Somadeva: Kathasaritsagara 10.6

किं ममैतदवस्थस्य जीवितेन प्रयोजनम् । तन्मे दापय काष्ठानि यावदग्निं विशाम्य् अहम्

kiṃ mamaitadavasthasya jīvitena prayojanam / tanme dāpaya kāṣṭhāni yāvadagniṃ viśāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उलूकयोनिं च वरं प्रार्थये ऽहं हुताशनम् । तर्तुं वायसराजस्य तस्य वैरप्रतिक्रियाम्

ulūkayoniṃ ca varaṃ prārthaye 'haṃ hutāśanam / tartuṃ vāyasarājasya tasya vairapratikriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवन्तं विहसन्रक्ताक्षो निजगाद तम् । अस्मत्प्रभोः प्रसादात्त्वं स्वस्थ एव किमग्निना

ity uktavantaṃ vihasanraktākṣo nijagāda tam / asmatprabhoḥ prasādāttvaṃ svastha eva kimagninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च त्वं कौशिको भावी यावत्काकत्वमस्ति ते । यादृशो यः कृतो धात्रा भवेत्तादृश एव सः

na ca tvaṃ kauśiko bhāvī yāvatkākatvamasti te / yādṛśo yaḥ kṛto dhātrā bhavettādṛśa eva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च प्राङ्मुनिः कश्चिच् छ्येनहस्तच्युतं शिशुम् । मूषिकां प्राप्य कृपया कन्यां चक्रे तपोबलात्

tathā ca prāṅmuniḥ kaścic chyenahastacyutaṃ śiśum / mūṣikāṃ prāpya kṛpayā kanyāṃ cakre tapobalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्धितामाश्रमे तां च स दृष्ट्वा प्राप्तयौवनाम् । मुनिर्बलवते दातुमिच्छन्नादित्यमाह्वयत्

vardhitāmāśrame tāṃ ca sa dṛṣṭvā prāptayauvanām / munirbalavate dātumicchannādityamāhvayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलिने दित्सितामेतां कन्यां परिणयस्व मे । इत्य् उवाच स चर्षिस्तं ततस् तं सो ऽब्रवीद्रविः

baline ditsitāmetāṃ kanyāṃ pariṇayasva me / ity uvāca sa carṣistaṃ tatas taṃ so 'bravīdraviḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्तो ऽपि बलवान्मेघः स मां स्थगयति क्षणात् । तच् छ्रुत्वा तं विसृज्यार्कं मेघमाहूतवान्मुनिः

matto 'pi balavānmeghaḥ sa māṃ sthagayati kṣaṇāt / tac chrutvā taṃ visṛjyārkaṃ meghamāhūtavānmuniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अं तथैव च सो ऽवादीत्तेनाप्येवमवादि सः । मत्तो ऽपि बलवान्वायुर्यो विक्षिपति दिक्षु माम्

aṃ tathaiva ca so 'vādīttenāpyevamavādi saḥ / matto 'pi balavānvāyuryo vikṣipati dikṣu mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ते तेन स मुनिर्वयुमाह्वयति स्म तम् । स तथैव च तेनोक्तस्तम् एवमवदन्मरुत्

ity ukte tena sa munirvayumāhvayati sma tam / sa tathaiva ca tenoktastam evamavadanmarut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयापि ये न चाल्यन्ते मत्तस् ते बलिनो ऽद्रयः । श्रुत्वैतदेकं शैलेन्द्रमाह्वयन्मुनिसत्तमः

mayāpi ye na cālyante mattas te balino 'drayaḥ / śrutvaitadekaṃ śailendramāhvayanmunisattamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव यावत् तं वक्ति तावत् सो ऽद्रिर् जगाद तम् । मूषका बलिनो मत्तो ये मे छिद्राणि कुर्वते

tathaiva yāvat taṃ vakti tāvat so 'drir jagāda tam / mūṣakā balino matto ye me chidrāṇi kurvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति क्रमेण प्रत्य् उक्तो दैवतैर् ज्ञानिभिः स तैः । महर्षिराजुहावैकं मूषकं वनसंभवम्

iti krameṇa praty ukto daivatair jñānibhiḥ sa taiḥ / maharṣirājuhāvaikaṃ mūṣakaṃ vanasaṃbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्यां वदैताम् इत्य् उक्तस् तेनोवाच स मूषकः । कथं प्रवेक्ष्यति बिलं ममैषा दृश्यतामिति

kanyāṃ vadaitām ity uktas tenovāca sa mūṣakaḥ / kathaṃ pravekṣyati bilaṃ mamaiṣā dṛśyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्ववन्मूषिकैवास्तु वरमित्यथ स ब्रुवन् । मुनिस्तां मूषिकां कृत्वा तस्मै प्रायच्छदाखवे

pūrvavanmūṣikaivāstu varamityatha sa bruvan / munistāṃ mūṣikāṃ kṛtvā tasmai prāyacchadākhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सुदूरं गत्वापि यो यादृक् तादृग् एव सः । तदुलूको न जातु त्वं चिरजीविन् भविष्यसि

