Somadeva: Kathasaritsagara 12.2

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे शशाङ्कवतीलम्बके प्रथमस् तरङ्गः । द्वितीयस् तरङ्गः । ततस्तां नूतनां प्राप्य भार्यां ललितलोचनाम् । नरवाहनदत्तः स तस्मिन्मलयपर्वते

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare śaśāṅkavatīlambake prathamas taraṅgaḥ / dvitīyas taraṅgaḥ / tatastāṃ nūtanāṃ prāpya bhāryāṃ lalitalocanām / naravāhanadattaḥ sa tasminmalayaparvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुप्रवृत्तिसुभगे विजहार तया सह । तेषु तेषु वनान्तेषु पुष्पितद्रुमशोभिषु

madhupravṛttisubhage vijahāra tayā saha / teṣu teṣu vanānteṣu puṣpitadrumaśobhiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्मिंश् च वने क्रीडाकुसुमावचयक्रमात् । तस्यां प्रियायां गहने गतायां दृष्टिगोचरात्

ekasmiṃś ca vane krīḍākusumāvacayakramāt / tasyāṃ priyāyāṃ gahane gatāyāṃ dṛṣṭigocarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संचरन्स ददर्शैकं महदच्छजलं सरः । सतारकमिवाकाशं पुष्पैस्तीरतरुच्युतैः

saṃcaransa dadarśaikaṃ mahadacchajalaṃ saraḥ / satārakamivākāśaṃ puṣpaistīratarucyutaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पाण्य् उच्चिन्वती यावन् न समभ्येति सा प्रिया । तावत् स्नात्वा सरस्य् अस्मिन् क्षणम् आसे सरस्तटे

puṣpāṇy uccinvatī yāvan na samabhyeti sā priyā / tāvat snātvā sarasy asmin kṣaṇam āse sarastaṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य स स्नात्वा कृतदेवार्चनो ऽत्र च । सचन्दनतरुच्छायम् अध्यास्ते स्म शिलातलम्

iti saṃcintya sa snātvā kṛtadevārcano 'tra ca / sacandanatarucchāyam adhyāste sma śilātalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रस्थो राजहंसीनां दृष्ट्वा तत्सदृशीं गतिम् । श्रुत्वा तन्निभमालापं पिकीनां चूतवल्लिषु

tatrastho rājahaṃsīnāṃ dṛṣṭvā tatsadṛśīṃ gatim / śrutvā tannibhamālāpaṃ pikīnāṃ cūtavalliṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलोक्य हरिणीनां च तन्नेत्राभे विलोचने । दूरस्थां तां स सस्मार प्रियां मदनमञ्चुकाम्

vilokya hariṇīnāṃ ca tannetrābhe vilocane / dūrasthāṃ tāṃ sa sasmāra priyāṃ madanamañcukām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मृत्वैवोद्भूतकामाग्निसंतप्तश् च मुमूर्च्छ सः । तत्क्षणं चाययौ स्नातुं तत्रैको पुनिपुंगवः

smṛtvaivodbhūtakāmāgnisaṃtaptaś ca mumūrccha saḥ / tatkṣaṇaṃ cāyayau snātuṃ tatraiko punipuṃgavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पिशङ्गजटो नाम तदवस्थमवेक्ष्य तम् । असिञ्चत्स्वप्रियास्पर्शतुल्यैश्चन्दनवारिभिः

sa piśaṅgajaṭo nāma tadavasthamavekṣya tam / asiñcatsvapriyāsparśatulyaiścandanavāribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रबुद्धं प्रणतं दिव्यदृष्टिः स तं मुनिः । उवाच पुत्र प्राप्नोषि यथेष्टं धैर् यमाप्नुहि

tataḥ prabuddhaṃ praṇataṃ divyadṛṣṭiḥ sa taṃ muniḥ / uvāca putra prāpnoṣi yatheṣṭaṃ dhair yamāpnuhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन हि प्राप्यते सस्र्वं तथा चैत्य मदाश्रमम् । कथां मृगाङ्कदत्तीयां मत्तः शृणु न चेच्छ्रुता

tena hi prāpyate sasrvaṃ tathā caitya madāśramam / kathāṃ mṛgāṅkadattīyāṃ mattaḥ śṛṇu na cecchrutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा स मुनिः स्नात्वा निनाय निजमाश्रमम् । नरवाहनदत्तं तं चक्रे च त्वरयाह्निकम्

ity uktvā sa muniḥ snātvā nināya nijamāśramam / naravāhanadattaṃ taṃ cakre ca tvarayāhnikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वातिथ्यं फलैस् तस्य तत्र भुक्तफलः स्वयम् । स पिङ्गलजटो वक्तुं कथां तस्मै प्रचक्रमे

kṛtvātithyaṃ phalais tasya tatra bhuktaphalaḥ svayam / sa piṅgalajaṭo vaktuṃ kathāṃ tasmai pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्त्ययोध्येति नगरी भुवनस्त्रयविश्रुता । तस्याममरदत्ताख्यः पूर्वमासीन्महीपतिः

