Somadeva: Kathasaritsagara 10.5

गुनिनो न विदेशो ऽस्ति न संतुष्टस्य चासुखम् । धीरस्य च विपन्नास्ति नासाध्यं व्यवसायिनः

gunino na videśo 'sti na saṃtuṣṭasya cāsukham / dhīrasya ca vipannāsti nāsādhyaṃ vyavasāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्मिन्वदत्येव कूर्मे चित्राङ्गसंज्ञकः । दूरतो व्याधवित्रस्तो मृगस्तद्वनमाययौ

iti tasminvadatyeva kūrme citrāṅgasaṃjñakaḥ / dūrato vyādhavitrasto mṛgastadvanamāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा तस्य दृष्ट्वा च पश्चाद्व्याधमनागतम् । आश्वासितेन तेनापि सख्यं कूर्मादयो व्यधुः

taṃ dṛṣṭvā tasya dṛṣṭvā ca paścādvyādhamanāgatam / āśvāsitena tenāpi sakhyaṃ kūrmādayo vyadhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्यवसंस्ते ततस् तत्र काककूर्ममृगाखवः । परस्परोपचारेण सुखिताः सुहृदः समम्

nyavasaṃste tatas tatra kākakūrmamṛgākhavaḥ / parasparopacāreṇa sukhitāḥ suhṛdaḥ samam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा क्वापि चित्राङ्गं चिरायातं तमीक्षितुम् । आरुह्य तरुमैक्षिष्ट लघुपाती स तद्वनम्

ekadā kvāpi citrāṅgaṃ cirāyātaṃ tamīkṣitum / āruhya tarumaikṣiṣṭa laghupātī sa tadvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श च नदीतीरे कीलपाशेन संयतम् । चित्राङ्गमवरुह्यैतदवदच्चाखुकूर्मयोः

dadarśa ca nadītīre kīlapāśena saṃyatam / citrāṅgamavaruhyaitadavadaccākhukūrmayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संमन्त्र्य चञ्च्वा तं गृहीत्वाखुं हिरण्यकम् । चित्राङ्गस्यान्तिकं तस्य लघुपाती निनाय सः

tataḥ saṃmantrya cañcvā taṃ gṛhītvākhuṃ hiraṇyakam / citrāṅgasyāntikaṃ tasya laghupātī nināya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यकश् च तं बन्धविधुरं मुषको मृगम् । क्षणादमुञ्चदाश्वास्य दशनच्छिन्नपाशकम्

hiraṇyakaś ca taṃ bandhavidhuraṃ muṣako mṛgam / kṣaṇādamuñcadāśvāsya daśanacchinnapāśakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावन्मन्थरको ऽभ्येत्य नदीमध्येन कच्छपः । आरुरोह तटं तेषां निकटं स सुहृत्प्रियः

tāvanmantharako 'bhyetya nadīmadhyena kacchapaḥ / āruroha taṭaṃ teṣāṃ nikaṭaṃ sa suhṛtpriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणं स कुतो ऽप्येत्य लुब्धकः पाशदायकः । विद्रुतेषु मृगाद्येषु लब्ध्वा तं कूर्ममग्रहीत्

tatkṣaṇaṃ sa kuto 'pyetya lubdhakaḥ pāśadāyakaḥ / vidruteṣu mṛgādyeṣu labdhvā taṃ kūrmamagrahīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिप्त्वा च जालकान्तस् तं यावन् नष्टमृगाकुलः । स याति तावद् दुष्ट्वैतद् दीर्घदृश्वाखुवाक्यतः

kṣiptvā ca jālakāntas taṃ yāvan naṣṭamṛgākulaḥ / sa yāti tāvad duṣṭvaitad dīrghadṛśvākhuvākyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगो गत्वा ततो दूरे पतित्वासीन्मृतो यथा । काकस्तु मूर्ध्नि तस्यासीच्चक्षुषी पाटयन्निव

mṛgo gatvā tato dūre patitvāsīnmṛto yathā / kākastu mūrdhni tasyāsīccakṣuṣī pāṭayanniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दृष्ट्वा स गृहीतं तं व्याधो मत्वा मृगं मृतम् । गन्तुं प्रववृते नद्यास्तटे कूर्मं निधाय तम्

taddṛṣṭvā sa gṛhītaṃ taṃ vyādho matvā mṛgaṃ mṛtam / gantuṃ pravavṛte nadyāstaṭe kūrmaṃ nidhāya tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यातं दृष्ट्वा तमभ्येत्य मूषकस् तस्य जालिकाम् । कूर्मस्य सो ऽच्छिनत्तेन मुक्तो नद्यां पपात सः

yātaṃ dṛṣṭvā tamabhyetya mūṣakas tasya jālikām / kūrmasya so 'cchinattena mukto nadyāṃ papāta saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगो ऽपि निकटीभूतं व्याधं वीक्ष्य विकच्छपम् । उत्थाय स पलाय्यागात्काको ऽप्यारूढवांस्तरुम्

