्पस्यार्थे धनान्धधीः

taccārthakauśalaṃ śaṃsansa yayau lokahāsyatām / evaṃ bahu kṣapayati svalpasyārthe dhanāndhadhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथेदानीमभिज्ञानकर्ता च श्रूयतां प्रभो । कस्यचिद्यानपात्रेण मूर्खस्य व्रजतो ऽम्बुधौ

athedānīmabhijñānakartā ca śrūyatāṃ prabho / kasyacidyānapātreṇa mūrkhasya vrajato 'mbudhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजतं भाजनं हस्तादपतत्तज्जलान्तरे । स तत्र मूर्खो ऽभिज्ञानमावर्तादिकमग्रहीत्

rājataṃ bhājanaṃ hastādapatattajjalāntare / sa tatra mūrkho 'bhijñānamāvartādikamagrahīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगच्छन्नुद्धरिष्यामि तदितो ऽब्धिजलादिति । पारं प्राप्याम्बुधेस्तीर्णो दृष्ट्वावर्तादि वारिणि

āgacchannuddhariṣyāmi tadito 'bdhijalāditi / pāraṃ prāpyāmbudhestīrṇo dṛṣṭvāvartādi vāriṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममज्ज भाजनं प्राप्तुमभिज्ञानधिया मुहुः । पृष्टश्चोक्ताशयः सो ऽन्यैर् उपाहस्यत धिक्कृतः

mamajja bhājanaṃ prāptumabhijñānadhiyā muhuḥ / pṛṣṭaścoktāśayaḥ so 'nyair upāhasyata dhikkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं च शृणुतेदानीं प्रतिमांसप्रदं नृपम् । मुग्धः कोऽपि नृपो ऽपश्यत्प्रासदाद्द्वावथो नरौ

evaṃ ca śṛṇutedānīṃ pratimāṃsapradaṃ nṛpam / mugdhaḥ ko'pi nṛpo 'paśyatprāsadāddvāvatho narau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

॥। । ॥।

... / ...

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोर् एकेन च हृतं मांसं दृष्ट्वा महानसे । पञ्च मांसपलान्यङ्गात्तस्य हर्तुर्व्यकर्तयत्

tayor ekena ca hṛtaṃ māṃsaṃ dṛṣṭvā mahānase / pañca māṃsapalānyaṅgāttasya harturvyakartayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्कृत्तमांसं क्रन्दन्तं दृष्ट्वा तं पतितं भुवि । जातानुकम्पो राजासौ प्रतीहारं समादिशत्

utkṛttamāṃsaṃ krandantaṃ dṛṣṭvā taṃ patitaṃ bhuvi / jātānukampo rājāsau pratīhāraṃ samādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्ने पञ्चपली मांसे नास्य शाम्यति सा व्यथा । तदतो ऽप्य् अधिकं मांसममुष्मै दीयतामिति

cinne pañcapalī māṃse nāsya śāmyati sā vyathā / tadato 'py adhikaṃ māṃsamamuṣmai dīyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं जीवति शिरश्छिन्नो दत्तैर् उत शिरःशतैः । दास्यामि देवेत्य् उक्त्वा स क्षत्ता गत्वाहसद्बहिः

kiṃ jīvati śiraśchinno dattair uta śiraḥśataiḥ / dāsyāmi devety uktvā sa kṣattā gatvāhasadbahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं सामाश्वास्य वैद्येभ्यः कृत्तमांसं समर्पयत् । एवं मूढप्रभुर्वेत्ति निग्रहं नाप्यनुग्रहम्

taṃ sāmāśvāsya vaidyebhyaḥ kṛttamāṃsaṃ samarpayat / evaṃ mūḍhaprabhurvetti nigrahaṃ nāpyanugraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं चाकर्ण्यतां मन्दा स्त्री पुत्रान्तरकाङ्क्षिणी । एकपुत्रां स्त्रियं कांचिदन्यपुत्राभिकाङ्क्षया

iyaṃ cākarṇyatāṃ mandā strī putrāntarakāṅkṣiṇī / ekaputrāṃ striyaṃ kāṃcidanyaputrābhikāṅkṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृच्छन्तीम् अब्रवीत्काचित्पाखण्डा क्षुद्रतापसी । यो ऽयं पुत्रो ऽस्ति ते बालस्तं हत्वा देवताबलिः

