Library·Somadeva: Kathasaritsagara·10·10.7
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे शक्तियशोलम्बके षष्ठस् तरङ्गः । सप्तमस् तरङ्गः । ततः प्रातः प्रबुद्धस् तां स शक्तियशसं प्रियाम् । नरवाहनदत्तो ऽत्र ध्यायन्व्याकुलतां ययौ
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare śaktiyaśolambake ṣaṣṭhas taraṅgaḥ / saptamas taraṅgaḥ / tataḥ prātaḥ prabuddhas tāṃ sa śaktiyaśasaṃ priyām / naravāhanadatto 'tra dhyāyanvyākulatāṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्विवाहावधेः शेषं मासस्य युगसंनिभम् । मन्वानो न रतिं लेभे नवोढोत्केन चेतसा
tadvivāhāvadheḥ śeṣaṃ māsasya yugasaṃnibham / manvāno na ratiṃ lebhe navoḍhotkena cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् बुद्ध्वा गोमुखमुखात् स्नेहात् तस्य पितान्तिकम् । वत्सराजः स्वसचिवान् प्राहिणोत् सवसन्तकान्
tad buddhvā gomukhamukhāt snehāt tasya pitāntikam / vatsarājaḥ svasacivān prāhiṇot savasantakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्गौरवात्तधैर् ये च तस्मिन्वत्सेश्वरात्मजे । विदग्धो गोमुखो मन्त्री वसन्तकम् उवाच तम्
tadgauravāttadhair ye ca tasminvatseśvarātmaje / vidagdho gomukho mantrī vasantakam uvāca tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युवराजमनस्तुष्टिकरीमार्यवसन्तक । विचित्रां कांचिदाख्याहि कथामभिनवामिति
yuvarājamanastuṣṭikarīmāryavasantaka / vicitrāṃ kāṃcidākhyāhi kathāmabhinavāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वसन्तको धीमान् कथां वक्तुं प्रचक्रमे । मालवे श्रीधरो नाम प्रख्यातो ऽभूद् द्विजोत्तमः
tato vasantako dhīmān kathāṃ vaktuṃ pracakrame / mālave śrīdharo nāma prakhyāto 'bhūd dvijottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पद्येते स्म तस्य द्वौ सदृशौ यमजौ सुतौ । ज्येष्ठो यशोधरो नाम तस्य लक्ष्मीधरो ऽनुजः
utpadyete sma tasya dvau sadṛśau yamajau sutau / jyeṣṭho yaśodharo nāma tasya lakṣmīdharo 'nujaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यौवनस्थौ च तौ विद्याप्राप्तये भ्रातरावुभौ । देशान्तरं प्रतस्थाते सहितौ पितृसंज्ञया
yauvanasthau ca tau vidyāprāptaye bhrātarāvubhau / deśāntaraṃ pratasthāte sahitau pitṛsaṃjñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमात्पथि व्रजन्तौ च प्रापतुस्तौ महाटवीम् । अजलामतरुच्छायां संतप्तसिकताचिताम्
kramātpathi vrajantau ca prāpatustau mahāṭavīm / ajalāmatarucchāyāṃ saṃtaptasikatācitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र यान्तौ परिक्रान्तावातपेन तृषा च तौ । एकं सफलसच्छायां सायं संप्रापतुस्तरुम्
tatra yāntau parikrāntāvātapena tṛṣā ca tau / ekaṃ saphalasacchāyāṃ sāyaṃ saṃprāpatustarum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूले तस्य तरोश्चैकां वापीं पृथगवस्थिताम् । शीतलस्वच्छसलिलां कमलामोदवासिताम्
mūle tasya taroścaikāṃ vāpīṃ pṛthagavasthitām / śītalasvacchasalilāṃ kamalāmodavāsitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां स्नात्वा कृताहारौ पीतशीताम्बुनिर्वृतौ । शिलापट्टोपविष्टौ च क्षणं विश्राम्यतः स्म तौ
tasyāṃ snātvā kṛtāhārau pītaśītāmbunirvṛtau / śilāpaṭṭopaviṣṭau ca kṣaṇaṃ viśrāmyataḥ sma tau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्तं गते रवौ संध्याम् उपास्य प्राणिनां भयात् । नेतुं निशां भ्रातरौ तौ तमारुरुहतुस्तरुम्
astaṃ gate ravau saṃdhyām upāsya prāṇināṃ bhayāt / netuṃ niśāṃ bhrātarau tau tamāruruhatustarum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निशामुखे च तत्राधो वाप्यास्तस्माज्जलान्तरात् । उद्गच्छन्ति स्म पुरुषा बहवः पश्यतोस्तयोः
niśāmukhe ca tatrādho vāpyāstasmājjalāntarāt / udgacchanti sma puruṣā bahavaḥ paśyatostayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां चाशोधयत्कश्चिद्भूमिं तां कश्चिदालिपत् । कश्चिच् च तत्र पुष्पाणि पञ्चवर्णान्यवाकिरत्