mṛgo 'pi nikaṭībhūtaṃ vyādhaṃ vīkṣya vikacchapam / utthāya sa palāyyāgātkāko 'pyārūḍhavāṃstarum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एत्य व्याधो ऽत्र कूर्मं तं बन्धच्छेदपलायितम् । अप्राप्योभयविभ्रष्टो दैवं शोचन्नगाद्गृहम्

etya vyādho 'tra kūrmaṃ taṃ bandhacchedapalāyitam / aprāpyobhayavibhraṣṭo daivaṃ śocannagādgṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मिलन्ति स्मैकत्र हृष्टाः कूर्मादयो ऽत्र ते । मृगस्तु प्रीतिमानेवं कूर्मादींस्तानुवाच सः

tato milanti smaikatra hṛṣṭāḥ kūrmādayo 'tra te / mṛgastu prītimānevaṃ kūrmādīṃstānuvāca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यवानस्मि यत्प्राप्ता भवन्तः सुहृदो मया । प्रणानुपेक्ष्य यैर् एवं मृत्योरद्याहमुद्धृतः

puṇyavānasmi yatprāptā bhavantaḥ suhṛdo mayā / praṇānupekṣya yair evaṃ mṛtyoradyāhamuddhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं प्रशंसता तेन मृगेण सह तत्र ते । अन्योन्यप्रीतिसुखिताः काककूर्माखवो ऽवसन्

evaṃ praśaṃsatā tena mṛgeṇa saha tatra te / anyonyaprītisukhitāḥ kākakūrmākhavo 'vasan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञया साधयन्त्येवं तिर्यञ्चो ऽपि समीहितम् । प्राणैर् अपि न मुञ्चन्ति ते ऽप्येवं मित्त्रमापदि

prajñayā sādhayantyevaṃ tiryañco 'pi samīhitam / prāṇair api na muñcanti te 'pyevaṃ mittramāpadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं च श्रेयसी मित्त्रेष्व् आसक्तिर् नाङ्गनासु ताम् । ईर्ष्याश्रयत्वाच् छंसन्ति तथा च श्रूयतां कथा

evaṃ ca śreyasī mittreṣv āsaktir nāṅganāsu tām / īrṣyāśrayatvāc chaṃsanti tathā ca śrūyatāṃ kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नगरे क्वापि को ऽप्य् आसीद् ईर्ष्यावान् पुरुषः प्रभो । बभूव तस्य भार्या च वल्लभा रूपशालिनी

nagare kvāpi ko 'py āsīd īrṣyāvān puruṣaḥ prabho / babhūva tasya bhāryā ca vallabhā rūpaśālinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविश्वस्तो न तां जातु मुमोचैकाकिनीं च सः । तस्या हि शीलविभ्रंशं चित्रस्थेभ्यो ऽप्य् अशङ्कत

aviśvasto na tāṃ jātu mumocaikākinīṃ ca saḥ / tasyā hi śīlavibhraṃśaṃ citrasthebhyo 'py aśaṅkata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केनाप्यवश्यकार्येण कदाचित्स पुमानथ । सहैवादाय तां भार्यां प्रतस्थे विषयान्तरम्

kenāpyavaśyakāryeṇa kadācitsa pumānatha / sahaivādāya tāṃ bhāryāṃ pratasthe viṣayāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्गे सभिल्लामटवीमग्रे दृष्ट्वा स तद्भयास्त् । स्थापयित्वा गृहे ग्राम्यवृद्धविप्रस्य तां ययौ

mārge sabhillāmaṭavīmagre dṛṣṭvā sa tadbhayāst / sthāpayitvā gṛhe grāmyavṛddhaviprasya tāṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्थिता च सा दृष्टा भिल्लांस् तेनागतान् पथा । एकेन यूना भिल्लेन सह धृष्टा ययौ ततः

tatra sthitā ca sā dṛṣṭā bhillāṃs tenāgatān pathā / ekena yūnā bhillena saha dhṛṣṭā yayau tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन युक्ता च तत्पल्लीं यथाकामं चचार सा । उत्क्रान्तेर्ष्यालुपतिका भग्नसेतुरिवापगा

tena yuktā ca tatpallīṃ yathākāmaṃ cacāra sā / utkrānterṣyālupatikā bhagnaseturivāpagā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत् स तत्पतिः कृत्वा कार्यमागत्य तं द्विजम् । ग्राम्यं ययाचे तां भार्यां सो ऽपि विप्रो जगाद तम्

tāvat sa tatpatiḥ kṛtvā kāryamāgatya taṃ dvijam / grāmyaṃ yayāce tāṃ bhāryāṃ so 'pi vipro jagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जाने ऽहं क्व याता सा जानाम्येतावदेव तु । भिल्ला इहागता आसंस्तैः स नीता भविष्यति

na jāne 'haṃ kva yātā sā jānāmyetāvadeva tu / bhillā ihāgatā āsaṃstaiḥ sa nītā bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा पल्ली निकटे चेह तत्तत्र व्रज सत्वरम् । ततः प्राप्स्यसि तां भार्यामन्यथा मा मतिं कृथाः

