Somadeva: Kathasaritsagara 10.9

त्वय्यागते त्वद्वचसा मोक्ष्याम्य् अहमतो नृपम् । मन्मुक्तश्चैष राजा ते स्वराज्यार्धं प्रदास्यति

tvayyāgate tvadvacasā mokṣyāmy ahamato nṛpam / manmuktaścaiṣa rājā te svarājyārdhaṃ pradāsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा तं स गत्वैव परिवेष्टितवानहिः । राजानमास्त चैतस्य मूर्ध्नि कृत्वा फणत्रयम्

ity uktvā taṃ sa gatvaiva pariveṣṭitavānahiḥ / rājānamāsta caitasya mūrdhni kṛtvā phaṇatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा हा दष्टो ऽहिना राजेत्याक्रन्दति जने ऽथ सः । बोधिसत्त्वो ऽब्रवीद्रक्षाम्यहं नृपमहेरिति

hā hā daṣṭo 'hinā rājetyākrandati jane 'tha saḥ / bodhisattvo 'bravīdrakṣāmyahaṃ nṛpamaheriti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतवद्भिश् च तद्वाक्यं विज्ञप्तः सो ऽनुजीविभिः । आनाय्य बोधिसत्त्वं तं सर्पाक्रान्तो ऽब्रवीन्नृपः

śrutavadbhiś ca tadvākyaṃ vijñaptaḥ so 'nujīvibhiḥ / ānāyya bodhisattvaṃ taṃ sarpākrānto 'bravīnnṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि मां मोचयस्यस्मात्सर्पात्तत्ते ददाम्य् अहम् । राज्यार्धमन्तरस्थाश् च तवैते मन्त्रिणो ऽत्र मे

yadi māṃ mocayasyasmātsarpāttatte dadāmy aham / rājyārdhamantarasthāś ca tavaite mantriṇo 'tra me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा बाढमित्य् उक्ते मन्त्रिभिः स जगाद तम् । भुजंगं बोधिसत्त्वांशो मुञ्च राजानमाश्विति

tac chrutvā bāḍhamity ukte mantribhiḥ sa jagāda tam / bhujaṃgaṃ bodhisattvāṃśo muñca rājānamāśviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तेनाहिना मुक्तो राज्यार्धं नृपतिर्ददौ । स तस्मै बोधिसत्त्वाय सो ऽपि स्वस्थो ऽभवत्क्षणात्

tatastenāhinā mukto rājyārdhaṃ nṛpatirdadau / sa tasmai bodhisattvāya so 'pi svastho 'bhavatkṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पश् च क्षीणशापः सन् भूत्वा मुनिकुमारकः । सदस्याख्यातवृत्तान्तो जगाम निजमाश्रमम्

sarpaś ca kṣīṇaśāpaḥ san bhūtvā munikumārakaḥ / sadasyākhyātavṛttānto jagāma nijamāśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं निश्चितमभ्येति शुभम् एव शुभात्मनाम् । एवं चातिक्रमो नाम क्लेशाय महतामपि

evaṃ niścitamabhyeti śubham eva śubhātmanām / evaṃ cātikramo nāma kleśāya mahatāmapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविश्वासास्पदं चैव स्त्रीणां स्पृशति नाशयम् । प्राणदानोपकारो ऽपि किं तासामन्यदुच्यते

aviśvāsāspadaṃ caiva strīṇāṃ spṛśati nāśayam / prāṇadānopakāro 'pi kiṃ tāsāmanyaducyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याख्याय कथां वत्सराजपुत्रं स गोमुखः । उवाच कथयाम्येताः पुनर्मुग्धकथाः शृणु

ityākhyāya kathāṃ vatsarājaputraṃ sa gomukhaḥ / uvāca kathayāmyetāḥ punarmugdhakathāḥ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव श्रमणः कश्चिद्विहारे क्वापि मूढधीः । स रथ्यायां भ्रमञ्जातु शुना जानुन्यदश्यत

babhūva śramaṇaḥ kaścidvihāre kvāpi mūḍhadhīḥ / sa rathyāyāṃ bhramañjātu śunā jānunyadaśyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वदष्टः स विहारं स्वम् उपागत्य व्यचिन्तयत् । किं वृत्तं जानुनि तवेत्येकैकः प्रक्ष्यतीह माम्

śvadaṣṭaḥ sa vihāraṃ svam upāgatya vyacintayat / kiṃ vṛttaṃ jānuni tavetyekaikaḥ prakṣyatīha mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्याययिष्याम्य् एवं च कियतो ऽहं कियच् चिरम् । तदुपायं करोम्य् अत्र सर्वान् बोधयितुं सकृत्

pratyāyayiṣyāmy evaṃ ca kiyato 'haṃ kiyac ciram / tadupāyaṃ karomy atra sarvān bodhayituṃ sakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यालोच्य समारुह्य स विहारोपरि द्रुतम् । गृहीत्वा ग्रन्थिमुसलं मूढो भिक्षुरवादयत्

ityālocya samāruhya sa vihāropari drutam / gṛhītvā granthimusalaṃ mūḍho bhikṣuravādayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकारणमकाले किं ग्रन्थिं वादयसीति तम् । श्रुत्वाश्चस्र्येण मिलिताः पप्रच्छुरथ भिक्षवः

akāraṇamakāle kiṃ granthiṃ vādayasīti tam / śrutvāścasryeṇa militāḥ papracchuratha bhikṣavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुना मे भक्षितं जानु तदेकैकस्य पृच्छतः । ब्रुवे ऽहं कियदित्येवं यूयं संघटिता मया