teṣāṃ cāśodhayatkaścidbhūmiṃ tāṃ kaścidālipat / kaścic ca tatra puṣpāṇi pañcavarṇānyavākirat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश् चित्कनकपर्यङ्कमानीयात्र न्यवेशयस्त् । कश् चित्तस्तार तस्मिंश् च तूलिकां प्रच्छदोत्तराम्
kaś citkanakaparyaṅkamānīyātra nyaveśayast / kaś cittastāra tasmiṃś ca tūlikāṃ pracchadottarām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचित्पुष्पाङ्गरागादि पानमाहारमुत्तमम् । आनीय स्थापयामासुरेकदेशे तरोस्तले
kecitpuṣpāṅgarāgādi pānamāhāramuttamam / ānīya sthāpayāmāsurekadeśe tarostale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वापीतलात्तस्माद्रूपेण जितमन्मथः । उदगात्पुरुषः खड्गी दिव्याभरणभूषितः
tato vāpītalāttasmādrūpeṇa jitamanmathaḥ / udagātpuruṣaḥ khaḍgī divyābharaṇabhūṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंस्तत्रासनासीने कॢप्तमाल्यानुलेपनाः । सर्वे परिजनास्तस्यां वाप्याम् एव ममज्जिरे
tasmiṃstatrāsanāsīne kḷptamālyānulepanāḥ / sarve parijanāstasyāṃ vāpyām eva mamajjire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोज्जगार स सुखादेकां भव्याकृतिं प्रियाम् । विनीतवेषां मङ्गल्यमाल्याभरणधारिणीम्
athojjagāra sa sukhādekāṃ bhavyākṛtiṃ priyām / vinītaveṣāṃ maṅgalyamālyābharaṇadhāriṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयां चातिरूपाढ्यां सद्वस्त्राभरणोज्ज्वलाम् । ते च भार्ये उभे तस्य पश्चिमा वल्लभा पुनः
dvitīyāṃ cātirūpāḍhyāṃ sadvastrābharaṇojjvalām / te ca bhārye ubhe tasya paścimā vallabhā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽत्र रत्नपात्राणि न्यस्य पात्रद्वये तयोः । भर्तुः सपत्न्याश् चाहारं पानं चोपानयत् सती
tato 'tra ratnapātrāṇi nyasya pātradvaye tayoḥ / bhartuḥ sapatnyāś cāhāraṃ pānaṃ copānayat satī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर् भुक्तवतोः सापि बुभुजे सो ऽथ तत्पतिः । पर्यङ्कशयनं भेजे तया साकं द्वितीयया
tayor bhuktavatoḥ sāpi bubhuje so 'tha tatpatiḥ / paryaṅkaśayanaṃ bheje tayā sākaṃ dvitīyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुभूय रतिक्रीडासुखं निद्रां जगाम सः । आद्या च भार्या सा तस्य पादसंवाहनं व्यधात्
anubhūya ratikrīḍāsukhaṃ nidrāṃ jagāma saḥ / ādyā ca bhāryā sā tasya pādasaṃvāhanaṃ vyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीया साप्य् अनिद्रैव तस्याभूच्छयने प्रिया । दृष्ट्वैतत्तौ विप्रपुत्रौ तरुस्थावूचतुर्मिथः
dvitīyā sāpy anidraiva tasyābhūcchayane priyā / dṛṣṭvaitattau vipraputrau tarusthāvūcaturmithaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को ऽयं स्यादवतीर्यैतत्पादसंवाहिकामिमाम् । एतस्य किल पृच्छावः सर्वे ह्य् अविकृता अमी
ko 'yaṃ syādavatīryaitatpādasaṃvāhikāmimām / etasya kila pṛcchāvaḥ sarve hy avikṛtā amī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवतीर्याथ तौ यावदाद्यां ताम् उपसर्पतः । यशोधरं तयोस्तावद्द्वितीया सा ददर्श तम्
avatīryātha tau yāvadādyāṃ tām upasarpataḥ / yaśodharaṃ tayostāvaddvitīyā sā dadarśa tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्थाय शयनात्पत्युः सुप्तस्योद्दामचापला । तम् उपेत्य सुरूपं सा मां भजस्वेत्यभाषत
utthāya śayanātpatyuḥ suptasyoddāmacāpalā / tam upetya surūpaṃ sā māṃ bhajasvetyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापे त्वं परदारा मे तवाहं परपूरुषः । तत्किमेवं ब्रवीषीति तेनोक्ता साब्रवीत्पुनः
pāpe tvaṃ paradārā me tavāhaṃ parapūruṣaḥ / tatkimevaṃ bravīṣīti tenoktā sābravītpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वादृशानां शतेनाहं संगता किं भयं तव । न चेत्प्रत्येषि पश्यैतदङ्गुलीयशतं मम