sā pallī nikaṭe ceha tattatra vraja satvaram / tataḥ prāpsyasi tāṃ bhāryāmanyathā mā matiṃ kṛthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तस् तेन स रुदन् निन्दन् बुद्धिविपर्ययम् । जगाम भिल्लपल्लीं तां भार्यां तत्र ददर्श च

ity uktas tena sa rudan nindan buddhiviparyayam / jagāma bhillapallīṃ tāṃ bhāryāṃ tatra dadarśa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि दृष्ट्वा तमभ्येत्य पापा भीता तदाब्रवीत् । न मे दोषो ऽहमानीता भिल्लेनेह बलादिति

sāpi dṛṣṭvā tamabhyetya pāpā bhītā tadābravīt / na me doṣo 'hamānītā bhilleneha balāditi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयाहि तत्र गच्छावो यावत्कश्चिन्न पश्यति । इति ब्रुवाणं रागान्धं तम् उवाच पतिं च सा

āyāhi tatra gacchāvo yāvatkaścinna paśyati / iti bruvāṇaṃ rāgāndhaṃ tam uvāca patiṃ ca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यागमनवेलेयं भिल्लस्याखेटगामिनः । आगतश्चानुधाव्यैव हन्यात्त्वां मां च स ध्रुवम्

tasyāgamanaveleyaṃ bhillasyākheṭagāminaḥ / āgataścānudhāvyaiva hanyāttvāṃ māṃ ca sa dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रविश्य गुहामेतां प्रच्छन्नस्तिष्ठ संप्रति । रात्रौ च सुप्तं हत्वा तं यास्यावो निर्भयावितः

tatpraviśya guhāmetāṃ pracchannastiṣṭha saṃprati / rātrau ca suptaṃ hatvā taṃ yāsyāvo nirbhayāvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तयोक्तः शठया प्रविश्यासीद्गुहां स ताम् । को ऽवकाशो विवेकस्य हृदि कामान्धचेतसः

evaṃ tayoktaḥ śaṭhayā praviśyāsīdguhāṃ sa tām / ko 'vakāśo vivekasya hṛdi kāmāndhacetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साथ कुस्त्री गृहान्तःस्थमानीतं व्यसनेन तम् । भिल्लायादर्शयत्तस्मा आगताय दिनात्यये

sātha kustrī gṛhāntaḥsthamānītaṃ vyasanena tam / bhillāyādarśayattasmā āgatāya dinātyaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च निष्कृष्य तं भिल्लः क्रूरकर्मा पराक्रमी । प्रातर्देव्युपहारार्थं बबन्ध सुदृढं तरौ

sa ca niṣkṛṣya taṃ bhillaḥ krūrakarmā parākramī / prātardevyupahārārthaṃ babandha sudṛḍhaṃ tarau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्त्वा च पश्यतस् तस्य रात्रौ तद्भार्यया सह । स समासेव्य सुरतं सुखं सुष्वाप तद्युतः

bhuktvā ca paśyatas tasya rātrau tadbhāryayā saha / sa samāsevya surataṃ sukhaṃ suṣvāpa tadyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा सुप्तमीर्ष्यालुः स पुमांस्तरुसंयतः । चण्डीं स्तुतिभिर् अभ्यर्च्य ययौ शरणमार्तितः

taṃ dṛṣṭvā suptamīrṣyāluḥ sa pumāṃstarusaṃyataḥ / caṇḍīṃ stutibhir abhyarcya yayau śaraṇamārtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साविर्भूय वरं तस्मै तं ददौ येन तस्य सः । तत्खड्गेनैव भिल्लस्य स्रस्तबन्धो ऽच्छिनच्छिरः

sāvirbhūya varaṃ tasmai taṃ dadau yena tasya saḥ / tatkhaḍgenaiva bhillasya srastabandho 'cchinacchiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एहीदानीं हतः पापो मयायमिति सो ऽथ ताम् । प्रबोध्य भार्यां वक्ति स्म साप्य् उत्तस्थौ सुदुःखिता

ehīdānīṃ hataḥ pāpo mayāyamiti so 'tha tām / prabodhya bhāryāṃ vakti sma sāpy uttasthau suduḥkhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीत्वा तस्य च शिरो भिल्लस्यालक्षितं निशि । ततः प्रतस्थे कुस्त्री स पत्या तेन सहैव च

gṛhītvā tasya ca śiro bhillasyālakṣitaṃ niśi / tataḥ pratasthe kustrī sa patyā tena sahaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातश् च नगरं प्राप्य दर्शयन्ती शिरो ऽत्र तत् । भर्ता हतो मे ऽनेनेति चक्रन्दाक्रम्य तं पतिम्

prātaś ca nagaraṃ prāpya darśayantī śiro 'tra tat / bhartā hato me 'neneti cakrandākramya taṃ patim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स नीतस् तद्युक्तो राजाग्रे पुररक्षिभिः । पृष्टस् तत्र यथावृत्तम् ईर्ष्यालुस् तद् अवर्णयत्

