Library·Somadeva: Kathasaritsagara·10·10.9
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे शक्तियशोलम्बके ऽष्टमस् तरङ्गः । नवमस् तरङ्गः । अथान्येद्युः पुनरिमां निशि प्राग्वद्विनोदयन् । नरवाहनदत्ताय गोमुखो ऽकथयत्कथाम्
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare śaktiyaśolambake 'ṣṭamas taraṅgaḥ / navamas taraṅgaḥ / athānyedyuḥ punarimāṃ niśi prāgvadvinodayan / naravāhanadattāya gomukho 'kathayatkathām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभूव नगरे क्वापि बोधिसत्त्वांशसंभवः । कस्याप्याढ्यस्य वणिजस्तनयो मृतमामृकः
babhūva nagare kvāpi bodhisattvāṃśasaṃbhavaḥ / kasyāpyāḍhyasya vaṇijastanayo mṛtamāmṛkaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यजायाप्रसक्तेन पित्रा तत्प्रेरितेन सः । निरस्तो वनवासाय सभार्यो निरगाद्गृहात्
anyajāyāprasaktena pitrā tatpreritena saḥ / nirasto vanavāsāya sabhāryo niragādgṛhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वानुजं तु सहायान्तं तद्वत्पित्रा निराकृतम् । अशान्तचित्तमुत्सृज्य सो ऽन्येनैव पथा ययौ
svānujaṃ tu sahāyāntaṃ tadvatpitrā nirākṛtam / aśāntacittamutsṛjya so 'nyenaiva pathā yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रक्रामंश् च क्रमात्प्राप निस्तोयतृणपादपाम् । पाथेयहीनश् चण्डांशुतप्तां मरुमहाटवीम्
prakrāmaṃś ca kramātprāpa nistoyatṛṇapādapām / pātheyahīnaś caṇḍāṃśutaptāṃ marumahāṭavīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां व्रजन्स सप्ताहं भार्यां क्लान्तां क्षुधा तृषा । अजीवयत्स्वमांसास्रः पापा तान्याहरच् च सा
tasyāṃ vrajansa saptāhaṃ bhāryāṃ klāntāṃ kṣudhā tṛṣā / ajīvayatsvamāṃsāsraḥ pāpā tānyāharac ca sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टमे ऽह्नि सरिद्वीचिवाचालं गिरिकाननम् । प्राप सत्फलसच्छायपादपं स्निग्धशाद्वलम्
aṣṭame 'hni saridvīcivācālaṃ girikānanam / prāpa satphalasacchāyapādapaṃ snigdhaśādvalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र संभाव्य भार्यां तां क्लान्तां मूलफलाम्बुभिः । अवातरद्गिरिनदीं स्नातुं कल्लोलमालिनीम्
tatra saṃbhāvya bhāryāṃ tāṃ klāntāṃ mūlaphalāmbubhiḥ / avātaradgirinadīṃ snātuṃ kallolamālinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां ददर्श च च्छिन्नहस्तपादचतुष्टयम् । ह्रियमाणं जलौघेन पुरुषं त्राणकाङ्क्षिणम्
tasyāṃ dadarśa ca cchinnahastapādacatuṣṭayam / hriyamāṇaṃ jalaughena puruṣaṃ trāṇakāṅkṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहूपवासक्लान्तो ऽपि तां विगाह्य नदीं ततः । उज्जहार कृपालुस् तं महासत्त्वः स पूरुषम्
bahūpavāsaklānto 'pi tāṃ vigāhya nadīṃ tataḥ / ujjahāra kṛpālus taṃ mahāsattvaḥ sa pūruṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केनेदं ते कृतं भ्रातरिति कारुणिकेन च । तेनारोप्य स्थलं पृष्टः स रुण्डः पुरुषो ऽभ्यधात्
kenedaṃ te kṛtaṃ bhrātariti kāruṇikena ca / tenāropya sthalaṃ pṛṣṭaḥ sa ruṇḍaḥ puruṣo 'bhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निकृत्तहस्तचरणो नद्यां क्षिप्तो ऽस्मि शत्रुभिः । दित्सुभिः क्लेशमरणं त्वयाहं तूद्धृतस् ततः
nikṛttahastacaraṇo nadyāṃ kṣipto 'smi śatrubhiḥ / ditsubhiḥ kleśamaraṇaṃ tvayāhaṃ tūddhṛtas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवतस् तस्य स बुद्ध्वा व्रणपट्टिकाम् । दत्त्वाहारं महासत्त्वः स्नानादि व्यधितात्मनः
evam uktavatas tasya sa buddhvā vraṇapaṭṭikām / dattvāhāraṃ mahāsattvaḥ snānādi vyadhitātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मूलफलाहारो भार्यायुक्तो ऽत्र कानने । स तस्थौ बोधिसत्त्वांशो वणिक्पुत्रस्तपश्चरन्
tato mūlaphalāhāro bhāryāyukto 'tra kānane / sa tasthau bodhisattvāṃśo vaṇikputrastapaścaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा फलमूलार्थं गते तस्मिन्स्मरातुरा । तद्भार्या तेन रुण्डेन रेमे रूढव्रणेन सा
