Somadeva: Kathasaritsagara 10.8

गोपश् च वणिजा साकं धनदेवेन तेन सः । दूरे तत्र मनाक् तस्थौ दासी सा चाययौ ततः

gopaś ca vaṇijā sākaṃ dhanadevena tena saḥ / dūre tatra manāk tasthau dāsī sā cāyayau tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तं तमसि तूष्णीकामेत्य स्त्रीवेषगुण्ठितम् । एहीत्य् उक्त्वा ततो रुद्रसोमं गोपधियानयत्

sā taṃ tamasi tūṣṇīkāmetya strīveṣaguṇṭhitam / ehīty uktvā tato rudrasomaṃ gopadhiyānayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च नीतः स्वभार्यां तां दृष्ट्वा गोपालबुद्धितः । उत्थायैव कृताश्लेषां रुद्रसोमो व्यचिन्तयत्

sa ca nītaḥ svabhāryāṃ tāṃ dṛṣṭvā gopālabuddhitaḥ / utthāyaiva kṛtāśleṣāṃ rudrasomo vyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संनिकृष्टे निकृष्टे ऽपि कष्टं रज्यन्ति कुस्त्रियः । पापानुरक्ता यदियं गोपे ऽप्यासन्नवर्तिनि

saṃnikṛṣṭe nikṛṣṭe 'pi kaṣṭaṃ rajyanti kustriyaḥ / pāpānuraktā yadiyaṃ gope 'pyāsannavartini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ध्यायन्मिषं कृत्वा तदैवास्फुटया गिरा । निर्गत्यैव विरक्तात्मा धनदेवान्तिकं ययौ

iti dhyāyanmiṣaṃ kṛtvā tadaivāsphuṭayā girā / nirgatyaiva viraktātmā dhanadevāntikaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तस्वगृहवृत्तान्तो वणिजं तम् उवाच सः । त्वया सहाहम् अप्य् एमि वनं यातु गृहं क्षयम्

uktasvagṛhavṛttānto vaṇijaṃ tam uvāca saḥ / tvayā sahāham apy emi vanaṃ yātu gṛhaṃ kṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् ऊचिवान् रुद्रसोमो धनदेववणिक् च सः । वनं प्रति प्रतस्थाते तदैव सह तौ ततः

ity ūcivān rudrasomo dhanadevavaṇik ca saḥ / vanaṃ prati pratasthāte tadaiva saha tau tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिलितश् च तयोर् मार्गे धनदेवसुहृच्छशी । कथास्प्रसङ्गात् तौ तस्मै स्ववृत्तान्तं शशंसतुः

militaś ca tayor mārge dhanadevasuhṛcchaśī / kathāsprasaṅgāt tau tasmai svavṛttāntaṃ śaśaṃsatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तच् छ्रुत्वा शशीर्ष्यालुश्चिराद्देशान्तरागतः । साशङ्को ऽभूत्स्वगेहिन्यां न्यस्तायाम् अपिभूगृहे

sa tac chrutvā śaśīrṣyāluścirāddeśāntarāgataḥ / sāśaṅko 'bhūtsvagehinyāṃ nyastāyām apibhūgṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रक्रामंश् च समं ताभ्यां सायं स स्वगृहान्तिकम् । शशी प्राप गृहातिथ्यं तयोः कर्तुमियेष च

prakrāmaṃś ca samaṃ tābhyāṃ sāyaṃ sa svagṛhāntikam / śaśī prāpa gṛhātithyaṃ tayoḥ kartumiyeṣa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च दुर्गन्धवहम् कुष्ठशीर्णकराङ्घ्रिकम् । तत्रापश्यत् सशृङ्गारं गायन्तं पुरुषं स्थितम्

tāvac ca durgandhavaham kuṣṭhaśīrṇakarāṅghrikam / tatrāpaśyat saśṛṅgāraṃ gāyantaṃ puruṣaṃ sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्मयाच् च तमप्राक्षीदीदृशः को भवानिति । कामदेवो ऽहमस्मीति कुष्ठी सो ऽपि जगाद तम्

vismayāc ca tamaprākṣīdīdṛśaḥ ko bhavāniti / kāmadevo 'hamasmīti kuṣṭhī so 'pi jagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

