Library·Somadeva: Kathasaritsagara·10·10.8
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे शक्तियशोलम्बके सप्तमस् तरङ्गः । अष्टमस् तरङ्गः । ततो ऽन्येद्युः पुनर्नक्तं निजवासगृहे स्थितम् । नरवाहनदत्तं तं दयिताप्राप्तिसोत्सुकम्
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare śaktiyaśolambake saptamas taraṅgaḥ / aṣṭamas taraṅgaḥ / tato 'nyedyuḥ punarnaktaṃ nijavāsagṛhe sthitam / naravāhanadattaṃ taṃ dayitāprāptisotsukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सेश्वरसुतं मन्त्री तन्नियोगात् स गोमुखः । विनोदयन् कथास् तस्य क्रमाद् एवम् अवर्णयत्
vatseśvarasutaṃ mantrī tanniyogāt sa gomukhaḥ / vinodayan kathās tasya kramād evam avarṇayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभूव देवशर्माख्यो ब्राह्मणो नगरे क्व चित् । तस्याभूद् देवदत्तेति गेहिनी सदृशान्वया
babhūva devaśarmākhyo brāhmaṇo nagare kva cit / tasyābhūd devadatteti gehinī sadṛśānvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धृतगर्भा च सा तस्य कालेन सुषुवे सुतम् । दरिद्रो ऽपि स तं मेने निधिं लब्धम् इव द्विजः
dhṛtagarbhā ca sā tasya kālena suṣuve sutam / daridro 'pi sa taṃ mene nidhiṃ labdham iva dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूतकान्ते च सा तस्य भार्या स्नातुमगान्नदीम् । देवशर्मा स तस्थौ तु गृहे रक्षन्सुतं शिशुम्
sūtakānte ca sā tasya bhāryā snātumagānnadīm / devaśarmā sa tasthau tu gṛhe rakṣansutaṃ śiśum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावदाह्वायिका तस्य राजान्तःपुरतो द्रुतम् । चेटिका ब्राह्मणस्यागात्स्वस्तिवाचनजीविनः
tāvadāhvāyikā tasya rājāntaḥpurato drutam / ceṭikā brāhmaṇasyāgātsvastivācanajīvinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स दक्षिणालोभान्नकुलज्ं रक्षकं शिशोः । स्थापयित्वा ययौ गेहे चिरमाबाल्यवर्धितम्
tataḥ sa dakṣiṇālobhānnakulajṃ rakṣakaṃ śiśoḥ / sthāpayitvā yayau gehe ciramābālyavardhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् गते ऽत्राकस्माच् च शिशोस् तस्यान्तिकागतम् । सर्पम् आलोक्य नकुलः स्वामिभक्त्या जघान तम्
tasmin gate 'trākasmāc ca śiśos tasyāntikāgatam / sarpam ālokya nakulaḥ svāmibhaktyā jaghāna tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तं देवशर्माणमागतं वीक्ष्य दूरतः । सर्पास्रसिक्तो नकुलो हृष्टो ऽस्य निरगात्पुरः
atha taṃ devaśarmāṇamāgataṃ vīkṣya dūrataḥ / sarpāsrasikto nakulo hṛṣṭo 'sya niragātpuraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स देवशर्मा तद्रूपं तं दृष्ट्वैवाश्मनावधीत् । ध्रुवं स बालः पुत्रो मे हतो ऽनेनेति संभ्रमात्
sa devaśarmā tadrūpaṃ taṃ dṛṣṭvaivāśmanāvadhīt / dhruvaṃ sa bālaḥ putro me hato 'neneti saṃbhramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य चान्तर् दृष्ट्वा तं भुजगं नकुलाहतम् । जीवन्तं च स्थितं बालं ब्राह्मणो ऽन्तर् अतप्यत
praviśya cāntar dṛṣṭvā taṃ bhujagaṃ nakulāhatam / jīvantaṃ ca sthitaṃ bālaṃ brāhmaṇo 'ntar atapyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविचार्योपकारी स नकुलः किं हतस्त्वया । इत्य् उपालभतायाता भार्यापि तदवेत्य तम्
avicāryopakārī sa nakulaḥ kiṃ hatastvayā / ity upālabhatāyātā bhāryāpi tadavetya tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान् न बुद्धिमान् कुर्यात् सहसा देव किंचन । सहसा चेष्टमानो हि हन्यते लोकयोर् द्वयोः
tasmān na buddhimān kuryāt sahasā deva kiṃcana / sahasā ceṣṭamāno hi hanyate lokayor dvayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वंश्चाविधिना कर्म विरोधिफलमश्नुते । तथा च वायुनाक्रान्तदेहः को ऽप्य् अभवत्पुमान्
kurvaṃścāvidhinā karma virodhiphalamaśnute / tathā ca vāyunākrāntadehaḥ ko 'py abhavatpumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बस्त्यर्थमौषधं दत्त्वा बभाषे जातु तं भिषक् । त्वं पेषयैतत्स्वगृहं गत्वा यावदुपैम्य् अहम्