astyayodhyeti nagarī bhuvanastrayaviśrutā / tasyāmamaradattākhyaḥ pūrvamāsīnmahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य नित्यानुरक्तैका प्रदीप्ततरतेजसः । भार्या वह्नेरिव स्वाहा बभूव सुरतप्रभा

tasya nityānuraktaikā pradīptataratejasaḥ / bhāryā vahneriva svāhā babhūva surataprabhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां मृगाङ्कदत्ताख्यः सुतस्तस्योदपद्यत । स्वकोदण्ड इवाभूद्यः कोटिप्राप्तगुणानतः

tasyāṃ mṛgāṅkadattākhyaḥ sutastasyodapadyata / svakodaṇḍa ivābhūdyaḥ koṭiprāptaguṇānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याभवंश् च सचिवा राजसूनोर्निजा दश । प्रचण्डशक्तिः स स्थूलबाहुर्विक्रमकेसरी

tasyābhavaṃś ca sacivā rājasūnornijā daśa / pracaṇḍaśaktiḥ sa sthūlabāhurvikramakesarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढमुष्टिर् मेघबलस् तथा भीमपराक्रमः । तद्वद् विमलबुद्धिश् च व्याघ्रसेनगुणाकरौ

dṛḍhamuṣṭir meghabalas tathā bhīmaparākramaḥ / tadvad vimalabuddhiś ca vyāghrasenaguṇākarau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचित्रकथसंज्ञश् च दशमस् ते च सत्कुलाः । सर्वे युवानः शूराश् च प्राज्ञाः प्रभुहितैषिणः

vicitrakathasaṃjñaś ca daśamas te ca satkulāḥ / sarve yuvānaḥ śūrāś ca prājñāḥ prabhuhitaiṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैः समं स सुखं तिष्ठन्राजपुत्रः पितुर् गृहे । मृगाङ्कदत्तः सदृशीं न भार्यां तावदाप्तवान्

taiḥ samaṃ sa sukhaṃ tiṣṭhanrājaputraḥ pitur gṛhe / mṛgāṅkadattaḥ sadṛśīṃ na bhāryāṃ tāvadāptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा च रहस्येको मन्त्री भीमपराक्रमः । तमाह श्रूयतां देव रात्रौ वृत्तं ममाद्य यत्

ekadā ca rahasyeko mantrī bhīmaparākramaḥ / tamāha śrūyatāṃ deva rātrau vṛttaṃ mamādya yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं प्रासादसुप्तो ऽद्य प्रबुद्धो ऽशङ्कितं निशि । वज्रोग्रनखरं सिंहम् अपश्यम् अभिधावितम्

ahaṃ prāsādasupto 'dya prabuddho 'śaṅkitaṃ niśi / vajrogranakharaṃ siṃham apaśyam abhidhāvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थिते छुरिकाहस् ते मयि सो ऽथ पलायितुम् । सिंहः प्रावर्तताहं च तम् एवान्वपतं जवात्

utthite churikāhas te mayi so 'tha palāyitum / siṃhaḥ prāvartatāhaṃ ca tam evānvapataṃ javāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च गत्वा नदीपारं प्रसार्य रसनां मयि । आसीदहं च तामस्य दीर्घां छुरिकयाच्छिदम्

sa ca gatvā nadīpāraṃ prasārya rasanāṃ mayi / āsīdahaṃ ca tāmasya dīrghāṃ churikayācchidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयैव सेतुपृथ्व्या च यावत्तीर्णो ऽस्मि तां नदीम् । तावत् स सिंहः सुमहान्संपन्नो विकृतः पुमान्

tayaiva setupṛthvyā ca yāvattīrṇo 'smi tāṃ nadīm / tāvat sa siṃhaḥ sumahānsaṃpanno vikṛtaḥ pumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को भवानिति पृष्टश् च मया स पुरुषो ऽब्रवीत् । वेतालो ऽहं त्वया वीर सत्त्वेनास्मि च तोषितः

ko bhavāniti pṛṣṭaś ca mayā sa puruṣo 'bravīt / vetālo 'haṃ tvayā vīra sattvenāsmi ca toṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वाहं तमप्राक्षं यद्येवं तत्त्वयोच्यताम् । भार्या मृगाङ्कदत्तस्य का भविष्यति मे प्रभोः

tac chrutvāhaṃ tamaprākṣaṃ yadyevaṃ tattvayocyatām / bhāryā mṛgāṅkadattasya kā bhaviṣyati me prabhoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन्मद्वचनं श्रुत्वा स वेतालो ऽब्रवीत्तदा । अस्युज्जयिन्यां नृपतिः कर्मसेन इति श्रुतः

etanmadvacanaṃ śrutvā sa vetālo 'bravīttadā / asyujjayinyāṃ nṛpatiḥ karmasena iti śrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास्ति तनया राज्ञो लावण्यन्यक्कृताप्सराः । निधानभूमिः सौन्दर्यसर्गस्येव प्रजापतेः