śunā me bhakṣitaṃ jānu tadekaikasya pṛcchataḥ / bruve 'haṃ kiyadityevaṃ yūyaṃ saṃghaṭitā mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् बुध्यध्वं समं सर्वे जानु मे पश्यतेति सः । भिक्षून् प्रत्यब्रवीद् एताञ् श्वदष्टं जानु दर्शयन्

tad budhyadhvaṃ samaṃ sarve jānu me paśyateti saḥ / bhikṣūn pratyabravīd etāñ śvadaṣṭaṃ jānu darśayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पार्श्वोपपीडं ते समग्रा भिक्षवो ऽहसन् । कियन्मात्रे कृतो ऽनेन संरम्भो ऽयं कियानिति

tataḥ pārśvopapīḍaṃ te samagrā bhikṣavo 'hasan / kiyanmātre kṛto 'nena saṃrambho 'yaṃ kiyāniti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आख्यातः श्रमणो मूर्खष्टक्क्वमूर्खो निशम्यतास्म् । कदर्यः को ऽप्य् अभूत्क्वापि मूर्खष्टक्को महाधनः

ākhyātaḥ śramaṇo mūrkhaṣṭakkvamūrkho niśamyatāsm / kadaryaḥ ko 'py abhūtkvāpi mūrkhaṣṭakko mahādhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सभायः स सदा भुङ्क्ते सक्तूंल्लवणवर्जितान् । अन्यस्यान्नस्य बुबुधे नैव स्वादं स जातुचित्

sabhāyaḥ sa sadā bhuṅkte saktūṃllavaṇavarjitān / anyasyānnasya bubudhe naiva svādaṃ sa jātucit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा प्रेरितो धात्रा स भार्याम् अब्रवीन्निजाम् । क्षीरिणीं प्रति जाता मे श्रद्धा तामद्य मे पच

ekadā prerito dhātrā sa bhāryām abravīnnijām / kṣīriṇīṃ prati jātā me śraddhā tāmadya me paca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति तस्य सा भार्या पपाच क्षीरिणीं तदा । तस्थौ चाभ्यन्तरे गुप्तं स टक्कः शयनं श्रितः

tatheti tasya sā bhāryā papāca kṣīriṇīṃ tadā / tasthau cābhyantare guptaṃ sa ṭakkaḥ śayanaṃ śritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा प्राघुणिकः कश्चिद् अत्र मे मा स्म भूदिति । तावत्तस्य सुहृद्धूर्तष्टक्कस्तत्रैक याययौ

dṛṣṭvā prāghuṇikaḥ kaścid atra me mā sma bhūditi / tāvattasya suhṛddhūrtaṣṭakkastatraika yāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व ते भर्तेति पप्रच्छ स च तां तस्य गेहिनीम् । साप्य् अदत्तोतरा तस्य प्राविशद्भर्तुरन्तिकम्

kva te bharteti papraccha sa ca tāṃ tasya gehinīm / sāpy adattotarā tasya prāviśadbharturantikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आख्यातमित्त्रागमना सो ऽपि भार्यां जगाद ताम् । उपविश्येह रुदती पादावादाय तिष्ठ मे

ākhyātamittrāgamanā so 'pi bhāryāṃ jagāda tām / upaviśyeha rudatī pādāvādāya tiṣṭha me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भर्ता मे मृत इत्येवं वदेश् च सुहृदं मम । ततो गते ऽस्मिन्न् आवाभ्यां भोक्तव्या क्षीरिणी सुखम्

bhartā me mṛta ityevaṃ vadeś ca suhṛdaṃ mama / tato gate 'sminn āvābhyāṃ bhoktavyā kṣīriṇī sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ता तेन यावत् सा प्रवृत्ता रोदितुं तदा । तावत् प्रविश्य सो ऽपृच्छत्किमेतदिति तां सुहृत्

ity uktā tena yāvat sā pravṛttā rodituṃ tadā / tāvat praviśya so 'pṛcchatkimetaditi tāṃ suhṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भर्ता मृतो मे पश्येति तयाक्तः स व्यचिन्तयत् । क्व पचन्ती मया दृष्टा सुखिता क्षीरिणामियम्

bhartā mṛto me paśyeti tayāktaḥ sa vyacintayat / kva pacantī mayā dṛṣṭā sukhitā kṣīriṇāmiyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वाधुनैव विपन्नो ऽयमेतद्भर्ता विना रुजम् । नूनं मां प्राघुनं दृष्ट्वा कृतमाभ्यामिदं मृषा

kvādhunaiva vipanno 'yametadbhartā vinā rujam / nūnaṃ māṃ prāghunaṃ dṛṣṭvā kṛtamābhyāmidaṃ mṛṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मया नैव गन्तव्यमित्यलोच्योपविश्य सः । धूर्तो हा मित्त्र हा मित्त्रेत्याक्रन्दंस् तत्र तस्थिवान्

tanmayā naiva gantavyamityalocyopaviśya saḥ / dhūrto hā mittra hā mittretyākrandaṃs tatra tasthivān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुताक्रन्दाः प्रविश्यात्र बान्धवा मृतवत्स्थितम् । श्मशानं भौतटक्कं तं नेतुमासन्समुद्यताः

