Somadeva: Kathasaritsagara 12.36

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे शाशाङ्कवतीलम्बके पञ्चस्त्रिंशस् तरङ्गः । षट्त्रिंशस् तरङ्गः । ततः स विन्ध्यमुल्लङ्घ्य प्राप संनद्धसैनिकः । मृगाङ्कदत्तः सीमान्तमुज्जयिन्याः सुहृद्युतः

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare śāśāṅkavatīlambake pañcastriṃśas taraṅgaḥ / ṣaṭtriṃśas taraṅgaḥ / tataḥ sa vindhyamullaṅghya prāpa saṃnaddhasainikaḥ / mṛgāṅkadattaḥ sīmāntamujjayinyāḥ suhṛdyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्बुद्ध्वा कर्मसेनो ऽपि राजास्य सबलो ऽग्रतः । धीरो युद्धाय संनह्य नगर्या निरगात्ततः

tadbuddhvā karmaseno 'pi rājāsya sabalo 'grataḥ / dhīro yuddhāya saṃnahya nagaryā niragāttataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निकटीभूय चान्योन्यदर्शिन्योरुभयोस्तयोः । तत्सेनयोः प्रववृते संग्रामो वीरहर्षणः

nikaṭībhūya cānyonyadarśinyorubhayostayoḥ / tatsenayoḥ pravavṛte saṃgrāmo vīraharṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृसिंहनादवित्रस्तभग्नक्लीबासुराकुलः । सो ऽभूद्धिरण्यकशिपोर्निवास इव संगरः

nṛsiṃhanādavitrastabhagnaklībāsurākulaḥ / so 'bhūddhiraṇyakaśipornivāsa iva saṃgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतता विनिकृन्तन्तो घना गगनगामिनः । सुभटेष्विषवः पेतुः सस्येषु शलभा इव

saṃtatā vinikṛntanto ghanā gaganagāminaḥ / subhaṭeṣviṣavaḥ petuḥ sasyeṣu śalabhā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खड्गाहतेभकुम्भोत्थो बभौ मुक्ताफलोत्करः । संरम्भत्रुटितो हार इव तत्समरश्रियः

khaḍgāhatebhakumbhottho babhau muktāphalotkaraḥ / saṃrambhatruṭito hāra iva tatsamaraśriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीक्ष्णकुन्ताग्रदशनं ग्रस्ताश्वनरकुञ्जरम् । कृतान्तस्येव वदनं तद्विरेजे रणाजिरम्

tīkṣṇakuntāgradaśanaṃ grastāśvanarakuñjaram / kṛtāntasyeva vadanaṃ tadvireje raṇājiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्फेल्लुर्भल्ललूनानि शिरांसि भुजशालिनाम् । दिवि दत्तोर्ध्वझम्पानि दिव्यस्त्रीरिव चुम्बितुम्

utphellurbhallalūnāni śirāṃsi bhujaśālinām / divi dattordhvajhampāni divyastrīriva cumbitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कबन्धा ननृतुश्चात्र सुभटानां पदे पदे । निर्भासितोत्तमस्वामिसंगरप्रमदादिव

kabandhā nanṛtuścātra subhaṭānāṃ pade pade / nirbhāsitottamasvāmisaṃgarapramadādiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं च पञ्चदिवसान्वहच्छोणितनिम्नगः । आसीत्करङ्ककूटाढ्यः स शूरान्तकरो रणः

evaṃ ca pañcadivasānvahacchoṇitanimnagaḥ / āsītkaraṅkakūṭāḍhyaḥ sa śūrāntakaro raṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमे ऽह्नि रहः सायं तं समेतं स्वमन्त्रिभिः । मृगाङ्कदत्तं श्रुतधिर्विप्रो ऽभ्येत्य जगाद सः

pañcame 'hni rahaḥ sāyaṃ taṃ sametaṃ svamantribhiḥ / mṛgāṅkadattaṃ śrutadhirvipro 'bhyetya jagāda saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युष्मासु समरव्यग्रेष्वितो भिक्षुकरूपिणा । गत्वा निराकुलद्वारां प्रविश्योज्जयिनीं मया

yuṣmāsu samaravyagreṣvito bhikṣukarūpiṇā / gatvā nirākuladvārāṃ praviśyojjayinīṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निकटादप्यदृश्येन भूत्वा विद्याप्रभावतः । यदन्विष्टं यथवत्तच्छृणु देव वदामि ते