tasyāsti tanayā rājño lāvaṇyanyakkṛtāpsarāḥ / nidhānabhūmiḥ saundaryasargasyeva prajāpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा शशाङ्कवती नाम भार्या तस्य भविष्यति । त्वत्प्रभुस्तदवाप्त्या च पृथ्वीराज्यं करिष्यति

sā śaśāṅkavatī nāma bhāryā tasya bhaviṣyati / tvatprabhustadavāptyā ca pṛthvīrājyaṃ kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा स तिरो ऽभून्मे वेतालो ऽहं तथैव च । आगतो गृहमित्येतन्निशि वृत्तं मम प्रभो

ity uktvā sa tiro 'bhūnme vetālo 'haṃ tathaiva ca / āgato gṛhamityetanniśi vṛttaṃ mama prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन्मृगाङ्कदत्तो ऽसौ श्रुत्वा भीमपराक्रमात् । आहूय श्रावयाम् आस सर्वांस्तान्निजमन्त्रिणः

etanmṛgāṅkadatto 'sau śrutvā bhīmaparākramāt / āhūya śrāvayām āsa sarvāṃstānnijamantriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाद चैताञ् शृणुत स्वप्ने दृष्टं मया च यत् । जाने महाटवीं कांचित् प्रविष्टा निखिला वयम्

jagāda caitāñ śṛṇuta svapne dṛṣṭaṃ mayā ca yat / jāne mahāṭavīṃ kāṃcit praviṣṭā nikhilā vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राध्वतृषिताः कृच्छ्रात्प्राप्य तोयं पिपासवः । रुद्धाः स्मः सायुधैः पुंभिस्तत उत्थाय पञ्चभिः

tatrādhvatṛṣitāḥ kṛcchrātprāpya toyaṃ pipāsavaḥ / ruddhāḥ smaḥ sāyudhaiḥ puṃbhistata utthāya pañcabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् हत्वा पुनर् इच्छामः पातुं यावत् तृषातुराः । तावन् न तत्र पुंसस् तान् अपश्याम न तज्जलम्

tān hatvā punar icchāmaḥ pātuṃ yāvat tṛṣāturāḥ / tāvan na tatra puṃsas tān apaśyāma na tajjalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कृच्छ्रां दशां प्राप्ताश्चन्द्रोज्ज्वलमशङ्कितम् । वृषभारूढमायान्तमैक्षामहि महेश्वरम्

tataḥ kṛcchrāṃ daśāṃ prāptāścandrojjvalamaśaṅkitam / vṛṣabhārūḍhamāyāntamaikṣāmahi maheśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽस्मासु प्रणतेष्व् अक्ष्णो दक्षिणादश्रुणः कणम् । भूमाव् अपातयत्सो ऽत्र समुद्रः समपद्यत

so 'smāsu praṇateṣv akṣṇo dakṣiṇādaśruṇaḥ kaṇam / bhūmāv apātayatso 'tra samudraḥ samapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्मुक्तावलीं प्राप्तां शुभां बद्ध्वा मया गले । पीतो रक्तानुलिप्तेन नृकपालेन सो ऽम्बुधिः

tasmānmuktāvalīṃ prāptāṃ śubhāṃ baddhvā mayā gale / pīto raktānuliptena nṛkapālena so 'mbudhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणं च प्रबुद्धो ऽस्मि प्रयाता च विभावरी । एवं मृगाङ्कदत्तेन स्वप्नाश्चर्ये निवेदिते

tatkṣaṇaṃ ca prabuddho 'smi prayātā ca vibhāvarī / evaṃ mṛgāṅkadattena svapnāścarye nivedite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्री विमलबुद्धिस्तं नन्दत्स्वन्येष्व् अभाषत । त्वं देव धन्यो यस्यैवं विहितानुग्रहो हरः

mantrī vimalabuddhistaṃ nandatsvanyeṣv abhāṣata / tvaṃ deva dhanyo yasyaivaṃ vihitānugraho haraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्ने मुक्तावलीं लब्ध्वा यत्पीतश् च त्वयाम्बुधिः । तच्छशाङ्कवतीं प्राप्य भोक्तासि पृथिवीं ध्रुवम्

svapne muktāvalīṃ labdhvā yatpītaś ca tvayāmbudhiḥ / tacchaśāṅkavatīṃ prāpya bhoktāsi pṛthivīṃ dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यन् मनाक् तु क्लेशायेत्य् उक्ते विमलबुद्धिना । ततो मृगाङ्कदत्तस् तान् उवाच सचिवान् पुनः

anyan manāk tu kleśāyety ukte vimalabuddhinā / tato mṛgāṅkadattas tān uvāca sacivān punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा फलं मे स्वप्नस्य यथा भीमपराक्रमः । श्रुतवानिह वेतालात् तथा यद्य् अपि भावि तत्

yathā phalaṃ me svapnasya yathā bhīmaparākramaḥ / śrutavāniha vetālāt tathā yady api bhāvi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि कर्मसेनस्य बलदुर्गाभिमानिनः । प्रज्ञाबलान्मया प्राप्या सा शशाङ्कवती सुता