tataḥ sa nītas tadyukto rājāgre purarakṣibhiḥ / pṛṣṭas tatra yathāvṛttam īrṣyālus tad avarṇayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजाथ तत्त्वमन्विष्य च्छेदयाम् आस कुस्त्रियः । तस्याः कर्णौ च नासां च तत्पतिं च मुमोच तम्

rājātha tattvamanviṣya cchedayām āsa kustriyaḥ / tasyāḥ karṇau ca nāsāṃ ca tatpatiṃ ca mumoca tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मुक्तः स्वगृहं प्रायात्कुस्त्रीस्नेहग्रहोज्झितः । एवं हि कुरुते देव योषिदीर्ष्यानियन्त्रिता

sa muktaḥ svagṛhaṃ prāyātkustrīsnehagrahojjhitaḥ / evaṃ hi kurute deva yoṣidīrṣyāniyantritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिक्षयस्त्यत्यपुरुषासङ्गमीर्ष्यैव हि स्त्रियः । तदीर्ष्यामप्रकाश्यैव रक्ष्या नारी सुबुद्धिना

śikṣayastyatyapuruṣāsaṅgamīrṣyaiva hi striyaḥ / tadīrṣyāmaprakāśyaiva rakṣyā nārī subuddhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रहस्यं च न वक्तव्यं वनितासु यथा तथा । पुरुषेणेच्छता क्षेममत्र च श्रूयतां कथा

rahasyaṃ ca na vaktavyaṃ vanitāsu yathā tathā / puruṣeṇecchatā kṣemamatra ca śrūyatāṃ kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागः कश् चित्पलाय्यासीस्त्कुत्रचिद्गणिकागृहे । मानुषं रूपमास्थाय वैनतेयभयद्भुवि

nāgaḥ kaś citpalāyyāsīstkutracidgaṇikāgṛhe / mānuṣaṃ rūpamāsthāya vainateyabhayadbhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गणिकाप्यग्रहीद्भाटिं स हस्तिशतपञ्चकम् । स्वप्रभावाच् च तत्तस्यै स नागः प्रत्यहं ददौ

gaṇikāpyagrahīdbhāṭiṃ sa hastiśatapañcakam / svaprabhāvāc ca tattasyai sa nāgaḥ pratyahaṃ dadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुतो ऽन्वहमियन्तस् ते हस्तिनो ब्रूहि को भवान् । इति निर्बन्धतः साथ तं पप्रच्छ विलासिनी

kuto 'nvahamiyantas te hastino brūhi ko bhavān / iti nirbandhataḥ sātha taṃ papraccha vilāsinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा वोचः कस्यचित्तार्क्ष्यभयादेवमिह स्थितः । नागो ऽहमिति वक्ति स्म सो ऽपि तां मारमोहितः

mā vocaḥ kasyacittārkṣyabhayādevamiha sthitaḥ / nāgo 'hamiti vakti sma so 'pi tāṃ māramohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तद्रहसि कुट्टन्यै शशंस गणिका ततः । अथ तार्क्ष्यो जगच्चिन्वन्नत्रागात्पुरुषाकृतिः

sā tadrahasi kuṭṭanyai śaśaṃsa gaṇikā tataḥ / atha tārkṣyo jagaccinvannatrāgātpuruṣākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेत्य कुट्टनीं तां च जगाद त्वत्सुतागृहे । अहमद्य वसाम्यार्ये भाटिर्मे गृह्यतामिति

upetya kuṭṭanīṃ tāṃ ca jagāda tvatsutāgṛhe / ahamadya vasāmyārye bhāṭirme gṛhyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह नागः स्थितो नित्यमिभपञ्चशतीं ददत् । तत्किमेकाहभाट्येति कुट्टन्य् अपि जगाद तम्

iha nāgaḥ sthito nityamibhapañcaśatīṃ dadat / tatkimekāhabhāṭyeti kuṭṭany api jagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स गरुडो नागं तत्र स्थितमवेत्य तम् । विवेशातिथिरूपेण तद्वारवनितागृहम्

tataḥ sa garuḍo nāgaṃ tatra sthitamavetya tam / viveśātithirūpeṇa tadvāravanitāgṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्रासादपृष्ठस्थं नागं तमवलोक्य सः । प्रकाश्यात्मानमुत्प्लुत्य जघान च जघास च

tatra prāsādapṛṣṭhasthaṃ nāgaṃ tamavalokya saḥ / prakāśyātmānamutplutya jaghāna ca jaghāsa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो न कथयेत्प्राज्ञो रहस्यं स्त्रीष्वनर्गलम् । इत्य् उक्त्वा गोमुखो मुग्धकथां पुनरवर्णयत्

ato na kathayetprājño rahasyaṃ strīṣvanargalam / ity uktvā gomukho mugdhakathāṃ punaravarṇayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम्रकुम्भोपमशिराः को ऽयासीत्खलतिः पुमान् । स च मूर्खो ऽर्थवांल्लोके लज्जते स्म कचैर् विना

