Somadeva: Kathasaritsagara 12.34

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे शशाङ्कवतीलम्बके त्रयस्त्रिंशस् तरङ्गः । चतुस्त्रिंशस् तरङ्गः । ततः सो ऽत्र सरस्तीरे कृतपारणसुस्थितः । मृगाङ्कदत्तस् तैः साकं सचिवैः स्वैर् उपाविशत्

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare śaśāṅkavatīlambake trayastriṃśas taraṅgaḥ / catustriṃśas taraṅgaḥ / tataḥ so 'tra sarastīre kṛtapāraṇasusthitaḥ / mṛgāṅkadattas taiḥ sākaṃ sacivaiḥ svair upāviśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् ते तदहः प्राप्ताश्चत्वारो निजमन्त्रिणः । तेनापृच्छ्यन्त विश्लेषकालवृत्तान्तमादरात्

tatas te tadahaḥ prāptāścatvāro nijamantriṇaḥ / tenāpṛcchyanta viśleṣakālavṛttāntamādarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स व्याघ्रसेनाख्यस् तेषां मध्यात् तम् अब्रवीत् । देवास्मदीयवृत्तान्तं श्रूयतां वर्णयाम्य् अहम्

atha sa vyāghrasenākhyas teṣāṃ madhyāt tam abravīt / devāsmadīyavṛttāntaṃ śrūyatāṃ varṇayāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा पारावताख्यस्य तस्य नागस्य शापतः । भवद्भ्यो दूरविभ्रष्टो जातो ऽहं नष्टचेतनः

yadā pārāvatākhyasya tasya nāgasya śāpataḥ / bhavadbhyo dūravibhraṣṭo jāto 'haṃ naṣṭacetanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा भ्रान्त्वाटवीं रात्रौ लब्धसंज्ञो ऽप्य् अहं चिरात् । न दिशो न च पन्थानम् अपश्यं तमसा वृतः

tadā bhrāntvāṭavīṃ rātrau labdhasaṃjño 'py ahaṃ cirāt / na diśo na ca panthānam apaśyaṃ tamasā vṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृच्छ्राच् च दुःखदीर्घायां गतायां विरतिं निशि । उदिते भगवत्यर्के क्रमादाशाप्रकाशके

kṛcchrāc ca duḥkhadīrghāyāṃ gatāyāṃ viratiṃ niśi / udite bhagavatyarke kramādāśāprakāśake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचिन्तयमहं हा धिक् क्व नु यातः स नः प्रभुः । अस्मद्वियुक्तश् चैकाकी कथं सो ऽत्र भविष्यति

acintayamahaṃ hā dhik kva nu yātaḥ sa naḥ prabhuḥ / asmadviyuktaś caikākī kathaṃ so 'tra bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं वा तमवाप्स्यामि कुत्रान्विष्यामि का गतिः । वरमुज्जयिनीं यामि तत्र प्राप्येत जातु सः

kathaṃ vā tamavāpsyāmi kutrānviṣyāmi kā gatiḥ / varamujjayinīṃ yāmi tatra prāpyeta jātu saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा शशाङ्कवतीहेतोर्गन्तव्या तस्य हि स्थिता । इत्याशया शनैः प्रायामहमुज्जयिनीं प्रति

sā śaśāṅkavatīhetorgantavyā tasya hi sthitā / ityāśayā śanaiḥ prāyāmahamujjayinīṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गाहमानो ऽथ कष्टां तामटवीं दुर्दशामिव । दह्यमानो ऽर्ककिरणैर् अग्निचूर्णोत्करैर् इव

gāhamāno 'tha kaṣṭāṃ tāmaṭavīṃ durdaśāmiva / dahyamāno 'rkakiraṇair agnicūrṇotkarair iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथंचित्प्राप्तवानस्मि सरः फुल्लोत्पलेक्षणम् । हंसादिमधुरारावैः संभाषणमिवाचरत्

kathaṃcitprāptavānasmi saraḥ phullotpalekṣaṇam / haṃsādimadhurārāvaiḥ saṃbhāṣaṇamivācarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयुक्तवीचिहस्ताग्रं प्रसन्नविपुलाशयम् । दर्शनादेव सर्वार्तिहरं सत्पुरुषं यथा

prayuktavīcihastāgraṃ prasannavipulāśayam / darśanādeva sarvārtiharaṃ satpuruṣaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्नात्वा च भुक्त्वा च बिसान्यापीय वारि च । यावत् स्थितो ऽस्मि तावत् त्रीन् एतान् अद्राक्षमागतान्

tatra snātvā ca bhuktvā ca bisānyāpīya vāri ca / yāvat sthito 'smi tāvat trīn etān adrākṣamāgatān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढमुष्टिमथ स्थूलबाहुं मेघबलं तथा । समेत्य च भवद्वार्ता मिथो ऽस्माभिर् अपृच्छ्यत