tvādṛśānāṃ śatenāhaṃ saṃgatā kiṃ bhayaṃ tava / na cetpratyeṣi paśyaitadaṅgulīyaśataṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकैकमङ्गुलीयं हि हृतमेकैकतो मया । इत्य् उक्त्वा स्वाञ्चलात्तस्मायङ्गुलीयान्यदर्शयत्
ekaikamaṅgulīyaṃ hi hṛtamekaikato mayā / ity uktvā svāñcalāttasmāyaṅgulīyānyadarśayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो यशोधरो ऽवादीत्संगच्छस्व शतेन वा । लक्षेण वा मम त्वं तु माता नाहं तथाविधः
tato yaśodharo 'vādītsaṃgacchasva śatena vā / lakṣeṇa vā mama tvaṃ tu mātā nāhaṃ tathāvidhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं निराकृता तेन सा प्रबोध्य पतिं क्रुधा । यशोधरं तं संदर्श्य जगाद रुदती शठा
evaṃ nirākṛtā tena sā prabodhya patiṃ krudhā / yaśodharaṃ taṃ saṃdarśya jagāda rudatī śaṭhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन पाप्मना सुप्ते त्वय्यहं ध्वंसिता बलात् । तच् छ्रुत्वैव स उत्तस्थौ खड्गमाकृष्य तत्पतिः
anena pāpmanā supte tvayyahaṃ dhvaṃsitā balāt / tac chrutvaiva sa uttasthau khaḍgamākṛṣya tatpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथान्या सा सती भार्या तं गृहीत्वैव पादयोः । अब्रवीन्मा कृथा मिथ्या पापं शृणु वचो मम
athānyā sā satī bhāryā taṃ gṛhītvaiva pādayoḥ / abravīnmā kṛthā mithyā pāpaṃ śṛṇu vaco mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनया पापया दृष्ट्वा त्वत्पार्श्वोत्थितया हठात् । अर्थितो ऽयं वचो नास्याः साधुस्तत्प्रत्यपद्यत
anayā pāpayā dṛṣṭvā tvatpārśvotthitayā haṭhāt / arthito 'yaṃ vaco nāsyāḥ sādhustatpratyapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माता मम त्वमित्य् उक्त्वा यदनेन निराकृता । प्राबोधयदमर्षात्त्वां वधायैतस्य कोपतः
mātā mama tvamity uktvā yadanena nirākṛtā / prābodhayadamarṣāttvāṃ vadhāyaitasya kopataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनया मत्समक्षं च रात्रिष्विह तरौ स्थिताः । हृताङ्गुलीयका भुक्ताः शतसंख्याः प्रभो ऽध्वगाः
anayā matsamakṣaṃ ca rātriṣviha tarau sthitāḥ / hṛtāṅgulīyakā bhuktāḥ śatasaṃkhyāḥ prabho 'dhvagāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वेषसंभावनभयान्मया चोक्तं न जातु ते । अद्य त्वत्पापभीत्यैवमवाच्यमहम् अब्रवम्
dveṣasaṃbhāvanabhayānmayā coktaṃ na jātu te / adya tvatpāpabhītyaivamavācyamaham abravam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्त्राञ्चले ऽङ्गुलीयानि पश्यास्याः प्रत्ययो न चेत् । न चैष मे सतीधर्मो यद्भर्तर्यनृतं वचः
vastrāñcale 'ṅgulīyāni paśyāsyāḥ pratyayo na cet / na caiṣa me satīdharmo yadbhartaryanṛtaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सतीत्वप्रत्ययायेमं प्रभावं पश्य मे प्रभो । इत्य् उक्त्वा भस्म चक्रे सा तरुं तं क्रोधवीक्षितम्
satītvapratyayāyemaṃ prabhāvaṃ paśya me prabho / ity uktvā bhasma cakre sā taruṃ taṃ krodhavīkṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसाददृष्टं च पुनस्तं पूर्वाभ्यधिकं व्यधात् । तद्दृष्ट्वा स चिराद्भर्ता तुष्टस्ताम् उपगूढवान्
prasādadṛṣṭaṃ ca punastaṃ pūrvābhyadhikaṃ vyadhāt / taddṛṣṭvā sa cirādbhartā tuṣṭastām upagūḍhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरास च द्वितीयां तां छित्त्वा नासां कुगेहिनीम् । अङ्गुलीयानि संप्राप्य तद्वस्त्रान्तात्स तत्पतिः
nirāsa ca dvitīyāṃ tāṃ chittvā nāsāṃ kugehinīm / aṅgulīyāni saṃprāpya tadvastrāntātsa tatpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षमयाम् आस किल तं दृष्ट्वाध्ययनपाठकम् । यशोधरं भ्रातृयुतं सनिर्वेदो जगाद च
kṣamayām āsa kila taṃ dṛṣṭvādhyayanapāṭhakam / yaśodharaṃ bhrātṛyutaṃ sanirvedo jagāda ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्ये हृदि निधायैते रक्ष्यामीर्ष्यावशात्सदा । तथाप्येषा न शकिता पापैका रक्षितुं मया