ekadā phalamūlārthaṃ gate tasminsmarāturā / tadbhāryā tena ruṇḍena reme rūḍhavraṇena sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्सस्क्ता तेन संमन्त्र्य भर्तुस् तस्य वधैषिणी । युक्त्या चकार सान्येद्युर्मान्द्यं दुश्चारिणी मृषा
tatsasktā tena saṃmantrya bhartus tasya vadhaiṣiṇī / yuktyā cakāra sānyedyurmāndyaṃ duścāriṇī mṛṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वभ्रे दुरवतारे ऽथ स्थितां दुस्तरनिम्नगे । दर्शयित्वौषधिं पापा पतिं सा तम् अभाषत
śvabhre duravatāre 'tha sthitāṃ dustaranimnage / darśayitvauṣadhiṃ pāpā patiṃ sā tam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवाम्यहं त्वयैषा चेन्ममानीता महौषधिः । जाने ह्येतामिहस्थां मे स्वप्ने वक्ति स्म देवता
jīvāmyahaṃ tvayaiṣā cenmamānītā mahauṣadhiḥ / jāne hyetāmihasthāṃ me svapne vakti sma devatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स तथेत्येव श्वभ्रे तत्रौषधेः कृते । तृणवेष्टितया रज्ज्वावातरत्तरुबद्धया
tac chrutvā sa tathetyeva śvabhre tatrauṣadheḥ kṛte / tṛṇaveṣṭitayā rajjvāvātarattarubaddhayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवतीर्णस्य रज्जुं तां चिक्षेपोन्मुच्य तस्य सा । ततः स पतितो नद्यां तया जह्रे महौघया
avatīrṇasya rajjuṃ tāṃ cikṣeponmucya tasya sā / tataḥ sa patito nadyāṃ tayā jahre mahaughayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूराद्दवीयो नीत्वा च तया सुकृतरक्षितः । नद्या कस्यापि नगरस्यासन्ने सो ऽर्पितस्तटे
dūrāddavīyo nītvā ca tayā sukṛtarakṣitaḥ / nadyā kasyāpi nagarasyāsanne so 'rpitastaṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स स्थलमारुह्य चिन्तयन्स्त्रीविचेष्टितम् । जलावगाहनक्लान्तो विशश्राम तरोस्तले
tataḥ sa sthalamāruhya cintayanstrīviceṣṭitam / jalāvagāhanaklānto viśaśrāma tarostale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् काले च नगरे राजा तत्र मृतो ऽभवत् । मृते राजनि चानादिर्देशे तत्रेदृशी स्थितिः
tasmin kāle ca nagare rājā tatra mṛto 'bhavat / mṛte rājani cānādirdeśe tatredṛśī sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन्मङ्गलगजः पौरैर् भ्राम्यमाणः करेण यम् । आरोपयति पृष्ठे स्वे सो ऽत्र राज्ये ऽभिषिच्यते
yanmaṅgalagajaḥ paurair bhrāmyamāṇaḥ kareṇa yam / āropayati pṛṣṭhe sve so 'tra rājye 'bhiṣicyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स धैर्यतुष्टो धातेव भ्रमन् प्राप्तो ऽन्तिकं गजः । उत्क्षिप्यारोपयाम् आस स्वपृष्ठे तं वणिक्सुतम्
sa dhairyatuṣṭo dhāteva bhraman prāpto 'ntikaṃ gajaḥ / utkṣipyāropayām āsa svapṛṣṭhe taṃ vaṇiksutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स नगरं नीत्वा राज्ये प्रकृतिभिः क्षणात् । वणिक्सुतो ऽभिषिक्तो ऽभूद्बोधिसत्त्वांशसंभवः
tataḥ sa nagaraṃ nītvā rājye prakṛtibhiḥ kṣaṇāt / vaṇiksuto 'bhiṣikto 'bhūdbodhisattvāṃśasaṃbhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राज्यं प्राप्य करुणामुदिताक्षान्तिभिः सह । अरंस्त न तु पापाभिः स्त्रीभिश् चपलवृत्तिभिः
sa rājyaṃ prāpya karuṇāmuditākṣāntibhiḥ saha / araṃsta na tu pāpābhiḥ strībhiś capalavṛttibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्भार्या सापि निःशङ्का मत्वा तं च नदीहृतम् । बभ्रामेतस्ततो जारं रुण्डं पृष्ठे ऽधिरोप्य तम्
tadbhāryā sāpi niḥśaṅkā matvā taṃ ca nadīhṛtam / babhrāmetastato jāraṃ ruṇḍaṃ pṛṣṭhe 'dhiropya tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैर् इकृत्ताङ्घ्रिहस्तो ऽयं भर्ता मे ऽहं पतिव्रता । भिक्षित्वा जीवयाम्येतं तद्भिक्षां मे प्रयच्छत
vair ikṛttāṅghrihasto 'yaṃ bhartā me 'haṃ pativratā / bhikṣitvā jīvayāmyetaṃ tadbhikṣāṃ me prayacchata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सा भिक्षमाणा च ग्रामे ग्रामे पुरे पुरे । राज्यस्थस्यात्मनो भर्तुर्नगरं प्राप तस्य तत्