tāmrakumbhopamaśirāḥ ko 'yāsītkhalatiḥ pumān / sa ca mūrkho 'rthavāṃlloke lajjate sma kacair vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ धूर्तस्तमागत्य को ऽप्युवाचोपजीविकः । एको ऽस्ति वैद्यो यो वेत्ति केशोत्पादनमौषधम्

atha dhūrtastamāgatya ko 'pyuvācopajīvikaḥ / eko 'sti vaidyo yo vetti keśotpādanamauṣadham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वा तमाह स्म तमास्नयसि चेन्मम । ततो ऽहं तव दास्यामि धनं वैद्यस्य तस्य च

etac chrutvā tamāha sma tamāsnayasi cenmama / tato 'haṃ tava dāsyāmi dhanaṃ vaidyasya tasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तवतस् तस्य धनं भुक्त्वाचिरेण सः । मुग्धस्यानीतवानेकं धूर्तो धूर्तचिकित्सकम्

evam uktavatas tasya dhanaṃ bhuktvācireṇa saḥ / mugdhasyānītavānekaṃ dhūrto dhūrtacikitsakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपजीव्य चिरं सो ऽपि खल्वाटं तं भिषक्छिरः । अपास्य वेष्टनं युक्त्वा मुग्धायास्माय् अदर्शयत्

upajīvya ciraṃ so 'pi khalvāṭaṃ taṃ bhiṣakchiraḥ / apāsya veṣṭanaṃ yuktvā mugdhāyāsmāy adarśayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दृष्ट्वाप्यविमर्शः सन्वैद्यं केशार्थमौषधम् । तं ययाचे स जडधीस्ततो वैद्यो ऽब्रवीत्स तम्

taddṛṣṭvāpyavimarśaḥ sanvaidyaṃ keśārthamauṣadham / taṃ yayāce sa jaḍadhīstato vaidyo 'bravītsa tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खल्वाटः स्वयमन्यस्य जनयेयं कथं कचान् । इति ते मूर्ख निर्लोम दर्शितं स्वशिरो मया

khalvāṭaḥ svayamanyasya janayeyaṃ kathaṃ kacān / iti te mūrkha nirloma darśitaṃ svaśiro mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि त्वं न वेत्स्येव धिगित्य् उक्त्वा ययौ भिषक् । एवं देव सदा धूर्ताः क्रीडन्ति जडबुद्धिभिः

tathāpi tvaṃ na vetsyeva dhigity uktvā yayau bhiṣak / evaṃ deva sadā dhūrtāḥ krīḍanti jaḍabuddhibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं श्रुतः केशमुग्धस्तैलमुग्धो निशम्यताम् । मुग्धो ऽभूत्पुरुषः कश्चिद्भूत्यः शिष्टस्य कस्यचित्

evaṃ śrutaḥ keśamugdhastailamugdho niśamyatām / mugdho 'bhūtpuruṣaḥ kaścidbhūtyaḥ śiṣṭasya kasyacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेन स्वामिना तैलमानेतुं वणिजो ऽन्तिकम् । प्रेषितो जातु तत्तस्मात्पात्रे तैलम् उपाददे

sa tena svāminā tailamānetuṃ vaṇijo 'ntikam / preṣito jātu tattasmātpātre tailam upādade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलपात्रं गृहीत्वा तदागच्छंस् तत्र केनचित् । ऊचे मित्त्रेण रक्षेदं तैलपात्रं स्रवत्यधः

tailapātraṃ gṛhītvā tadāgacchaṃs tatra kenacit / ūce mittreṇa rakṣedaṃ tailapātraṃ sravatyadhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा वीक्षितुमधः पात्रं तत्पर्यवर्तयत् । स मूढस्तेन तत्सर्वं तैलं तस्यापतद्भुवि

tac chrutvā vīkṣitumadhaḥ pātraṃ tatparyavartayat / sa mūḍhastena tatsarvaṃ tailaṃ tasyāpatadbhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्बुद्ध्वा लोकहास्यो ऽसौ निरस्तः स्वामिना गृहात् । तस्मात् स्वबुद्धिर् मुग्धस्य वरं न त्वनुशासनम्

tadbuddhvā lokahāsyo 'sau nirastaḥ svāminā gṛhāt / tasmāt svabuddhir mugdhasya varaṃ na tvanuśāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलमुग्धः श्रुतसावदस्थिमुग्धो निशम्यताम् । अभून् मूर्खः पुमान् कश्चिद् भार्याभूत् तस्य चासती

tailamugdhaḥ śrutasāvadasthimugdho niśamyatām / abhūn mūrkhaḥ pumān kaścid bhāryābhūt tasya cāsatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तस्मिन्नेकदा पत्यौ कार्याद्देशान्तरं गते । दत्तकर्तव्यशिक्षां स्वमाप्तां कर्मकरीं गृहे

sā tasminnekadā patyau kāryāddeśāntaraṃ gate / dattakartavyaśikṣāṃ svamāptāṃ karmakarīṃ gṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्यदासीं संस्थाप्य निर्गत्यैनान्ततस् ततः । ययावुपपतेर्गेहं निरर्गलसुखेच्छया