śrutākrandāḥ praviśyātra bāndhavā mṛtavatsthitam / śmaśānaṃ bhautaṭakkaṃ taṃ netumāsansamudyatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तिष्ठ बान्धवैर् यावदेतैर् नीत्वा न दह्यसे । इत्य् उपांश्ववदत्कर्णमूले भार्या तदा च तम्

uttiṣṭha bāndhavair yāvadetair nītvā na dahyase / ity upāṃśvavadatkarṇamūle bhāryā tadā ca tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैवं शठो ऽयं टक्को मे क्षीरिणीं भोक्तुमिच्छति । नोत्तिष्ठामि तद् एतस्मिन्न् अगते ऽहं मृतो यदि

maivaṃ śaṭho 'yaṃ ṭakko me kṣīriṇīṃ bhoktumicchati / nottiṣṭhāmi tad etasminn agate 'haṃ mṛto yadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणेभ्यो ऽप्य् अन्नमुष्टिर्हि मादृशानां गरीयसि । इति प्रत्यब्रवीद्भार्याम् उपांश्वेव स तां जडः

prāṇebhyo 'py annamuṣṭirhi mādṛśānāṃ garīyasi / iti pratyabravīdbhāryām upāṃśveva sa tāṃ jaḍaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तेन कुमित्त्रेण नीत्वा तैः स्वजनैश् च सः । दह्यमानो ऽपि निश्चेष्टो ददौ नामरणाद्वचः

tatastena kumittreṇa nītvā taiḥ svajanaiś ca saḥ / dahyamāno 'pi niśceṣṭo dadau nāmaraṇādvacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स मूढो विजहौ प्राणान्न क्षीरिणीं पुनः । क्लेशार्जितं च बुभुजे तस्यान्यैर् हेलया धनम्

evaṃ sa mūḍho vijahau prāṇānna kṣīriṇīṃ punaḥ / kleśārjitaṃ ca bubhuje tasyānyair helayā dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतः कदर्यः श्रूयन्ताममी मार्जारभौतकाः । उज्जयिन्याम् उपाध्यायो मुग्धः को ऽप्य् अभवन्मठे

śrutaḥ kadaryaḥ śrūyantāmamī mārjārabhautakāḥ / ujjayinyām upādhyāyo mugdhaḥ ko 'py abhavanmaṭhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र निद्रा न तस्याभून्मूषकोपद्रवान्निशि । तत्खिन्नस्तच् च सुहृदे स कस्मैचिदवर्णयस्त्

tatra nidrā na tasyābhūnmūṣakopadravānniśi / tatkhinnastac ca suhṛde sa kasmaicidavarṇayast

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्जारं स्थापयानीय सो ऽत्र खादति मूषकान् । इति सो ऽपि सुहृद्विप्रस्तमुपाध्यायमब्रवीत्

mārjāraṃ sthāpayānīya so 'tra khādati mūṣakān / iti so 'pi suhṛdviprastamupādhyāyamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्जारः कीदृशः क्वास्ते न स दृष्टचरो मया । इत्य् उक्तवत्युपाध्याये तं सुहृत्सो ऽब्रवीत्पुनः

mārjāraḥ kīdṛśaḥ kvāste na sa dṛṣṭacaro mayā / ity uktavatyupādhyāye taṃ suhṛtso 'bravītpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काचरे लोचने तस्य वर्णः कपिलधूसरः । पृष्ठे च लोमशं चर्म रथ्यास्वटति चेह सः

kācare locane tasya varṇaḥ kapiladhūsaraḥ / pṛṣṭhe ca lomaśaṃ carma rathyāsvaṭati ceha saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेभिस्त्वमभिज्ञानैर् अन्विष्यानाययाशु तम् । मित्र मार्जारमित्य् उक्त्वा तत्सुहृत्स ययौ गृहम्

tadebhistvamabhijñānair anviṣyānāyayāśu tam / mitra mārjāramity uktvā tatsuhṛtsa yayau gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शिष्यानुपाध्यायः स जगाद जडो निजान् । अभिज्ञानानि युष्माभिः श्रुतान्येव स्थितैर् इह

tataḥ śiṣyānupādhyāyaḥ sa jagāda jaḍo nijān / abhijñānāni yuṣmābhiḥ śrutānyeva sthitair iha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदन्विष्यत मार्जारं रथ्यासु तमिह क्व चित् । तथेति ते गताः शिष्यास् तत्र भ्रेमुरितस् ततः