evaṃ sudūraṃ gatvāpi yo yādṛk tādṛg eva saḥ / tadulūko na jātu tvaṃ cirajīvin bhaviṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तश्चिरजीवी स रक्ताक्षेण व्यचिन्तयत् । नीतिज्ञस्य न चैतस्य राज्ञानेन कृतं वचः

ity uktaścirajīvī sa raktākṣeṇa vyacintayat / nītijñasya na caitasya rājñānena kṛtaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषा मूर्खा इमे सर्वे तत्कार्यं सिद्धम् एव मे । इति संचिन्तयन्तं तम् आदाय चिरजीविनम्

śeṣā mūrkhā ime sarve tatkāryaṃ siddham eva me / iti saṃcintayantaṃ tam ādāya cirajīvinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविचार्यैव रक्ताक्षवाक्यं तद्बलगर्वितः । उलूकराजः स ययाववमर्दो निजं पदम्

avicāryaiva raktākṣavākyaṃ tadbalagarvitaḥ / ulūkarājaḥ sa yayāvavamardo nijaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरजीवी च तद्दत्तमांसाद्यशनपोषितः । तत्पार्श्वस्थो ऽचिरेणैव बर्हीवाभूत्सुपक्षतिः

cirajīvī ca taddattamāṃsādyaśanapoṣitaḥ / tatpārśvastho 'cireṇaiva barhīvābhūtsupakṣatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा तमुलूकेन्द्रमवदद्देव याम्य् अहम् । आश्वास्य काकराजं तमानयामि स्वमास्पदम्

ekadā tamulūkendramavadaddeva yāmy aham / āśvāsya kākarājaṃ tamānayāmi svamāspadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन रात्रौ निपत्याद्य युष्माभिः स निहन्यते । अहं भजामि चैतस्य त्वत्प्रसादस्य निष्कृतिम्

yena rātrau nipatyādya yuṣmābhiḥ sa nihanyate / ahaṃ bhajāmi caitasya tvatprasādasya niṣkṛtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यूयं तृणाद्यैर् आच्छाद्य द्वारं नीडगृहान्तरे । दिवा तदापातभयात्सर्वे तिष्ठन्तु रक्षिताः

yūyaṃ tṛṇādyair ācchādya dvāraṃ nīḍagṛhāntare / divā tadāpātabhayātsarve tiṣṭhantu rakṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा तृणपर्णादिच्छन्नद्वारगुहागतान् । कृत्वोलूकान्ययौ पार्श्वं चिरजीवी निजप्रभोः

ity uktvā tṛṇaparṇādicchannadvāraguhāgatān / kṛtvolūkānyayau pārśvaṃ cirajīvī nijaprabhoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्युक्तश् चाययावात्तवह्निदीप्तचितोल्मुकः । चञ्च्वा प्रलम्बितैकैककाष्ठिकैः सह वायसैः

tadyuktaś cāyayāvāttavahnidīptacitolmukaḥ / cañcvā pralambitaikaikakāṣṭhikaiḥ saha vāyasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगत्यैव दिवान्धानां तेषां छन्नं तृणादिभिः । उलूकानां गुहाद्वारं ज्वालयाम् आस वह्निना

āgatyaiva divāndhānāṃ teṣāṃ channaṃ tṛṇādibhiḥ / ulūkānāṃ guhādvāraṃ jvālayām āsa vahninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक्षिपत्तद्वदेकैकस्तदानीं ताश् च काष्ठिकः । समिध्याग्निं ददाहात्र तानुलूकान्सराजकान्

prākṣipattadvadekaikastadānīṃ tāś ca kāṣṭhikaḥ / samidhyāgniṃ dadāhātra tānulūkānsarājakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनाश्य शत्रुं काकेन्द्रस्तद्युक्तो ऽथ तुतोष सः । समं काककुलेनागान्निजं न्यग्रोधपादपम्

vināśya śatruṃ kākendrastadyukto 'tha tutoṣa saḥ / samaṃ kākakulenāgānnijaṃ nyagrodhapādapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राख्याय द्विषन्मध्यवासवृत्तान्तमात्मनः । काकेन्द्रं मेघवर्णं तं चिरजीव्यब्रवीदिदम्

tatrākhyāya dviṣanmadhyavāsavṛttāntamātmanaḥ / kākendraṃ meghavarṇaṃ taṃ cirajīvyabravīdidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्ताक्ष एव सन्मन्त्री तस्यासीत्त्वद्रिपोः प्रभो । तस्यैवाकुर्वता वाक्यं मदान्धेनास्म्युपेक्षितः

raktākṣa eva sanmantrī tasyāsīttvadripoḥ prabho / tasyaivākurvatā vākyaṃ madāndhenāsmyupekṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदस्याकारणं मत्वा वचनं नाकरोच्छठः । अतः सो ऽपनयी मूर्खो मया विश्वास्य वञ्चितः