iti sā bhikṣamāṇā ca grāme grāme pure pure / rājyasthasyātmano bharturnagaraṃ prāpa tasya tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैव भिक्षमाणात्र राज्ञस् तस्य क्रमेण सा । पतिव्रतेत्य् अर्च्यमाना पौरैः श्रुतिपथं ययौ
tathaiva bhikṣamāṇātra rājñas tasya krameṇa sā / pativratety arcyamānā pauraiḥ śrutipathaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनाययत्स राजा च तां पृष्ठारूढरुण्डिकाम् । का सा पतिव्रतेत्यारात्परिज्ञाय च पृष्टवान्
ānāyayatsa rājā ca tāṃ pṛṣṭhārūḍharuṇḍikām / kā sā pativratetyārātparijñāya ca pṛṣṭavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साहं पतिव्रता देवेत्यपरिज्ञाय सापि तम् । भर्तारम् अब्रवीत्पापा राजश्रीतेजसा वृतम्
sāhaṃ pativratā devetyaparijñāya sāpi tam / bhartāram abravītpāpā rājaśrītejasā vṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स बोधिसत्त्वांशो हसन्राजा जगाद ताम् । दृष्टं पतिव्रतात्वं ते फलेनेदं मयैव च
tataḥ sa bodhisattvāṃśo hasanrājā jagāda tām / dṛṣṭaṃ pativratātvaṃ te phalenedaṃ mayaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वरक्तमांसं दत्त्वापि स्वीकर्तुं शङ्किता न या । स्वेनाविलुप्तहस्तेन भर्त्रा मानुषराक्षसी
svaraktamāṃsaṃ dattvāpi svīkartuṃ śaṅkitā na yā / svenāviluptahastena bhartrā mānuṣarākṣasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा सदा रक्तमांसानि हरन्ती बत मे कथम् । रुण्डेन विकलेनापि स्वीकृत्य वहनीकृता
sā sadā raktamāṃsāni harantī bata me katham / ruṇḍena vikalenāpi svīkṛtya vahanīkṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंस्विदूढः स भर्ता यो नद्यां क्षिप्तस्त्वयानघः । कर्मणा तेन वहसे रुण्डमेतं बिभर्षि च
kiṃsvidūḍhaḥ sa bhartā yo nadyāṃ kṣiptastvayānaghaḥ / karmaṇā tena vahase ruṇḍametaṃ bibharṣi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उद्घाटितवृत्तं तं परिज्ञाय पतिं ततः । भयात्सा मूर्च्छितेवाभूल्लिखितेव मृतेव च
ity udghāṭitavṛttaṃ taṃ parijñāya patiṃ tataḥ / bhayātsā mūrcchitevābhūllikhiteva mṛteva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमेतद्ब्रूहि देवेति सो ऽथ राजा सकौतुकैः । पृष्टो ऽमात्यैर् यथावृत्तं तेभ्यः सर्वमवर्णयत्
kimetadbrūhi deveti so 'tha rājā sakautukaiḥ / pṛṣṭo 'mātyair yathāvṛttaṃ tebhyaḥ sarvamavarṇayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो भर्तृगृहं बुद्ध्वा छित्त्वा तां कर्णनासिकम् । कृत्वाङ्कं मन्त्रिणो देशात्सरुण्डां निरवासयन्
tato bhartṛgṛhaṃ buddhvā chittvā tāṃ karṇanāsikam / kṛtvāṅkaṃ mantriṇo deśātsaruṇḍāṃ niravāsayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिन्ननासिकया रुण्डं बोधिसत्त्वं नृपश्रिया । युक्तं सदृशसंयोगं तदा विधिरदर्शयत्
chinnanāsikayā ruṇḍaṃ bodhisattvaṃ nṛpaśriyā / yuktaṃ sadṛśasaṃyogaṃ tadā vidhiradarśayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दुरवधार्यैव गतिश्चित्तस्य योषिताम् । दैवस्येवाविचारस्य नीचैकाभिमुखस्य च
evaṃ duravadhāryaiva gatiścittasya yoṣitām / daivasyevāvicārasya nīcaikābhimukhasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं चात्यक्तशीलानां ससत्त्वानां जितक्रुधाम् । तुष्ट्वेवाचिन्तिता एव स्वयमायान्ति संपदः
evaṃ cātyaktaśīlānāṃ sasattvānāṃ jitakrudhām / tuṣṭvevācintitā eva svayamāyānti saṃpadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याख्याय कथां मन्त्री गोमुखः पुनरेव सः । नरवाहनदत्ताय कथामेतामवर्णयत्
ityākhyāya kathāṃ mantrī gomukhaḥ punareva saḥ / naravāhanadattāya kathāmetāmavarṇayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को ऽप्यासीद्बोधिसत्त्वांशो वने क्वापि कृतोटजः । करुणैकाग्रहृदयो महासत्त्वस्तपश्चरन्