bhārye hṛdi nidhāyaite rakṣyāmīrṣyāvaśātsadā / tathāpyeṣā na śakitā pāpaikā rakṣituṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्युतं कः स्थिरीकुर्यात्को रक्षेच्चपलां स्त्रियम् । साध्वी यदि परं स्वेन शीलेनैकेन रक्ष्यते
vidyutaṃ kaḥ sthirīkuryātko rakṣeccapalāṃ striyam / sādhvī yadi paraṃ svena śīlenaikena rakṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्रक्षिता सा भर्तारं रक्षत्युभयलोकयोः । यथानया शापवरक्षमयाद्यास्मि रक्षितः
tadrakṣitā sā bhartāraṃ rakṣatyubhayalokayoḥ / yathānayā śāpavarakṣamayādyāsmi rakṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्प्रसादात्कुलटासंगमो ऽपगतो मम । न चोपनतमत्युग्रं सद्विप्रवधपातकम्
etatprasādātkulaṭāsaṃgamo 'pagato mama / na copanatamatyugraṃ sadvipravadhapātakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा स तमप्राक्षीदुपवेश्य यशोधरम् । आगतौ स्थः कुतः कुत्र व्रजथः कथ्यतामिति
ity uktvā sa tamaprākṣīdupaveśya yaśodharam / āgatau sthaḥ kutaḥ kutra vrajathaḥ kathyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो यशोधरस्तस्मै स्ववृत्तान्तं निवेद्य सः । विश्वासं प्राप्य पप्रच्छ तम् अप्य् एवं कुतूहलात्
tato yaśodharastasmai svavṛttāntaṃ nivedya saḥ / viśvāsaṃ prāpya papraccha tam apy evaṃ kutūhalāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न रहस्यं महाभाग यदि तद्ब्रूहि मे ऽधुना । कस्त्वमीदृशि भोगे ऽपि किं च ते जलवासिता
na rahasyaṃ mahābhāga yadi tadbrūhi me 'dhunā / kastvamīdṛśi bhoge 'pi kiṃ ca te jalavāsitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा श्रूयतां वच्मीत्य् उक्त्वा स पुरुषस्तदा । जलवासी स्ववृत्तान्तम् एवं वक्तुं प्रचक्रमे
tac chrutvā śrūyatāṃ vacmīty uktvā sa puruṣastadā / jalavāsī svavṛttāntam evaṃ vaktuṃ pracakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिमवद्दक्षिणो देशः कश्मीराख्यो ऽस्ति यं विधिः । स्वर्गकौतूहलं कर्तुं मर्त्यानाम् इव निर्ममे
himavaddakṣiṇo deśaḥ kaśmīrākhyo 'sti yaṃ vidhiḥ / svargakautūhalaṃ kartuṃ martyānām iva nirmame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र विस्मृत्य कैलासश्वेतद्वीपसुखस्थितिम् । स्वयंभुवौ स्थानशतान्य् अध्यासाते हराच्युतौ
yatra vismṛtya kailāsaśvetadvīpasukhasthitim / svayaṃbhuvau sthānaśatāny adhyāsāte harācyutau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वितस्ताजलपूतो यः शूरविद्वज्जनाकुलः । अजेयश्छलदोषाणां द्विषतां बलिनामपि
vitastājalapūto yaḥ śūravidvajjanākulaḥ / ajeyaśchaladoṣāṇāṃ dviṣatāṃ balināmapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राहं भवशर्माख्यो ग्रामवासी किलाभवम् । द्विजातिपुत्रः सामान्यो द्विभार्यः पूर्वजन्मनि
tatrāhaṃ bhavaśarmākhyo grāmavāsī kilābhavam / dvijātiputraḥ sāmānyo dvibhāryaḥ pūrvajanmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं कदाचित् संजातसंस्तवो भिक्षुभिः सह । उपोषणाख्यं नियमं तच्छास्त्रोक्तं गृहीतवान्
so 'haṃ kadācit saṃjātasaṃstavo bhikṣubhiḥ saha / upoṣaṇākhyaṃ niyamaṃ tacchāstroktaṃ gṛhītavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् समाप्तप्राये च नियमे शयने मम । पापा हठाद् उपेत्यैका भार्या सुप्तवती किल
tasmin samāptaprāye ca niyame śayane mama / pāpā haṭhād upetyaikā bhāryā suptavatī kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तूर्ये तु यामे विस्मृत्य तद्ब्रते तन्निवेषणम् । निद्रामोहात्तया साकं रतं सेवितवानहम्
tūrye tu yāme vismṛtya tadbrate tanniveṣaṇam / nidrāmohāttayā sākaṃ rataṃ sevitavānaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मात्रखण्डिते तस्मिन्व्रते ऽहं जलपूरुषः । इहाद्य जातस् ते द्वे च भार्ये जाते इहापि मे