yadasyākāraṇaṃ matvā vacanaṃ nākarocchaṭhaḥ / ataḥ so 'panayī mūrkho mayā viśvāsya vañcitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याजानुवृत्त्या विश्वास्य मण्डूका अहिना यथा । वृद्धः कश् चित्सुखं प्राप्तुमशक्तः पुरुषाश्रये

vyājānuvṛttyā viśvāsya maṇḍūkā ahinā yathā / vṛddhaḥ kaś citsukhaṃ prāptumaśaktaḥ puruṣāśraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेकानहिः सरस्तीरे तस्मिंस्तस्थौ सुनिश्चलः । तथास्थितं च तं भेकाः पप्रच्छुर्दूरवर्तिनः

bhekānahiḥ sarastīre tasmiṃstasthau suniścalaḥ / tathāsthitaṃ ca taṃ bhekāḥ papracchurdūravartinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रूहि किं पूर्ववन्नास्मानश्नात्यद्य भवानिति । इति पृष्टस्तदा भेकैः स तैः प्रोवाच पन्नगः

brūhi kiṃ pūrvavannāsmānaśnātyadya bhavāniti / iti pṛṣṭastadā bhekaiḥ sa taiḥ provāca pannagaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया ब्राह्मणपुत्रस्य मण्डूकमनुधावता । भ्रान्त्या दष्टो बताङ्गुष्ठः स च पञ्चत्वमाययौ

mayā brāhmaṇaputrasya maṇḍūkamanudhāvatā / bhrāntyā daṣṭo batāṅguṣṭhaḥ sa ca pañcatvamāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पित्रा चास्मि शापेन भेकानां वाहनीकृतः । तद् युष्मान् कथम् अश्नामि प्रत्युताहं वहामि वः

tatpitrā cāsmi śāpena bhekānāṃ vāhanīkṛtaḥ / tad yuṣmān katham aśnāmi pratyutāhaṃ vahāmi vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तत्र भेकानां राजा वाहसमुत्सुकः । जलादुत्तीर्य तत्पृष्ठमारोहद्गतभीर्मुदा

tac chrutvā tatra bhekānāṃ rājā vāhasamutsukaḥ / jalāduttīrya tatpṛṣṭhamārohadgatabhīrmudā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तं वाहनसुखैर् आवर्ज्य सचिवैर् युतम् । कृत्वावसन्नमात्मानम् उवाच स सकैतवः

tatas taṃ vāhanasukhair āvarjya sacivair yutam / kṛtvāvasannamātmānam uvāca sa sakaitavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहारेण विना देव न गन्तुमहमुत्सहे । तन्मे देह्यशनं भृत्यो ह्य् अवृत्तिर्वर्तते कथम्

āhāreṇa vinā deva na gantumahamutsahe / tanme dehyaśanaṃ bhṛtyo hy avṛttirvartate katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा भेकराजस्तमवोचद्वाहनप्रियः । कांश्चित्परिमितांस्तर्हि भुङ्क्ष्व मे ऽनुचरानिति

tac chrutvā bhekarājastamavocadvāhanapriyaḥ / kāṃścitparimitāṃstarhi bhuṅkṣva me 'nucarāniti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः क्रमात्स मण्डूकानहिः स्वेच्छमभक्षयत् । तद्वाहनाभिमानान्धः सेहे भेकपतिः स तत्

tataḥ kramātsa maṇḍūkānahiḥ svecchamabhakṣayat / tadvāhanābhimānāndhaḥ sehe bhekapatiḥ sa tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं मध्यप्रविष्टेन मूर्खः प्राज्ञेन वञ्च्यते । मयाप्यनुप्रविश्यैवं देव त्वद्रिपवो हताः

evaṃ madhyapraviṣṭena mūrkhaḥ prājñena vañcyate / mayāpyanupraviśyaivaṃ deva tvadripavo hatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्नीतिविदा राज्ञा भवितव्यं कृतात्मना । यथेच्छं भुज्यते भृत्यैर् हन्यते च परैर् जडः

tasmānnītividā rājñā bhavitavyaṃ kṛtātmanā / yathecchaṃ bhujyate bhṛtyair hanyate ca parair jaḍaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीरियं च सदा देव द्यूतलीलेव सच्छला । वारिवीचीव चपला मदिरेव विमोहिनी