tathāpi karmasenasya baladurgābhimāninaḥ / prajñābalānmayā prāpyā sā śaśāṅkavatī sutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञाबलं च सर्वेषु मुख्यं कार्येषु साधनम् । तथा च शृणुतात्रैतां कथां वः कथयाम्य् अहम्

prajñābalaṃ ca sarveṣu mukhyaṃ kāryeṣu sādhanam / tathā ca śṛṇutātraitāṃ kathāṃ vaḥ kathayāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भद्रबाहुरभून्नाम्ना मगधेषु महीपतिः । तस्यासीन्मन्त्रगुप्ताख्यो मन्त्री बुद्धिमतां वरः

bhadrabāhurabhūnnāmnā magadheṣu mahīpatiḥ / tasyāsīnmantraguptākhyo mantrī buddhimatāṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स राजा तं निजामात्यं कदाचित्स्वैर् अम् अब्रवीत् । अनङ्गलीलेति सुता राज्ञो वाराणसीपतेः

sa rājā taṃ nijāmātyaṃ kadācitsvair am abravīt / anaṅgalīleti sutā rājño vārāṇasīpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति या धर्मगोपस्य जगत्त्रितयसुन्दरी । तामार्थितो ऽपि द्वेषान्मे न स राजा प्रयच्छति

asti yā dharmagopasya jagattritayasundarī / tāmārthito 'pi dveṣānme na sa rājā prayacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दन्तिनो भद्रदन्तस्य प्रभावात्स च दुर्जयः । नोत्सहे जीवितुं चाहं तया तत्सुतया विना

dantino bhadradantasya prabhāvātsa ca durjayaḥ / notsahe jīvituṃ cāhaṃ tayā tatsutayā vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अत्र नास्त्युपायो मे सखे किं कार्यमुच्यताम् । इति तेनोदिते राज्ञा स मन्त्री निजगाद तम्

tad atra nāstyupāyo me sakhe kiṃ kāryamucyatām / iti tenodite rājñā sa mantrī nijagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं देव विक्रमादेव सिद्धिरस्ति न बुद्धितः । तदलं चिन्तयाहं ते स्वबुद्ध्या साधयाम्यदः

kiṃ deva vikramādeva siddhirasti na buddhitaḥ / tadalaṃ cintayāhaṃ te svabuddhyā sādhayāmyadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा नृपमन्येद्युः पञ्चसप्तानुगान्वितः । महाव्रतिकवेषः सन्मन्त्री वाराणसीं ययौ

ity uktvā nṛpamanyedyuḥ pañcasaptānugānvitaḥ / mahāvratikaveṣaḥ sanmantrī vārāṇasīṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तं शिष्यवेषास्ते सिद्धो ऽयमिति सर्वतः । स्वानुगाः ख्यापयामासुर्भक्तिप्रह्वमिलज्जनम्

tatra taṃ śiṣyaveṣāste siddho 'yamiti sarvataḥ / svānugāḥ khyāpayāmāsurbhaktiprahvamilajjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा च निशि भ्राम्यन् कार्ययुक्त्युपलब्धये । सानुगः स ददर्शात्र दूराद् गृहविनिर्गताम्

ekadā ca niśi bhrāmyan kāryayuktyupalabdhaye / sānugaḥ sa dadarśātra dūrād gṛhavinirgatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहिणीं हस्तिपालस्य शङ्कात्वरितगामिनीम् । नीयमानां त्रिचतुरैः पुरुषैः क्वापि सायुधैः

gṛhiṇīṃ hastipālasya śaṅkātvaritagāminīm / nīyamānāṃ tricaturaiḥ puruṣaiḥ kvāpi sāyudhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्रुवं व्युत्थाय यातेयं तत्पश्यामः क्व गच्छति । इति संचिन्त्य स स्वैर् अं सानुगो ऽनुससार ताम्

dhruvaṃ vyutthāya yāteyaṃ tatpaśyāmaḥ kva gacchati / iti saṃcintya sa svair aṃ sānugo 'nusasāra tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा प्रविष्टा सा यत्र तच् च गेहं विदूरतः । दृष्ट्वा निवासस्थानं स्वम् आजगाम तदैव सः

gatvā praviṣṭā sā yatra tac ca gehaṃ vidūrataḥ / dṛṣṭvā nivāsasthānaṃ svam ājagāma tadaiva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातश् च हस्तिपालस्य हृतार्था तां गतां प्रियाम् । चिन्वानस्यान्तिकं युक्त्या प्राहिणोद्भ्रमतो ऽनुगान्

prātaś ca hastipālasya hṛtārthā tāṃ gatāṃ priyām / cinvānasyāntikaṃ yuktyā prāhiṇodbhramato 'nugān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तं दृष्ट्वा तदप्राप्तिदुःखजग्धविषं तदा । निवारितविषं चक्रुः कृपयेव स्वविद्यया

te taṃ dṛṣṭvā tadaprāptiduḥkhajagdhaviṣaṃ tadā / nivāritaviṣaṃ cakruḥ kṛpayeva svavidyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगच्छास्मद्गुरोः पार्श्वं ज्ञानी सर्वं हि वेत्ति सः । इत्य् उक्त्वा च तमानिन्युर्निकटं तस्य मन्त्रिणः