tadanviṣyata mārjāraṃ rathyāsu tamiha kva cit / tatheti te gatāḥ śiṣyās tatra bhremuritas tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि न तु तैर् दृष्टो मार्जारः स कदाचन । अथैकं ते बटुं रथ्यामुखादैक्षन्त निर्गतम्

tathāpi na tu tair dṛṣṭo mārjāraḥ sa kadācana / athaikaṃ te baṭuṃ rathyāmukhādaikṣanta nirgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काचरं नेत्रयुगले वर्णे धूसरपिङ्गलम् । पृष्ठोपरि दधानं च लोमशं हरिणाजिनम्

kācaraṃ netrayugale varṇe dhūsarapiṅgalam / pṛṣṭhopari dadhānaṃ ca lomaśaṃ hariṇājinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा तं सैष मार्जारः प्राप्तो ऽस्माभिर् यथाश्रुतः । इत्यवष्टभ्य तं निन्युरुपाध्यायान्तिकं च ते

dṛṣṭvā taṃ saiṣa mārjāraḥ prāpto 'smābhir yathāśrutaḥ / ityavaṣṭabhya taṃ ninyurupādhyāyāntikaṃ ca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपाध्यायो ऽपि मित्त्रोक्तैर् युक्तं मार्जारलक्षणैः । दृष्ट्वा तं स्थापयाम् आस रात्रौ तत्र मठान्तरे

upādhyāyo 'pi mittroktair yuktaṃ mārjāralakṣaṇaiḥ / dṛṣṭvā taṃ sthāpayām āsa rātrau tatra maṭhāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्जारो नूनमस्तीति मेने सो ऽपि बटुर्जडः । मार्जाराख्यां कृतां शृण्वन्नात्मनस्तैर् अबुद्धिभिः

mārjāro nūnamastīti mene so 'pi baṭurjaḍaḥ / mārjārākhyāṃ kṛtāṃ śṛṇvannātmanastair abuddhibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च भौतो बटुः शिष्यस् तस्य विप्रस्य येन तत् । उपाध्यायस्य तस्योक्तं मैत्र्या मार्जारलक्षणम्

sa ca bhauto baṭuḥ śiṣyas tasya viprasya yena tat / upādhyāyasya tasyoktaṃ maitryā mārjāralakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातः सो ऽत्रागतो विप्रो बटुमन्तर्विलोक्य तम् । इह केनायमानीत इति भौतानुवाच तान्

prātaḥ so 'trāgato vipro baṭumantarvilokya tam / iha kenāyamānīta iti bhautānuvāca tān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतोपलक्षणस्त्वत्तो मार्जारो ऽस्माभिर् एष सः । आनीत इत्य् उपाध्यायो भौतः शिष्याश् च ते ऽवदन्

śrutopalakṣaṇastvatto mārjāro 'smābhir eṣa saḥ / ānīta ity upādhyāyo bhautaḥ śiṣyāś ca te 'vadan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विहस्य सो ऽवादीद्विप्रो मूढाः क्व मानुषः । क्व च तिर्यक्स मार्जारश्चतुष्पात्पुच्छवानपि

tato vihasya so 'vādīdvipro mūḍhāḥ kva mānuṣaḥ / kva ca tiryaksa mārjāraścatuṣpātpucchavānapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तं बटुं मुक्त्वा ते ऽब्रुवन्मन्दबुद्धयः । तर्ह्यन्विष्यानयामस्तं मार्जारं तादृशं पुनः

tac chrutvā taṃ baṭuṃ muktvā te 'bruvanmandabuddhayaḥ / tarhyanviṣyānayāmastaṃ mārjāraṃ tādṛśaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तवतो मूढाञ्जनस् तत्र जहास तान् । अज्ञता नाम कस्येह नोपहासाय जायते

evam uktavato mūḍhāñjanas tatra jahāsa tān / ajñatā nāma kasyeha nopahāsāya jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्जारभौतः कथितः श्रूयन्तामपरे ऽप्य् अमी । आसीद्बहूनां मुग्धानां मुख्यो मुग्धो मठे क्व चित्

mārjārabhautaḥ kathitaḥ śrūyantāmapare 'py amī / āsīdbahūnāṃ mugdhānāṃ mukhyo mugdho maṭhe kva cit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स केनचिद् वाच्यमानाद् धर्मशास्त्रात् कदाचन । तडागकर्तुर् अश्रौषीद् अमुत्र सुमहत्फलम्

sa kenacid vācyamānād dharmaśāstrāt kadācana / taḍāgakartur aśrauṣīd amutra sumahatphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स धनसंपूर्णो विपुलं वारिपूरितम् । तडागं कारयाम् आस नातिदूरे निजान्मठात्

tataḥ sa dhanasaṃpūrṇo vipulaṃ vāripūritam / taḍāgaṃ kārayām āsa nātidūre nijānmaṭhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा स तडागं तं द्रष्टुं मुग्धाग्रणीर्गतः । केनाप्युत्पाटितान्यस्य पुलिनानि व्यलोकयत्