śrīriyaṃ ca sadā deva dyūtalīleva sacchalā / vārivīcīva capalā madireva vimohinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स धीरस्य सुमन्त्रस्य राज्ञो निर्व्यसनस्य च । विशेषज्ञस्य सोत्साहा पाशबद्धेव तिष्ठति

sa dhīrasya sumantrasya rājño nirvyasanasya ca / viśeṣajñasya sotsāhā pāśabaddheva tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदिदानीमवहितस्त्वं विद्वद्वचने स्थितः । निहतारातिसुखितः शाधि राज्यमकण्टकम्

tadidānīmavahitastvaṃ vidvadvacane sthitaḥ / nihatārātisukhitaḥ śādhi rājyamakaṇṭakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तो मन्त्रिणा मेघवर्णः स चिरजीविना । संमान्य तं काकराजश्चक्रे राज्यं तथैव तम्

ity ukto mantriṇā meghavarṇaḥ sa cirajīvinā / saṃmānya taṃ kākarājaścakre rājyaṃ tathaiva tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा गोमुखो भूयो वत्सेशसुतम् अभ्यधात् । तदेवं प्रज्ञया राज्यं तिर्यग्भिर् अपि भुज्यते

ity uktvā gomukho bhūyo vatseśasutam abhyadhāt / tadevaṃ prajñayā rājyaṃ tiryagbhir api bhujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्प्रज्ञास्त्ववसीदन्ति लोकोपहसिताः सदा । तथा च जडधीर्भृत्यो बभूवाढ्यस्य कस्यचित्

niṣprajñāstvavasīdanti lokopahasitāḥ sadā / tathā ca jaḍadhīrbhṛtyo babhūvāḍhyasya kasyacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽजानन्नपि तस्याङ्गे जानामीत्यभिमानतः । स्फारं ददौ मौर्ख्यबलात्प्रभोस्त्वचमपाटयत्

so 'jānannapi tasyāṅge jānāmītyabhimānataḥ / sphāraṃ dadau maurkhyabalātprabhostvacamapāṭayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तेन परित्यक्तः स्वामिनावससाद सः । अजानानो हटात् कुर्वन् प्राज्ञमानी विनश्यति

tatas tena parityaktaḥ svāmināvasasāda saḥ / ajānāno haṭāt kurvan prājñamānī vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं च श्रूयताम् अन्यन्मालवे भ्रातराव् उभौ । विप्राव् अभूताम् अद्वैधं तयोः पित्र्यम् अभूद् धनम्

idaṃ ca śrūyatām anyanmālave bhrātarāv ubhau / viprāv abhūtām advaidhaṃ tayoḥ pitryam abhūd dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभज्यमाने चार्थे ऽस्मिन्न्यूनाधिकविवादिनौ । स्थेयीकृत उपाध्यायश्छान्दसस्तावभाषत

vibhajyamāne cārthe 'sminnyūnādhikavivādinau / stheyīkṛta upādhyāyaśchāndasastāvabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वस्तु वस्तु समे द्वे द्वे अर्धे कृत्वा विभज्यताम् । युवाभ्यां येन नैव स्यान्न्यूनाधिककृतः कलिः

vastu vastu same dve dve ardhe kṛtvā vibhajyatām / yuvābhyāṃ yena naiva syānnyūnādhikakṛtaḥ kaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुवा वेश्मशय्यादिभाण्डं सर्वं पशूनपि । एकमेकं द्विधा कृत्वा मूढौ विभजतः स्म तौ

tacchruvā veśmaśayyādibhāṇḍaṃ sarvaṃ paśūnapi / ekamekaṃ dvidhā kṛtvā mūḍhau vibhajataḥ sma tau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एका दासी तयोर् आसीत्सापि ताभ्यां द्विधा कृता । तद्बुद्ध्वा दण्डितौ राज्ञा सर्वस्वं तावुभावपि

ekā dāsī tayor āsītsāpi tābhyāṃ dvidhā kṛtā / tadbuddhvā daṇḍitau rājñā sarvasvaṃ tāvubhāvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वौ लोकौ नाशयन्त्येवं मूर्खा मूर्खोपदेशतः । तस्मान्मूर्खान्न सेवेत प्राज्ञः सेवेत पण्डितान्

dvau lokau nāśayantyevaṃ mūrkhā mūrkhopadeśataḥ / tasmānmūrkhānna seveta prājñaḥ seveta paṇḍitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंतोषो ऽपि दोषाय तथा चेदं निशम्यताम् । आसन् प्रव्राजकाः केचिद् भिक्षासंतोषपीवराः

asaṃtoṣo 'pi doṣāya tathā cedaṃ niśamyatām / āsan pravrājakāḥ kecid bhikṣāsaṃtoṣapīvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्दृष्ट्वा पुरुषाः केचिदन्योन्यं सुहृदो ऽब्रुवन् । अहो भिक्षाशिनो ऽप्येते पीनाः प्रव्राजका इति

tāndṛṣṭvā puruṣāḥ kecidanyonyaṃ suhṛdo 'bruvan / aho bhikṣāśino 'pyete pīnāḥ pravrājakā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस् तेषु ततो ऽवादीत् कौतुकं दर्शयामि वः । अहं कृशीकरोम्य् एतान् भुञ्जानान् अपि पूर्ववत्

ekas teṣu tato 'vādīt kautukaṃ darśayāmi vaḥ / ahaṃ kṛśīkaromy etān bhuñjānān api pūrvavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा स निमन्त्र्यैतान् क्रमात् प्रव्राजकान् गृहे । एकाहं भोजयाम् आस षड्रसाहारम् उत्तमम्