āgacchāsmadguroḥ pārśvaṃ jñānī sarvaṃ hi vetti saḥ / ity uktvā ca tamāninyurnikaṭaṃ tasya mantriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च हस्तिपको दृष्ट्वा पादयोश् च प्रणम्य तम् । भार्याप्रवृत्तिं पप्रच्छ व्रताकल्पोपशोभितम्

sa ca hastipako dṛṣṭvā pādayoś ca praṇamya tam / bhāryāpravṛttiṃ papraccha vratākalpopaśobhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि मन्त्री मृषा ध्यात्वा साभिज्ञानं शशंस तत् । स्थानं तस्मै परैर् नीता पुरुषैर् यत्र सा निशि

so 'pi mantrī mṛṣā dhyātvā sābhijñānaṃ śaśaṃsa tat / sthānaṃ tasmai parair nītā puruṣair yatra sā niśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रणम्य तं गत्वा समं नगररक्षिभिः । स हस्तिपालकः प्राप्य स्थानं तत्पर्यवेष्टयत्

tataḥ praṇamya taṃ gatvā samaṃ nagararakṣibhiḥ / sa hastipālakaḥ prāpya sthānaṃ tatparyaveṣṭayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबधीत्पुरुषांस्तांश् च पापान्दारापहारिणः । प्राप साभरणां तां च सधनां निजयोषिताम्

abadhītpuruṣāṃstāṃś ca pāpāndārāpahāriṇaḥ / prāpa sābharaṇāṃ tāṃ ca sadhanāṃ nijayoṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीये ऽह्नि स च प्रातरेत्य नत्वा कृतस्थितिः । चकार व्याजसिद्धस्य तस्याहारनिमन्त्रणम्

dvitīye 'hni sa ca prātaretya natvā kṛtasthitiḥ / cakāra vyājasiddhasya tasyāhāranimantraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहप्रवेशान् इच्छोश् च नक्तभोजित्ववादिनः । प्रदोषे हस्तिशालायां तस्याहारमकल्पयत्

gṛhapraveśān icchoś ca naktabhojitvavādinaḥ / pradoṣe hastiśālāyāṃ tasyāhāramakalpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि मन्त्रबलात्सर्वं वंशनाडीनिवेशितम् । गुप्तं गृहीत्वा गत्वात्र मन्त्री भुङ्क्ते स्म सानुगः

so 'pi mantrabalātsarvaṃ vaṃśanāḍīniveśitam / guptaṃ gṛhītvā gatvātra mantrī bhuṅkte sma sānugaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गते हस्तिपाले सुप्तेष्व् अन्येषु तत्र सः । हस्तिनो भद्रदन्तस्य वंशनाड्या निवेश्य तम्

tato gate hastipāle supteṣv anyeṣu tatra saḥ / hastino bhadradantasya vaṃśanāḍyā niveśya tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णे सुप्तस्य भुजगं रात्रिं नीत्वैव तत्र ताम् । ययौ स्वदेशं मगधान् हस्ती तेन व्यपादि च

karṇe suptasya bhujagaṃ rātriṃ nītvaiva tatra tām / yayau svadeśaṃ magadhān hastī tena vyapādi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हत्वा तं धर्मगोपस्य गजं दर्पमिवागते । तस्मिन्मन्त्रिवरे राजा भद्रबाहुर्ननन्द सः

hatvā taṃ dharmagopasya gajaṃ darpamivāgate / tasminmantrivare rājā bhadrabāhurnananda saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वाराणसीं तस्मै धर्मगोपाय याचितुम् । अनङ्गलीलां कन्यां तां दूतं च विससर्ज सः

tato vārāṇasīṃ tasmai dharmagopāya yācitum / anaṅgalīlāṃ kanyāṃ tāṃ dūtaṃ ca visasarja saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि तां प्रददौ तस्मै तद्गजाभावदुर्बलः । भजन्ति वैतसीं वृत्तिं राजानः कालवेदिनः

so 'pi tāṃ pradadau tasmai tadgajābhāvadurbalaḥ / bhajanti vaitasīṃ vṛttiṃ rājānaḥ kālavedinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेवं प्रज्ञया तस्य मन्त्रगुप्तस्य मन्त्रिणः । अनङ्गलीलां संप्राप भद्रबाहुः स भूपतिः

tadevaṃ prajñayā tasya mantraguptasya mantriṇaḥ / anaṅgalīlāṃ saṃprāpa bhadrabāhuḥ sa bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्मयापि बुद्ध्या सा भार्या प्राप्येति वादिनम् । मृगाङ्कदत्तं सचिवस्तं विचित्रकथो ऽब्रवीत्