का भ्रान्तिः कामदेवस्त्वं रूपशोभैव वक्ति ते । इत्य् उक्तः शशिना भूयः सो ऽवादीच्छृणु वच्मि ते

kā bhrāntiḥ kāmadevastvaṃ rūpaśobhaiva vakti te / ity uktaḥ śaśinā bhūyaḥ so 'vādīcchṛṇu vacmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह धूर्तः शशी नाम दत्तैकपरिचारिकाम् । भार्यां निक्षिप्य भूगेहे सेर्ष्यो देशान्तरं गतः

iha dhūrtaḥ śaśī nāma dattaikaparicārikām / bhāryāṃ nikṣipya bhūgehe serṣyo deśāntaraṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्भार्यया विधिवशादिह दृष्टस्य मे तया । अर्पितः सद्य एवात्मा मदनाकृष्टचित्तया

tadbhāryayā vidhivaśādiha dṛṣṭasya me tayā / arpitaḥ sadya evātmā madanākṛṣṭacittayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अया समं च सततं रात्रौ रात्रावहं रमे । पृष्ठे गृहीत्वा तद्दासी प्रवेशयति तत्र मास्म्

ayā samaṃ ca satataṃ rātrau rātrāvahaṃ rame / pṛṣṭhe gṛhītvā taddāsī praveśayati tatra māsm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्ब्रूहि किं न कामो ऽहं प्राप्तिः कस्यान्ययोषिताम् । यच्चित्राकारधारिण्या भार्यायाः शशिनः प्रियः

tadbrūhi kiṃ na kāmo 'haṃ prāptiḥ kasyānyayoṣitām / yaccitrākāradhāriṇyā bhāryāyāḥ śaśinaḥ priyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्कुष्ठिवचः श्रुत्वा शशी निर्घातदारुणम् । दुःखं निगूह्य जिज्ञासुर्निश्चयं तम् उवाच सः

etatkuṣṭhivacaḥ śrutvā śaśī nirghātadāruṇam / duḥkhaṃ nigūhya jijñāsurniścayaṃ tam uvāca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं भवसि कामस्त्वं तद् एवं त्वाहमर्थये । त्वत्तः श्रुतायाम् उत्पन्नं तस्यां कौतूहलं मम

satyaṃ bhavasi kāmastvaṃ tad evaṃ tvāhamarthaye / tvattaḥ śrutāyām utpannaṃ tasyāṃ kautūhalaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदद्यैव निशां तत्र त्वद्वेषेण विशाम्य् अहम् । प्रसीदान्वहलभ्ये ऽर्थे तवात्र कियती क्षतिः

tadadyaiva niśāṃ tatra tvadveṣeṇa viśāmy aham / prasīdānvahalabhye 'rthe tavātra kiyatī kṣatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तः शशिना तेन स कुष्ठी तम् अभाषत । एवमस्तु गृहाणेमं मद्वेषं देहि मे निजम्

ity uktaḥ śaśinā tena sa kuṣṭhī tam abhāṣata / evamastu gṛhāṇemaṃ madveṣaṃ dehi me nijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठाहम् इव संवेष्ट्य पाणिपादं च वाससा । यावदायाति सा तस्या दासी तमसि जृम्भिते

tiṣṭhāham iva saṃveṣṭya pāṇipādaṃ ca vāsasā / yāvadāyāti sā tasyā dāsī tamasi jṛmbhite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्बुद्ध्या च तया पृष्ठे गृहीतो ऽहम् इव व्रज । अहं हि पादवैकल्याद्गच्छाम्यत्र तथा सदा