tanmātrakhaṇḍite tasminvrate 'haṃ jalapūruṣaḥ / ihādya jātas te dve ca bhārye jāte ihāpi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एका सा कुलटा पापा द्वितीयेयं पतिव्रता । खण्डितस्यापि तस्येदृक्प्रभावो नियमस्य मे
ekā sā kulaṭā pāpā dvitīyeyaṃ pativratā / khaṇḍitasyāpi tasyedṛkprabhāvo niyamasya me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिं स्मरामि यद्यच् च रात्रौ भोगा ममेदृशाः । यदि नाखण्डयिष्यं तदिदं स्यान्मे न जन्म तत्
jātiṃ smarāmi yadyac ca rātrau bhogā mamedṛśāḥ / yadi nākhaṇḍayiṣyaṃ tadidaṃ syānme na janma tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याख्याय स्ववृतान्तमतिथी तावपूजयत् । समृष्टभोजनैर् दिव्यवस्त्रैश् च भ्रातरावुभौ
ityākhyāya svavṛtāntamatithī tāvapūjayat / samṛṣṭabhojanair divyavastraiś ca bhrātarāvubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽस्य सा सती भार्या पूर्ववृत्तमवेत्य तत् । विन्यस्य जानुनी भूमाव् इन्दुं पश्यन्त्यभाषत
tato 'sya sā satī bhāryā pūrvavṛttamavetya tat / vinyasya jānunī bhūmāv induṃ paśyantyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भो लोकपालाः सत्यं चेदहं साध्वी पतिव्रता । तदम्बुबासमुक्तो ऽद्य स्वर्गं यात्वेष मे पतिः
bho lokapālāḥ satyaṃ cedahaṃ sādhvī pativratā / tadambubāsamukto 'dya svargaṃ yātveṣa me patiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवत्याम् एवास्यां खाद् विमानम् अवातरत् । तदारूढौ च तौ स्वर्गं दंपती सह जग्मतुः
ity uktavatyām evāsyāṃ khād vimānam avātarat / tadārūḍhau ca tau svargaṃ daṃpatī saha jagmatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असाध्यं सत्यसाध्वीनां किमस्ति हि जगत्त्रये । तौ च विप्रौ तदालोक्य विस्मयं ययतुः परम्
asādhyaṃ satyasādhvīnāṃ kimasti hi jagattraye / tau ca viprau tadālokya vismayaṃ yayatuḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीत्वा च रात्रिशेषं तं प्रभाते स यशोधरः । लक्ष्मीधरश् च विप्रौ तौ भ्रातरौ प्रस्थितौ ततः
nītvā ca rātriśeṣaṃ taṃ prabhāte sa yaśodharaḥ / lakṣmīdharaś ca viprau tau bhrātarau prasthitau tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायं च निर्जनारण्ये वृक्षमूलमवापतुः । जलप्रेप्सू च तस्मात्तौ वृक्षाच्छुश्रुवतुर्गिरम्
sāyaṃ ca nirjanāraṇye vṛkṣamūlamavāpatuḥ / jalaprepsū ca tasmāttau vṛkṣācchuśruvaturgiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हे विप्रौ तिष्ठतं तावदहमद्य करोमि वाम् । स्नानान्नपानैर् आतिथ्यं गृहं मे ह्य् आगतौ युवाम्
he viprau tiṣṭhataṃ tāvadahamadya karomi vām / snānānnapānair ātithyaṃ gṛhaṃ me hy āgatau yuvām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा व्यरमद् वाक् च जज्ञे तत्राम्बुवापिका । अथोपतस्थे तत्तीरे विचित्रं पानभोजनम्
ity uktvā vyaramad vāk ca jajñe tatrāmbuvāpikā / athopatasthe tattīre vicitraṃ pānabhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमेतदिति साश्चर्यौ ततस् तौ द्विजपुत्रकौ । स्नात्वा वाप्यां यथाकाममाहाराद्यत्र चक्रतुः
kimetaditi sāścaryau tatas tau dvijaputrakau / snātvā vāpyāṃ yathākāmamāhārādyatra cakratuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संध्याम् उपास्यैतौ यावत्तरुतले स्थितौ । तावच् च कान्तः पुरुषस्तरोस्तस्मादवातरत्
tataḥ saṃdhyām upāsyaitau yāvattarutale sthitau / tāvac ca kāntaḥ puruṣastarostasmādavātarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चाभिवादितस्ताभ्यां विहितस्वागतः क्रमात् । उपविष्टो द्विजातिभ्यां को भवानित्यपृच्छ्यत
sa cābhivāditastābhyāṃ vihitasvāgataḥ kramāt / upaviṣṭo dvijātibhyāṃ ko bhavānityapṛcchyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स पुरुषो ऽवादीत्पुराहं दुर्गतो द्विजः । अभूवं तस्य मे जाता दैवाच्छ्रमणसंगतिः