ity uktvā sa nimantryaitān kramāt pravrājakān gṛhe / ekāhaṃ bhojayām āsa ṣaḍrasāhāram uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ऽथ मूर्खास्तदास्वादं स्मरन्तो भैक्षभोजनम् । न तथाभिलषन्ति स्म तेन दुर्बलतां ययुः

te 'tha mūrkhāstadāsvādaṃ smaranto bhaikṣabhojanam / na tathābhilaṣanti sma tena durbalatāṃ yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रदर्श्य सुहृदां दृष्ट्वा तत्संनिधौ च तान् । प्रव्राजकांस्तदाहारदायी स पुरुषो ऽब्रवीत्

tataḥ pradarśya suhṛdāṃ dṛṣṭvā tatsaṃnidhau ca tān / pravrājakāṃstadāhāradāyī sa puruṣo 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा भैक्षेण संतुष्टा हृष्टपुष्टा इमे ऽभवन् । अधुना तदसंतोषदुःखाद्दुर्बलतां गताः

tadā bhaikṣeṇa saṃtuṣṭā hṛṣṭapuṣṭā ime 'bhavan / adhunā tadasaṃtoṣaduḥkhāddurbalatāṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्प्राज्ञः सुखं वाञ्छन्संतोषे स्थापयेन्मनः । लोकद्वये ऽप्य् असंतोषो दुःसहाश्रान्तदुःखदः

tasmātprājñaḥ sukhaṃ vāñchansaṃtoṣe sthāpayenmanaḥ / lokadvaye 'py asaṃtoṣo duḥsahāśrāntaduḥkhadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेनानुशिष्टास्ते सुहृदो दुष्कृतास्पदम् । असंतोषं जहुः कस्य सत्सङ्गो न भवेच्छुभः

iti tenānuśiṣṭāste suhṛdo duṣkṛtāspadam / asaṃtoṣaṃ jahuḥ kasya satsaṅgo na bhavecchubhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं सुवर्णमुग्धश् च देवेदानीं निशम्यताम् । पुमान् कश्चिज् जलं पातुं तडागमगमद्युवा

ayaṃ suvarṇamugdhaś ca devedānīṃ niśamyatām / pumān kaścij jalaṃ pātuṃ taḍāgamagamadyuvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जडो ऽनोकहस्थस्य स्वार्णचूडस्य पक्षिणः । सुवर्णवर्णं तत्राम्भस्यपश्यत्प्रतिबिम्बकम्

sa jaḍo 'nokahasthasya svārṇacūḍasya pakṣiṇaḥ / suvarṇavarṇaṃ tatrāmbhasyapaśyatpratibimbakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुवर्णमिति मत्वा तद्ग्रहीतुं प्रविवेश तम् । तडागं न च तत्प्राप दृष्टनष्टं चले जले

suvarṇamiti matvā tadgrahītuṃ praviveśa tam / taḍāgaṃ na ca tatprāpa dṛṣṭanaṣṭaṃ cale jale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरुह्यारुह्य च जले स तत् पश्यन् प्रविश्य तत् । पुनः पुनस् तडागाम्भो जिघृक्षुर् नाप किंचन

āruhyāruhya ca jale sa tat paśyan praviśya tat / punaḥ punas taḍāgāmbho jighṛkṣur nāpa kiṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्रा च स्वेन दृष्टो ऽथ पृष्टो निन्ये गृहं जडः । तां दृष्ट्वा प्रतिमां तोये खगं विद्राव्य बोधितः

pitrā ca svena dṛṣṭo 'tha pṛṣṭo ninye gṛhaṃ jaḍaḥ / tāṃ dṛṣṭvā pratimāṃ toye khagaṃ vidrāvya bodhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्विमर्शा मृषाज्ञानैर् मुह्यन्त्येवमबुद्धयः । उपहास्याः परेषां च शोच्याः स्वेषां भवन्ति च

nirvimarśā mṛṣājñānair muhyantyevamabuddhayaḥ / upahāsyāḥ pareṣāṃ ca śocyāḥ sveṣāṃ bhavanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं चान्यो महामूर्खवृत्तान्तो ऽत्र निशम्यताम् । कस्याप्युष्ट्रो ऽवसन्नो ऽभूद्भारेण वणिजो ऽध्वनि

ayaṃ cānyo mahāmūrkhavṛttānto 'tra niśamyatām / kasyāpyuṣṭro 'vasanno 'bhūdbhāreṇa vaṇijo 'dhvani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भृत्यानब्रवीत्कंचिदुष्ट्रं गत्वान्यमानये । क्रित्वाहं यो ऽस्य करभस्यार्धं भारादितो हरेत्