ananyadāsīṃ saṃsthāpya nirgatyaināntatas tataḥ / yayāvupapatergehaṃ nirargalasukhecchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथागतं तत्पतिं स स्थितशिक्षाश्रुगद्गदम् । कर्मकर्यवदद्भर्या मृता दग्धा च सा तव

athāgataṃ tatpatiṃ sa sthitaśikṣāśrugadgadam / karmakaryavadadbharyā mṛtā dagdhā ca sā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा सा श्मशानं च नीत्वा तस्मायदर्शयस्त् । अस्थीन्य् अन्यचितास्थानि तान्य् आदाय रुदंश् च सः

ity uktvā sā śmaśānaṃ ca nītvā tasmāyadarśayast / asthīny anyacitāsthāni tāny ādāya rudaṃś ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतोदको ऽह तीर्थेषु प्रक्षिप्यास्थीनि तानि च । प्रावर्तत स भार्यायास्तस्याः श्राद्धविधौ जडः

kṛtodako 'ha tīrtheṣu prakṣipyāsthīni tāni ca / prāvartata sa bhāryāyāstasyāḥ śrāddhavidhau jaḍaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्विप्र इत्य् उपानीतं कर्मकर्या तयैव च । तम् एव भार्योपपतिं श्राद्धविप्रं चकार सः

sadvipra ity upānītaṃ karmakaryā tayaiva ca / tam eva bhāryopapatiṃ śrāddhavipraṃ cakāra saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनोपपतिना सार्धं तद्भार्याभ्येत्य तत्र सा । उदारवेषा भुङ्क्ते स्म मृष्टान्नं मासि मासि तत्

tenopapatinā sārdhaṃ tadbhāryābhyetya tatra sā / udāraveṣā bhuṅkte sma mṛṣṭānnaṃ māsi māsi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सतीधर्मप्रभावेण भार्या ते परलोकतः । पश्यागत्य स्वयं भुङ्क्ते ब्राह्मणेन समं प्रभो

satīdharmaprabhāveṇa bhāryā te paralokataḥ / paśyāgatya svayaṃ bhuṅkte brāhmaṇena samaṃ prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति कर्मकरी सा तमवोचत्तत्पतिं यथा । तथैव प्रतिपेदे तत्सर्वं मूर्खशिरोमणिः

iti karmakarī sā tamavocattatpatiṃ yathā / tathaiva pratipede tatsarvaṃ mūrkhaśiromaṇiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वञ्च्यन्ते हेलयैवैवं कुस्त्रीभिः सरलाशयाः । श्रुतो ऽस्थिमुग्धश् चण्डालकन्यका श्रूयतां त्वया

vañcyante helayaivaivaṃ kustrībhiḥ saralāśayāḥ / śruto 'sthimugdhaś caṇḍālakanyakā śrūyatāṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभूद्रूपवती कापि मुग्धा चण्डालकन्यका । सार्वभौमवरप्राप्तौ संकल्पं हृदि साकरोत्

abhūdrūpavatī kāpi mugdhā caṇḍālakanyakā / sārvabhaumavaraprāptau saṃkalpaṃ hṛdi sākarot

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा जातु दृष्ट्वा राजानं नगरभ्रमनिर्गतम् । सर्वोत्तमं भर्तृबुद्धेरनुयातुं प्रचक्रमे

sā jātu dṛṣṭvā rājānaṃ nagarabhramanirgatam / sarvottamaṃ bhartṛbuddheranuyātuṃ pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावदागात्पथा तेन मुनिस् तस्य प्रणम्य सः । पादौ गजावरूढः सन्राजा स्वभवनं ययौ

tāvadāgātpathā tena munis tasya praṇamya saḥ / pādau gajāvarūḍhaḥ sanrājā svabhavanaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दृष्ट्वा राजतो ऽप्येनं विचिन्त्य मुनिमुत्तमम् । चण्डालकन्या राजानं त्यक्त्वा सा मुनिमन्वगात्

taddṛṣṭvā rājato 'pyenaṃ vicintya munimuttamam / caṇḍālakanyā rājānaṃ tyaktvā sā munimanvagāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनिः सो ऽपि व्रजन्दृष्ट्वा शून्यमग्रे शिवालयम् । न्यस्तजानुः क्षितौ तत्र शिवं नत्वा ययौ ततः

muniḥ so 'pi vrajandṛṣṭvā śūnyamagre śivālayam / nyastajānuḥ kṣitau tatra śivaṃ natvā yayau tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वीक्ष्य सान्त्यजा मत्वा मुनेरप्युत्तमं शिवम् । भर्तृबुद्ध्या मुनिं त्यक्त्वा देवं तत्रैव शिश्रिये

tadvīkṣya sāntyajā matvā munerapyuttamaṃ śivam / bhartṛbuddhyā muniṃ tyaktvā devaṃ tatraiva śiśriye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणाच्चात्र प्रविश्य श्वा देवस्यारुह्य पीठिकाम् । जङ्घामुत्क्षिप्य जातेर्यत्सदृशं तस्य तद्व्यधात्

kṣaṇāccātra praviśya śvā devasyāruhya pīṭhikām / jaṅghāmutkṣipya jāteryatsadṛśaṃ tasya tadvyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्विलोक्यान्त्यजा मत्वा देवाच्छ्वानं तम् उत्तमम् । यान्तं तम् एवान्वगात् सा त्यक्त्वा देवं पतीच्छया

tadvilokyāntyajā matvā devācchvānaṃ tam uttamam / yāntaṃ tam evānvagāt sā tyaktvā devaṃ patīcchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वा चागत्यैव चण्डालगृहं परिचितस्य सः । चण्डालयूनः प्रणयाल्लुलोठैकस्य पादयोः