bastyarthamauṣadhaṃ dattvā babhāṣe jātu taṃ bhiṣak / tvaṃ peṣayaitatsvagṛhaṃ gatvā yāvadupaimy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वा गतो वैद्यो यावच् चिरयति क्षणम् । तावत्तदौषधं पिष्ट्वा मूर्खो ऽसौ वारिणापिबत्
evam uktvā gato vaidyo yāvac cirayati kṣaṇam / tāvattadauṣadhaṃ piṣṭvā mūrkho 'sau vāriṇāpibat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पन्नव्यपदं तेन तमागत्य भिषक्ततः । स दत्त्वा वमनं कृच्छ्रान्मृतकल्पमजीवयत्
utpannavyapadaṃ tena tamāgatya bhiṣaktataḥ / sa dattvā vamanaṃ kṛcchrānmṛtakalpamajīvayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बस्त्यौषधं गुदे मूर्ख दीयते न तु पीयते । अहं प्रतीक्षितः किं नेत्युपालभ्यत तेन सः
bastyauṣadhaṃ gude mūrkha dīyate na tu pīyate / ahaṃ pratīkṣitaḥ kiṃ netyupālabhyata tena saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतीष्टम् अप्य् अनिष्टाय जायते ऽविधिना कृतम् । तस्मान्न विधिमुत्सृज्य प्राज्ञः कुर्वीत किंचन
itīṣṭam apy aniṣṭāya jāyate 'vidhinā kṛtam / tasmānna vidhimutsṛjya prājñaḥ kurvīta kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रेक्षापूर्वकारी च निन्द्यते ऽवद्यकृत्क्षणात् । तथा च कुत्रचित्कश्चिज्जडबुद्धिरभूत्पुमान्
aprekṣāpūrvakārī ca nindyate 'vadyakṛtkṣaṇāt / tathā ca kutracitkaścijjaḍabuddhirabhūtpumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य देशान्तरं जातु गच्छतो ऽन्वागतः सुतः । अटव्यां वासिते चार्थे विवेश विहरन्वनम्
tasya deśāntaraṃ jātu gacchato 'nvāgataḥ sutaḥ / aṭavyāṃ vāsite cārthe viveśa viharanvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाटितो मर्कटैः सो ऽत्र कृच्छ्राज्जीवन्नुपेत्य तम् । ऋक्षानभिज्ञः पितरं पृच्छन्तमवदज्जडः
pāṭito markaṭaiḥ so 'tra kṛcchrājjīvannupetya tam / ṛkṣānabhijñaḥ pitaraṃ pṛcchantamavadajjaḍaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वने ऽस्मि पाटितः कैश्चिल्लोमशैः फलभक्षिभिः । तच् छ्रुत्वा क्रोधकृष्टासिस्तत्पिता तद्वनं ययौ
vane 'smi pāṭitaḥ kaiścillomaśaiḥ phalabhakṣibhiḥ / tac chrutvā krodhakṛṣṭāsistatpitā tadvanaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा फलान्य् आददानाञ् जटिलांस् तत्र तापसान् । सो ऽभ्यधावत्क्षतो ऽमीभिः सुतो मे लोमशैर् इति
dṛṣṭvā phalāny ādadānāñ jaṭilāṃs tatra tāpasān / so 'bhyadhāvatkṣato 'mībhiḥ suto me lomaśair iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋक्षैस्ते पाटितः पुत्रो मद्दृष्टैर् मा वधीर्मुनीन् । इत्यवार्यत पान्थेन तद्वधात्सो ऽथ केनचित्
ṛkṣaiste pāṭitaḥ putro maddṛṣṭair mā vadhīrmunīn / ityavāryata pānthena tadvadhātso 'tha kenacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स दैवाद् उत्तीर्णः पातकात् सार्थम् आगतः । तन् न जातुचिदप्रेक्षापूर्वकारी भवेद् बुधः
tataḥ sa daivād uttīrṇaḥ pātakāt sārtham āgataḥ / tan na jātucidaprekṣāpūrvakārī bhaved budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमन्यत्सर्वदा भाव्यं जन्तुना कृतबुद्धिना । लोकोपहसिताः शश्वत्सीदन्त्येव ह्य् अबुद्धयः
kimanyatsarvadā bhāvyaṃ jantunā kṛtabuddhinā / lokopahasitāḥ śaśvatsīdantyeva hy abuddhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च निर्धनः कश् चित्प्राप्तवानध्वनि व्रजन् । सार्थवाहस्य कस्यापि च्युतां हेमभृतां दृतिम्
tathā ca nirdhanaḥ kaś citprāptavānadhvani vrajan / sārthavāhasya kasyāpi cyutāṃ hemabhṛtāṃ dṛtim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मूढस्तां गृहीत्वैव न जगामान्यतो ऽपि च । स्थित्वा तत्रैव संख्यातुमारेभे हेम तच् च तत्
sa mūḍhastāṃ gṛhītvaiva na jagāmānyato 'pi ca / sthitvā tatraiva saṃkhyātumārebhe hema tac ca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत् स्मृत्वा हयारूढः प्रत्यागत्य स सत्वरम् । सार्थवाहो ऽस्य हृष्टस्य हेमभस्त्रां जहार ताम्