ekadā sa taḍāgaṃ taṃ draṣṭuṃ mugdhāgraṇīrgataḥ / kenāpyutpāṭitānyasya pulināni vyalokayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैवागत्य सो ऽन्येद्युरुत्खातं तटमन्यतः । दृष्ट्वा तस्य तडागस्य सोद्वेगः समचिन्तयत्

tathaivāgatya so 'nyedyurutkhātaṃ taṭamanyataḥ / dṛṣṭvā tasya taḍāgasya sodvegaḥ samacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातः प्रभाताद् आरभ्य स्थास्यामीहैव वासरम् । द्रक्ष्यामि कः करोत्य् एतद् इत्य् आलोच्य ययौ प्रगे

prātaḥ prabhātād ārabhya sthāsyāmīhaiva vāsaram / drakṣyāmi kaḥ karoty etad ity ālocya yayau prage

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येद्युर्यावदेत्यास्ते तावत्तत्र ददर्श सः । दिवो ऽवतीर्य शृङ्गाभ्यां खनन्तं वृषभं तटम्

anyedyuryāvadetyāste tāvattatra dadarśa saḥ / divo 'vatīrya śṛṅgābhyāṃ khanantaṃ vṛṣabhaṃ taṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यो वृषो ऽयं तत्किं न दिवं यामि सहामुना । इत्य् उपेत्य वृषस्यास्य हस्ताभ्यां पुच्छमग्रहीत्

divyo vṛṣo 'yaṃ tatkiṃ na divaṃ yāmi sahāmunā / ity upetya vṛṣasyāsya hastābhyāṃ pucchamagrahīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पुच्छाग्रलग्नं तं भौतमुत्क्षिप्य वेगतः । क्षणान्निनाय कैलासं स्वं धाम भगवान्वृषः

tataḥ pucchāgralagnaṃ taṃ bhautamutkṣipya vegataḥ / kṣaṇānnināya kailāsaṃ svaṃ dhāma bhagavānvṛṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र दिव्यानि भक्ष्याणि मोदकादीन्य् अवाप्य सः । भुञ्जानो न्यवसद् भौतो दिनानि कतिचित् सुखं

tatra divyāni bhakṣyāṇi modakādīny avāpya saḥ / bhuñjāno nyavasad bhauto dināni katicit sukhaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतातगानि कुर्वाणं स दृष्ट्वा तं महावृषम् । अचिन्तयत भौतानां मुख्यो दैवेन मोहितः

gatātagāni kurvāṇaṃ sa dṛṣṭvā taṃ mahāvṛṣam / acintayata bhautānāṃ mukhyo daivena mohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छामि वृषपुच्छाग्रलग्नः पश्यामि बान्धवान् । कथयित्वाद्भुतमिदं तथैवैष्याम्यहं पुनः

gacchāmi vṛṣapucchāgralagnaḥ paśyāmi bāndhavān / kathayitvādbhutamidaṃ tathaivaiṣyāmyahaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य वृषभस्यैकदोपेत्य तस्य सः । आलम्ब्य गच्छतः पुच्छमागाद्भौतो भुवस्तलम्

iti saṃcintya vṛṣabhasyaikadopetya tasya saḥ / ālambya gacchataḥ pucchamāgādbhauto bhuvastalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्राप्तो मठे भौतैर् अन्यैर् आश्लिष्य तत्स्थितैः । क्व गतो ऽसीति पृष्टस्तं स्ववृत्तान्तं शशंस सः

tataḥ prāpto maṭhe bhautair anyair āśliṣya tatsthitaiḥ / kva gato 'sīti pṛṣṭastaṃ svavṛttāntaṃ śaśaṃsa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सर्वे श्रुताश्चस्र्या भौतास्ते प्रार्थयन्त तम् । प्रसीद नय तत्रास्मानपि भोजय मोदकान्

tataḥ sarve śrutāścasryā bhautāste prārthayanta tam / prasīda naya tatrāsmānapi bhojaya modakān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स तथेत्येतान्युक्तिमुक्त्वापरे दिने । तडागोपान्तमनयत्स च तत्राययौ वृषः

tac chrutvā sa tathetyetānyuktimuktvāpare dine / taḍāgopāntamanayatsa ca tatrāyayau vṛṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जग्राह तस्य लाङ्गूलं मुख्यः पाणिद्वयेन सः । तस्यास्प्यगृह्णाच्चरणावन्यस्तस्यापि चेतरः

jagrāha tasya lāṅgūlaṃ mukhyaḥ pāṇidvayena saḥ / tasyāspyagṛhṇāccaraṇāvanyastasyāpi cetaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यन्योन्याङ्घ्रिलग्नैस्तैर् भौतैर् यावच् च शृङ्खला । रचिता स वृषस्तावदुत्पपात जवान्नभः

ityanyonyāṅghrilagnaistair bhautair yāvac ca śṛṅkhalā / racitā sa vṛṣastāvadutpapāta javānnabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याति तस्मिंश् च वृषभे लाङ्गूलालम्बिभौतके । मुख्यभौतं तमप्राक्षीदेको भौतो ऽथ दैवतः

yāti tasmiṃś ca vṛṣabhe lāṅgūlālambibhautake / mukhyabhautaṃ tamaprākṣīdeko bhauto 'tha daivataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रद्धामाख्याहि नस्तावद्यथेष्टसुलभा दिवि । कियत्प्रमाणा भवता मोदका भक्षिता इति