ko 'pyāsīdbodhisattvāṃśo vane kvāpi kṛtoṭajaḥ / karuṇaikāgrahṛdayo mahāsattvastapaścaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तत्र जन्तून् आपन्नान् पिशाचांश् च समुद्धरन् । अपरांश् च जलैर् अन्नैः स्वप्रभावाद् अतर्पयत्
sa tatra jantūn āpannān piśācāṃś ca samuddharan / aparāṃś ca jalair annaiḥ svaprabhāvād atarpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदान्योपकारार्थं भ्रमन्सो ऽत्राटवीभुवि । महान्तं कूपमद्राक्षीत्तदन्तश् च ददौ दृशम्
ekadānyopakārārthaṃ bhramanso 'trāṭavībhuvi / mahāntaṃ kūpamadrākṣīttadantaś ca dadau dṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च स्त्री तदन्तःस्था तं दृष्ट्वोच्चैर् अभाषत । भो महात्मन्नहं नारी सिंहः स्वर्णशिखः खगः
tāvac ca strī tadantaḥsthā taṃ dṛṣṭvoccair abhāṣata / bho mahātmannahaṃ nārī siṃhaḥ svarṇaśikhaḥ khagaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुजगश् चेति चत्वारः कूपे ऽत्र रजनौ वयम् । पतितास् तद् अतः क्लेशाद् उद्धारास्मान् कृपां कुरु
bhujagaś ceti catvāraḥ kūpe 'tra rajanau vayam / patitās tad ataḥ kleśād uddhārāsmān kṛpāṃ kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा जगादैतां स्त्रियं यूयं त्रयो यदि । तमसान्धा निपतिताः खगो ऽत्र पतितः कथम्
etac chrutvā jagādaitāṃ striyaṃ yūyaṃ trayo yadi / tamasāndhā nipatitāḥ khago 'tra patitaḥ katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैवैषो ऽपि पतितो व्याधजालेन संयतः । इति सापि महासत्त्वं तं नारी प्रत्यभाषत
tathaivaiṣo 'pi patito vyādhajālena saṃyataḥ / iti sāpi mahāsattvaṃ taṃ nārī pratyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तान् स तपःशक्त्या यावद् उद्धर्तुम् इच्छति । तावच् छशाकस् नोद्धर्तुं सिद्धिस् तस्य त्व् अहीयत
tatas tān sa tapaḥśaktyā yāvad uddhartum icchati / tāvac chaśākas noddhartuṃ siddhis tasya tv ahīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापेयं स्त्री ध्रुवं सिद्धिरेतत्संभाषणाद्धि मे । नष्टा यतस् त्व् अत्र तावद् युक्तिम् अन्यां करोम्य् अहम्
pāpeyaṃ strī dhruvaṃ siddhiretatsaṃbhāṣaṇāddhi me / naṣṭā yatas tv atra tāvad yuktim anyāṃ karomy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संचिन्त्य रज्ज्वा तांस्तृणावेष्टितयाखिलान् । उज्जहार महासत्त्वः स कूपात्कुर्वतः स्तुतिम्
iti saṃcintya rajjvā tāṃstṛṇāveṣṭitayākhilān / ujjahāra mahāsattvaḥ sa kūpātkurvataḥ stutim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सविस्मयश् च पप्रच्छस् सिंहपक्षिभुजंगमान् । व्यक्ता वाग् वः कथं कीदृग्वृत्तान्तश् चोच्यताम् इति
savismayaś ca papracchas siṃhapakṣibhujaṃgamān / vyaktā vāg vaḥ kathaṃ kīdṛgvṛttāntaś cocyatām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सिंहो ऽब्रवीद्व्यक्तवाचो जातिस्मरा वयम् । अन्योन्यबाधकाश्चास्मद्वृत्तान्तं च क्रमाच्छृणु
tataḥ siṃho 'bravīdvyaktavāco jātismarā vayam / anyonyabādhakāścāsmadvṛttāntaṃ ca kramācchṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा स स्ववृत्तान्तं सिंहो वक्तुं प्रचक्रमे । अस्ति वैदूर्यशृङ्गाख्यं तुषाराद्रौ पुरोत्तमम्
ity uktvā sa svavṛttāntaṃ siṃho vaktuṃ pracakrame / asti vaidūryaśṛṅgākhyaṃ tuṣārādrau purottamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मवेगाभिधानो ऽस्ति तत्र विद्याधरेश्वरः । वज्रवेगाभिधानश् च पुत्रस्तस्योदपद्यत
padmavegābhidhāno 'sti tatra vidyādhareśvaraḥ / vajravegābhidhānaś ca putrastasyodapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वज्रवेगो ऽहंकारी विरोधं येनकेनचित् । साकं शौर्यमदाच्चक्रे लोके वैद्याधरे वसन्
sa vajravego 'haṃkārī virodhaṃ yenakenacit / sākaṃ śauryamadāccakre loke vaidyādhare vasan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषेधतः पितुस् तस्य यदा नागणयद्वचः । तदा पिता तमशपन्मर्त्यलोके पतेति सः