śvā cāgatyaiva caṇḍālagṛhaṃ paricitasya saḥ / caṇḍālayūnaḥ praṇayālluloṭhaikasya pādayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदालोक्योत्तमं मत्वा शुनश्चण्डालपुत्रकम् । स्वजातितुष्टा वव्रे सा तम् एव पतिमन्त्यजा

tadālokyottamaṃ matvā śunaścaṇḍālaputrakam / svajātituṣṭā vavre sā tam eva patimantyajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कृतपदा दूरे पतन्ति स्वपदे जडाः । एवं च मूर्खं राजानं संक्षेपादपरं शृणु

evaṃ kṛtapadā dūre patanti svapade jaḍāḥ / evaṃ ca mūrkhaṃ rājānaṃ saṃkṣepādaparaṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्खः कश्चिदभूद्राजा कृपणः कोषवानपि । एकदा जगदुश्चैवं मन्त्रिणस्तं हितैषिणः

mūrkhaḥ kaścidabhūdrājā kṛpaṇaḥ koṣavānapi / ekadā jagaduścaivaṃ mantriṇastaṃ hitaiṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानं हरति देवेह दुर्गतिं पारलोकिकीं । तद् देहि दानम् आयूंषि भङ्गुराणि धनानि च

dānaṃ harati deveha durgatiṃ pāralokikīṃ / tad dehi dānam āyūṃṣi bhaṅgurāṇi dhanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा स नृपो ऽवादीद्दानं दास्याम्यहं तदा । दुर्गतिं प्राप्तमात्मानं मृतो द्रक्ष्यामि चेदिति

tacchrutvā sa nṛpo 'vādīddānaṃ dāsyāmyahaṃ tadā / durgatiṃ prāptamātmānaṃ mṛto drakṣyāmi cediti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश्चान्तर्हसन्तस् ते तूष्णीमासत मन्त्रिणः । एवं नोज्झति मूढो ऽर्थान्यावदर्थैः स नोज्झितः

tataścāntarhasantas te tūṣṇīmāsata mantriṇaḥ / evaṃ nojjhati mūḍho 'rthānyāvadarthaiḥ sa nojjhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजभौतः श्रुतो देव मध्ये मित्त्रद्वयं शृणु । बभूव चन्द्रापीडाख्यः कान्यकुब्जे महीपतिः

rājabhautaḥ śruto deva madhye mittradvayaṃ śṛṇu / babhūva candrāpīḍākhyaḥ kānyakubje mahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याभवच् च धवलमुखाख्यः कोऽपि सेवकः । बहिर् भुक्त्वा च पीत्वा च सदैव प्राविशद्गृहम्

tasyābhavac ca dhavalamukhākhyaḥ ko'pi sevakaḥ / bahir bhuktvā ca pītvā ca sadaiva prāviśadgṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्तपीतः कुतो नित्यमायासीति च भार्यया । पृष्टः स जातु धवलमुखस्तामेवम् अभ्यधात्

bhuktapītaḥ kuto nityamāyāsīti ca bhāryayā / pṛṣṭaḥ sa jātu dhavalamukhastāmevam abhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुहृत्पार्श्वादहं शश्वद्भुक्त्वा पीत्वा च सुन्दरि । सदैवायामि येनास्ति लोके मित्त्रद्वयं मम

suhṛtpārśvādahaṃ śaśvadbhuktvā pītvā ca sundari / sadaivāyāmi yenāsti loke mittradvayaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्याणवर्मनामैको भोजनाद्युपकारकृत् । द्वितीयो वीरबाहुश् च प्राणैर् अप्य् उपकारकः

kalyāṇavarmanāmaiko bhojanādyupakārakṛt / dvitīyo vīrabāhuś ca prāṇair apy upakārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं श्रुत्वैव धवलमुखो ऽसौ भार्यया तया । ऊचे मित्त्रद्वयं तन्मे भवता दर्श्यतामिति

evaṃ śrutvaiva dhavalamukho 'sau bhāryayā tayā / ūce mittradvayaṃ tanme bhavatā darśyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ययौ स तद्युक्तस् तस्य कल्याणवर्मणः । गृहं सो ऽपि महार्हैस्तम् उपचारैर् उपाचरत्

tato yayau sa tadyuktas tasya kalyāṇavarmaṇaḥ / gṛhaṃ so 'pi mahārhaistam upacārair upācarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येद्युः स ययौ वीरबाहोर्भार्यायुतो ऽन्तिकम् । स च द्यूतस्थितः कृत्वा स्वागतं तं विसृष्टवान्