dṛḍhamuṣṭimatha sthūlabāhuṃ meghabalaṃ tathā / sametya ca bhavadvārtā mitho 'smābhir apṛcchyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजानन्तश् च सर्वे ऽपि वयं ते पापशङ्किनः । अकार्ष्म देहत्यागाय मतिं त्वद्विरहासहाः

ajānantaś ca sarve 'pi vayaṃ te pāpaśaṅkinaḥ / akārṣma dehatyāgāya matiṃ tvadvirahāsahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च तस्मिन्सरसि स्नातुं मुनिकुमारकः । आगमद् दीर्घतपसः सुतो नाम्ना महातपाः

tāvac ca tasminsarasi snātuṃ munikumārakaḥ / āgamad dīrghatapasaḥ suto nāmnā mahātapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जटीकृतनिजज्वालो भूयो ऽग्निरिव खाण्डवम् । दिधक्षुराश्रितो ब्राह्मीं प्रज्वलंस्तेजसा तनुम्

jaṭīkṛtanijajvālo bhūyo 'gniriva khāṇḍavam / didhakṣurāśrito brāhmīṃ prajvalaṃstejasā tanum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णाजिनेन संवीतः सव्येनात्तकमण्डलुः । दक्षिणेन करेणाक्षमालावलयमुद्वहन्

kṛṣṇājinena saṃvītaḥ savyenāttakamaṇḍaluḥ / dakṣiṇena kareṇākṣamālāvalayamudvahan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहागतमृगैः शृङ्गप्रोत्खातस्नानमृत्तिकः । युक्तः कतिपयैर् अन्यैः समानैर् मुनिपुत्रकैः

sahāgatamṛgaiḥ śṛṅgaprotkhātasnānamṛttikaḥ / yuktaḥ katipayair anyaiḥ samānair muniputrakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽस्मान् उपागाद् दृष्ट्वैव सरः प्रपतनोद्यतान् । करुणार्द्रा हि सर्वस्य सन्तो ऽकारणबान्धवाः

so 'smān upāgād dṛṣṭvaiva saraḥ prapatanodyatān / karuṇārdrā hi sarvasya santo 'kāraṇabāndhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवदच् च न कार्यं वः पापं कापुरुषोचितम् । दुःखान्धा हि पतन्त्येव विपच्छ्वभ्रेषु कातराः

avadac ca na kāryaṃ vaḥ pāpaṃ kāpuruṣocitam / duḥkhāndhā hi patantyeva vipacchvabhreṣu kātarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीरास्तु दृष्टसन्मार्गा विवेकामलचक्षुषः । न पतन्त्यवटे प्राप्यमवश्यं प्राप्नुवन्ति च

dhīrāstu dṛṣṭasanmārgā vivekāmalacakṣuṣaḥ / na patantyavaṭe prāpyamavaśyaṃ prāpnuvanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यूयं च भव्याकृतयः कल्याणं प्राप्स्यथ ध्रुवम् । तद्ब्रूत किं नु दुःखं वो मानसं दूयते हि मे

yūyaṃ ca bhavyākṛtayaḥ kalyāṇaṃ prāpsyatha dhruvam / tadbrūta kiṃ nu duḥkhaṃ vo mānasaṃ dūyate hi me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तवते तस्मै मुनिपुत्राय तत्क्षणम् । आमूलान्निजवृत्तान्तं सर्वं कथितवानहम्

evam uktavate tasmai muniputrāya tatkṣaṇam / āmūlānnijavṛttāntaṃ sarvaṃ kathitavānaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तेन वयं तैस्तैर् वाक्यैर् आयतिदर्शिभिः । संबोध्य सानुगेनापि देहत्यागान्निवर्तिता

tatastena vayaṃ taistair vākyair āyatidarśibhiḥ / saṃbodhya sānugenāpi dehatyāgānnivartitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स्नात्वा ततो नातिदूरं स मुनिपुत्रकः । अस्मान् अनैषीद् आतिथ्यं विधित्सुः पितुर् आश्रमम्

atha snātvā tato nātidūraṃ sa muniputrakaḥ / asmān anaiṣīd ātithyaṃ vidhitsuḥ pitur āśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोच्चशाखोर्ध्वभुजैर् वेदिकासूत्थितस्थितैः । प्रारब्धतपसीवार्करश्मिपैः पादपैर् अपि

tatroccaśākhordhvabhujair vedikāsūtthitasthitaiḥ / prārabdhatapasīvārkaraśmipaiḥ pādapair api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपवेश्यैकदेशे ऽस्मान्दत्तार्घ्यान्स मुनेः सुतः । एकैकमाश्रमतरुं गत्वा भिक्षामयाचत

upaveśyaikadeśe 'smāndattārghyānsa muneḥ sutaḥ / ekaikamāśramataruṃ gatvā bhikṣāmayācata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपूर्यत क्षणात्तस्य फलैस्तेभ्यः स्वतश्च्युतैः । भिक्षापात्रमथागात्तद्गृहीत्वा सो ऽस्मदन्तिकम्