nikaṭādapyadṛśyena bhūtvā vidyāprabhāvataḥ / yadanviṣṭaṃ yathavattacchṛṇu deva vadāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदैव कर्मसेनो ऽसौ राजा युद्धाय निर्गतः । तदैवानुज्ञया मातुः सा शशाङ्कवती गृहात्

yadaiva karmaseno 'sau rājā yuddhāya nirgataḥ / tadaivānujñayā mātuḥ sā śaśāṅkavatī gṛhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्गत्य तत्पुरीवर्तिगौर्यायतनमाश्रिता । तामाराधयितुं देवीं श्रेयोर्थं समरे पितुः

nirgatya tatpurīvartigauryāyatanamāśritā / tāmārādhayituṃ devīṃ śreyorthaṃ samare pituḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रस्था च रहस्येकां सखीमाप्ताम् उवाच सा । मत्कृते सखि तातस्य विग्रहो ऽयम् उपागतः

tatrasthā ca rahasyekāṃ sakhīmāptām uvāca sā / matkṛte sakhi tātasya vigraho 'yam upāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आक्रान्तश्चार्पयेदेष तस्मै राजसुताय माम् । गणयन्ति न राज्यार्थे ऽपत्यस्नेहं महीभुजः

ākrāntaścārpayedeṣa tasmai rājasutāya mām / gaṇayanti na rājyārthe 'patyasnehaṃ mahībhujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च जाने ऽनुरूपः किं स मे राजसुतो न वा । कामं हि मृत्युमिच्छेयं न विरूपमहं पतिम्

na ca jāne 'nurūpaḥ kiṃ sa me rājasuto na vā / kāmaṃ hi mṛtyumiccheyaṃ na virūpamahaṃ patim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्ये रूपाभिसंपन्नो दरिद्रो ऽपि वरं पतिः । न विरूपः पुनः कृत्स्नपृथिवीचक्रवर्त्यपि

manye rūpābhisaṃpanno daridro 'pi varaṃ patiḥ / na virūpaḥ punaḥ kṛtsnapṛthivīcakravartyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कीदृगिति गत्वा तं विलोक्यागच्छ सैन्यतः । प्रज्ञानेन च नाम्ना च शुभे चतुरिका ह्य् असि

tatkīdṛgiti gatvā taṃ vilokyāgaccha sainyataḥ / prajñānena ca nāmnā ca śubhe caturikā hy asi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सखी तयोक्ता सा युक्त्या कटकमेत्य नः । त्वां विलोक्य विभो गत्वा राजपुत्रीम् उवाच ताम्

evaṃ sakhī tayoktā sā yuktyā kaṭakametya naḥ / tvāṃ vilokya vibho gatvā rājaputrīm uvāca tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् अन्यत् सखि सा जिह्वा जाने नास्त्य् अपि वासुके । या शक्ता गदितुं तस्य रूपं राजसुतस्य तत्

kim anyat sakhi sā jihvā jāne nāsty api vāsuke / yā śaktā gadituṃ tasya rūpaṃ rājasutasya tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रवीमि पुनरेतावद्यथा नान्या समास्ति ते । नारी रूपेण मनुजस् तथा नान्यो ऽस्ति तत्समः

bravīmi punaretāvadyathā nānyā samāsti te / nārī rūpeṇa manujas tathā nānyo 'sti tatsamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यल्पं धिङ्मयोक्तं वा मन्ये ह्य् अस्मिञ्जगत्त्रये । न सिद्धो नापि गन्धर्वो न देवो ऽप्य् अस्ति तादृशः

atyalpaṃ dhiṅmayoktaṃ vā manye hy asmiñjagattraye / na siddho nāpi gandharvo na devo 'py asti tādṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सखीगिरा तस्यास्त्वयि न्यस्तं च मानसम् । शशाङ्कवत्याः कामेन कीलितं च समं शरैः

evaṃ sakhīgirā tasyāstvayi nyastaṃ ca mānasam / śaśāṅkavatyāḥ kāmena kīlitaṃ ca samaṃ śaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणात्प्रभृति श्रेयस्कामा तव पितुश् च सा । कृशीभवन्ती तपसा स्थिता त्वद्विरहेण च

tatkṣaṇātprabhṛti śreyaskāmā tava pituś ca sā / kṛśībhavantī tapasā sthitā tvadviraheṇa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्गुप्तं निशि गत्वाद्य हृत्वा गौर्याश्रमात् ततः । विजनादानयत तां राजपुत्रीमलक्षितम्