anyedyuḥ sa yayau vīrabāhorbhāryāyuto 'ntikam / sa ca dyūtasthitaḥ kṛtvā svāgataṃ taṃ visṛṣṭavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽब्रवीत् सा धवलमुखं भार्या सकौतुका । कल्याणवर्मा महतीं सत्क्रियाम् अकरोत् तव

tato 'bravīt sā dhavalamukhaṃ bhāryā sakautukā / kalyāṇavarmā mahatīṃ satkriyām akarot tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतं स्वागतमात्रं तु भवतो वीरबाहुना । तदार्यपुत्र तं मित्त्रं मन्यसे ऽभ्यधिकं कथम्

kṛtaṃ svāgatamātraṃ tu bhavato vīrabāhunā / tadāryaputra taṃ mittraṃ manyase 'bhyadhikaṃ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा सो ऽब्रवीद्गच्छ मिथ्या तौ ब्रूह्युभौ क्रमात् । राजा नः कुपितो ऽकस्मात्ततो ज्ञास्यस्यथ स्वयम्

tac chrutvā so 'bravīdgaccha mithyā tau brūhyubhau kramāt / rājā naḥ kupito 'kasmāttato jñāsyasyatha svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ता तेन गत्वैव सा तथेति तदैव तत् । कल्याणवर्मणो ऽवोचत्स श्रुत्वैव जगाद ताम्

ity uktā tena gatvaiva sā tatheti tadaiva tat / kalyāṇavarmaṇo 'vocatsa śrutvaiva jagāda tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवत्यहं वणिक्पुत्रो ब्रूहि राज्ञः करोमि किम् । इत्य् उक्ता तेन सा प्रायाद् वीरबाहोर् अथान्तिकम्

bhavatyahaṃ vaṇikputro brūhi rājñaḥ karomi kim / ity uktā tena sā prāyād vīrabāhor athāntikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मै तथैव साशंसद् राजकोपं स्वभर्तरि । स श्रुत्वैवाययौ धावन् गृहीत्वा खड्गचर्मणी

tasmai tathaiva sāśaṃsad rājakopaṃ svabhartari / sa śrutvaivāyayau dhāvan gṛhītvā khaḍgacarmaṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रिभिर् वारितः कोपाद्राजासौ तद्व्रजेति तम् । वीरबाहुं स धवलमुखो ऽथ प्राहिणोद्गृहम्

mantribhir vāritaḥ kopādrājāsau tadvrajeti tam / vīrabāhuṃ sa dhavalamukho 'tha prāhiṇodgṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तदन्तरं तन्वि मित्त्रयोर् एतयोर् मम । इति भार्याथ धवलमुखेनोक्ता तुतोष सा

evaṃ tadantaraṃ tanvi mittrayor etayor mama / iti bhāryātha dhavalamukhenoktā tutoṣa sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यन्यदुपचारेण मित्त्रमन्यत्तु सत्यतः । तुल्ये ऽपि स्निग्धतायोगे तैलं तैलं घृतं घृतम्

ityanyadupacāreṇa mittramanyattu satyataḥ / tulye 'pi snigdhatāyoge tailaṃ tailaṃ ghṛtaṃ ghṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याख्याय कथामेतां मन्त्री मुग्धकथाः क्रमात् । नरवाहनदत्ताय गोमुखो ऽकथयत्पुनः

ityākhyāya kathāmetāṃ mantrī mugdhakathāḥ kramāt / naravāhanadattāya gomukho 'kathayatpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्चिन्मुग्धो ऽध्वगस्तीर्त्वा कृच्छ्रात्तृष्णातुरो ऽटवीम् । नदीं प्राप्यापि न पपौ वीक्षांचक्रे परं जलम्

kaścinmugdho 'dhvagastīrtvā kṛcchrāttṛṣṇāturo 'ṭavīm / nadīṃ prāpyāpi na papau vīkṣāṃcakre paraṃ jalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृषितो ऽपि पिबस्यम्भः किं नेत्य् उक्तो ऽत्र केनचित् । इयत्कथं पिबामीति मन्दबुद्धिर् उवाच तम्

tṛṣito 'pi pibasyambhaḥ kiṃ nety ukto 'tra kenacit / iyatkathaṃ pibāmīti mandabuddhir uvāca tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं दण्डयति राजा त्वां सर्वं पीतं न चेत्त्वया । इति तेनोपहसितो ऽप्य् अम्बु मुग्धः स नापिबत्

kiṃ daṇḍayati rājā tvāṃ sarvaṃ pītaṃ na cettvayā / iti tenopahasito 'py ambu mugdhaḥ sa nāpibat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं न शक्नुवन्तीह यद्यत्कर्तुमशेषतः । यथाशक्ति न तस्यांशम् अपिकुर्वन्त्यबुद्धयः

evaṃ na śaknuvantīha yadyatkartumaśeṣataḥ / yathāśakti na tasyāṃśam apikurvantyabuddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.