apūryata kṣaṇāttasya phalaistebhyaḥ svataścyutaiḥ / bhikṣāpātramathāgāttadgṛhītvā so 'smadantikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदाच् च दिव्यास्वादानि तान्यस्मभ्यं फलानि सः । यैर् भुक्तैर् अमृतेनेव तृप्ता जाता वयं तदा

adāc ca divyāsvādāni tānyasmabhyaṃ phalāni saḥ / yair bhuktair amṛteneva tṛptā jātā vayaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणे ऽह्नि चाब्धौ पतिते सूर्ये ज्योतिर्भिर् अम्बरे । तत्पातोच्छलितैर् अम्भःशीकरैर् इव पूरिते

kṣīṇe 'hni cābdhau patite sūrye jyotirbhir ambare / tatpātocchalitair ambhaḥśīkarair iva pūrite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वैर् आग्यादिव प्राचीशैलशृङ्गतपोवनम् । संवीतचन्द्रिकाधौतवल्कले शशिनि श्रिते

tadvair āgyādiva prācīśailaśṛṅgatapovanam / saṃvītacandrikādhautavalkale śaśini śrite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्थानोपविष्टानां कृताशेषस्वकर्मणाम् । मुनीनामाश्रमे तत्र दर्शनाय गता वयम्

ekasthānopaviṣṭānāṃ kṛtāśeṣasvakarmaṇām / munīnāmāśrame tatra darśanāya gatā vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणिपत्योपविष्टाश् च कृतातिथ्यैः प्रियंवदैः । कुतो यूयमिति क्षिप्रात्पृष्टाः स्मस्तैर् महर्षिभिः

praṇipatyopaviṣṭāś ca kṛtātithyaiḥ priyaṃvadaiḥ / kuto yūyamiti kṣiprātpṛṣṭāḥ smastair maharṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मुनिकुमारेण तेन तेभ्यो निवेदितः । तदाश्रमप्रवेशान्तो वृत्तान्तो ऽस्मन्निबन्धनः

tato munikumāreṇa tena tebhyo niveditaḥ / tadāśramapraveśānto vṛttānto 'smannibandhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्मान् अत्र कण्वाख्यो ज्ञानी मुनिर् अभाषत । किमेवं वीरपुरुषा अपि क्लैब्यं गताः स्थ भोः

athāsmān atra kaṇvākhyo jñānī munir abhāṣata / kimevaṃ vīrapuruṣā api klaibyaṃ gatāḥ stha bhoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपद्यभग्नधैर् यत्वं संपद्यनभिमानिता । यदुत्साहस्य चात्यागस्तद्धि सत्पुरुषव्रतम्

āpadyabhagnadhair yatvaṃ saṃpadyanabhimānitā / yadutsāhasya cātyāgastaddhi satpuruṣavratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महान्तश् च महान्त्य् एव कृच्छ्राण्य् उत्तीर्य धैर्यतः । महतो ऽर्थान्समासाद्य महच्छब्दमवाप्नुवन्

mahāntaś ca mahānty eva kṛcchrāṇy uttīrya dhairyataḥ / mahato 'rthānsamāsādya mahacchabdamavāpnuvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं सुन्दरसेनस्य तथा च श्रूयतां कथा । यथा मन्दारवत्यर्थे क्लेशस्तेनान्वभूयत

iyaṃ sundarasenasya tathā ca śrūyatāṃ kathā / yathā mandāravatyarthe kleśastenānvabhūyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा स मुनिः कण्वः सर्वेष्व् अत्र महर्षिषु । अस्मासु चोपशृण्वत्सु कथामेतामवर्णयत्

ity uktvā sa muniḥ kaṇvaḥ sarveṣv atra maharṣiṣu / asmāsu copaśṛṇvatsu kathāmetāmavarṇayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्त्यलंकृतकौबेरीदिङ्मुखो निषधाभिधः । देशस्तत्रालका नाम बभूव नगरीं पुरा

astyalaṃkṛtakauberīdiṅmukho niṣadhābhidhaḥ / deśastatrālakā nāma babhūva nagarīṃ purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यां सदैव सर्वार्थसमृद्धिसुखितो जनः । केवलं रत्नदीपानामासीच्छश्वदनिर्वृतिः

yasyāṃ sadaiva sarvārthasamṛddhisukhito janaḥ / kevalaṃ ratnadīpānāmāsīcchaśvadanirvṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यामन्वर्थनामाभून्महासेनो महीपतिः । शरजन्माद्भुताप्युग्रग्रतापप्लुष्टशात्रवः

tasyāmanvarthanāmābhūnmahāseno mahīpatiḥ / śarajanmādbhutāpyugragratāpapluṣṭaśātravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य राज्ञो महामन्त्री गुणपालित इत्यभूत् । शौर्यालयो महीभारवोढा शेष इवापरः