tāvat smṛtvā hayārūḍhaḥ pratyāgatya sa satvaram / sārthavāho 'sya hṛṣṭasya hemabhastrāṃ jahāra tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स दृष्टनष्टार्थः शोचन् प्रायाद् अधोमुखः । प्राप्तो ऽप्य् अर्थः क्षणाद् एव हार्यते मन्दबुद्धिना
tataḥ sa dṛṣṭanaṣṭārthaḥ śocan prāyād adhomukhaḥ / prāpto 'py arthaḥ kṣaṇād eva hāryate mandabuddhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश्चिच् च पार्वणं चन्द्रं दिदृक्षुः केनचिज्जडः । अङ्गुल्यभिमुखं पश्येत्यूचे दृष्टनवेन्दुना
kaścic ca pārvaṇaṃ candraṃ didṛkṣuḥ kenacijjaḍaḥ / aṅgulyabhimukhaṃ paśyetyūce dṛṣṭanavendunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हित्वा गगनं तस्यैवाङ्गुलिं तां विलोकयस्न् । तस्थौ न चेन्दुमद्राक्षीदद्राक्षीद्धसतो जनान्
sa hitvā gaganaṃ tasyaivāṅguliṃ tāṃ vilokayasn / tasthau na cendumadrākṣīdadrākṣīddhasato janān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रज्ञया साध्यते ऽसाध्यं तथा च श्रूयतास्ं कथा । काचिद् ग्रामान्तरं नारी गन्तुं प्रावर्ततैकका
prajñayā sādhyate 'sādhyaṃ tathā ca śrūyatāsṃ kathā / kācid grāmāntaraṃ nārī gantuṃ prāvartataikakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथि सा च जिघृक्षन्तमकस्मादेत्य वानरम् । वञ्चयन्ती मुहुर्वृक्षं संश्रिता पर्यवर्तत
pathi sā ca jighṛkṣantamakasmādetya vānaram / vañcayantī muhurvṛkṣaṃ saṃśritā paryavartata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तं तस्यास्तरुं मूढो भुजाभ्यां कपिरावृणोत् । साप्य् अस्य बाहू हस्ताभ्यां तत्रैवापीडयत्तरौ
sa taṃ tasyāstaruṃ mūḍho bhujābhyāṃ kapirāvṛṇot / sāpy asya bāhū hastābhyāṃ tatraivāpīḍayattarau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च तस्मिन् निःस्पन्दे जातक्रोधे च वानरे । पथा तेनागतं कंचिद् आभीरं स्त्री जगाद सा
tāvac ca tasmin niḥspande jātakrodhe ca vānare / pathā tenāgataṃ kaṃcid ābhīraṃ strī jagāda sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाभाग गृहाणेमं क्षणं बाह्वोः प्लवंगमम् । यावद्वस्त्रं च वेणीं च विस्रस्तां संवृणोम्य् अहम्
mahābhāga gṛhāṇemaṃ kṣaṇaṃ bāhvoḥ plavaṃgamam / yāvadvastraṃ ca veṇīṃ ca visrastāṃ saṃvṛṇomy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं करोमि भजसे यदि मामिति तेन सा । उक्तानुमेने तावत्तत्सो ऽथ तं कपिमग्रहीत्
evaṃ karomi bhajase yadi māmiti tena sā / uktānumene tāvattatso 'tha taṃ kapimagrahīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽस्य क्षुरिकां कृष्ट्वा सा स्त्री हत्वा च तं कपिम् । एकान्तमेहीत्य् उक्त्वा तमाभीरं दूरमानयत्
tato 'sya kṣurikāṃ kṛṣṭvā sā strī hatvā ca taṃ kapim / ekāntamehīty uktvā tamābhīraṃ dūramānayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिलितेष्व् अथ सार्थेषु तं विहायैव तैः सह । सा जगामेप्सितग्रामं प्रज्ञारक्षितविप्लवा
militeṣv atha sārtheṣu taṃ vihāyaiva taiḥ saha / sā jagāmepsitagrāmaṃ prajñārakṣitaviplavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं प्रज्ञैव नामेह प्रधानं लोकवर्तनम् । जीवत्यर्थदरिद्रो ऽपि धीदरिद्रो न जीवति
itthaṃ prajñaiva nāmeha pradhānaṃ lokavartanam / jīvatyarthadaridro 'pi dhīdaridro na jīvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदानीं शृणु देवैतां विचित्रामद्भुतां कथाम् । घटकर्परनामानौ चौरावास्तां पुरे क्व चित्
idānīṃ śṛṇu devaitāṃ vicitrāmadbhutāṃ kathām / ghaṭakarparanāmānau caurāvāstāṃ pure kva cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोः स कर्परो जातु बहिर्न्यस्य घटं निशि । संधिं दत्त्वा नृपसुतावासवेश्म प्रविष्टवान्
tayoḥ sa karparo jātu bahirnyasya ghaṭaṃ niśi / saṃdhiṃ dattvā nṛpasutāvāsaveśma praviṣṭavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र कोठस्थितं तं सा विनिद्रा राजकन्यका । दृष्ट्वैव सद्यः संजातकामा स्वैर् अम् उपाह्वयत्