sa bhṛtyānabravītkaṃciduṣṭraṃ gatvānyamānaye / kritvāhaṃ yo 'sya karabhasyārdhaṃ bhārādito haret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेघागमे यथावस्त्रपेटास्वेतासु न स्पृशेत् । अम्भश्चस्र्माणि युष्माभिस् तथा कार्यमिह स्थितैः

meghāgame yathāvastrapeṭāsvetāsu na spṛśet / ambhaścasrmāṇi yuṣmābhis tathā kāryamiha sthitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उष्ट्रपार्श्वे ऽवस्थाप्य भृत्यांस् तस्मिंस् ततो गते । वणिज्य् अकस्माद् उन्नम्य प्रारेभे वर्षितुं घनः

ity uṣṭrapārśve 'vasthāpya bhṛtyāṃs tasmiṃs tato gate / vaṇijy akasmād unnamya prārebhe varṣituṃ ghanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा कार्यं यथा नाम्भः पेटाचर्माणि संस्पृशेत् । इति नः स्वामिना प्रोक्तमित्यालोच्याथ ते जडाः

tathā kāryaṃ yathā nāmbhaḥ peṭācarmāṇi saṃspṛśet / iti naḥ svāminā proktamityālocyātha te jaḍāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्ट्वा वस्त्राणि पेटाभ्यस् तैस् ते तान्य् अभ्यवेष्टयन् । चर्माणि तेन वस्त्राणि विनेशुस् तेन वारिणा

kṛṣṭvā vastrāṇi peṭābhyas tais te tāny abhyaveṣṭayan / carmāṇi tena vastrāṇi vineśus tena vāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापाः किमत्र सकलो वस्त्रौघो नाशितो ऽम्भसा । इत्यागतो ऽथ स वणिक्क्रुद्धो भृत्यानभाषत

pāpāḥ kimatra sakalo vastraugho nāśito 'mbhasā / ityāgato 'tha sa vaṇikkruddho bhṛtyānabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयैवादिष्टमुदकात्पेटाचर्माभिर् अक्षणम् । दोषस् तत्र च को ऽस्माकमिति ते ऽपि तम् अभ्यधुः

vayaivādiṣṭamudakātpeṭācarmābhir akṣaṇam / doṣas tatra ca ko 'smākamiti te 'pi tam abhyadhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चर्मस्वार्द्रेषु नश्यन्ति वस्त्राणीति मयोदितम् । वस्त्राणाम् एव रक्षार्थमुक्तं वो न तु चर्मणाम्

carmasvārdreṣu naśyanti vastrāṇīti mayoditam / vastrāṇām eva rakṣārthamuktaṃ vo na tu carmaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा चान्यकरभन्यस्तभारो वणिक्ततः । स गत्वा स्वगृहं भृत्यान्सर्वस्वं तानदण्डयत्

ity uktvā cānyakarabhanyastabhāro vaṇiktataḥ / sa gatvā svagṛhaṃ bhṛtyānsarvasvaṃ tānadaṇḍayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् अज्ञातहृदयास् मूर्खाः कृत्वा विपर्ययम् । घ्नन्ति स्वार्थं परार्थं च तादृग्ददति चोत्तरम्

evam ajñātahṛdayās mūrkhāḥ kṛtvā viparyayam / ghnanti svārthaṃ parārthaṃ ca tādṛgdadati cottaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं चापूपिकामुग्धः संक्षेपेण निशम्यताम् । क्रीणाति स्माध्वगः कश् चित्पणेनाष्टावपूपकान्

ayaṃ cāpūpikāmugdhaḥ saṃkṣepeṇa niśamyatām / krīṇāti smādhvagaḥ kaś citpaṇenāṣṭāvapūpakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां च यावत् षड्भुङ्क्ते तावन् मेने न तृप्तताम् । सप्तमेनाथ भुक्तेन तृप्तिस् तस्योदपद्यत

teṣāṃ ca yāvat ṣaḍbhuṅkte tāvan mene na tṛptatām / saptamenātha bhuktena tṛptis tasyodapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश्चक्रन्द स जडो मुषितो ऽस्मि न किं मया । एष एवादितो भुक्तो ऽपूपो येनास्मि तर्पितः

tataścakranda sa jaḍo muṣito 'smi na kiṃ mayā / eṣa evādito bhukto 'pūpo yenāsmi tarpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाशिताः किं वृथैवान्ये मया हस्ते न किं कृताः । इति शोचन् क्रमात् तृप्तिम् अजानञ् जहसे जनैः

nāśitāḥ kiṃ vṛthaivānye mayā haste na kiṃ kṛtāḥ / iti śocan kramāt tṛptim ajānañ jahase janaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

॥। । ॥।

... / ...