tasya rājño mahāmantrī guṇapālita ityabhūt / śauryālayo mahībhāravoḍhā śeṣa ivāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्न्यस्तभरस्यास्य सुखिनः क्षपितद्विषः । देव्यां शशिप्रभाख्यायामुत्पेदे नृपतेः सुतः

tasminnyastabharasyāsya sukhinaḥ kṣapitadviṣaḥ / devyāṃ śaśiprabhākhyāyāmutpede nṛpateḥ sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाम्ना सुन्दरसेनो यः शिशुरेवाशिशुर्गुणैः । शौर्यसौन्दर्यलक्ष्मीभ्यां स्वयंवरपतिर्वृतः

nāmnā sundaraseno yaḥ śiśurevāśiśurguṇaiḥ / śauryasaundaryalakṣmībhyāṃ svayaṃvarapatirvṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य राजसुतस्यात्र शूरास्तुल्यवयोगुणाः । आ बाल्यात्सह संवृद्धा बभूवुः पञ्च मस्न्त्रिणः

tasya rājasutasyātra śūrāstulyavayoguṇāḥ / ā bālyātsaha saṃvṛddhā babhūvuḥ pañca masntriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चण्डप्रभो भीमभुजस् तथा व्याघ्रपराक्रमः । वीरो विक्रमशक्तिश् च दृढबुद्धिश् च पञ्चमः

caṇḍaprabho bhīmabhujas tathā vyāghraparākramaḥ / vīro vikramaśaktiś ca dṛḍhabuddhiś ca pañcamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते च सर्वे महासत्त्वा बलबुद्धिसमन्विताः । कुलीनाः स्वामिभक्ताश् च रुतज्ञा अपि पक्षिणाम्

te ca sarve mahāsattvā balabuddhisamanvitāḥ / kulīnāḥ svāmibhaktāś ca rutajñā api pakṣiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैः समं स उवासात्र राजपुत्रः पितुर् गृहे । अनुरूपां विना भार्यां तरुणो ऽप्य् अपरिग्रहः

taiḥ samaṃ sa uvāsātra rājaputraḥ pitur gṛhe / anurūpāṃ vinā bhāryāṃ taruṇo 'py aparigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनम्राक्रमणं शौर्यं धनं निजभुजार्जितम् । भार्या रूपानुरूपा च पुरुषस्येह पूज्यते

anamrākramaṇaṃ śauryaṃ dhanaṃ nijabhujārjitam / bhāryā rūpānurūpā ca puruṣasyeha pūjyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यथा तु किमेतेन त्रयेणापीत्यचिन्तयत् । स च सुन्दरसेनो ऽथ वीरस्तैः सचिवैः सह

anyathā tu kimetena trayeṇāpītyacintayat / sa ca sundaraseno 'tha vīrastaiḥ sacivaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा चान्वितः सैन्यैर् वयस्यैस्तैश् च पञ्चभिः । निर्ययौ मृगयाहेतोर्नगर्याः स नृपात्मजः

ekadā cānvitaḥ sainyair vayasyaistaiś ca pañcabhiḥ / niryayau mṛgayāhetornagaryāḥ sa nṛpātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्यातं च ददर्शैतं दूरदेशान्तरागता । कापि कात्यायनी नाम प्रौढा प्रव्राजिकोत्तमा

niryātaṃ ca dadarśaitaṃ dūradeśāntarāgatā / kāpi kātyāyanī nāma prauḍhā pravrājikottamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरोहिणीकश् चन्द्रो ऽयं किं वाप्यरतिकः स्मरः । इति चामानुषं वीक्ष्य तद्रूपं सा व्यचिन्तयत्

arohiṇīkaś candro 'yaṃ kiṃ vāpyaratikaḥ smaraḥ / iti cāmānuṣaṃ vīkṣya tadrūpaṃ sā vyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्वा च राजपुत्रं तं पृष्टात्तत्परिवारतः । धातुः सा सर्गवैचित्र्यं प्रशंसन्ती विसिस्मिये

buddhvā ca rājaputraṃ taṃ pṛṣṭāttatparivārataḥ / dhātuḥ sā sargavaicitryaṃ praśaṃsantī visismiye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथारात्तारदीर्घेण राजपुत्रं स्वरेण तम् । कुमार विजयस्वेति वदन्ती प्रणनाम सा

athārāttāradīrgheṇa rājaputraṃ svareṇa tam / kumāra vijayasveti vadantī praṇanāma sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि सुन्दरसेनस्तदनाकर्ण्यैव तत्क्षणम् । ययौ स्वसचिवारब्धकथाव्यग्रेण चेतसा

so 'pi sundarasenastadanākarṇyaiva tatkṣaṇam / yayau svasacivārabdhakathāvyagreṇa cetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोच्चैः श्रावयन्ती तं सा क्रुद्धोवाच तापसी । न शृणोष्याशिषं कस्माद्राजपुत्र ममाप्यहो