tatra koṭhasthitaṃ taṃ sā vinidrā rājakanyakā / dṛṣṭvaiva sadyaḥ saṃjātakāmā svair am upāhvayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रन्त्वा च तेन साकं सा दत्त्वा चार्थं तम् अब्रवीत् । दास्याम्यन्यत्प्रभूतं ते पुनरेष्यसि चेदिति
rantvā ca tena sākaṃ sā dattvā cārthaṃ tam abravīt / dāsyāmyanyatprabhūtaṃ te punareṣyasi cediti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निर्गत्य वृत्तान्तमाख्यायार्थं समर्प्य च । व्यसृजत्प्राप्य राजार्थं घटं गेहं स कर्परः
tato nirgatya vṛttāntamākhyāyārthaṃ samarpya ca / vyasṛjatprāpya rājārthaṃ ghaṭaṃ gehaṃ sa karparaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं तदैवं तु पुनर्विवेशान्तःपुरं स तत् । आकृष्टः कामलोभाभ्यामपायं को हि पश्यति
svayaṃ tadaivaṃ tu punarviveśāntaḥpuraṃ sa tat / ākṛṣṭaḥ kāmalobhābhyāmapāyaṃ ko hi paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैष सुरतश्रान्तः पानमत्तस्तया सह । राजपुत्र्या समं सुप्तो न बुबोध गतां निशाम्
tatraiṣa surataśrāntaḥ pānamattastayā saha / rājaputryā samaṃ supto na bubodha gatāṃ niśām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातः प्रविष्टैर् लब्ध्वा स बद्ध्वान्तःपुररक्षिभिः । राज्ञे निवेदितः सो ऽपि क्रुधा तस्यादिशद्बधम्
prātaḥ praviṣṭair labdhvā sa baddhvāntaḥpurarakṣibhiḥ / rājñe niveditaḥ so 'pi krudhā tasyādiśadbadham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत् स नीयते वध्यभुवं तावत् सखास्य सः । रात्रावनागतस्यागादन्वेष्टुं पदवीं घटः
yāvat sa nīyate vadhyabhuvaṃ tāvat sakhāsya saḥ / rātrāvanāgatasyāgādanveṣṭuṃ padavīṃ ghaṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमागतं स दृष्ट्वाथ घटं कर्परकः पुनः । हृत्वा राजसुतां रक्षेरित्याह स्म स्वसंज्ञया
tamāgataṃ sa dṛṣṭvātha ghaṭaṃ karparakaḥ punaḥ / hṛtvā rājasutāṃ rakṣerityāha sma svasaṃjñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घटेनाङ्गीकृतेच्छो ऽथ संज्ञयैव स कर्परः । नीत्वोल्लम्ब्य तरौ क्षिप्रं वधकैर् अवशो हतः
ghaṭenāṅgīkṛteccho 'tha saṃjñayaiva sa karparaḥ / nītvollambya tarau kṣipraṃ vadhakair avaśo hataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो गत्वा घटो गेहमनुशोचन्निशागमे । भित्त्वा सुरङ्गां प्राविक्षत्स तद्राजसुतागृहम्
tato gatvā ghaṭo gehamanuśocanniśāgame / bhittvā suraṅgāṃ prāvikṣatsa tadrājasutāgṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैककां संयमितां दृष्टोपेत्य जगाद सः । त्वत्कृते ऽद्य हतस्याहं कर्परस्य सखा घटः
tatraikakāṃ saṃyamitāṃ dṛṣṭopetya jagāda saḥ / tvatkṛte 'dya hatasyāhaṃ karparasya sakhā ghaṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपनेतुम् इतस् त्वां च तत्स्नेहाद् अहम् आगतः । तद् एहि यावन् नानिष्टं किंचित् ते कुरुते पिता
apanetum itas tvāṃ ca tatsnehād aham āgataḥ / tad ehi yāvan nāniṣṭaṃ kiṃcit te kurute pitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ते तेन सा हृष्टा राजपुत्री तथेति तत् । प्रतिपेदे स चैतस्या बन्धनानि न्यवारयत्
ity ukte tena sā hṛṣṭā rājaputrī tatheti tat / pratipede sa caitasyā bandhanāni nyavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तया समं सद्यः समर्पितशरीरया । निर्गत्य स ययौ चौरः स्वनिकेतुं सुरुङ्गया
tatas tayā samaṃ sadyaḥ samarpitaśarīrayā / nirgatya sa yayau cauraḥ svaniketuṃ suruṅgayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातश् च खातदुर्लक्ष्यसुरुङ्गेण निजां सुताम् । केनाप्यपहृतां बुद्ध्वा स राजा समचिन्तयत्
prātaś ca khātadurlakṣyasuruṅgeṇa nijāṃ sutām / kenāpyapahṛtāṃ buddhvā sa rājā samacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्रुवं तस्यास्ति पापस्य निगृहीतस्य बान्धवः । कश् चित्साहसिको येन हृतैवं सा सुता मम