śraddhāmākhyāhi nastāvadyatheṣṭasulabhā divi / kiyatpramāṇā bhavatā modakā bhakṣitā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भ्रष्टानुसंधानो वृषपुच्छं विमुच्य तम् । पद्माकारौ करौ कृत्वा संश्लिष्टौ भौतनायकः

tato bhraṣṭānusaṃdhāno vṛṣapucchaṃ vimucya tam / padmākārau karau kṛtvā saṃśliṣṭau bhautanāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयत्प्रमाणा इत्य् आशु यावत् तान् प्रतिवक्ति सः । तावत् सो ऽन्ये च ते सर्वे खान् निपत्य विपेदिरे

iyatpramāṇā ity āśu yāvat tān prativakti saḥ / tāvat so 'nye ca te sarve khān nipatya vipedire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृषः प्रायाच् च कैलासं जनो दृष्ट्वा जहास च । दोषाय निर्विमर्शैवं भौतप्रश्नोत्तरक्रिया

vṛṣaḥ prāyāc ca kailāsaṃ jano dṛṣṭvā jahāsa ca / doṣāya nirvimarśaivaṃ bhautapraśnottarakriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुता द्युगामिनो भौताः श्रूयतामपरो ऽप्य् अयम् । कश्चिद्भौतो विसस्मार मार्गं मार्गान्तरं व्रजन्

śrutā dyugāmino bhautāḥ śrūyatāmaparo 'py ayam / kaścidbhauto visasmāra mārgaṃ mārgāntaraṃ vrajan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरोर्नदीतटस्थस्य गच्छास्योपरिवर्त्मना । इत्य् उच्यते स्म पन्थानं परिपृच्छञ्जनैश् च सः

tarornadītaṭasthasya gacchāsyoparivartmanā / ity ucyate sma panthānaṃ paripṛcchañjanaiś ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तस्य तरोः पृष्ठं गत्वारूढः स मूढधीः । एतत्पृष्ठेन मे पन्था उपदिष्टो जनैर् इति

tatas tasya taroḥ pṛṣṭhaṃ gatvārūḍhaḥ sa mūḍhadhīḥ / etatpṛṣṭhena me panthā upadiṣṭo janair iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पृष्ठे सर्पतश्चास्य भरात्पर्यन्तवर्तिनी । शाखा ननाम यत्नेन पपातालम्ब्य नैष ताम्

tatpṛṣṭhe sarpataścāsya bharātparyantavartinī / śākhā nanāma yatnena papātālambya naiṣa tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तामालम्ब्य स्थितो यावत्तावत्तेनाययौ पथा । आरोहेणोपरिस्थेन नद्यां पीतजलः करी

tāmālambya sthito yāvattāvattenāyayau pathā / āroheṇoparisthena nadyāṃ pītajalaḥ karī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा तरुशाखाग्रलम्भी भौतः स दीनवाक् । महात्मन्मां गृहाणेति हस्त्यारोहम् उवाच तम्

taṃ dṛṣṭvā taruśākhāgralambhī bhautaḥ sa dīnavāk / mahātmanmāṃ gṛhāṇeti hastyāroham uvāca tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्त्यारोहश् च भौतं तम् अवतारयितुं तरोः । पादयोर् अग्रहीद् द्वाभ्यां पाणिभ्याम् उज्झिताङ्कुशः

hastyārohaś ca bhautaṃ tam avatārayituṃ taroḥ / pādayor agrahīd dvābhyāṃ pāṇibhyām ujjhitāṅkuśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च निर्गत्य गते गजे भौतस्य तस्य सः । ललम्बे पादयोहस्तिपको वृक्षाग्रलम्बिनः

tāvac ca nirgatya gate gaje bhautasya tasya saḥ / lalambe pādayohastipako vṛkṣāgralambinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स त्वरयन् भौतो हस्त्यारोहं तम् अभ्यधात् । यदि जानासि तच्छ्रिघ्रं यत् किंचिद् गीयतां त्वया

tataḥ sa tvarayan bhauto hastyārohaṃ tam abhyadhāt / yadi jānāsi tacchrighraṃ yat kiṃcid gīyatāṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतो ऽवतारयेज्जातु यच्छ्रुत्वागत्य नौ जनः । पतितावन्यथाधस्ताद्धरेदावामियं नदी

ito 'vatārayejjātu yacchrutvāgatya nau janaḥ / patitāvanyathādhastāddharedāvāmiyaṃ nadī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तः स गजारोहस्तेन मञ्जु तथा जगौ । यथा स एव भौतो ऽत्र परितोषमगात्परम्