athoccaiḥ śrāvayantī taṃ sā kruddhovāca tāpasī / na śṛṇoṣyāśiṣaṃ kasmādrājaputra mamāpyaho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्याहं नार्चिता पृथ्व्यां राज्ञो राजसुतस्य वा । एवम् एव च दर्पो ऽयं यदि ते यौवनादिभिः

kasyāhaṃ nārcitā pṛthvyāṃ rājño rājasutasya vā / evam eva ca darpo 'yaṃ yadi te yauvanādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मन्दारवतीं कन्यां हंसद्वीपेश्वरात्मजाम् । जगल्ललामभूतां च भार्यात्वेन त्वमाप्स्यसि

tanmandāravatīṃ kanyāṃ haṃsadvīpeśvarātmajām / jagallalāmabhūtāṃ ca bhāryātvena tvamāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मन्ये महेन्द्रादेरपि श्रोष्यसि न ध्रुवम् । मदावलेपाद्वचनं के वराकास्तु मानुषाः

tato manye mahendrāderapi śroṣyasi na dhruvam / madāvalepādvacanaṃ ke varākāstu mānuṣāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तवतीं श्रुत्वा तामाहूय सकौतुकः । प्रह्वः सुन्दरसेनो ऽसौ क्षमयाम् आस तापसीम्

evam uktavatīṃ śrutvā tāmāhūya sakautukaḥ / prahvaḥ sundaraseno 'sau kṣamayām āsa tāpasīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजिघाय च भृत्यानां हस् ते विश्रमणाय सः । गृहं विक्रमशक्तेस्तां प्रष्टुकामः स्वमन्त्रिणः

prajighāya ca bhṛtyānāṃ has te viśramaṇāya saḥ / gṛhaṃ vikramaśaktestāṃ praṣṭukāmaḥ svamantriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गत्वा कृताखेटः प्रत्यागत्य कृताह्निकः । तामानाय्य स पप्रच्छ कुमारो भुक्तभोजनाम्

tato gatvā kṛtākheṭaḥ pratyāgatya kṛtāhnikaḥ / tāmānāyya sa papraccha kumāro bhuktabhojanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवत्युच्यतां कैषा त्वयाद्य परिकीर्तिता । कन्या मन्दारवत्याख्या परं कौतूहलं हि नः

bhagavatyucyatāṃ kaiṣā tvayādya parikīrtitā / kanyā mandāravatyākhyā paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तापसी सा तम् उवाच शृणु वच्म्यदः । तीर्थादिहेतोः सद्वीपां भ्रमामि पृथिवीमिमाम्

tac chrutvā tāpasī sā tam uvāca śṛṇu vacmyadaḥ / tīrthādihetoḥ sadvīpāṃ bhramāmi pṛthivīmimām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमन्ती प्राप्तवत्यस्मि हंसद्वीपं प्रसङ्गतः । तत्र मन्दारदेवस्य राज्ञो दृष्टा मया सुता

bhramantī prāptavatyasmi haṃsadvīpaṃ prasaṅgataḥ / tatra mandāradevasya rājño dṛṣṭā mayā sutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवपुत्रोपभोगार्हा दृश्या नापुण्यकर्मभिः । या मन्दारवतीत्याख्यां धत्ते श्रीरिव नान्दनी

devaputropabhogārhā dṛśyā nāpuṇyakarmabhiḥ / yā mandāravatītyākhyāṃ dhatte śrīriva nāndanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिभ्रती हारिणीं मूर्तिं दर्शनोद्दीपितस्मरा । धात्रा सुधामयी सृष्टा या चान्येवैन्दवी तनुः

bibhratī hāriṇīṃ mūrtiṃ darśanoddīpitasmarā / dhātrā sudhāmayī sṛṣṭā yā cānyevaindavī tanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्या रूपेण सदृशो नास्त्येवान्यत्र भूतले । जाने ऽनुहरति त्वेको भवांस्तद्रूपसंपदम्

tasyā rūpeṇa sadṛśo nāstyevānyatra bhūtale / jāne 'nuharati tveko bhavāṃstadrūpasaṃpadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यैः सा न दृष्टा विफले तेषां नेत्रे च जन्म च । इति श्रुत्वा च तापस्या मुखाद्राजसुतो ऽब्रवीत्

yaiḥ sā na dṛṣṭā viphale teṣāṃ netre ca janma ca / iti śrutvā ca tāpasyā mukhādrājasuto 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास्तत्तादृशं रूपं पश्यामो ऽम्ब वयं कथम् । एतत्तद्वचनं श्रुत्वा सापि प्रव्राजिकाभ्यधात्

tasyāstattādṛśaṃ rūpaṃ paśyāmo 'mba vayaṃ katham / etattadvacanaṃ śrutvā sāpi pravrājikābhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं चित्रपटे तां च तत्काललिखितां रसात् । वहे वल्गुलिकान्तःस्थां कौतुकं यदि दृश्यताम्