dhruvaṃ tasyāsti pāpasya nigṛhītasya bāndhavaḥ / kaś citsāhasiko yena hṛtaivaṃ sā sutā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संचिन्त्य नृपतिः स कर्परकलेवरम् । रक्षितुं स्थापयाम् आस स्वभृत्यानब्रवीच् च तान्
iti saṃcintya nṛpatiḥ sa karparakalevaram / rakṣituṃ sthāpayām āsa svabhṛtyānabravīc ca tān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः शोचन्निममागच्छेत्कर्तुं दाहादिकं च वः । अवष्टभ्यस्ततो लप्स्ये पापां तां कुलुदूषिकाम्
yaḥ śocannimamāgacchetkartuṃ dāhādikaṃ ca vaḥ / avaṣṭabhyastato lapsye pāpāṃ tāṃ kuludūṣikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति राज्ञा समादिष्टा रक्षिणो ऽत्र तथेति ते । रक्षन्तस् तस्थुर् अनिशं तत्कर्परकलेवरम्
iti rājñā samādiṣṭā rakṣiṇo 'tra tatheti te / rakṣantas tasthur aniśaṃ tatkarparakalevaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् सो ऽन्विष्य घटो बुद्ध्वा राजपुत्रीम् उवाच ताम् । प्रिये बन्धुः सखा यो ऽभूत् परमः कर्परो मम
tat so 'nviṣya ghaṭo buddhvā rājaputrīm uvāca tām / priye bandhuḥ sakhā yo 'bhūt paramaḥ karparo mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्प्रसादान् मया प्राप्ता त्वं ससद्रत्नसंचया । स्नेहानृण्यमकृत्वास्य नास्ति मे हृदि निर्वृतिः
yatprasādān mayā prāptā tvaṃ sasadratnasaṃcayā / snehānṛṇyamakṛtvāsya nāsti me hṛdi nirvṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तं गत्वानुशोचामि प्रेक्षमाणः स्वयुक्तितः । क्रमाच् च संस्करोम्यग्नौ तीर्थे ऽस्यास्थीनि च क्षिपे
tattaṃ gatvānuśocāmi prekṣamāṇaḥ svayuktitaḥ / kramāc ca saṃskaromyagnau tīrthe 'syāsthīni ca kṣipe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भयं मा भूच् च ते नाहमबुद्धिः कर्परो यथा । इत्य् उक्त्वा तां तदैवाभूत्स महाव्रतिवेषभृत्
bhayaṃ mā bhūc ca te nāhamabuddhiḥ karparo yathā / ity uktvā tāṃ tadaivābhūtsa mahāvrativeṣabhṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दध्योदनमादाय कस्र्परे कर्परान्तिकम् । मार्गागत इवोपागाच्चक्रे ऽत्र स्खलितं च सः
sa dadhyodanamādāya kasrpare karparāntikam / mārgāgata ivopāgāccakre 'tra skhalitaṃ ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निपात्य हस्ताद् भङ्क्त्वा च तं सदध्यन्न् अकर्परम् । हा कर्परामृतभृतेत्यादि तत् तच् छुशोच सः
nipātya hastād bhaṅktvā ca taṃ sadadhyann akarparam / hā karparāmṛtabhṛtetyādi tat tac chuśoca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षिनो मेनरे तच् च भिन्नभाण्डानुशोचनम् । क्षणाच् च गृहमागत्य राजपुत्र्यै शशंस तत्
rakṣino menare tac ca bhinnabhāṇḍānuśocanam / kṣaṇāc ca gṛhamāgatya rājaputryai śaśaṃsa tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येद्युश् च वधूवेषं भृत्यं कृत्वैकमग्रतः । अन्यं धृतसधत्तूरभक्ष्यभाण्डं च पृष्ठतः
anyedyuś ca vadhūveṣaṃ bhṛtyaṃ kṛtvaikamagrataḥ / anyaṃ dhṛtasadhattūrabhakṣyabhāṇḍaṃ ca pṛṣṭhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं च मत्तग्रामीणवेषो भूत्वा दिनात्यये । प्रस्खलन् निकटे तेषाम् अगात् कर्पररक्षिणाम्
svayaṃ ca mattagrāmīṇaveṣo bhūtvā dinātyaye / praskhalan nikaṭe teṣām agāt karpararakṣiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस् त्वं केयं च ते भ्रातः क्व यासीति च तत्र तैः । पृष्टः स धूर्तस् तान् एवम् उवाच स्खलिताक्षरम्
kas tvaṃ keyaṃ ca te bhrātaḥ kva yāsīti ca tatra taiḥ / pṛṣṭaḥ sa dhūrtas tān evam uvāca skhalitākṣaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्राम्यो ऽहमेषा भार्या मे यामीतः श्वाशुरं गृहम् । भक्ष्यकोशलिका चेयमानीता तत्कृते मया
grāmyo 'hameṣā bhāryā me yāmītaḥ śvāśuraṃ gṛham / bhakṣyakośalikā ceyamānītā tatkṛte mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभाषणच् च यूयं मे संजाताः सुहृदो ऽधुना । तदर्धं तत्र नेष्यामि भक्ष्याणामर्धमस्तु वः