tasmānmayāpi buddhyā sā bhāryā prāpyeti vādinam / mṛgāṅkadattaṃ sacivastaṃ vicitrakatho 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं सेत्स्यति ते हारात् स्वप्नदृष्टाद् अनुग्रहात् । अमोघो देवतानां च प्रसादः किं न साधयेत्

sarvaṃ setsyati te hārāt svapnadṛṣṭād anugrahāt / amogho devatānāṃ ca prasādaḥ kiṃ na sādhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च शृणुतात्रैकां वर्ण्यमानां मया कथाम् । आसीत्तक्षशिलापूर्यां भद्राक्षो नाम भूपतिः

tathā ca śṛṇutātraikāṃ varṇyamānāṃ mayā kathām / āsīttakṣaśilāpūryāṃ bhadrākṣo nāma bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पुत्रकामः पद्मानां शतेनाष्टभिर् एव च । सितानां पूजयाम् आस खड्गे लक्ष्मीं दिने दिने

sa putrakāmaḥ padmānāṃ śatenāṣṭabhir eva ca / sitānāṃ pūjayām āsa khaḍge lakṣmīṃ dine dine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदार्चयतस् तस्य राज्ञो मौनममुञ्चतः । ऊनमेकमभूत्पद्मं दैवाद्गणयतो धिया

ekadārcayatas tasya rājño maunamamuñcataḥ / ūnamekamabhūtpadmaṃ daivādgaṇayato dhiyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हृत्पद्मं विपाट्य स्वं ददौ देव्यै ततश् च सा । तुष्टा तस्मै ददौ सार्वभौमपुत्रप्रदं वरम्

sa hṛtpadmaṃ vipāṭya svaṃ dadau devyai tataś ca sā / tuṣṭā tasmai dadau sārvabhaumaputrapradaṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा चाक्षतदेहं तं नृपं प्रायाददर्शनम् । अथ तस्य सुतो राज्ञो महादेव्यामजायत

kṛtvā cākṣatadehaṃ taṃ nṛpaṃ prāyādadarśanam / atha tasya suto rājño mahādevyāmajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृत्पुष्करप्रसादेन जास्तो ऽयमिति तं च सः । पुष्कराक्षं नृपश्चक्रे नाम्ना पुत्रं सुलक्षणम्

hṛtpuṣkaraprasādena jāsto 'yamiti taṃ ca saḥ / puṣkarākṣaṃ nṛpaścakre nāmnā putraṃ sulakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमाच् च यौवनप्राप्तं तनयं तं गुणान्वितम् । राज्ये ऽभिषिच्य भद्राक्षः स राजा शिश्रिये वनम्

kramāc ca yauvanaprāptaṃ tanayaṃ taṃ guṇānvitam / rājye 'bhiṣicya bhadrākṣaḥ sa rājā śiśriye vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्कराक्षो ऽपि संप्राप्य राज्यं प्रतिदिनं हरम् । पूजयन्नेकदाभ्यर्च्य भार्यां तस्मादयाचत

puṣkarākṣo 'pi saṃprāpya rājyaṃ pratidinaṃ haram / pūjayannekadābhyarcya bhāryāṃ tasmādayācata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं संपत्स्यते पुत्र यथाभिलषितं तव । इति शुश्राव स गिरं गगनादुद्गतां तदा

sarvaṃ saṃpatsyate putra yathābhilaṣitaṃ tava / iti śuśrāva sa giraṃ gaganādudgatāṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रहृष्टो जातास्थः स तिष्ठञ्जातुचिन्नृपः । आखेटकविनोदाय जगाम मृगकाननम्

tataḥ prahṛṣṭo jātāsthaḥ sa tiṣṭhañjātucinnṛpaḥ / ākheṭakavinodāya jagāma mṛgakānanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र संभोगसंसक्तभुजंगमिथुनाशने । प्रवृत्तं करभं दृष्ट्वा शोकाक्रान्तो न्यपातयत्

tatra saṃbhogasaṃsaktabhujaṃgamithunāśane / pravṛttaṃ karabhaṃ dṛṣṭvā śokākrānto nyapātayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स निपातितमात्रः सन्मुक्त्वा तां करभस्तनुम् । भूत्वा विद्याधरः प्रीतः पुष्कराक्षं तम् अब्रवीत्

sa nipātitamātraḥ sanmuktvā tāṃ karabhastanum / bhūtvā vidyādharaḥ prītaḥ puṣkarākṣaṃ tam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवान् कृतोपकारो मे तत्ते यद् वच्मि तच् छृणु । रङ्कुमालीति नाम्नास्ति राजन् विद्याधरोत्तमः

bhavān kṛtopakāro me tatte yad vacmi tac chṛṇu / raṅkumālīti nāmnāsti rājan vidyādharottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं रूपलुब्धा तरुणं वव्रे दृष्ट्वानुरागिणी । स्वयं तारावली नाम विद्याधरवरात्मजा