tadguptaṃ niśi gatvādya hṛtvā gauryāśramāt tataḥ / vijanādānayata tāṃ rājaputrīmalakṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यात मायाबटोरस्य गृहानेते नृपास् ततः । पश्चात्प्रकोपं रक्षित्वा तत्रैष्यन्ति समं मया

yāta māyābaṭorasya gṛhānete nṛpās tataḥ / paścātprakopaṃ rakṣitvā tatraiṣyanti samaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवर्ततामिदं युद्धं मा स्म भूत्सैन्यसंक्षयः । अस्तु वः कुशलं देहे राज्ञस्त्वच्छ्वशुरस्य च

nivartatāmidaṃ yuddhaṃ mā sma bhūtsainyasaṃkṣayaḥ / astu vaḥ kuśalaṃ dehe rājñastvacchvaśurasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतिरेषा ह्य् अगतिका युद्धं प्राणार्पणेन यत् । उपायेषु जघन्यो ऽयम् उपायो गीयते बुधैः

gatireṣā hy agatikā yuddhaṃ prāṇārpaṇena yat / upāyeṣu jaghanyo 'yam upāyo gīyate budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तः श्रुतधिना स गुप्तं प्रययौ निशि । मृगाङ्कदत्तस् तत्राश्वान् आरुह्य सचिवैः सह

evam uktaḥ śrutadhinā sa guptaṃ prayayau niśi / mṛgāṅkadattas tatrāśvān āruhya sacivaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्तस्त्रीबालशेषां तां विवेशोज्जयिनीं च सः । गत्वैव संवृतद्वारां सुप्तैः स्वल्पैश् च रक्षिभिः

suptastrībālaśeṣāṃ tāṃ viveśojjayinīṃ ca saḥ / gatvaiva saṃvṛtadvārāṃ suptaiḥ svalpaiś ca rakṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः श्रुतधिना दत्तैर् अभिज्ञानैः सुलक्षितम् । ख्यातं पुष्पकरण्डाख्यमहोद्यानान्तरस्थितिम्

tataḥ śrutadhinā dattair abhijñānaiḥ sulakṣitam / khyātaṃ puṣpakaraṇḍākhyamahodyānāntarasthitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कालालंकृतप्राचीमुखेन शशिना करैः । प्रकाशितं राजसुतस्तं स गौर्याश्रमं ययौ

tatkālālaṃkṛtaprācīmukhena śaśinā karaiḥ / prakāśitaṃ rājasutastaṃ sa gauryāśramaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च परिचर्यादिश्रान्ते सुप्ते सखीजने । सा शशाङ्कवती तत्र वीतनिद्रा व्यचिन्तयत्

tāvac ca paricaryādiśrānte supte sakhījane / sā śaśāṅkavatī tatra vītanidrā vyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदर्थं बत राजानो राजपुत्रा दिने दिने । वीरास्ते ते च हन्यन्ते समित्युभयसैन्ययोः

madarthaṃ bata rājāno rājaputrā dine dine / vīrāste te ca hanyante samityubhayasainyayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च राजसुतो देव्या स्वप्ने ह्य् अम्बिकयानया । आदिष्टः पूर्वभर्ता मे मदर्थप्रार्थिताहवः

sa ca rājasuto devyā svapne hy ambikayānayā / ādiṣṭaḥ pūrvabhartā me madarthaprārthitāhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदयं च यम् आच्छिद्य दत्त्वा शरपरम्पराम् । सिद्धलक्षेण कामेन नीत्वा तस्मै समर्पितम्

hṛdayaṃ ca yam ācchidya dattvā śaraparamparām / siddhalakṣeṇa kāmena nītvā tasmai samarpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तातस्तु मन्दपुण्यां मां नैव तस्मै प्रदास्यति । पूर्ववैर् आच् च दर्पाच् च लेखादित्यद्य हि श्रुतम्

tātastu mandapuṇyāṃ māṃ naiva tasmai pradāsyati / pūrvavair āc ca darpāc ca lekhādityadya hi śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामे विधौ च कः स्वप्नदेवतादेशनिश्चयः । प्रियप्राप्तौ च पश्यामि न कांचित्सर्वथा दिशम्