ity uktaḥ sa gajārohastena mañju tathā jagau / yathā sa eva bhauto 'tra paritoṣamagātparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधुवादं च स ददद्विस्मृत्योज्झितपादपः । दातुं प्रावर्तत द्वाभ्यां हस्ताभ्यां छोटिकां जडः

sādhuvādaṃ ca sa dadadvismṛtyojjhitapādapaḥ / dātuṃ prāvartata dvābhyāṃ hastābhyāṃ choṭikāṃ jaḍaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणं विनिपत्यैव सहस्त्यारोह एव सः । नद्यां विपेदे मूर्खैर् हि सङ्गः कस्यास्ति शर्मणे

tatkṣaṇaṃ vinipatyaiva sahastyāroha eva saḥ / nadyāṃ vipede mūrkhair hi saṅgaḥ kasyāsti śarmaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याख्याय कथां भूयो वत्सेश्वरसुताय सः । गोमुखः कथयाम् आस हिरण्याक्षकथामिमाम्

ityākhyāya kathāṃ bhūyo vatseśvarasutāya saḥ / gomukhaḥ kathayām āsa hiraṇyākṣakathāmimām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्तीह हिमवत्कुक्षौ देशः पृथ्वीशिरोमणिः । कश्मीर इति विद्यानां धर्मस्य च निकेतनम्

astīha himavatkukṣau deśaḥ pṛthvīśiromaṇiḥ / kaśmīra iti vidyānāṃ dharmasya ca niketanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राधिष्ठानमभवद्धिरण्यपुरनामकम् । कनकाक्ष इति ख्यातस्तस्मिन्राजा बभूव च

tatrādhiṣṭhānamabhavaddhiraṇyapuranāmakam / kanakākṣa iti khyātastasminrājā babhūva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य रत्नप्रभादेव्यां शंकराराधनोद्भवः । पुत्रो हिरण्याक्ष इति क्ष्मापतेरुदपद्यत

tasya ratnaprabhādevyāṃ śaṃkarārādhanodbhavaḥ / putro hiraṇyākṣa iti kṣmāpaterudapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जातु गुलिकाक्रीडां कुर्वन् गुलिकया छलात् । तापसीं राजतनयो मार्गायाताम् अताडयत्

sa jātu gulikākrīḍāṃ kurvan gulikayā chalāt / tāpasīṃ rājatanayo mārgāyātām atāḍayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तापसी जितक्रोधा राजपुत्रं विहस्य तम् । योगीश्वरी हिरण्याक्षम् उवाच विकृतानना

sā tāpasī jitakrodhā rājaputraṃ vihasya tam / yogīśvarī hiraṇyākṣam uvāca vikṛtānanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयौवनादिकैर् ईदृग् दर्पश् चेत् तव तां यदि । मृगाङ्कलेखाम् आप्नोषि भार्यां तत् कीदृशो भवेत्

svayauvanādikair īdṛg darpaś cet tava tāṃ yadi / mṛgāṅkalekhām āpnoṣi bhāryāṃ tat kīdṛśo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा क्षमयित्वा तां राजपुत्रः स पृष्टवान् । केषा मृगाङ्कलेखाख्या भगवत्युच्यतामिति

tac chrutvā kṣamayitvā tāṃ rājaputraḥ sa pṛṣṭavān / keṣā mṛgāṅkalekhākhyā bhagavatyucyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तं साब्रवीदस्ति शशितेजा इति श्रुतः । विद्याधरेन्द्रो हिमवत्यचलेन्द्रे महायशाः

tatas taṃ sābravīdasti śaśitejā iti śrutaḥ / vidyādharendro himavatyacalendre mahāyaśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगाङ्कलेखा तस्यास्ति तनया वरकन्यका । रूपेण द्युचरेन्द्राणा निशासून्निद्रकप्रदा

mṛgāṅkalekhā tasyāsti tanayā varakanyakā / rūpeṇa dyucarendrāṇā niśāsūnnidrakapradā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा चानुरूपा भार्या ते तस्यास्त्वमुचितः पतिः । इत्य् उक्तः सिद्धतापस्या हिरण्याक्षो जगाद ताम्

sā cānurūpā bhāryā te tasyāstvamucitaḥ patiḥ / ity uktaḥ siddhatāpasyā hiraṇyākṣo jagāda tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं भगवति प्राप्या मया सा तर्हि कथ्यताम् । तच् छ्रुत्वा सा हिरण्याक्षं तं योगेश्वर्यभाषत

kathaṃ bhagavati prāpyā mayā sā tarhi kathyatām / tac chrutvā sā hiraṇyākṣaṃ taṃ yogeśvaryabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वाहं त्वत्कथाख्यानादुपलप्स्ये तदाशयम् । आगत्य चाहम् एव त्वां तत्र नेष्याम्यतः परम्