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्चिद् दासो हि वणिजा मूर्खः केनाप्य् अभण्यत । रक्षेस् त्वं विपणीद्वारं क्षणं गेहम् विशाम्य् अहम्

kaścid dāso hi vaṇijā mūrkhaḥ kenāpy abhaṇyata / rakṣes tvaṃ vipaṇīdvāraṃ kṣaṇaṃ geham viśāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवति याते ऽस्मिन् वणिजि द्वारपट्टकम् । विपणीतो गृहीत्वांसे दासो द्रष्टुम् अगान् नटम्

ity uktavati yāte 'smin vaṇiji dvārapaṭṭakam / vipaṇīto gṛhītvāṃse dāso draṣṭum agān naṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगच्छंश् च ततो दृष्ट्वा वणिजा तेन भर्त्सितः । त्वदुक्तं रक्षितं द्वारं मयेदमिति सो ऽब्रवीत्

āgacchaṃś ca tato dṛṣṭvā vaṇijā tena bhartsitaḥ / tvaduktaṃ rakṣitaṃ dvāraṃ mayedamiti so 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अनर्थाय शब्दैकपरो ऽतात्पर्यविज्जडः । एवं च महिषीमुग्धम् अपूर्वं शृणुताधुना

ity anarthāya śabdaikaparo 'tātparyavijjaḍaḥ / evaṃ ca mahiṣīmugdham apūrvaṃ śṛṇutādhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्यचिन्महिषः कैश्चिद्ग्राम्यैर् ग्रामस्य बाह्यतः । नीत्वा वटतलं भिल्लवाटे व्यापाद्य भक्षितः

kasyacinmahiṣaḥ kaiścidgrāmyair grāmasya bāhyataḥ / nītvā vaṭatalaṃ bhillavāṭe vyāpādya bhakṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन गत्वाथ विज्ञप्तो महिषस्वामिना नृपः । ग्राम्यानानाययाम् आस स तान्महिषभक्षकान्

tena gatvātha vijñapto mahiṣasvāminā nṛpaḥ / grāmyānānāyayām āsa sa tānmahiṣabhakṣakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्समक्षं स राजाग्रे महिषस्वास्म्यभाषत । तडागनिकटे देव नीत्वा वटतरोरधः

tatsamakṣaṃ sa rājāgre mahiṣasvāsmyabhāṣata / taḍāganikaṭe deva nītvā vaṭataroradhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एभिर् मे महिषो हत्वा भक्षितः पश्यतो जडैः । तच् छ्रुत्वान्येषु तेष्वेको वृद्धमूर्खो ऽब्रवीदिदम्

ebhir me mahiṣo hatvā bhakṣitaḥ paśyato jaḍaiḥ / tac chrutvānyeṣu teṣveko vṛddhamūrkho 'bravīdidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तडाग एव नास्त्य् अस्मिन् ग्रामे न च वटः क्वचित् । मिथ्या वक्त्य् एष महिषः क्व हतो भक्षितो ऽस्य वा

taḍāga eva nāsty asmin grāme na ca vaṭaḥ kvacit / mithyā vakty eṣa mahiṣaḥ kva hato bhakṣito 'sya vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैतन्महिषस्वामी सो ऽब्रवीनास्ति किं वटः । तडागश् च स पूर्वस्यां दिशि ग्रामस्य तस्य वः

śrutvaitanmahiṣasvāmī so 'bravīnāsti kiṃ vaṭaḥ / taḍāgaś ca sa pūrvasyāṃ diśi grāmasya tasya vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टम्यां च स युष्माभिर् भक्षितो महिषो ऽत्र मे । इत्य् उक्तस्तेन स पुनर्वृद्धमूर्खो ऽब्रवीदिदम्

aṣṭamyāṃ ca sa yuṣmābhir bhakṣito mahiṣo 'tra me / ity uktastena sa punarvṛddhamūrkho 'bravīdidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वा दिगेव नास्त्यस्मद्ग्रामे नाप्यष्टमी तिथिः । एतच् छ्रुत्वा हसन्राजा तमाहोत्साहयञ्जडम्

pūrvā digeva nāstyasmadgrāme nāpyaṣṭamī tithiḥ / etac chrutvā hasanrājā tamāhotsāhayañjaḍam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं सत्यवादी नासत्यं किंचिद्वदसि तन्मम । सत्यं ब्रूहि स युष्माभिः किं भुक्तो महिषो न वा

tvaṃ satyavādī nāsatyaṃ kiṃcidvadasi tanmama / satyaṃ brūhi sa yuṣmābhiḥ kiṃ bhukto mahiṣo na vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वा जडो ऽवादीन्मृते पितरि वत्सरैः । त्रिभिर् जातो ऽस्मि तेनैव शिक्षितो ऽस्म्युक्तिपाटवम्

etac chrutvā jaḍo 'vādīnmṛte pitari vatsaraiḥ / tribhir jāto 'smi tenaiva śikṣito 'smyuktipāṭavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदसत्यं महाराज न कदाचिद्वदाम्य् अहम् । भुक्तो ऽस्य महिषो ऽस्माभिर् अन्यद्वक्ति मृषाह्यसौ

tadasatyaṃ mahārāja na kadācidvadāmy aham / bhukto 'sya mahiṣo 'smābhir anyadvakti mṛṣāhyasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैतत्सानुगो राजा हासं रोद्धुं स नाशकत् । निर्यात्य महिषं तस्य तांश् च ग्राम्यानदण्डयत्