madbuddhyā ca tayā pṛṣṭhe gṛhīto 'ham iva vraja / ahaṃ hi pādavaikalyādgacchāmyatra tathā sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तः कुष्ठिना सो ऽथ शशी तद्वेषमास्थितः । तत्रासीत्तत्सहायौ तौ कुष्ठी चासन्विदूरतः

ity uktaḥ kuṣṭhinā so 'tha śaśī tadveṣamāsthitaḥ / tatrāsīttatsahāyau tau kuṣṭhī cāsanvidūrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथागत्य तया कुष्ठिवेषो दृष्टः स तद्धिया । एहीत्य् उक्त्वा शशी भार्यादास्या पृष्ठे ऽध्यरोप्यत

athāgatya tayā kuṣṭhiveṣo dṛṣṭaḥ sa taddhiyā / ehīty uktvā śaśī bhāryādāsyā pṛṣṭhe 'dhyaropyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निन्ये च नक्तं स तया स्वभार्यायास्ततो ऽन्तिकम् । कुष्ठिजारप्रतीक्षिण्यास्तस्यस्तद्भूगृहान्तरम्

ninye ca naktaṃ sa tayā svabhāryāyāstato 'ntikam / kuṣṭhijārapratīkṣiṇyāstasyastadbhūgṛhāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रान्धकारे शोचन्तीम् अङ्गस्पर्शेन तां ध्रुवम् । स्वभार्याम् एव निश्चित्य स वैरग्यमगाच्छशी

tatrāndhakāre śocantīm aṅgasparśena tāṃ dhruvam / svabhāryām eva niścitya sa vairagyamagācchaśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तस्यां प्रसुप्तायां निर्गत्यादृष्ट एव सः । जगाम धनदेवस्य रुद्रसोमस्य चान्तिकम्

tatas tasyāṃ prasuptāyāṃ nirgatyādṛṣṭa eva saḥ / jagāma dhanadevasya rudrasomasya cāntikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आख्याय च स्ववृत्तान्तं तयोः खिन्नो जगाद सः । हा धिङ्निम्नाभिपातिन्यो लोला दूरान्मनोरमाः

ākhyāya ca svavṛttāntaṃ tayoḥ khinno jagāda saḥ / hā dhiṅnimnābhipātinyo lolā dūrānmanoramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुक्षोभ्या न स्त्रियः शक्याः पातुं श्वभ्रापगा इव । यदेषा भूगृहस्थापि भार्या मे कुष्ठिनं गता

sukṣobhyā na striyaḥ śakyāḥ pātuṃ śvabhrāpagā iva / yadeṣā bhūgṛhasthāpi bhāryā me kuṣṭhinaṃ gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्ममापि वनं श्रेयो धिग्गृहानिति स ब्रुवन् । समदुःखवणिग्विप्रयुतस्तामनयन्निशाम्

tanmamāpi vanaṃ śreyo dhiggṛhāniti sa bruvan / samaduḥkhavaṇigviprayutastāmanayanniśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातस्त्रयो ऽपि सहिताः प्रस्थितास्ते वनं प्रति । सवापीकतलं प्रापुर्दिनान्ते पथि पादपम्

prātastrayo 'pi sahitāḥ prasthitāste vanaṃ prati / savāpīkatalaṃ prāpurdinānte pathi pādapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्तपीताश् च ते रात्रौ तत्रारुह्य तरौ स्थिताः । अपश्यन् पान्थम् आगत्य सुप्तम् एकं तरोर् अधः

bhuktapītāś ca te rātrau tatrāruhya tarau sthitāḥ / apaśyan pāntham āgatya suptam ekaṃ taror adhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणाच् च ददृशुर्वापीमध्यादपरमुद्गतम् । पुरुषं विदनोद्गीर्णसस्त्रीकशयनीयकम्