ahaṃ citrapaṭe tāṃ ca tatkālalikhitāṃ rasāt / vahe valgulikāntaḥsthāṃ kautukaṃ yadi dṛśyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तवती तस्मै तुष्टाय नृपसूनवे । कृष्ट्वा वल्गुलिकातः सा चित्रस्थां तामदर्शयत्

evam uktavatī tasmai tuṣṭāya nṛpasūnave / kṛṣṭvā valgulikātaḥ sā citrasthāṃ tāmadarśayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि सुन्दरसेनस् तां कन्यां चित्रगतामपि । विचित्ररूपाम् आनन्दनिःस्पन्दं प्रविलोकयन्

so 'pi sundarasenas tāṃ kanyāṃ citragatāmapi / vicitrarūpām ānandaniḥspandaṃ pravilokayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोमाञ्चकण्टकचितैर् अङ्गैर् आस्ते स्म तत्क्षणम् । कीलितः पुष्पचापस्य बाणैर् इव निरन्तरैः

romāñcakaṇṭakacitair aṅgair āste sma tatkṣaṇam / kīlitaḥ puṣpacāpasya bāṇair iva nirantaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शनैर् अशृण्वन्नवदन्नपश्यंश्चैव किंचन । तन्मयीभूय चित्रस्थ इव सो ऽप्य् अभवच्चिरम्

śanair aśṛṇvannavadannapaśyaṃścaiva kiṃcana / tanmayībhūya citrastha iva so 'py abhavacciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दृष्ट्वा मन्त्रिणस् तस्य जगदुस्तां तपस्विनीम् । आर्ये सुन्दरसेनं त्वं देवमत्र पटे लिख

taddṛṣṭvā mantriṇas tasya jagadustāṃ tapasvinīm / ārye sundarasenaṃ tvaṃ devamatra paṭe likha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदृशालेख्यविज्ञानं तावद्वीक्षामहे तव । तच् छ्रुत्वैव लिलेखैतं कुमारं सा क्षणात्पटे

sadṛśālekhyavijñānaṃ tāvadvīkṣāmahe tava / tac chrutvaiva lilekhaitaṃ kumāraṃ sā kṣaṇātpaṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं चातिसदृशं दृष्ट्वा सर्वे ऽप्य् अत्रैवमब्रुवन् । नास्त्यालेख्यविसंवादो भगवत्या मनागिति

taṃ cātisadṛśaṃ dṛṣṭvā sarve 'py atraivamabruvan / nāstyālekhyavisaṃvādo bhagavatyā manāgiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं कुमार एवेति चित्रे ऽस्मिञ्जायते हि धीः । तन्मन्दारवतीदेवीरूपं नात्र विसंवदेत्

ayaṃ kumāra eveti citre 'smiñjāyate hi dhīḥ / tanmandāravatīdevīrūpaṃ nātra visaṃvadet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवत्सु सचिवेष्वात्तचित्रपटद्वयः । प्रीतः सुन्दरसेनस् तां पूजयाम् आस तापसीम्

ity uktavatsu saciveṣvāttacitrapaṭadvayaḥ / prītaḥ sundarasenas tāṃ pūjayām āsa tāpasīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विसृज्य च यथार्हं तामेकस्थानानिवासिनीम् । विवेशाभ्यन्तरगृहं कान्ताचित्रपटं वहन्

visṛjya ca yathārhaṃ tāmekasthānānivāsinīm / viveśābhyantaragṛhaṃ kāntācitrapaṭaṃ vahan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं मुखं किमु कान्त्यास्याः क्षालिताङ्कमलः शशी । राज्याभिषेककलशौ स्मरस्यैतावुत स्तनौ

kiṃ mukhaṃ kimu kāntyāsyāḥ kṣālitāṅkamalaḥ śaśī / rājyābhiṣekakalaśau smarasyaitāvuta stanau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लहर्यो रूपजलधेः किमेतास्त्रिवलीलताः । नितम्बः किमयं किं वा विलासशयनं रतेः

laharyo rūpajaladheḥ kimetāstrivalīlatāḥ / nitambaḥ kimayaṃ kiṃ vā vilāsaśayanaṃ rateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चित्रगतां तत्र प्रत्यङ्गं ता विभावयन् । स मन्दारवतीं तस्थौ निपत्य शयनीयके

iti citragatāṃ tatra pratyaṅgaṃ tā vibhāvayan / sa mandāravatīṃ tasthau nipatya śayanīyake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव चान्वहं तिष्ठन्नाहारादिपराङ्मुखः । स्मरज्वरभराक्रान्तः सो ऽल्पैर् एवाभवद्दिनैः

tathaiva cānvahaṃ tiṣṭhannāhārādiparāṅmukhaḥ / smarajvarabharākrāntaḥ so 'lpair evābhavaddinaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्बुद्ध्वागत्य पितरौ तस्य पप्रच्छतुः सखीन् । शशिप्रभामहासेनौ स्वैर् अमस्वास्थ्यकारणम्