tataḥ sa puruṣo 'vādītpurāhaṃ durgato dvijaḥ / abhūvaṃ tasya me jātā daivācchramaṇasaṃgatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वंस्तदुपदिष्टं च जातु व्रतम् उपोषणम् । शठेन सायं केनापि भोजितो ऽस्मि बलात्पुनः
kurvaṃstadupadiṣṭaṃ ca jātu vratam upoṣaṇam / śaṭhena sāyaṃ kenāpi bhojito 'smi balātpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनाहं खण्डितात्तस्माद्व्रताज्जातो ऽस्मि गुह्यकः । पूर्णं यद्यकरिष्यं तदभविष्यं सुरो दिवि
tenāhaṃ khaṇḍitāttasmādvratājjāto 'smi guhyakaḥ / pūrṇaṃ yadyakariṣyaṃ tadabhaviṣyaṃ suro divi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मयोक्तः स्वोदन्तो युवां कथयतं तु मे । कुतो युवां किमेतां च प्रविष्टौ स्थो मरुस्थलीम्
evaṃ mayoktaḥ svodanto yuvāṃ kathayataṃ tu me / kuto yuvāṃ kimetāṃ ca praviṣṭau stho marusthalīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा सो ऽब्रवीत्तस्मै स्ववृत्तान्तं यशोधरः । ततस् तौ ब्राह्मणौ यक्षः पुनरेवम् अभाषत
tac chrutvā so 'bravīttasmai svavṛttāntaṃ yaśodharaḥ / tatas tau brāhmaṇau yakṣaḥ punarevam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्येवं तदहं विद्याः स्वप्रभावाद्ददामि वाम् । कृतविद्यौ गृहं यातं विदेशभ्रमणेन किम्
yadyevaṃ tadahaṃ vidyāḥ svaprabhāvāddadāmi vām / kṛtavidyau gṛhaṃ yātaṃ videśabhramaṇena kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा स ददौ ताभ्यां विद्यास्तौ च तदैव ताः । तत्प्रभावाज्जगृहतुः सो ऽथ यक्षो जगाद तौ
ity uktvā sa dadau tābhyāṃ vidyāstau ca tadaiva tāḥ / tatprabhāvājjagṛhatuḥ so 'tha yakṣo jagāda tau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकामिदानीं याचे ऽहं भवद्भ्यां गुरुदक्षिणाम् । युवाभ्यां मत्कृते कार्यं व्रतमेतदुपोषणम्
ekāmidānīṃ yāce 'haṃ bhavadbhyāṃ gurudakṣiṇām / yuvābhyāṃ matkṛte kāryaṃ vratametadupoṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्याभिभाषणं ब्रह्मचर्यं देवप्रदक्षिणाम् । भोजनं भिक्षुवेलायां मनसः संयमः क्षमा
satyābhibhāṣaṇaṃ brahmacaryaṃ devapradakṣiṇām / bhojanaṃ bhikṣuvelāyāṃ manasaḥ saṃyamaḥ kṣamā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकरात्रं विधायैतदर्पणीयं फलं मयि । पूर्णव्रतफलं येन दिव्यत्वं प्राप्नुयामहम्
ekarātraṃ vidhāyaitadarpaṇīyaṃ phalaṃ mayi / pūrṇavrataphalaṃ yena divyatvaṃ prāpnuyāmaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यूचिवान्विनम्राभ्यां ताभ्यां यक्षस् तथेति सः । विप्राभ्यां प्रतिपन्नार्थस्तत्रैवान्तर्दधे तरौ
ityūcivānvinamrābhyāṃ tābhyāṃ yakṣas tatheti saḥ / viprābhyāṃ pratipannārthastatraivāntardadhe tarau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ चाप्रयाससिद्धार्थौ प्रहृष्टौ भ्रातरावुभौ । रात्रिं नीत्वा परावृत्त्य स्वमेवाजग्मतुर्गृहम्
tau cāprayāsasiddhārthau prahṛṣṭau bhrātarāvubhau / rātriṃ nītvā parāvṛttya svamevājagmaturgṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राख्याय स्ववृत्तान्तमानन्द्य पितरौ निजौ । उपोषणव्रतं तत्तौ यक्षपुण्याय चक्रतुः
tatrākhyāya svavṛttāntamānandya pitarau nijau / upoṣaṇavrataṃ tattau yakṣapuṇyāya cakratuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैत्य स गुरुर्यक्षो विमानस्थो जगाद तौ । युष्मत्प्रसादाद् देवत्वं प्राप्तो ऽस्म्य् उत्तीर्य यक्षताम्
athaitya sa gururyakṣo vimānastho jagāda tau / yuṣmatprasādād devatvaṃ prāpto 'smy uttīrya yakṣatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदात्मार्थमिदं कार्यं युवाभ्याम् अपितद्व्रतम् । भविता येन देवत्वं देहान्ते युवयोर् इति
tadātmārthamidaṃ kāryaṃ yuvābhyām apitadvratam / bhavitā yena devatvaṃ dehānte yuvayor iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षीणार्थाव् इदानीं च वरान् मम भविष्यथः । इत्य् उक्त्वा स विमानेन कामचारी ययौ दिवम्