pṛcchantīm abravītkācitpākhaṇḍā kṣudratāpasī / yo 'yaṃ putro 'sti te bālastaṃ hatvā devatābaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियते चेत्ततो ऽन्यस् ते निश्चितं जायते सुतः । एवं तयोक्ता यावत् सा तत् तथाकर्तुमिच्छति

kriyate cettato 'nyas te niścitaṃ jāyate sutaḥ / evaṃ tayoktā yāvat sā tat tathākartumicchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावद्बुद्ध्वा हितान्या स्त्री वृद्धा तामवदद्रहः । हंसि पापे सुतं जातमजातं प्राप्तुमिच्छसि

tāvadbuddhvā hitānyā strī vṛddhā tāmavadadrahaḥ / haṃsi pāpe sutaṃ jātamajātaṃ prāptumicchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि सो ऽपि न जातस् ते ततस्त्वं किं करिष्यसि । इत्य् अवार्यत सा पापाद् आर्यया वृद्धया तया

yadi so 'pi na jātas te tatastvaṃ kiṃ kariṣyasi / ity avāryata sā pāpād āryayā vṛddhayā tayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं पतन्त्यकार्येषु शाकिनीसंगताः स्त्रियः । वृद्धोपदेशेन तु ता रक्ष्यन्ते कृतयन्त्रणाः

evaṃ patantyakāryeṣu śākinīsaṃgatāḥ striyaḥ / vṛddhopadeśena tu tā rakṣyante kṛtayantraṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयमामलकानेता देवेदानीं निशम्यताम् । कस्याप्यभूद्गृहस्थस्य भृत्यः कश्चन मुग्धधीः

ayamāmalakānetā devedānīṃ niśamyatām / kasyāpyabhūdgṛhasthasya bhṛtyaḥ kaścana mugdhadhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समादिशद्गृहस्थस्तं भृत्यमामलकप्रियः । गच्छारामात्सुमधुराण्यानयामलकानि मे

samādiśadgṛhasthastaṃ bhṛtyamāmalakapriyaḥ / gacchārāmātsumadhurāṇyānayāmalakāni me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकं दशनच्छेदेनास्वाद्यानीतवाञ्जडः । आस्वाद्य मधुराण्येतान्यानीतानीक्षतां प्रभुः

ekaikaṃ daśanacchedenāsvādyānītavāñjaḍaḥ / āsvādya madhurāṇyetānyānītānīkṣatāṃ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽब्रवीत्सो ऽपि तान्यर्धोच्छिष्टान्यालोक्य कुत्सया । जहौ गृहपतिस्तेन भृत्येनाबुद्धिना समम्

so 'bravītso 'pi tānyardhocchiṣṭānyālokya kutsayā / jahau gṛhapatistena bhṛtyenābuddhinā samam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्प्रज्ञो नाशयत्येवं प्रभोरर्थमथात्मनः । अन्तरा चात्र शृणुत भ्रातृद्वयकथामिमाम्

niṣprajño nāśayatyevaṃ prabhorarthamathātmanaḥ / antarā cātra śṛṇuta bhrātṛdvayakathāmimām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणौ भ्रातरावास्तां पुरे पाटलिपुत्रके । यज्ञसोम इति ज्येष्ठः कीर्तिसोमो ऽस्य चानुजः

brāhmaṇau bhrātarāvāstāṃ pure pāṭaliputrake / yajñasoma iti jyeṣṭhaḥ kīrtisomo 'sya cānujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्र्यं चाभूद्धनं भूरि तयोर् ब्राह्मणपुत्रयोः । कीर्तिसोमो निजं भागं व्यवहारादवर्धयत्

pitryaṃ cābhūddhanaṃ bhūri tayor brāhmaṇaputrayoḥ / kīrtisomo nijaṃ bhāgaṃ vyavahārādavardhayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्ञसोमस्तु भुञ्जानो ददच्चाप्य् अनयत्क्षयम् । ततः स निर्धनीभूतो निजां भार्याम् अभाषत

yajñasomastu bhuñjāno dadaccāpy anayatkṣayam / tataḥ sa nirdhanībhūto nijāṃ bhāryām abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रिये धनाढ्यो भूत्वाहमिदानीं निर्धनः कथम् । वसामि मध्ये बन्धूनां तद्विदेशं श्रयावहे

priye dhanāḍhyo bhūtvāhamidānīṃ nirdhanaḥ katham / vasāmi madhye bandhūnāṃ tadvideśaṃ śrayāvahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाथेयेन विना कुत्र याव इत्य् उदिते तया । निर्बन्धं स यदा चक्रे तदा भार्या तमाह सा