saṃbhāṣaṇac ca yūyaṃ me saṃjātāḥ suhṛdo 'dhunā / tadardhaṃ tatra neṣyāmi bhakṣyāṇāmardhamastu vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा भक्ष्यमेकैकं स ददौ तेषु रक्षिषु । ते हसन्तो गृहीत्वैव भुञ्जते स्माखिला अपि
ity uktvā bhakṣyamekaikaṃ sa dadau teṣu rakṣiṣu / te hasanto gṛhītvaiva bhuñjate smākhilā api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन रक्षिषु धत्तूरमोहितेष्वेषु सो ऽग्निसात् । निशि चक्रे घटो देहं कर्परस्याहृतेन्धनः
tena rakṣiṣu dhattūramohiteṣveṣu so 'gnisāt / niśi cakre ghaṭo dehaṃ karparasyāhṛtendhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते तस्मिम्स् ततः प्रातर् बुद्ध्वा राजा निवार्य तान् । विमूढान् स्थापयाम् आस रक्षिणो ऽन्यानुवाच च
gate tasmims tataḥ prātar buddhvā rājā nivārya tān / vimūḍhān sthāpayām āsa rakṣiṇo 'nyānuvāca ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्ष्याण्यस्थीन्यपीदानीं यस्तान्यादातुमेष्यति । स युष्माभिर् ग्रहीतव्यो भक्ष्यं किंचिच् च नान्यतः
rakṣyāṇyasthīnyapīdānīṃ yastānyādātumeṣyati / sa yuṣmābhir grahītavyo bhakṣyaṃ kiṃcic ca nānyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति राज्ञोदितास्ते च सावधाना दिवानिशम् । तत्रासन्रक्षिणस्तं च वृत्तान्तं ब्बुबुधे घटः
iti rājñoditāste ca sāvadhānā divāniśam / tatrāsanrakṣiṇastaṃ ca vṛttāntaṃ bbubudhe ghaṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स चण्डिकादत्तमोहमन्त्रप्रभाववित् । मित्त्रं प्रव्राजकं कंचिच्चकाराश्वासकेतनम्
tataḥ sa caṇḍikādattamohamantraprabhāvavit / mittraṃ pravrājakaṃ kaṃciccakārāśvāsaketanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गत्वा समं तेन प्रव्राजा मन्त्रजापिना । रक्षिणो मोहयित्वा तान् कर्परास्थीनि सो ऽग्रहीत्
tatra gatvā samaṃ tena pravrājā mantrajāpinā / rakṣiṇo mohayitvā tān karparāsthīni so 'grahīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्त्वा च तानि गङ्गायामेत्याख्याय यथाकृतम् । राजपुत्र्या समं तस्थौ सुखं प्रव्राजकान्वितः
kṣiptvā ca tāni gaṅgāyāmetyākhyāya yathākṛtam / rājaputryā samaṃ tasthau sukhaṃ pravrājakānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजापि सो ऽस्थिहरणं बुद्ध्वा तद्रक्षिमोहनम् । आ सुताहरणात्सर्वं मेने तद्योगिचेष्टितम्
rājāpi so 'sthiharaṇaṃ buddhvā tadrakṣimohanam / ā sutāharaṇātsarvaṃ mene tadyogiceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येनेदं योगिनाकारि तनयाहरणादि मे । ददामि तस्मै राज्यार्धमभिव्यक्तिं स याति चेत्
yenedaṃ yoginākāri tanayāharaṇādi me / dadāmi tasmai rājyārdhamabhivyaktiṃ sa yāti cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति राजा स्वनगरे दापयाम् आस घोषणास्म् । तां श्रुत्वा चैच्छदात्मानं घटो दर्शयितुं तदा
iti rājā svanagare dāpayām āsa ghoṣaṇāsm / tāṃ śrutvā caicchadātmānaṃ ghaṭo darśayituṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैवं कृथा न कार्यो ऽस्मिन्विश्वासश्छद्मघातिनि । राज्ञीत्यवार्यत तया राजपुत्र्या ततश् च सः
maivaṃ kṛthā na kāryo 'sminviśvāsaśchadmaghātini / rājñītyavāryata tayā rājaputryā tataś ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोद्भेदभयात्तेन साकं प्रव्राजकेन सः । घटो देशान्तरं यायाद्राजपुत्र्या तया युतः
athodbhedabhayāttena sākaṃ pravrājakena saḥ / ghaṭo deśāntaraṃ yāyādrājaputryā tayā yutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्गे च राजपुत्री सा प्रव्राजं तं रहो ऽब्रवीत् । एकेन ध्वंसितान्येन भ्रंशितास्म्य् अमुना पदात्
mārge ca rājaputrī sā pravrājaṃ taṃ raho 'bravīt / ekena dhvaṃsitānyena bhraṃśitāsmy amunā padāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्चौरः स मृतो नायं घटो मे त्वं बहुप्रियः । इत्य् उक्त्वा तेन संगम्य सा विषेणावधीद्धटम्