akṣīṇārthāv idānīṃ ca varān mama bhaviṣyathaḥ / ity uktvā sa vimānena kāmacārī yayau divam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो यशोधरो लक्ष्मीधरश् च भ्रातराव् उभौ । कृत्वा व्रतं तत्प्राप्तार्थविद्याव् आस्तां यथासुखम्
tato yaśodharo lakṣmīdharaś ca bhrātarāv ubhau / kṛtvā vrataṃ tatprāptārthavidyāv āstāṃ yathāsukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं धर्मप्रवृत्तानां शीलं कृच्छ्रे ऽप्य् अमुञ्चताम् । देवता अपि रक्षन्ति कुर्वन्तीष्टार्थसाधनम्
evaṃ dharmapravṛttānāṃ śīlaṃ kṛcchre 'py amuñcatām / devatā api rakṣanti kurvantīṣṭārthasādhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं वसन्तकाख्यातकथाद्भुतविनोदितः । वत्सेश्वरसुतः प्रेप्सुः स शक्तियशसं प्रियाम्
itthaṃ vasantakākhyātakathādbhutavinoditaḥ / vatseśvarasutaḥ prepsuḥ sa śaktiyaśasaṃ priyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहारसमये पित्रा समाहूतस्तदन्तिकम् । नरवाहनदत्तो ऽथ ययौ स्वसचिवैः सह
āhārasamaye pitrā samāhūtastadantikam / naravāhanadatto 'tha yayau svasacivaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानुरूपं भुक्त्वा च तत्र सायं स्वमन्दिरम् । वयस्यैः स निजैः साकमाययौ गोमुखादिभिः
athānurūpaṃ bhuktvā ca tatra sāyaṃ svamandiram / vayasyaiḥ sa nijaiḥ sākamāyayau gomukhādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तं गोमुखो भूयो विनोदयितुम् अब्रवीत् । श्रूयतामिममन्यं वो देवाख्यामि कथाक्रमम्
tatra taṃ gomukho bhūyo vinodayitum abravīt / śrūyatāmimamanyaṃ vo devākhyāmi kathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीद्वलीमुखो नाम परिभ्रष्टः स्वयूथतः । उदुम्बरवने तीरे वारिधेर्वानरर्षभः
āsīdvalīmukho nāma paribhraṣṭaḥ svayūthataḥ / udumbaravane tīre vāridhervānararṣabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य भक्षयतो हस्ताश्च्युतमेकमुदुम्बरम् । जघास शिशुमारो ऽत्र वारिराशिजलाश्रयः
tasya bhakṣayato hastāścyutamekamudumbaram / jaghāsa śiśumāro 'tra vārirāśijalāśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्फलास्वादहृष्टश् च स प्रचक्रे कलं रवम् । यद्रसात्स बहून्यस्मै फलानि कपिरक्षिपत्
tatphalāsvādahṛṣṭaś ca sa pracakre kalaṃ ravam / yadrasātsa bahūnyasmai phalāni kapirakṣipat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव चाक्षिपन्नित्यं फलानि स तथैव च । शिशुमारो रुतं चक्रे जज्ञे सख्यं ततस् तयोः
tathaiva cākṣipannityaṃ phalāni sa tathaiva ca / śiśumāro rutaṃ cakre jajñe sakhyaṃ tatas tayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनान्वहं तटस्थस्य जलस्थो निकटे कपेः । शिशुमारो दिनं स्थित्वा स सायं स्वगृहं ययौ
tenānvahaṃ taṭasthasya jalastho nikaṭe kapeḥ / śiśumāro dinaṃ sthitvā sa sāyaṃ svagṛhaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञातार्था तस्य भार्या च सदा विरहदं दिवा । कपिसख्यमनिच्छन्ती मान्द्यव्याजमशिश्रियत्
jñātārthā tasya bhāryā ca sadā virahadaṃ divā / kapisakhyamanicchantī māndyavyājamaśiśriyat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रूहि प्रिये किमस्वास्थ्यं तव केन च शाम्यति । इत्यार्तस्तं स पप्रच्छ शिशुमारः प्रियां मुहुः
brūhi priye kimasvāsthyaṃ tava kena ca śāmyati / ityārtastaṃ sa papraccha śiśumāraḥ priyāṃ muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्बन्धपृष्टापि यदा न सा प्रतिवचो ददौ । रहस्यज्ञा सखी तस्यास्तदा तं प्रत्यभाषत
nirbandhapṛṣṭāpi yadā na sā prativaco dadau / rahasyajñā sakhī tasyāstadā taṃ pratyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्य् अपि त्वं न कुरुषे नेच्छत्येषा तथाप्य् अहम् । ब्रवीमि विबुधः खेदं जनानां निह्नुते कथम्
yady api tvaṃ na kuruṣe necchatyeṣā tathāpy aham / bravīmi vibudhaḥ khedaṃ janānāṃ nihnute katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तादृगस्या भार्यायास्तवोत्पन्नो महागदः । विना वानरहृत्पद्मयूषं न शममेति यः