tadbuddhvāgatya pitarau tasya papracchatuḥ sakhīn / śaśiprabhāmahāsenau svair amasvāsthyakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वयस्याश् च ते ताभ्यां तथा सर्वं तदब्रुवन् । यथात्र हेतुतां प्राप्ता हंसद्वीपनृपात्मजा

tadvayasyāś ca te tābhyāṃ tathā sarvaṃ tadabruvan / yathātra hetutāṃ prāptā haṃsadvīpanṛpātmajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सुन्दरसेनं तं महासेनो जगाद सः । पुत्र किं गूह्यते स्थाने खल्वभिष्वङ्ग एष ते

tataḥ sundarasenaṃ taṃ mahāseno jagāda saḥ / putra kiṃ gūhyate sthāne khalvabhiṣvaṅga eṣa te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्यारत्नं हि मन्दारवती योग्या तवैव सा । मित्त्रं मन्दारदेवश् च परमं तत्पिता मम

kanyāratnaṃ hi mandāravatī yogyā tavaiva sā / mittraṃ mandāradevaś ca paramaṃ tatpitā mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दूतसाध्ये युक्ते च कस्मिन्नर्थे कदर्थना । एवं तमुक्त्वा संमन्त्र्य कन्यां तां तस्य याचितुम्

taddūtasādhye yukte ca kasminnarthe kadarthanā / evaṃ tamuktvā saṃmantrya kanyāṃ tāṃ tasya yācitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञो मन्दारदेवस्य हंसद्वीपं विसृष्टवान् । दूतं सुरतदेवाख्यं स महासेनभूपतिः

rājño mandāradevasya haṃsadvīpaṃ visṛṣṭavān / dūtaṃ suratadevākhyaṃ sa mahāsenabhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददौ सुन्दरसेनं तं तापस्या लिखितं तया । हस् ते चित्रपटे तस्य रूपोत्कर्षप्रकाशकम्

dadau sundarasenaṃ taṃ tāpasyā likhitaṃ tayā / has te citrapaṭe tasya rūpotkarṣaprakāśakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स दूतश्चतुरं गत्वा प्राप्याम्बुधितटे पुरम् । महेन्द्रादित्यनृपतेः शशाङ्कपुरसंज्ञकम्

sa dūtaścaturaṃ gatvā prāpyāmbudhitaṭe puram / mahendrādityanṛpateḥ śaśāṅkapurasaṃjñakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रवहणारूढो हंसद्वीपमवाप तत् । दिनैर् मन्दारदेवस्य नृपतेस् तस्य मन्दिरम्

tataḥ pravahaṇārūḍho haṃsadvīpamavāpa tat / dinair mandāradevasya nṛpates tasya mandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वाःस्थैर् आवेदितस् तत्र प्रविश्यान्तर्विलोक्य सः । यथावृत्तं नृपं दूतो दत्तकोशलिको ऽभ्यधात्

dvāḥsthair āveditas tatra praviśyāntarvilokya saḥ / yathāvṛttaṃ nṛpaṃ dūto dattakośaliko 'bhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संदिष्टं ते महाराज महासेनेन भूभुजा । देहि सुन्दरसेनाय मत्पुत्राय निजां सुताम्

saṃdiṣṭaṃ te mahārāja mahāsenena bhūbhujā / dehi sundarasenāya matputrāya nijāṃ sutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पटे च लिखिता सा हि कात्यायन्यभिधानया । तापस्या कन्यकारत्नमित्यानीयेह दर्शिता

paṭe ca likhitā sā hi kātyāyanyabhidhānayā / tāpasyā kanyakāratnamityānīyeha darśitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपानुरूप्याच् चास्माभिर् जातेच्छैर् लिखितं पटे । रूपं सुन्दरसेनस्याप्यत्र प्रहितमीक्ष्यताम्

rūpānurūpyāc cāsmābhir jātecchair likhitaṃ paṭe / rūpaṃ sundarasenasyāpyatra prahitamīkṣyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष चासदृशो रूपे भार्यां स्वसदृशीं विना । नेच्छत्युद्वाहमेका च त्वत्सुतास्यानुकारिणी

eṣa cāsadṛśo rūpe bhāryāṃ svasadṛśīṃ vinā / necchatyudvāhamekā ca tvatsutāsyānukāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संदिश्य हस् ते मे पटो राज्ञायमर्पितः । दृश्यतां युज्यतां देवमधुना माधवी लता

iti saṃdiśya has te me paṭo rājñāyamarpitaḥ / dṛśyatāṃ yujyatāṃ devamadhunā mādhavī latā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्दूतवचः श्रुत्वा हर्षादानाययन्नृपः । सुप्तां स मन्दारवतीं देवीं तस्याश् च मातरम्

etaddūtavacaḥ śrutvā harṣādānāyayannṛpaḥ / suptāṃ sa mandāravatīṃ devīṃ tasyāś ca mātaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभ्यां सह तमुद्धाट्य दृष्ट्वा चित्रपटं च सः । तुल्यो मद्दुहितुः पृथ्व्यां नास्तीत्येतन्मदं जहौ