kṣaṇāc ca dadṛśurvāpīmadhyādaparamudgatam / puruṣaṃ vidanodgīrṇasastrīkaśayanīyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपभुज्य स्त्रियं तां स सुष्वाप शयनीयके । स्त्री च दृष्ट्वैव संजग्मे पान्थेनोत्थाय तेन सा

upabhujya striyaṃ tāṃ sa suṣvāpa śayanīyake / strī ca dṛṣṭvaiva saṃjagme pānthenotthāya tena sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौ युवाम् इति पृष्टा च रतान्ते तेन साब्रवीत् । नाग एषो ऽहम् एतस्य भार्येयं नागकन्यका

kau yuvām iti pṛṣṭā ca ratānte tena sābravīt / nāga eṣo 'ham etasya bhāryeyaṃ nāgakanyakā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माभूद्भयं च ते यस्मात्पान्थानां नवतिर्मया । नवाधिकोपभुक्तैव पूरितं तु शतं त्वया

mābhūdbhayaṃ ca te yasmātpānthānāṃ navatirmayā / navādhikopabhuktaiva pūritaṃ tu śataṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं वदन्तीं तां तं च पान्थं देवात्प्रबुध्य सः । नागो दष्ट्वा मुखाज्ज्वालां मुक्त्वा भस्मीचकार तौ

evaṃ vadantīṃ tāṃ taṃ ca pānthaṃ devātprabudhya saḥ / nāgo daṣṭvā mukhājjvālāṃ muktvā bhasmīcakāra tau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शक्या रक्षितुं यत्र देहान्तर्निहिता अपि । स्त्रियस् तत्र गृहे तासां का वार्ता धिग्धिगेव ताः

na śakyā rakṣituṃ yatra dehāntarnihitā api / striyas tatra gṛhe tāsāṃ kā vārtā dhigdhigeva tāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति नागे गते वापीं ब्रुवन्तस् ते त्रयो निशाम् । शशिप्रभृतयो नीत्वा निर्वृताः प्रययुर्वनम्

iti nāge gate vāpīṃ bruvantas te trayo niśām / śaśiprabhṛtayo nītvā nirvṛtāḥ prayayurvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् मैत्र्याद्यविकलचतुर्भावनाभ्यासशान्तैश् चित्तैः सम्यङ् नियतमतयः सर्वभूतेषु सौम्याः । प्राप्ताः सिद्धिं निरुपमपरानन्दभूमौ समाधौ जग्मुर् मोक्षं क्षपिततमसस् ते त्रयो ऽपि क्रमेण

tasmin maitryādyavikalacaturbhāvanābhyāsaśāntaiś cittaiḥ samyaṅ niyatamatayaḥ sarvabhūteṣu saumyāḥ / prāptāḥ siddhiṃ nirupamaparānandabhūmau samādhau jagmur mokṣaṃ kṣapitatamasas te trayo 'pi krameṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता योषितस् तु तेषां निजपापविपाकजनितकष्टदशाः । अचिराद् एव विनष्टा दुष्टा लोकद्वयभ्रष्टाः

tā yoṣitas tu teṣāṃ nijapāpavipākajanitakaṣṭadaśāḥ / acirād eva vinaṣṭā duṣṭā lokadvayabhraṣṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं मोहप्रभवो रागो न स्त्रीषु कस्य दुःखाय । तास्व् एव विवेकभृतां भवति विरागस् तु मोक्षाय

evaṃ mohaprabhavo rāgo na strīṣu kasya duḥkhāya / tāsv eva vivekabhṛtāṃ bhavati virāgas tu mokṣāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति गोमुखतः कथाविनोदं सचिवाच्छक्तियशः समागमोत्कः । पुनर् एव स वत्सराजसूनुश् चिरम् आकर्ण्य शनैर् जगाम निद्राम्

iti gomukhataḥ kathāvinodaṃ sacivācchaktiyaśaḥ samāgamotkaḥ / punar eva sa vatsarājasūnuś ciram ākarṇya śanair jagāma nidrām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.