pātheyena vinā kutra yāva ity udite tayā / nirbandhaṃ sa yadā cakre tadā bhāryā tamāha sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवश्यं यदि गन्तव्यं तद्गत्वा कीर्तिसोमतः । मृगयस्व धनं किंचित्पाथेयमनुजादिति

avaśyaṃ yadi gantavyaṃ tadgatvā kīrtisomataḥ / mṛgayasva dhanaṃ kiṃcitpātheyamanujāditi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गत्वानुजं यावत् पाथेयं तं स मार्गति । तावत्तदनुजः सो ऽत्र जगदे भार्यया स्वया

tato gatvānujaṃ yāvat pātheyaṃ taṃ sa mārgati / tāvattadanujaḥ so 'tra jagade bhāryayā svayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षपितस्वधनायास्मै वयं दद्मः कुतः कियत् । य एव हि दरिद्रः स्यात् स एवास्मान् भजिष्यति

kṣapitasvadhanāyāsmai vayaṃ dadmaḥ kutaḥ kiyat / ya eva hi daridraḥ syāt sa evāsmān bhajiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैतत्कीर्तिसोमो ऽसौ भ्रातृस्नेहान्वितो ऽपि सन् । नैच्छद्दातुं किम् अप्य् अस्मै कष्टा कुस्त्रीषु वश्यता

śrutvaitatkīrtisomo 'sau bhrātṛsnehānvito 'pi san / naicchaddātuṃ kim apy asmai kaṣṭā kustrīṣu vaśyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्ञसोमस्ततस्तूष्णीं गत्वा पत्न्यै निवेद्य तत् । तया सह प्रस्थितवान्दैवैकशरणस् ततः

yajñasomastatastūṣṇīṃ gatvā patnyai nivedya tat / tayā saha prasthitavāndaivaikaśaraṇas tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छन् प्राप्तो ऽटवीं दैवान् निगीर्णो ऽजगरेण सः । तद्भार्या च तद् आलोक्य चक्रन्द पतिता भुवि

gacchan prāpto 'ṭavīṃ daivān nigīrṇo 'jagareṇa saḥ / tadbhāryā ca tad ālokya cakranda patitā bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमाक्रन्दसि भद्रे त्वमिति मानुषभाषया । सा तेनाजगरेणोक्ता ब्राह्मणी निजगाद तम्

kimākrandasi bhadre tvamiti mānuṣabhāṣayā / sā tenājagareṇoktā brāhmaṇī nijagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न क्रन्दामि कथं यस्मान्महासत्त्व मम त्वया । दुःखिताया विदेशे ऽद्य हा भिक्षाभाजनं हृतम्

na krandāmi kathaṃ yasmānmahāsattva mama tvayā / duḥkhitāyā videśe 'dya hā bhikṣābhājanaṃ hṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वाजगरो वक्त्रादुद्गीर्यास्यै ददौ महत् । स्वर्णपात्रं गृहाणेदं भिक्षाभाण्डमिति ब्रुवन्

tac chrutvājagaro vaktrādudgīryāsyai dadau mahat / svarṇapātraṃ gṛhāṇedaṃ bhikṣābhāṇḍamiti bruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को महाभाग भिक्षां मे दास्यत्यस्मिन्स्त्रिया इति । उक्तस् तया सद्ब्राह्मण्या जगादाजगरश् च सः

ko mahābhāga bhikṣāṃ me dāsyatyasminstriyā iti / uktas tayā sadbrāhmaṇyā jagādājagaraś ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दास्यत्यर्थितो यो ऽत्र भिक्षां ते तस्य तत्क्षणम् । शतधा यास्यति शिरः सत्यमेतद्वचो मम

na dāsyatyarthito yo 'tra bhikṣāṃ te tasya tatkṣaṇam / śatadhā yāsyati śiraḥ satyametadvaco mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा ब्राह्मणी सा तम् उवाचाजगरं सती । यदेवं तत्त्वमेवात्र भर्तृभिक्षां प्रयच्छ मे

tac chrutvā brāhmaṇī sā tam uvācājagaraṃ satī / yadevaṃ tattvamevātra bhartṛbhikṣāṃ prayaccha me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तमात्रे ब्राह्माण्या सत्या सो ऽजगरो मुखात् । उज्जगाराक्षतं यज्ञसोमं जीवन्तम् एव तम्

ity uktamātre brāhmāṇyā satyā so 'jagaro mukhāt / ujjagārākṣataṃ yajñasomaṃ jīvantam eva tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमुद्गीर्यैव सपदि दिव्यः सो ऽजगरः पुमान् । परितुष्टश् च तौ हृष्टौ दंपती निजगाद सः