tābhyāṃ saha tamuddhāṭya dṛṣṭvā citrapaṭaṃ ca saḥ / tulyo madduhituḥ pṛthvyāṃ nāstītyetanmadaṃ jahau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाद चामुना राजपुत्रेण यदि युज्यते । तदस्या रूपनिर्माणं सुतायाः सफलं मम

jagāda cāmunā rājaputreṇa yadi yujyate / tadasyā rūpanirmāṇaṃ sutāyāḥ saphalaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन रहिता ह्येषा राजते नानयाप्यसौ । का ह्य् अब्जिनी विना हंसं कश् च हंसो ऽब्जिनीं विना

anena rahitā hyeṣā rājate nānayāpyasau / kā hy abjinī vinā haṃsaṃ kaś ca haṃso 'bjinīṃ vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति राज्ञोदिते राज्ञ्यां श्रद्धावत्यामतीव च । सा मन्दारवती जज्ञे सद्यो मदनमोहिता

iti rājñodite rājñyāṃ śraddhāvatyāmatīva ca / sā mandāravatī jajñe sadyo madanamohitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्थौ चित्रपटन्यस्तङिश्चलोत्फुल्ललोचना । अधिष्ठितेव सुप्तेव विनिद्रा लिखितेव च

tasthau citrapaṭanyastaṅiścalotphullalocanā / adhiṣṭhiteva supteva vinidrā likhiteva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मन्दारदेवस्तां सुतां दृष्ट्वा तथाविधाम् । अङ्गीकृत्यैव तद्दानं स तं दूतमपूजयत्

tato mandāradevastāṃ sutāṃ dṛṣṭvā tathāvidhām / aṅgīkṛtyaiva taddānaṃ sa taṃ dūtamapūjayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येद्युः प्राहिणोत्तं च प्रतिदूतं च स स्वकम् । विप्रं कुमारदत्ताख्यं महासेननृपं प्रति

anyedyuḥ prāhiṇottaṃ ca pratidūtaṃ ca sa svakam / vipraṃ kumāradattākhyaṃ mahāsenanṛpaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाद चोभावपि तौ गत्वा तमलकेश्वरम् । मम वाक्यान्महासेनं राजानं वदतं द्रुतम्

jagāda cobhāvapi tau gatvā tamalakeśvaram / mama vākyānmahāsenaṃ rājānaṃ vadataṃ drutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौहार्देन मया तावत्कन्या दत्ता तद् उच्यताम् । त्वत्पुत्रः किमिहायातु किं कन्यात्र प्रहीयताम्

sauhārdena mayā tāvatkanyā dattā tad ucyatām / tvatputraḥ kimihāyātu kiṃ kanyātra prahīyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति राज्ञोक्तसंदेशौ ततः प्रवहणेन तौ । सह प्रययतुर्दूतावब्धिमार्गेण सत्वरम्

iti rājñoktasaṃdeśau tataḥ pravahaṇena tau / saha prayayaturdūtāvabdhimārgeṇa satvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशाङ्कपुरमासाद्य ततः स्थलपथेन तौ । प्रापतुस्तां पुरीमृद्धामलकामलकामिव

śaśāṅkapuramāsādya tataḥ sthalapathena tau / prāpatustāṃ purīmṛddhāmalakāmalakāmiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेत्य राजसद्माथ प्रविश्य च यथोचितम् । कृतादरं महासेनं राजानं तावपश्यताम्

upetya rājasadmātha praviśya ca yathocitam / kṛtādaraṃ mahāsenaṃ rājānaṃ tāvapaśyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं च मन्दारदेवोक्तं प्रतिसंदेशमूचतुः । राज्ञे तस्मै स च श्रुत्वा तुष्टस्तौ द्वावपूजयत्

taṃ ca mandāradevoktaṃ pratisaṃdeśamūcatuḥ / rājñe tasmai sa ca śrutvā tuṣṭastau dvāvapūjayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्ट्वा च कन्याजन्मर्क्षं तस्मात् तत्पितृदूततः । लग्नं विवाहे पप्रच्छ सूनोः स गणकान्नृपः

pṛṣṭvā ca kanyājanmarkṣaṃ tasmāt tatpitṛdūtataḥ / lagnaṃ vivāhe papraccha sūnoḥ sa gaṇakānnṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते च मासत्रये शुक्लपञ्चम्यां मासि कार्तिके । लग्नं तस्मै वदन्ति स्म शुभं वध्वा वरस्य च

te ca māsatraye śuklapañcamyāṃ māsi kārtike / lagnaṃ tasmai vadanti sma śubhaṃ vadhvā varasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिंल्लग्ने विवाहं च सूनोश् च प्रेषणं तदा । तस्मै मन्दारदेवाय संदिदेशालकापतिः

tasmiṃllagne vivāhaṃ ca sūnoś ca preṣaṇaṃ tadā / tasmai mandāradevāya saṃdideśālakāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.