vāme vidhau ca kaḥ svapnadevatādeśaniścayaḥ / priyaprāptau ca paśyāmi na kāṃcitsarvathā diśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यावन्नाहितं किंचित्तस्य तातस्य वा रणे । शृणोमि तावदात्मानं हताशं न त्यजामि किम्

tadyāvannāhitaṃ kiṃcittasya tātasya vā raṇe / śṛṇomi tāvadātmānaṃ hatāśaṃ na tyajāmi kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उत्थाय पुरो गत्वा गौर्याः साशोकपादपे । पाशं विरचयाम् आस स्वोत्तरीयेण दुःखिता

ity utthāya puro gatvā gauryāḥ sāśokapādape / pāśaṃ viracayām āsa svottarīyeṇa duḥkhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावन्मृगाङ्कदत्तो ऽपि सवयस्यः प्रविश्य तम् । उद्यानं तरुबद्धाश्वो गौर्यागाराश्रमं गतः

tāvanmṛgāṅkadatto 'pi savayasyaḥ praviśya tam / udyānaṃ tarubaddhāśvo gauryāgārāśramaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तत्सचिवेनाराद्राजपुत्रीं विलोक्य ताम् । मृगाङ्कदत्तो जगदे स्वैरं विमलबुद्धिना

tatra tatsacivenārādrājaputrīṃ vilokya tām / mṛgāṅkadatto jagade svairaṃ vimalabuddhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव पश्यात्र काप्येषा पाशेन वरकन्यका । उद्यता हन्तुमात्मानं तत्का नाम भवेदियम्

deva paśyātra kāpyeṣā pāśena varakanyakā / udyatā hantumātmānaṃ tatkā nāma bhavediyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वैव विलोक्यैतां राजसूनुर् उवाच सः । अहो केयं रतिः किंस्विद्रूपिणी किमु निर्वृतिः

tac chrutvaiva vilokyaitāṃ rājasūnur uvāca saḥ / aho keyaṃ ratiḥ kiṃsvidrūpiṇī kimu nirvṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साकारा कान्तिरिन्दोर्वा मन्मथाज्ञाय जङ्गमा । किं वामराङ्गना मैवमस्याः पाशोद्यमः कथम्

sākārā kāntirindorvā manmathājñāya jaṅgamā / kiṃ vāmarāṅganā maivamasyāḥ pāśodyamaḥ katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तावदिह तिष्ठामः पादपन्तरिताः क्षणम् । यावज्जानीमहे केयमिति व्यक्तं कथंचन

tattāvadiha tiṣṭhāmaḥ pādapantaritāḥ kṣaṇam / yāvajjānīmahe keyamiti vyaktaṃ kathaṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा सवयस्यो ऽत्र यावच् छन्नः स तिष्ठति । सा शशाङ्कवती तावद्विग्ना देवीं व्यजिज्ञपत्

ity uktvā savayasyo 'tra yāvac channaḥ sa tiṣṭhati / sā śaśāṅkavatī tāvadvignā devīṃ vyajijñapat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिञ्जन्मनि चेद्देवि न स राजसुतः पतिः । देवो मृगाङ्कदत्तो मे निष्पन्नः पूर्वदुष्कृतैः

asmiñjanmani ceddevi na sa rājasutaḥ patiḥ / devo mṛgāṅkadatto me niṣpannaḥ pūrvaduṣkṛtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्प्रसादेन तद्भूयादन्यस्मिन्नपि जन्मनि । स भर्ता गौरि भगवत्यापन्नार्तिहरे मम

tvatprasādena tadbhūyādanyasminnapi janmani / sa bhartā gauri bhagavatyāpannārtihare mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति विज्ञप्य देवीं सा राजपुत्री प्रणम्य च । कण्ठे समर्पयाम् आस पाशं बाष्पार्द्रलोचना

iti vijñapya devīṃ sā rājaputrī praṇamya ca / kaṇṭhe samarpayām āsa pāśaṃ bāṣpārdralocanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणं च प्रबुद्ध्यैव तददर्शनविह्वलाः । चिन्वन्त्यः सहसा तस्याः सख्यो ऽन्तिकम् उपाययुः

tatkṣaṇaṃ ca prabuddhyaiva tadadarśanavihvalāḥ / cinvantyaḥ sahasā tasyāḥ sakhyo 'ntikam upāyayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा हा किम् इदमारब्धं सखि धिक्साहसं त्वया । इत्य् उक्त्वैव च तास्तस्याः पाशं कण्ठादपाहरन्