taccauraḥ sa mṛto nāyaṃ ghaṭo me tvaṃ bahupriyaḥ / ity uktvā tena saṃgamya sā viṣeṇāvadhīddhaṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तेन समं यान्ती पापा प्रव्राजकेन सा । धनदेवाभिधानेन संजग्मे वणिजा पथि
tatastena samaṃ yāntī pāpā pravrājakena sā / dhanadevābhidhānena saṃjagme vaṇijā pathi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को ऽयं कपाली त्वं प्रेयान्ममेत्य् उक्त्वा ययौ समम् । वणिजा तेन संसुप्तं सा प्रव्राजं विहाय तम्
ko 'yaṃ kapālī tvaṃ preyānmamety uktvā yayau samam / vaṇijā tena saṃsuptaṃ sā pravrājaṃ vihāya tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रव्राजकश् च स प्रातः प्रबुद्धः समचिन्तयत् । न स्नेहो ऽस्ति न दाक्षिण्यं स्त्रीष्वहो चापलादृते
pravrājakaś ca sa prātaḥ prabuddhaḥ samacintayat / na sneho 'sti na dākṣiṇyaṃ strīṣvaho cāpalādṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्विश्वास्यापि मां पापा हृतार्था च पलायिता । सैष लाभो ऽथवा यन्न हतो ऽस्मि घटवत्तया
yadviśvāsyāpi māṃ pāpā hṛtārthā ca palāyitā / saiṣa lābho 'thavā yanna hato 'smi ghaṭavattayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यालोच्य निजं देशं ययौ प्रव्राजको ऽथ सः । वणिजा सह तद्देशं प्राप्ता राजसुतापि सा
ityālocya nijaṃ deśaṃ yayau pravrājako 'tha saḥ / vaṇijā saha taddeśaṃ prāptā rājasutāpi sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवेशयामि सहसा बन्धकीं किम् इमां गृहम् । इति स्वदेशप्राप्तश् च धनदेवो विचिन्तयन्
praveśayāmi sahasā bandhakīṃ kim imāṃ gṛham / iti svadeśaprāptaś ca dhanadevo vicintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वणिक्तत्र किलैकस्या वृद्धया वेश्म योषितः । प्रविवेश तया साकं राजपुत्र्या दिनात्यये
vaṇiktatra kilaikasyā vṛddhayā veśma yoṣitaḥ / praviveśa tayā sākaṃ rājaputryā dinātyaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र नक्तं स वृद्धां तां पप्रच्छापरिजानतीम् । धनदेववणिग्गेहवार्ताम् अम्बेह वेत्सि किम्
tatra naktaṃ sa vṛddhāṃ tāṃ papracchāparijānatīm / dhanadevavaṇiggehavārtām ambeha vetsi kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा साब्रवीद्वृद्धा का वार्ता यत्र तत्र सा । पुंसा नवनवेनैव तद्भार्या रमते सदा
tac chrutvā sābravīdvṛddhā kā vārtā yatra tatra sā / puṃsā navanavenaiva tadbhāryā ramate sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चर्मपेटा गवाक्षेण रज्ज्वा तत्र हि लम्ब्यते । नस्क्तं विशति यस्तस्यां स एवान्तः प्रवेश्यते
carmapeṭā gavākṣeṇa rajjvā tatra hi lambyate / nasktaṃ viśati yastasyāṃ sa evāntaḥ praveśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्काल्यते तथैवात्र पश्चिमायां पुनर्निशि । पानमत्ता च सा नैव निभालयति किंचन
niṣkālyate tathaivātra paścimāyāṃ punarniśi / pānamattā ca sā naiva nibhālayati kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषा च तत्स्थितिः ख्यातिं नगरे ऽत्राखिले गता । बहुकालो गतो ऽद्यापि न चायाति स तत्पतिः
eṣā ca tatsthitiḥ khyātiṃ nagare 'trākhile gatā / bahukālo gato 'dyāpi na cāyāti sa tatpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्वृद्धावचः श्रुत्वा धनदेवस्तदैव सः । युक्त्य निर्गत्य तत्रागात्सान्तर्दुःखः ससंशयः
etadvṛddhāvacaḥ śrutvā dhanadevastadaiva saḥ / yuktya nirgatya tatrāgātsāntarduḥkhaḥ sasaṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा स तत्र दासीभिः पेटां रज्ज्ववलम्बिताम् । विवेश स ततस्ताभिर् उत्क्षिप्यान्तरनीयत
dṛṣṭvā sa tatra dāsībhiḥ peṭāṃ rajjvavalambitām / viveśa sa tatastābhir utkṣipyāntaranīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविष्टः स तयालिङ्ग्य शय्यां निन्ये मदान्धया । अविज्ञातः स्वगेहिन्या हठात्क्षीबत्वमूढया