niṣedhataḥ pitus tasya yadā nāgaṇayadvacaḥ / tadā pitā tamaśapanmartyaloke pateti saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो नष्टमदो भ्रष्टविद्यः शापहतो रुदन् । वज्रवेगः स पितरं शापान्तं तमयाचत
tato naṣṭamado bhraṣṭavidyaḥ śāpahato rudan / vajravegaḥ sa pitaraṃ śāpāntaṃ tamayācata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स तत्पिता पद्मवेगो ध्यात्वाब्रवीत्क्षणात् । भुवि विप्रसुतो भूत्वा कृत्वाप्येवं मदं पुनः
tataḥ sa tatpitā padmavego dhyātvābravītkṣaṇāt / bhuvi viprasuto bhūtvā kṛtvāpyevaṃ madaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितुः शापात्ततः सिंहो भूत्वा कूपे पतिष्यसि । महासत्त्वश् च कृपया कश् चित्त्वामुद्धरिष्यति
pituḥ śāpāttataḥ siṃho bhūtvā kūpe patiṣyasi / mahāsattvaś ca kṛpayā kaś cittvāmuddhariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य प्रत्युपकारं च विधायापदि मोक्ष्यसे । शापाद् अस्माद् इति पिता शापान्तं तस्य स व्यधात्
tasya pratyupakāraṃ ca vidhāyāpadi mokṣyase / śāpād asmād iti pitā śāpāntaṃ tasya sa vyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथेह वज्रवेगो ऽसौ विप्रस्याजनि मालवे । हरघोषाभिधानस्य देवघोषाभिधः सुतः
atheha vajravego 'sau viprasyājani mālave / haraghoṣābhidhānasya devaghoṣābhidhaḥ sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तत्राप्यकरोद्वैर् अं बहुभिः शौर्यगर्वतः । बहुभिर् म कृथा वैरमिति तं चावदत्पिता
sa tatrāpyakarodvair aṃ bahubhiḥ śauryagarvataḥ / bahubhir ma kṛthā vairamiti taṃ cāvadatpitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकुर्वाणं वचस् तस्य शप्तवान् स पिता क्रुधा । शौर्याभिमानी दुर्बुद्धे सिंहस्त्वं भव सांप्रतम्
akurvāṇaṃ vacas tasya śaptavān sa pitā krudhā / śauryābhimānī durbuddhe siṃhastvaṃ bhava sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तस्य पितुः शापाद्देवघोषः पुनश् च सः । विद्याधरावतारः सन्सिंहो जातो ऽत्र कानने
evaṃ tasya pituḥ śāpāddevaghoṣaḥ punaś ca saḥ / vidyādharāvatāraḥ sansiṃho jāto 'tra kānane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तम् इमं विद्धि मां सिंहं सो ऽहं दैवाद्भ्रमन्निशि । कूपे ऽद्य पतितो ऽमुष्मिन्महासत्त्वोद्धृतस्त्वया
tam imaṃ viddhi māṃ siṃhaṃ so 'haṃ daivādbhramanniśi / kūpe 'dya patito 'muṣminmahāsattvoddhṛtastvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्यामि तावदापच् च यदा स्यात्क्वापि ते तदा । मां स्मरेरुपकारं ते कृत्वा मोक्ष्ये स्वशापतः
tadyāmi tāvadāpac ca yadā syātkvāpi te tadā / māṃ smarerupakāraṃ te kṛtvā mokṣye svaśāpataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यूदीर्य गते सिंहे बोधिसत्त्वेन तेन सः । पृष्टः सुवर्णचूलो ऽथ पक्षी स्वोदन्तम् अभ्यधात्
ityūdīrya gate siṃhe bodhisattvena tena saḥ / pṛṣṭaḥ suvarṇacūlo 'tha pakṣī svodantam abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति विद्याधराधीशो वज्रदंष्ट्रो हिमाचले । तस्य देव्यामजायन्त पञ्च कन्या निरन्तराः
asti vidyādharādhīśo vajradaṃṣṭro himācale / tasya devyāmajāyanta pañca kanyā nirantarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स हरमाराध्य तपसा प्राप्तवान्सुतम् । राजा रजतदंष्ट्राख्यं जीवितादधिकप्रियम्
tataḥ sa haramārādhya tapasā prāptavānsutam / rājā rajatadaṃṣṭrākhyaṃ jīvitādadhikapriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेन पित्रा बालो ऽपि विद्याः स्नेहेन लम्भितः । वृद्धिं रजतदंष्ट्रो ऽत्र बन्धुनेत्रोत्सवो ययौ
sa tena pitrā bālo 'pi vidyāḥ snehena lambhitaḥ / vṛddhiṃ rajatadaṃṣṭro 'tra bandhunetrotsavo yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा भगिनीं ज्येष्ठां नाम्ना सोमप्रभां च सः । गौर्याः पुरः पिञ्जरकं वादयन्तीमवैक्षत