śrutvaitatsānugo rājā hāsaṃ roddhuṃ sa nāśakat / niryātya mahiṣaṃ tasya tāṃś ca grāmyānadaṇḍayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अगुह्यं निगूहन्ते गुह्यं प्रकटयन्ति च । मौर्ख्याभिमानेनादातुम् मूर्खाः प्रत्ययम् आत्मनि

ity aguhyaṃ nigūhante guhyaṃ prakaṭayanti ca / maurkhyābhimānenādātum mūrkhāḥ pratyayam ātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कंचिद्दरिद्रं गृहिणी चण्डी मूर्खम् अभाषत । प्रतः पितृगृहं यास्याम्युत्सवे ऽमि निमन्त्रिता

kaṃciddaridraṃ gṛhiṇī caṇḍī mūrkham abhāṣata / prataḥ pitṛgṛhaṃ yāsyāmyutsave 'mi nimantritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वयोत्पलमालैका नानीता चेत्कुतो ऽपि मे । तन् न भार्यास्मि ते नापि भर्ता मम भवानिति

tattvayotpalamālaikā nānītā cetkuto 'pi me / tan na bhāryāsmi te nāpi bhartā mama bhavāniti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तदर्थं रात्रौ स राजकीयसरो ययौ । तत्प्रविष्टश् च को ऽसीति दृष्ट्वापृच्छ्यत रक्षकैः

tatas tadarthaṃ rātrau sa rājakīyasaro yayau / tatpraviṣṭaś ca ko 'sīti dṛṣṭvāpṛcchyata rakṣakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्राह्वो ऽस्मीति च वदन् बद्ध्वा नीतः प्रगे स तैः । राजाग्रे पृच्छ्यमानश् च चक्रवाकरुतं व्यधात्

cakrāhvo 'smīti ca vadan baddhvā nītaḥ prage sa taiḥ / rājāgre pṛcchyamānaś ca cakravākarutaṃ vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स राज्ञा कथितः स्वयं पृष्टो ऽनुबन्धतः । मूर्खः कथितवृत्तान्तो मुक्तो दीनो दयालुना

tataḥ sa rājñā kathitaḥ svayaṃ pṛṣṭo 'nubandhataḥ / mūrkhaḥ kathitavṛttānto mukto dīno dayālunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्चिच् च मूढधीर्वैद्यः केनाप्यूचे द्विजन्मना । ककुदं मम पुत्रस्य कुब्जस्याभ्यन्तरं नय

kaścic ca mūḍhadhīrvaidyaḥ kenāpyūce dvijanmanā / kakudaṃ mama putrasya kubjasyābhyantaraṃ naya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वाब्रवीद्वैद्यो दश देहि पणान्मम । ददामि ते दशगुणान्साधयामि न चेदिदम्

etac chrutvābravīdvaidyo daśa dehi paṇānmama / dadāmi te daśaguṇānsādhayāmi na cedidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कृत्वा पणं तस्माद् गृहीत्वा तान् पणान् द्विजात् । स तं स्वेदादिभिः कुब्जम् अरुजत् केवलं भिषक्

evaṃ kṛtvā paṇaṃ tasmād gṛhītvā tān paṇān dvijāt / sa taṃ svedādibhiḥ kubjam arujat kevalaṃ bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चाशकत् स्पष्टयितुं ददौ दशगुणान् पणान् । को हि कुब्जम् ऋजूकर्तुं शक्नुयाद् इह मानुषम्

na cāśakat spaṣṭayituṃ dadau daśaguṇān paṇān / ko hi kubjam ṛjūkartuṃ śaknuyād iha mānuṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हासायैवमशक्यार्थप्रतिज्ञानविकत्थनम् । तदीदृशैर् मूढमार्गैः संचरेत न बुद्धिमान्

hāsāyaivamaśakyārthapratijñānavikatthanam / tadīdṛśair mūḍhamārgaiḥ saṃcareta na buddhimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति भद्रमुखात् स गोमुखाख्यात् सचिवान् मुग्धकथां निशम्य रात्रौ । नरवाहनदत्तराजपुत्रः सुमतिः प्रीतमनास् तुतोष तस्मै

iti bhadramukhāt sa gomukhākhyāt sacivān mugdhakathāṃ niśamya rātrau / naravāhanadattarājaputraḥ sumatiḥ prītamanās tutoṣa tasmai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभजच् च स तत्कथाविनोदाच् छनकैः शक्तियशः समुत्सुको ऽपि । शयनीयम् उपागतो ऽथ निद्रां सवयोभिः सहितो निजैर् वयस्यैः

abhajac ca sa tatkathāvinodāc chanakaiḥ śaktiyaśaḥ samutsuko 'pi / śayanīyam upāgato 'tha nidrāṃ savayobhiḥ sahito nijair vayasyaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.