gatvāhaṃ tvatkathākhyānādupalapsye tadāśayam / āgatya cāham eva tvāṃ tatra neṣyāmyataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इहास्ति यो ऽमरेशाख्यो देवस्तत्केतने त्वया । प्रातः प्राप्स्यास्मि नित्यं हि तमर्चितुम् उपैम्य् अहम्

ihāsti yo 'mareśākhyo devastatketane tvayā / prātaḥ prāpsyāsmi nityaṃ hi tamarcitum upaimy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा नभसा प्रायात्तापसी सा स्वसिद्धितः । तस्या मृगाङ्कलेखाया निकटं तुहिनाचलम्

ity uktvā nabhasā prāyāttāpasī sā svasiddhitaḥ / tasyā mṛgāṅkalekhāyā nikaṭaṃ tuhinācalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तस्यै हिरण्याक्षगुणान् युक्त्या शशंस सा । तथा यथा दिव्यकन्या सात्युत्कैवम् उवाच ताम्

tatra tasyai hiraṇyākṣaguṇān yuktyā śaśaṃsa sā / tathā yathā divyakanyā sātyutkaivam uvāca tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तादृशं चेन्न भर्तारं प्राप्नुयां भगवत्य् अहम् । तन्निष्फलेन किं कार्यममुना जीवितेन मे

tādṛśaṃ cenna bhartāraṃ prāpnuyāṃ bhagavaty aham / tanniṣphalena kiṃ kāryamamunā jīvitena me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यारूढस्मरावेशा नीत्वा तत्कथया दिनम् । मृगाङ्कलेखा तापस्या सहोवास तया निशाम्

ityārūḍhasmarāveśā nītvā tatkathayā dinam / mṛgāṅkalekhā tāpasyā sahovāsa tayā niśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत् सो ऽपि हिरण्याक्षस्तच्चिन्तानीतवासरः । सुप्तः कथंचिज्जगदे गौर्या स्वप्ने निशाक्षये

tāvat so 'pi hiraṇyākṣastaccintānītavāsaraḥ / suptaḥ kathaṃcijjagade gauryā svapne niśākṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याधरः सन् प्राप्तस् त्वं मुनिशापेन मर्त्यताम् । तापस्याः करसंस्पर्शादेतस्या मोक्ष्यसे ततः

vidyādharaḥ san prāptas tvaṃ muniśāpena martyatām / tāpasyāḥ karasaṃsparśādetasyā mokṣyase tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगाङ्कलेखां च ततस्तामाशु परिणेष्यसि । तच्चिन्ता नात्र कार्या ते पूर्वभार्या हि सा तव

mṛgāṅkalekhāṃ ca tatastāmāśu pariṇeṣyasi / taccintā nātra kāryā te pūrvabhāryā hi sā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादिश्यैव सा देवी तिरो ऽभूत्तस्य सो ऽपि च । प्रबुध्य प्रातर् उत्थाय चक्रे स्नानादिमङ्गलम्

ityādiśyaiva sā devī tiro 'bhūttasya so 'pi ca / prabudhya prātar utthāya cakre snānādimaṅgalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽवरेश्वरस्याग्रे गत्वा तस्थौ प्रणम्य तम् । यत्र संकेतकं तस्य तापस्या विहितं तया

tato 'vareśvarasyāgre gatvā tasthau praṇamya tam / yatra saṃketakaṃ tasya tāpasyā vihitaṃ tayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे च कथम् अप्य् आप्तनिद्रां स्वमन्दिरे । मृगाङ्कलेखाम् अपितां गौरी स्वप्ने समादिशत्

atrāntare ca katham apy āptanidrāṃ svamandire / mṛgāṅkalekhām apitāṃ gaurī svapne samādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणशापं हिरण्याक्षं जातं विद्याधरं पुनः । करस्पर्शेन तापस्याः पतिं प्राप्स्यस्य् अलं शुचा

kṣīṇaśāpaṃ hiraṇyākṣaṃ jātaṃ vidyādharaṃ punaḥ / karasparśena tāpasyāḥ patiṃ prāpsyasy alaṃ śucā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वान्तर्हितायां च देव्यां प्रातः प्रबुध्य सा । मृगाङ्कलेखा तापस्यै तस्यै स्वप्नं शशंस तम्

ity uktvāntarhitāyāṃ ca devyāṃ prātaḥ prabudhya sā / mṛgāṅkalekhā tāpasyai tasyai svapnaṃ śaśaṃsa tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तच् छ्रुत्वैव चागत्य भूलोकं सिद्धतापसी । स्थितं क्षेत्रे ऽमरेशस्य हिरण्याक्षं तम् अभ्यधात्

sā tac chrutvaiva cāgatya bhūlokaṃ siddhatāpasī / sthitaṃ kṣetre 'mareśasya hiraṇyākṣaṃ tam abhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एहि वैद्याधरं लोकं पुत्रेत्य् उक्त्वा करेण सा । प्रणतं तं समादाय बाहावुदपतन् नभः

ehi vaidyādharaṃ lokaṃ putrety uktvā kareṇa sā / praṇataṃ taṃ samādāya bāhāvudapatan nabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.