sa tādṛgasyā bhāryāyāstavotpanno mahāgadaḥ / vinā vānarahṛtpadmayūṣaṃ na śamameti yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः स प्रियासख्या शिशुमारो व्यचिन्तयत् । कष्टं वानरहृत्पद्मं कुतः संप्राप्नुयाम् अहम्
ity uktaḥ sa priyāsakhyā śiśumāro vyacintayat / kaṣṭaṃ vānarahṛtpadmaṃ kutaḥ saṃprāpnuyām aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सख्युः करोमि चेद्द्रोहं कपेस्तत्किं ममोचितम् । सख्या किमथवा भार्या प्राणेभ्यो ऽप्य् अधिकप्रिया
sakhyuḥ karomi ceddrohaṃ kapestatkiṃ mamocitam / sakhyā kimathavā bhāryā prāṇebhyo 'py adhikapriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यालोच्य स्वभार्यां तां शिशुमारो जगाद सः । तर्ह्यानयाम्यखण्डं ते कपिं किं दूयसे प्रिये
ityālocya svabhāryāṃ tāṃ śiśumāro jagāda saḥ / tarhyānayāmyakhaṇḍaṃ te kapiṃ kiṃ dūyase priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा स ययौ यस्य मित्त्रस्य निकटं कपेः । कथाप्रसङ्गमुत्पाद्य तम् एवमवदत्कपिम्
ity uktvā sa yayau yasya mittrasya nikaṭaṃ kapeḥ / kathāprasaṅgamutpādya tam evamavadatkapim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यापि न सखे दृष्टं गृहं भार्या च मे त्वया । तदेहि तत्र गच्छावो विश्रमायैकम् अप्य् अहः
adyāpi na sakhe dṛṣṭaṃ gṛhaṃ bhāryā ca me tvayā / tadehi tatra gacchāvo viśramāyaikam apy ahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुज्यते यत्र नान्योन्यं गृहमेत्य निरर्गलम् । प्रदृश्यन्ते न दाराश् च कैतवं तन् न सौहृदम्
bhujyate yatra nānyonyaṃ gṛhametya nirargalam / pradṛśyante na dārāś ca kaitavaṃ tan na sauhṛdam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति प्रतार्य जलधाववतार्यावलम्ब्य च । वानरं शिशुमारस् तं गन्तुं प्रववृते ऽत्र सः
iti pratārya jaladhāvavatāryāvalambya ca / vānaraṃ śiśumāras taṃ gantuṃ pravavṛte 'tra saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छन्तं तं स दृष्ट्वा च वानरश्चकिताकुलम् । सखे ऽन्यादृशमद्य त्वां पश्यामीति स पृष्टवान्
gacchantaṃ taṃ sa dṛṣṭvā ca vānaraścakitākulam / sakhe 'nyādṛśamadya tvāṃ paśyāmīti sa pṛṣṭavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्बन्धेनाथ पृच्छन्तं मत्वा हस्तस्थितं च तम् । प्लवंगमं जगादैवं शिशुमारो जडाशयः
nirbandhenātha pṛcchantaṃ matvā hastasthitaṃ ca tam / plavaṃgamaṃ jagādaivaṃ śiśumāro jaḍāśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्वस्था मे स्थिता भार्या सा च पथ्योपयोगि माम् । याचते कपिहृत्पद्मं तेनाद्य विमनाः स्थिता
asvasthā me sthitā bhāryā sā ca pathyopayogi mām / yācate kapihṛtpadmaṃ tenādya vimanāḥ sthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैतत्स वचस् तस्य कपिः प्राज्ञो व्यचिन्तयत् । हन्तैतदर्थमानीतः पापेनाहमिहामुना
śrutvaitatsa vacas tasya kapiḥ prājño vyacintayat / hantaitadarthamānītaḥ pāpenāhamihāmunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो स्त्रीव्यसनाक्रान्तो मित्त्रद्रोहे ऽयमुद्यतः । किं वा दन्तैः स्वमांसानि भूतग्रस्तो न खादति
aho strīvyasanākrānto mittradrohe 'yamudyataḥ / kiṃ vā dantaiḥ svamāṃsāni bhūtagrasto na khādati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं संचिन्त्य च प्राह शिशुमारं स वानरः । यद्येवं तत्त्वयैतन्मे किं नोक्तं प्रथमं सखे
itthaṃ saṃcintya ca prāha śiśumāraṃ sa vānaraḥ / yadyevaṃ tattvayaitanme kiṃ noktaṃ prathamaṃ sakhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगमिष्यं स्वमादाय हृत्पद्मं त्वत्प्रियाकृते । वासोदुम्बरवृक्षे हि तदिदानीं मम स्थितम्
āgamiṣyaṃ svamādāya hṛtpadmaṃ tvatpriyākṛte / vāsodumbaravṛkṣe hi tadidānīṃ mama sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.