hā hā kim idamārabdhaṃ sakhi dhiksāhasaṃ tvayā / ity uktvaiva ca tāstasyāḥ pāśaṃ kaṇṭhādapāharan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ह्रीतविषण्णा सा यावद्बालात्र तिष्ठति । उदभूद्भारती तावद्गौरीगर्भगृहान्तरात्

atha hrītaviṣaṇṇā sā yāvadbālātra tiṣṭhati / udabhūdbhāratī tāvadgaurīgarbhagṛhāntarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा विषादं कृथाः पुत्रि शशाङ्कवति नैव तत् । वचो मृषा मे यत्स्वप्ने तवोक्तं सुभगे मया

mā viṣādaṃ kṛthāḥ putri śaśāṅkavati naiva tat / vaco mṛṣā me yatsvapne tavoktaṃ subhage mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽयं मृगाङ्कदत्तो हि पूर्वभर्ता तवान्तिके । प्राप्त एव व्रजानेन सह भुङ्क्ष्वाखिलां भुवम्

so 'yaṃ mṛgāṅkadatto hi pūrvabhartā tavāntike / prāpta eva vrajānena saha bhuṅkṣvākhilāṃ bhuvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैतां सहसा वाणीं सा शशाङ्कवती शनैः । यावद्विलोकयत्यत्र पार्श्वे किंचित्ससाध्वसा

śrutvaitāṃ sahasā vāṇīṃ sā śaśāṅkavatī śanaiḥ / yāvadvilokayatyatra pārśve kiṃcitsasādhvasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावन्मृगाङ्कदत्तस्य मन्त्री विक्रमकेसरी । तम् उपागम्य वक्ति स्म दर्शयन्नग्रपाणिना

tāvanmṛgāṅkadattasya mantrī vikramakesarī / tam upāgamya vakti sma darśayannagrapāṇinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवि सत्यं भवान्या ते समादिष्टमयं हि सः । राजपुत्रः पतिः प्रेमपाशाकृष्टस्तवाग्रतः

devi satyaṃ bhavānyā te samādiṣṭamayaṃ hi saḥ / rājaputraḥ patiḥ premapāśākṛṣṭastavāgrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्र्तुवा सा ततस्तिर्यङ्न्यस्तदृष्टिर्ददर्श तम् । कान्तं तेजस्विनं मध्यवर्तिनं सहचारिणाम्

tacchrtuvā sā tatastiryaṅnyastadṛṣṭirdadarśa tam / kāntaṃ tejasvinaṃ madhyavartinaṃ sahacāriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रहैः परिवृतं चन्द्रमवतीर्णमिवाम्बरात् । रूपोपमानाम् अन्येषाम् अमृतस्यन्दनं दृशोः

grahaiḥ parivṛtaṃ candramavatīrṇamivāmbarāt / rūpopamānām anyeṣām amṛtasyandanaṃ dṛśoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पतदनङ्गेषुपुङ्खपक्ष्मचितैर् इव । अङ्गैः कण्टकितैर् यावदास्ते सा स्तम्भनिश्चला

tataḥ patadanaṅgeṣupuṅkhapakṣmacitair iva / aṅgaiḥ kaṇṭakitair yāvadāste sā stambhaniścalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावन् मृगाङ्कदत्तस् ताम् उपेत्य त्याजयन् ह्रियम् । स कालोचितम् आह स्म गिरा प्रेममधुश् च्युता

tāvan mṛgāṅkadattas tām upetya tyājayan hriyam / sa kālocitam āha sma girā premamadhuś cyutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्याजयित्वा निजं देशं राज्यं बन्धूंश् च दूरतः । दासीकृत्याहमानीतो गुणैर् बद्ध्वा नताङ्गि ते

tyājayitvā nijaṃ deśaṃ rājyaṃ bandhūṃś ca dūrataḥ / dāsīkṛtyāhamānīto guṇair baddhvā natāṅgi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मयारण्यवासस्य वसुधाशयनस्य च । फलाहारस्य तीव्रार्कतापसंसेवनस्य च

tanmayāraṇyavāsasya vasudhāśayanasya ca / phalāhārasya tīvrārkatāpasaṃsevanasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपःकष्टस्य तन्वङ्गि संप्राप्तं फलमीदृशम् । यद्दृष्टा नेत्रपीयूषवृटिरेषा तनुस्तव