ekadā bhaginīṃ jyeṣṭhāṃ nāmnā somaprabhāṃ ca saḥ / gauryāḥ puraḥ piñjarakaṃ vādayantīmavaikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहि पिञ्जरकं मह्यं वादयाम्य् अहम् अप्य् अदः । इत्ययाचत तां सो ऽथ बालत्वादनुबन्धतः
dehi piñjarakaṃ mahyaṃ vādayāmy aham apy adaḥ / ityayācata tāṃ so 'tha bālatvādanubandhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तन्नादाद्यदा तस्मै तदा चापलतः स्वयम् । तस्यास्तत्सो ऽपहृत्यैव पक्षीवोदपतन् नभः
sā tannādādyadā tasmai tadā cāpalataḥ svayam / tasyāstatso 'pahṛtyaiva pakṣīvodapatan nabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साथ स्वसा तमशपद्यन्मे पिञ्जरकं हठात् । हत्वोड्डीनो ऽसि तत्पक्षी स्वर्णचूलो भविष्यसि
sātha svasā tamaśapadyanme piñjarakaṃ haṭhāt / hatvoḍḍīno 'si tatpakṣī svarṇacūlo bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा पादपतितेनैत्य सा तेन याचिता । स्वसा रजतदंष्ट्रेण तस्य शापान्तम् अब्रवीत्
tac chrutvā pādapatitenaitya sā tena yācitā / svasā rajatadaṃṣṭreṇa tasya śāpāntam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षी भूत्वान्धकूपे त्वं यदा मूढ पतिष्यसि । उद्धरिष्यति कश्चिच् च तदा त्वां करुणापरः
pakṣī bhūtvāndhakūpe tvaṃ yadā mūḍha patiṣyasi / uddhariṣyati kaścic ca tadā tvāṃ karuṇāparaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य कृत्वोपकारांशं शापमेतं तरिष्यसि । इत्य् उक्तः स तया भ्राता स्वर्णचूलः खगो ऽजनि
tasya kṛtvopakārāṃśaṃ śāpametaṃ tariṣyasi / ity uktaḥ sa tayā bhrātā svarṇacūlaḥ khago 'jani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एष स्वर्णचूलो ऽहं पक्षी भ्रष्टो ऽवटे निशि । इहोद्धृतो ऽस्मि भवता तदिदानीं व्रजाम्य् अहम्
sa eṣa svarṇacūlo 'haṃ pakṣī bhraṣṭo 'vaṭe niśi / ihoddhṛto 'smi bhavatā tadidānīṃ vrajāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपदि त्वं स्मरेर्मां च तव कृत्वा ह्युपक्रियाम् । शापान्मोक्ष्ये ऽहमित्य् उक्त्वा सो ऽपि पक्षी ययौ ततः
āpadi tvaṃ smarermāṃ ca tava kṛtvā hyupakriyām / śāpānmokṣye 'hamity uktvā so 'pi pakṣī yayau tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स बोधिसत्त्वेन तेन पृष्टो भुजंगमः । स्वोदन्तं कथयाम् आस तस्मायत्र महात्मने
tataḥ sa bodhisattvena tena pṛṣṭo bhujaṃgamaḥ / svodantaṃ kathayām āsa tasmāyatra mahātmane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा मुनिकुमारो ऽहमभूवं कश्यपाश्रमे । अभवत्तत्र चैको मे वयस्यो मुनिपुत्रकः
purā munikumāro 'hamabhūvaṃ kaśyapāśrame / abhavattatra caiko me vayasyo muniputrakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा चावतीर्णे ऽस्मिन्सरः स्नातुं वयस्यके । तटस्थितो ऽहमद्राक्षं त्रिफणं सर्पमागतम्
ekadā cāvatīrṇe 'sminsaraḥ snātuṃ vayasyake / taṭasthito 'hamadrākṣaṃ triphaṇaṃ sarpamāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन भीषयितुं तं च वयस्यं नर्मणा मया । तत्संमुखं तटान्ते स बद्धो मन्त्रबलादहिः
tena bhīṣayituṃ taṃ ca vayasyaṃ narmaṇā mayā / tatsaṃmukhaṃ taṭānte sa baddho mantrabalādahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणात्स्नात्वा तटं प्राप्तो मद्वयस्यो विलोक्य सः । अशङ्कितं महाहिं तं त्रस्तो मोहम् उपागमत्
kṣaṇātsnātvā taṭaṃ prāpto madvayasyo vilokya saḥ / aśaṅkitaṃ mahāhiṃ taṃ trasto moham upāgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरादाश्वासितः सो ऽथ मया ध्यानादवेत्य तत् । मत्कृतं त्रासनं कोपाच्छपति स्म सखापि माम्
cirādāśvāsitaḥ so 'tha mayā dhyānādavetya tat / matkṛtaṃ trāsanaṃ kopācchapati sma sakhāpi mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छेदृगेव त्रिफणः सर्पो भव महानिति । अनुनीतो ऽथ शापान्तमृषिपुत्रः स मे ऽवदत्
gacchedṛgeva triphaṇaḥ sarpo bhava mahāniti / anunīto 'tha śāpāntamṛṣiputraḥ sa me 'vadat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्पीभूतं च्युतं कूपे यो ऽसौ त्वामुद्धरिष्यति । तस्योपकृत्यावसरे शापमुक्तो भविष्यसि