tamudgīryaiva sapadi divyaḥ so 'jagaraḥ pumān / parituṣṭaś ca tau hṛṣṭau daṃpatī nijagāda saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं काञ्चनवेगाख्यो विद्याधरमहीपतिः । सो ऽहं गौतमशापेन प्राप्तो ऽस्म्याजगरीं गतिम्

ahaṃ kāñcanavegākhyo vidyādharamahīpatiḥ / so 'haṃ gautamaśāpena prāpto 'smyājagarīṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साध्वीसंवादपर्यन्तः स च शापो ममाभवत् । इत्य् उक्त्वा हेमपत्रं च रत्नैर् आपूर्य तत्क्षणात्

sādhvīsaṃvādaparyantaḥ sa ca śāpo mamābhavat / ity uktvā hemapatraṃ ca ratnair āpūrya tatkṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याधरेश्वरो हृष्टः खमुत्पत्य जगाम सः । तौ चाययतुरादाय रत्नौघं दंपती गृहम्

vidyādhareśvaro hṛṣṭaḥ khamutpatya jagāma saḥ / tau cāyayaturādāya ratnaughaṃ daṃpatī gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रास्त यज्ञसोमो ऽसावक्षयाप्तधनः सुखम् । सत्त्वानुरूपं सर्वस्य धाता सर्वं प्रयच्छति

tatrāsta yajñasomo 'sāvakṣayāptadhanaḥ sukham / sattvānurūpaṃ sarvasya dhātā sarvaṃ prayacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयतां नापितस्यार्थी मुग्धो ऽत्र च पुमानयम् । कर्णाटः कोऽपि भूपं स्वं रणे शौर्यादतोषयत्

śrūyatāṃ nāpitasyārthī mugdho 'tra ca pumānayam / karṇāṭaḥ ko'pi bhūpaṃ svaṃ raṇe śauryādatoṣayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स प्रसन्नो नृपस्तस्मायभीष्टं दत्तवान्वरम् । तस्यैव नापितं वव्रे नपुंसकनिभो भटः

sa prasanno nṛpastasmāyabhīṣṭaṃ dattavānvaram / tasyaiva nāpitaṃ vavre napuṃsakanibho bhaṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वश्चित्तप्रमाणेन सदसद्वाभिवाञ्छति । न किंचिन्मार्गणं चेममुन्मुग्धं शृणुताधुना

sarvaścittapramāṇena sadasadvābhivāñchati / na kiṃcinmārgaṇaṃ cemamunmugdhaṃ śṛṇutādhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश् चित्पथि व्रजन्मूर्खः शकटस्थेन केनचित् । ऊचे समं कुरुष्वैतच्छकटं मे मनागिति

kaś citpathi vrajanmūrkhaḥ śakaṭasthena kenacit / ūce samaṃ kuruṣvaitacchakaṭaṃ me manāgiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समं करोमि चेत्तन्मे किं ददासीति वादिनम् । न किंचित्ते ददामीति शकटी निजगाद तम्

samaṃ karomi cettanme kiṃ dadāsīti vādinam / na kiṃcitte dadāmīti śakaṭī nijagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स मूर्खः शकटं समं कृत्वैव तस्य तत् । तन् मे न किंचिद् देहीति तं ययाचे स चाहसत्

tataḥ sa mūrkhaḥ śakaṭaṃ samaṃ kṛtvaiva tasya tat / tan me na kiṃcid dehīti taṃ yayāce sa cāhasat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति देव सदैव हास्यभावं परिभावं च जनस्य निन्द्यतां च । विपदास्पदतां च यान्ति मूढा इह सन्तस्तु भवन्ति पूजनीयाः

iti deva sadaiva hāsyabhāvaṃ paribhāvaṃ ca janasya nindyatāṃ ca / vipadāspadatāṃ ca yānti mūḍhā iha santastu bhavanti pūjanīyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स गोमुखमुखोक्तकथाविनोदम् एतन् निशम्य रजनौ सचिवैः समेतः । विश्रान्तिहेतुम् अखिलस्य जगत्त्रयस्य निद्रामियाय नरवाहनदत्तदेवः

evaṃ sa gomukhamukhoktakathāvinodam etan niśamya rajanau sacivaiḥ sametaḥ / viśrāntihetum akhilasya jagattrayasya nidrāmiyāya naravāhanadattadevaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.