praviṣṭaḥ sa tayāliṅgya śayyāṃ ninye madāndhayā / avijñātaḥ svagehinyā haṭhātkṣībatvamūḍhayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रिरंसा तस्य यावच् च नास्ति तद्दोषदर्शनात् । तावत् सा मददोषेण निद्रां तद्गेहिनी ययौ
riraṃsā tasya yāvac ca nāsti taddoṣadarśanāt / tāvat sā madadoṣeṇa nidrāṃ tadgehinī yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निशान्ते च स दासीभिः सत्वरं रज्जुपेटया । गवाक्षेण बहिः क्षिप्तः खिन्नो वणिगचिन्तयत्
niśānte ca sa dāsībhiḥ satvaraṃ rajjupeṭayā / gavākṣeṇa bahiḥ kṣiptaḥ khinno vaṇigacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलं मे गृहमोहेन गृहे नार्यो निबन्धनम् । तासामेवेदृशी वार्ता तस्माच् छ्रेयो वनं परम्
alaṃ me gṛhamohena gṛhe nāryo nibandhanam / tāsāmevedṛśī vārtā tasmāc chreyo vanaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति निश्चित्य संत्यज्य स तां राजसुतामपि । धनदेवः प्रववृते गन्तुं दूरं वनान्तरम्
iti niścitya saṃtyajya sa tāṃ rājasutāmapi / dhanadevaḥ pravavṛte gantuṃ dūraṃ vanāntaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छतस् तस्य मार्गे च मिलितो मित्त्रतामगात् । ब्राह्मणो रुद्रसोमाख्यः प्रवासादगतश्चिरात्
gacchatas tasya mārge ca milito mittratāmagāt / brāhmaṇo rudrasomākhyaḥ pravāsādagataścirāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेनोक्तः स्ववृत्तान्तं स्वभार्याशङ्कितो द्विजः । तेनैव वणिजा साकं सायं स्वग्राममासदत्
sa tenoktaḥ svavṛttāntaṃ svabhāryāśaṅkito dvijaḥ / tenaiva vaṇijā sākaṃ sāyaṃ svagrāmamāsadat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्वभवनोपान्ते गोपं दृट्वा नदीतटे । माद्यन्तम् इव गायन्तं नर्मणा पृच्छति स्म सः
tatra svabhavanopānte gopaṃ dṛṭvā nadītaṭe / mādyantam iva gāyantaṃ narmaṇā pṛcchati sma saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोप ते तरुणी काचित्कच्चिदस्त्यनुरागिणी । येनैवं गायसि मदान् मन्यमानस् तृणं जगत्
gopa te taruṇī kācitkaccidastyanurāgiṇī / yenaivaṃ gāyasi madān manyamānas tṛṇaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा सो ऽहसद्गोपो गोप्यं वस्तु कियन्मया । चिरविप्रोषितस्येह रुद्रसोमद्विजन्मनः
tac chrutvā so 'hasadgopo gopyaṃ vastu kiyanmayā / ciraviproṣitasyeha rudrasomadvijanmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रामाधिपस्य तरुणीमहं भार्यां सदा भजे । प्रवेशयति तद्दासी स्त्रीवेषं तद्गृहे ऽत्र माम्
grāmādhipasya taruṇīmahaṃ bhāryāṃ sadā bhaje / praveśayati taddāsī strīveṣaṃ tadgṛhe 'tra mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्गोपालतः श्रुत्वा मन्युमन्तर्निगृह्य च । तत्त्वं जिज्ञासमानस्तं रुद्रसोमो जगाद सः
etadgopālataḥ śrutvā manyumantarnigṛhya ca / tattvaṃ jijñāsamānastaṃ rudrasomo jagāda saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्येवमतिथिस्ते ऽहं स्ववेषं देह्यमुं मम । यावत्त्वम् इव तत्राद्य याम्यहं कौतुकं हि मे
yadyevamatithiste 'haṃ svaveṣaṃ dehyamuṃ mama / yāvattvam iva tatrādya yāmyahaṃ kautukaṃ hi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कुरु गृहाणेमं मदीयं कालकम्बलम् । लगुडं चास्व चैवेह तद्दासी यावदेष्यति
evaṃ kuru gṛhāṇemaṃ madīyaṃ kālakambalam / laguḍaṃ cāsva caiveha taddāsī yāvadeṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्बुद्ध्या च तयाहूय स्वैर् अं दत्ताङ्गनाम्बरः । नक्तं तत्र व्रजाहं च विश्राम्यामि निशामिमाम्
madbuddhyā ca tayāhūya svair aṃ dattāṅganāmbaraḥ / naktaṃ tatra vrajāhaṃ ca viśrāmyāmi niśāmimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवतस्तस्माद्गोपाल्लगुडकम्बलौ । गृहीत्वा रुद्रसोमो ऽत्र तद्वेषेण स तस्थिवान्
evam uktavatastasmādgopāllaguḍakambalau / gṛhītvā rudrasomo 'tra tadveṣeṇa sa tasthivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.