sarpībhūtaṃ cyutaṃ kūpe yo 'sau tvāmuddhariṣyati / tasyopakṛtyāvasare śāpamukto bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वैव गते तस्मिन्नेषो ऽहं सर्पतां गतः । उद्धृतो ऽस्मि त्वया चाद्य कूपात्तद्यामि संप्रति
ity uktvaiva gate tasminneṣo 'haṃ sarpatāṃ gataḥ / uddhṛto 'smi tvayā cādya kūpāttadyāmi saṃprati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मृतश्चैत्योपकारं ते कृत्वा मोक्ष्ये स्वशापतः । इत्य् उक्त्वा भुजगे याते स्त्री स्ववृत्तमवर्णयत्
smṛtaścaityopakāraṃ te kṛtvā mokṣye svaśāpataḥ / ity uktvā bhujage yāte strī svavṛttamavarṇayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं क्षत्रियपुत्रस्य भार्या राजोपसेविनः । शूरस्य त्यागिनो यूनश्चारुरूपस्य मानिनः
ahaṃ kṣatriyaputrasya bhāryā rājopasevinaḥ / śūrasya tyāgino yūnaścārurūpasya māninaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतो ऽन्यपुरुषासङ्गो मया तदपि पापया । तद्विज्ञाय स भर्ता मे निग्रहायाकरोन्मतिम्
kṛto 'nyapuruṣāsaṅgo mayā tadapi pāpayā / tadvijñāya sa bhartā me nigrahāyākaronmatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सखीमुखाच् च तद्बुद्ध्वा तदैबाहं पलायिता । रात्रौ वनं प्रविष्टेदं कूपभ्रष्टोद्धृता त्वया
sakhīmukhāc ca tadbuddhvā tadaibāhaṃ palāyitā / rātrau vanaṃ praviṣṭedaṃ kūpabhraṣṭoddhṛtā tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्प्रसादादिदानीं च गत्वा जीवामि कुत्रचित् । भूयात्तन्मे दिनं यत्र कुर्यांते प्रत्युपक्रियाम्
tvatprasādādidānīṃ ca gatvā jīvāmi kutracit / bhūyāttanme dinaṃ yatra kuryāṃte pratyupakriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा बोधिसत्त्वं तं कुलटा निकटात्ततः । गोत्रवर्धनसंज्ञस्य राज्ञः सा नगरं ययौ
ity uktvā bodhisattvaṃ taṃ kulaṭā nikaṭāttataḥ / gotravardhanasaṃjñasya rājñaḥ sā nagaraṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य संगतिमुत्पाद्य परिवारजनैः सह । तस्थौ राजमहादेव्या दासीभावाश्रयेण सा
tasya saṃgatimutpādya parivārajanaiḥ saha / tasthau rājamahādevyā dāsībhāvāśrayeṇa sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यापि बोधिसत्त्वस्य तस्याः संभाषणात्स्त्रियाः । नाविरासीद्वने नष्टसिद्धेर्मूलफलादिकम्
tasyāpi bodhisattvasya tasyāḥ saṃbhāṣaṇātstriyāḥ / nāvirāsīdvane naṣṭasiddhermūlaphalādikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्षुत्तृष्णया क्लान्तः प्राक्स सिंहं तमस्मरत् । स्मृतागतः स चैतस्य व्यधाद्वृत्तिं मृगामिषैः
tataḥ kṣuttṛṣṇayā klāntaḥ prāksa siṃhaṃ tamasmarat / smṛtāgataḥ sa caitasya vyadhādvṛttiṃ mṛgāmiṣaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कंचित्कालं स तन्मांसैः प्रकृतिस्थं विधाय तम् । केसरी सो ऽब्रवीत्क्षीणः सशापो मे व्रजाम्य् अहम्
kaṃcitkālaṃ sa tanmāṃsaiḥ prakṛtisthaṃ vidhāya tam / kesarī so 'bravītkṣīṇaḥ saśāpo me vrajāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा सिंहतां मुक्त्वा भूत्वा विद्याधरश् च सः । जगाम तदनुज्ञातस्तमामन्त्र्य निजं पदम्
ity uktvā siṃhatāṃ muktvā bhūtvā vidyādharaś ca saḥ / jagāma tadanujñātastamāmantrya nijaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स बोधिसत्त्वांशो वृत्तिग्लानः पुनः खगम् । सस्मार स्वर्णचूलं तम् उपागात्सो ऽपि तत्स्मृतः
tataḥ sa bodhisattvāṃśo vṛttiglānaḥ punaḥ khagam / sasmāra svarṇacūlaṃ tam upāgātso 'pi tatsmṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवेदितार्तिस् तेनासौ गत्वानीय खगः क्षणात् । रत्नाभरणसंपूर्णां ददौ तस्मै करण्डिकाम्
āveditārtis tenāsau gatvānīya khagaḥ kṣaṇāt / ratnābharaṇasaṃpūrṇāṃ dadau tasmai karaṇḍikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच चैतेनार्थेन वृत्तिः स्याच् छाश्वती तव । मम जातश् च शापान्तः स्वस्ति ते साधयाम्य् अहम्