taṃ rūpalubdhā taruṇaṃ vavre dṛṣṭvānurāgiṇī / svayaṃ tārāvalī nāma vidyādharavarātmajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः पिता च स्वेच्छातस्तयोः कृतविवाहयोः । कोपादपातयच्छापं कंचित्कालं वियोगदम्

tasyāḥ pitā ca svecchātastayoḥ kṛtavivāhayoḥ / kopādapātayacchāpaṃ kaṃcitkālaṃ viyogadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तारावलीरङ्कुमालिनौ तौ विजह्रतुः । दंपती प्रसरत्प्रीती तासु तासु स्वभूमिषु

tatastārāvalīraṅkumālinau tau vijahratuḥ / daṃpatī prasaratprītī tāsu tāsu svabhūmiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचित्तेन शापेन मिथो दृष्टिपथाच्च्युतौ । अन्योन्यविप्रयुक्तौ तौ जातौ क्वापि वनान्तरे

kadācittena śāpena mitho dṛṣṭipathāccyutau / anyonyaviprayuktau tau jātau kvāpi vanāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तारावली सा तमन्विष्यन्ती पतिं क्रमात् । पश्चिमाब्धेरगात्पारे वनं सिद्धर्षिसेवितम्

tatastārāvalī sā tamanviṣyantī patiṃ kramāt / paścimābdheragātpāre vanaṃ siddharṣisevitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सापश्यदुत्फुल्लमेकं जम्बुमहातरुम् । आश्वासयन्तं प्रीत्येव मधुरैर् भ्रमरारवैः

tatra sāpaśyadutphullamekaṃ jambumahātarum / āśvāsayantaṃ prītyeva madhurair bhramarāravaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपाविशच् च विश्रान्त्यै भृङ्गीरूपं विधाय सा । वृक्षे तस्मिन्न् अथैकस्मिन् कुसुमे मधुपायिनी

upāviśac ca viśrāntyai bhṛṅgīrūpaṃ vidhāya sā / vṛkṣe tasminn athaikasmin kusume madhupāyinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणाद्दैवात्तमत्रैव प्राप्तं दृष्ट्वा चिरात्पतिम् । हर्षच्युतेन वीर्येण सिक्तं पुष्पं तयाशु तत्

kṣaṇāddaivāttamatraiva prāptaṃ dṛṣṭvā cirātpatim / harṣacyutena vīryeṇa siktaṃ puṣpaṃ tayāśu tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्त्वा भृङ्गीवपुर्गत्वा संगताभूच् च तेन सा । ज्योत्स्नेव शशिना भर्त्रा चिन्वता रङ्कुमालिना

tyaktvā bhṛṅgīvapurgatvā saṃgatābhūc ca tena sā / jyotsneva śaśinā bhartrā cinvatā raṅkumālinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तेन समं तस्यां गतायां स्वनिकेतनम् । तद्वीर्यसिक्ता तत्राभूज्जम्बुपुष्पात्ततः फलम्

tatastena samaṃ tasyāṃ gatāyāṃ svaniketanam / tadvīryasiktā tatrābhūjjambupuṣpāttataḥ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य चान्तः फलस्यात्र कालयोगेन कन्यका । समभून्नहि दिव्यानां वीर्यं भजति मोघताम्

tasya cāntaḥ phalasyātra kālayogena kanyakā / samabhūnnahi divyānāṃ vīryaṃ bhajati moghatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचित्फलमूलार्थं विजिताश्वाभिधो मुनिः । तत्रागादपतत्तच् च पक्वं जम्बुतरोः फलम्

kadācitphalamūlārthaṃ vijitāśvābhidho muniḥ / tatrāgādapatattac ca pakvaṃ jambutaroḥ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्पतितभग्नाच् च दिव्या निर्गत्य कन्यका । अवन्दत मुनेस् तस्य चरणौ विनयानता

tasmātpatitabhagnāc ca divyā nirgatya kanyakā / avandata munes tasya caraṇau vinayānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स दिव्यदृष्टिर् दृष्ट्वा तां बुद्ध्वा तत्त्वं सविस्मयः । नीत्वाश्रमं स्वं विनयवतीं नाम्नाकरोन्मुनिः

sa divyadṛṣṭir dṛṣṭvā tāṃ buddhvā tattvaṃ savismayaḥ / nītvāśramaṃ svaṃ vinayavatīṃ nāmnākaronmuniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र कालेन सा वृद्धिं प्राप्ता तस्याश्रमे मुनेः । दृष्टा विनयवत्येषा नभसा गच्छता मया

tatra kālena sā vṛddhiṃ prāptā tasyāśrame muneḥ / dṛṣṭā vinayavatyeṣā nabhasā gacchatā mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहं रूपगर्वेण मदनेन च मोहितः । उपेत्य तामनिच्छन्तीं हठाद्धर्तुं प्रवृत्तवान्

tato 'haṃ rūpagarveṇa madanena ca mohitaḥ / upetya tāmanicchantīṃ haṭhāddhartuṃ pravṛttavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणं स मुनिः क्रुद्धः क्रन्दन्त्या श्रावितस्तया । विजितासुरुपागत्य शापं मह्यमदान्नृप