uvāca caitenārthena vṛttiḥ syāc chāśvatī tava / mama jātaś ca śāpāntaḥ svasti te sādhayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा सो ऽपि भूत्वैव विद्याधरकुमारकः । स्वलोकं नभसा गत्वा प्राप राज्यं निजात्पितुः
ity uktvā so 'pi bhūtvaiva vidyādharakumārakaḥ / svalokaṃ nabhasā gatvā prāpa rājyaṃ nijātpituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि रत्नानि विक्रेतुं बोधिसत्त्वः परिभ्रमन् । तत्प्राप नगरं यत्र सा स्त्री कूपोद्धृता स्थिता
so 'pi ratnāni vikretuṃ bodhisattvaḥ paribhraman / tatprāpa nagaraṃ yatra sā strī kūpoddhṛtā sthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैकस्याश् च वृद्धाया ब्राह्मण्या विजने गृहे । निधाय तान्याभरणान्यापणं यावदेति सस्ः
tatraikasyāś ca vṛddhāyā brāhmaṇyā vijane gṛhe / nidhāya tānyābharaṇānyāpaṇaṃ yāvadeti sasḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावद्ददर्श ताम् एव वने कूपात्समुद्धृताम् । स्त्रियं संमुखमायान्तीं सापि स्त्री पश्यति स्म तम्
tāvaddadarśa tām eva vane kūpātsamuddhṛtām / striyaṃ saṃmukhamāyāntīṃ sāpi strī paśyati sma tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभाषणे कृते ऽन्योन्यमथ सा स्त्री कथाक्रमात् । स्वं राजमहिषीपार्श्वस्थितमस्मै न्यवेदयत्
saṃbhāṣaṇe kṛte 'nyonyamatha sā strī kathākramāt / svaṃ rājamahiṣīpārśvasthitamasmai nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि पृष्टस्ववृत्तान्तस्तया तस्यै शशंस ताम् । रत्नाभरणसंप्राप्तिं स्वर्णचूलखगादृजुः
so 'pi pṛṣṭasvavṛttāntastayā tasyai śaśaṃsa tām / ratnābharaṇasaṃprāptiṃ svarṇacūlakhagādṛjuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीत्वा चाभरणं तस्यै वृद्धावेश्मन्य् अदर्शयत् । सापि गत्वा शठा राज्ञ्यै स्वस्वामिन्यै शशंस तत्
nītvā cābharaṇaṃ tasyai vṛddhāveśmany adarśayat / sāpi gatvā śaṭhā rājñyai svasvāminyai śaśaṃsa tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याश् च राज्ञ्या गेहान्तः स्वर्णचूलेन पक्षिणा । नीतं छलेन पश्यन्त्या एवाभरणभाण्डकम्
tasyāś ca rājñyā gehāntaḥ svarṇacūlena pakṣiṇā / nītaṃ chalena paśyantyā evābharaṇabhāṇḍakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् च सा स्वपुरप्राप्तं राज्ञी तस्या मुखात्स्त्रियाः । बिद्ध्वा विदितवेद्याया राजानं तं व्यजिज्ञपत्
tac ca sā svapuraprāptaṃ rājñī tasyā mukhātstriyāḥ / biddhvā viditavedyāyā rājānaṃ taṃ vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजापि बोधिसत्त्वं तं दर्शितं कुस्त्रिया तया । आनाययत्साभरणं भृत्यैर् बद्ध्वा गृहात्ततः
rājāpi bodhisattvaṃ taṃ darśitaṃ kustriyā tayā / ānāyayatsābharaṇaṃ bhṛtyair baddhvā gṛhāttataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिपृच्छ्य च वृत्तान्तं सत्यं मत्वापि तद्वचः । स्थापयाम् आस बद्धं तं गृहीत्वाभरणान्य् अपि
paripṛcchya ca vṛttāntaṃ satyaṃ matvāpi tadvacaḥ / sthāpayām āsa baddhaṃ taṃ gṛhītvābharaṇāny api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स बन्धस्थो ऽत्र सस्मार बोधिसत्त्वो भुजंगमम् । ऋषिपुत्रावतारं तम् उपतस्थे च सो ऽपि तम्
sa bandhastho 'tra sasmāra bodhisattvo bhujaṃgamam / ṛṣiputrāvatāraṃ tam upatasthe ca so 'pi tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा च तं स पृष्टार्थः सर्पः साधुम् अभाषत । गत्वाहं वेष्टयाम्येतमा मूर्धान्तं महीपतिम्
dṛṣṭvā ca taṃ sa pṛṣṭārthaḥ sarpaḥ sādhum abhāṣata / gatvāhaṃ veṣṭayāmyetamā mūrdhāntaṃ mahīpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च मुञ्चाम्यमुं यावदागत्योक्तो ऽस्मि न त्वया । मोक्ष्याम्यहं नृपं सर्पादिति त्वं च वदेरिह
na ca muñcāmyamuṃ yāvadāgatyokto 'smi na tvayā / mokṣyāmyahaṃ nṛpaṃ sarpāditi tvaṃ ca vaderiha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.