tatkṣaṇaṃ sa muniḥ kruddhaḥ krandantyā śrāvitastayā / vijitāsurupāgatya śāpaṃ mahyamadānnṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपगर्वित सर्वाङ्गनिन्दितः करभो भव । पुष्कराक्षान्नृपात्प्राप्ते वधे शापाद्विमोक्ष्यसे

rūpagarvita sarvāṅganinditaḥ karabho bhava / puṣkarākṣānnṛpātprāpte vadhe śāpādvimokṣyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भर्ता विनयवत्याश् च स एवास्या भविष्यति । इत्यहं मुनिना शप्तो जातो ऽस्यां करभो भुवि

bhartā vinayavatyāś ca sa evāsyā bhaviṣyati / ityahaṃ muninā śapto jāto 'syāṃ karabho bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातश् च सो ऽद्य शापान्तस्त्वत्तस्तत्पश्चिमाम्बुधेः । पारस्थं तद्वनं गच्छ नाम्ना सुरभिमारुतम्

jātaś ca so 'dya śāpāntastvattastatpaścimāmbudheḥ / pārasthaṃ tadvanaṃ gaccha nāmnā surabhimārutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्यामाप्नुहि तां दिव्यां रूपदर्पहरां श्रियः । इत्य् उक्त्वा पुष्कराक्षं स दिवं विद्याधरो ययौ

bhāryāmāpnuhi tāṃ divyāṃ rūpadarpaharāṃ śriyaḥ / ity uktvā puṣkarākṣaṃ sa divaṃ vidyādharo yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्कराक्षो ऽपि गत्वा स्वां पुरीं विन्यस्य मन्त्रिषु । राज्यं रात्रौ ततः प्रायादेको ऽश्वमधिरुह्य सः

puṣkarākṣo 'pi gatvā svāṃ purīṃ vinyasya mantriṣu / rājyaṃ rātrau tataḥ prāyādeko 'śvamadhiruhya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छन् क्रमाच् च संप्राप्य पश्चिमाब्धेस् तटं पुनः । कथं तरेयम् अम्भोधिम् इति तत्र व्यचिन्तयत्

gacchan kramāc ca saṃprāpya paścimābdhes taṭaṃ punaḥ / kathaṃ tareyam ambhodhim iti tatra vyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ददर्श तत्रैकं स शून्यं चण्डिकागृहम् । प्रविश्य च ततः स्नात्वा देवीं तां प्रणनाम च

tato dadarśa tatraikaṃ sa śūnyaṃ caṇḍikāgṛham / praviśya ca tataḥ snātvā devīṃ tāṃ praṇanāma ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केनापि निहितां तत्र वीणामादाय सादरः । उपवीणयति स्मैतां देवीमत्र स्वगीतकैः

kenāpi nihitāṃ tatra vīṇāmādāya sādaraḥ / upavīṇayati smaitāṃ devīmatra svagītakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपवीणिततुष्टा च सुप्तं तत्रैव सा निशि । भूतग्रामेण तं स्वेन पारमब्धेरनाययत्

upavīṇitatuṣṭā ca suptaṃ tatraiva sā niśi / bhūtagrāmeṇa taṃ svena pāramabdheranāyayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रातः प्रबुद्धो ऽब्धेस्तीरे राजा ददर्श सः । वनान्तःस्थितमात्मानं न तस्मिंश्चण्डिकागृहे

tataḥ prātaḥ prabuddho 'bdhestīre rājā dadarśa saḥ / vanāntaḥsthitamātmānaṃ na tasmiṃścaṇḍikāgṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थाय विस्मितश्चात्र भ्रमन्नाश्रममैक्षत । प्रणमन्तमिवातिथ्यात्फलभारानतैर् द्रुमैः

utthāya vismitaścātra bhramannāśramamaikṣata / praṇamantamivātithyātphalabhārānatair drumaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्वाणं स्वागतम् इव क्वणितेन पतत्रिणाम् । प्रविश्य तत्र चापश्यत्स्थितं शिष्यैर् वृतं मुनिम्

kurvāṇaṃ svāgatam iva kvaṇitena patatriṇām / praviśya tatra cāpaśyatsthitaṃ śiṣyair vṛtaṃ munim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेत्य च ववन्दे तमृषिं राजा स पादयोः । सो ऽप्येनं विहितातिथ्यो ज्ञानवान्मुनिरब्रवीत्

upetya ca vavande tamṛṣiṃ rājā sa pādayoḥ / so 'pyenaṃ vihitātithyo jñānavānmunirabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्कराक्ष यदर्थं त्वमागतः सा क्षणं गता । इध्मादिहेतोर् विनयवती तत्तिष्ठ संप्रति

puṣkarākṣa yadarthaṃ tvamāgataḥ sā kṣaṇaṃ gatā / idhmādihetor vinayavatī tattiṣṭha saṃprati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.