tapaḥkaṣṭasya tanvaṅgi saṃprāptaṃ phalamīdṛśam / yaddṛṣṭā netrapīyūṣavṛṭireṣā tanustava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि स्नेहानुरोधश् च मयि ते हरिणाक्षि तत् । अस्मत्पुरीपुरंध्रीणां प्रयच्छ नयनोत्सवम्

yadi snehānurodhaś ca mayi te hariṇākṣi tat / asmatpurīpuraṃdhrīṇāṃ prayaccha nayanotsavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्ग्रामः शाम्यतु श्रेयो भवतूभयपक्षयोः । कृतार्थं जायतां जन्म सह गुर्वाशिषा मम

saṅgrāmaḥ śāmyatu śreyo bhavatūbhayapakṣayoḥ / kṛtārthaṃ jāyatāṃ janma saha gurvāśiṣā mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं मृगाङ्कदत्तेन सा शशाङ्कवती तदा । उक्ता जगाद वसुधाविन्यस्तनयना शनैः

evaṃ mṛgāṅkadattena sā śaśāṅkavatī tadā / uktā jagāda vasudhāvinyastanayanā śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं तावद्गुणक्रीतो जनः स्वाधीन एव ते । तदार्यपुत्र कुशलं यदवैषि कुरुष्व तत्

ayaṃ tāvadguṇakrīto janaḥ svādhīna eva te / tadāryaputra kuśalaṃ yadavaiṣi kuruṣva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति वाक्सुधया तस्याः कृती निर्वापितो ऽथ सः । मृगाङ्कदत्तो देवीं तां गौरीं स्तुत्वा प्रणम्य च

iti vāksudhayā tasyāḥ kṛtī nirvāpito 'tha saḥ / mṛgāṅkadatto devīṃ tāṃ gaurīṃ stutvā praṇamya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोप्य राजपुत्रीं च तां तुरंगे स्वपृष्ठतः । तत्सखीभिः समारूढपश्चाद् भागाश्वपृष्ठगैः

āropya rājaputrīṃ ca tāṃ turaṃge svapṛṣṭhataḥ / tatsakhībhiḥ samārūḍhapaścād bhāgāśvapṛṣṭhagaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशभिः सहितो वीरैः सचिवैः शस्त्रपाणिभिः । उच्चचाल ततो रात्रौ राजपुत्रो धृतायुधः

daśabhiḥ sahito vīraiḥ sacivaiḥ śastrapāṇibhiḥ / uccacāla tato rātrau rājaputro dhṛtāyudhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते चैकादश दृष्ट्वापि तत्र रोद्धुं न शेकिरे । नगरीरक्षिभिः क्रुद्धा रुद्रा एव दुरासदाः

te caikādaśa dṛṣṭvāpi tatra roddhuṃ na śekire / nagarīrakṣibhiḥ kruddhā rudrā eva durāsadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनिर्गत्योज्जयिन्याश् च जग्मुर् मायाबटोर् गृहम् । सशशाङ्कवतीकास्ते यथा श्रुतधिनोदितम्

vinirgatyojjayinyāś ca jagmur māyābaṭor gṛham / saśaśāṅkavatīkāste yathā śrutadhinoditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क एते क्व प्रयाताश्चेत्युद्भ्रान्तेष्व् अत्र रक्षिषु । सा चोज्जयिन्यां बुबुधे क्रमाद्राजसुता हृता

ka ete kva prayātāścetyudbhrānteṣv atra rakṣiṣu / sā cojjayinyāṃ bubudhe kramādrājasutā hṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्चाख्यातुं महादेवी कर्मसेनाय भूभृते । सत्वरं नगराध्यक्षं प्राहिणोत्कटकं प्रति

taccākhyātuṃ mahādevī karmasenāya bhūbhṛte / satvaraṃ nagarādhyakṣaṃ prāhiṇotkaṭakaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे च कटके तत्र रात्रावुपेत्य तम् । चाराधिकारी राजानं कर्मसेनं व्यजिज्ञपत्

atrāntare ca kaṭake tatra rātrāvupetya tam / cārādhikārī rājānaṃ karmasenaṃ vyajijñapat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव प्रदोष एग्वाद्य गुप्तं निर्गत्य सैन्यतः । मृगाङ्कदत्तः सामात्यो हयैर् उज्जयिनीं गतः

deva pradoṣa egvādya guptaṃ nirgatya sainyataḥ / mṛgāṅkadattaḥ sāmātyo hayair ujjayinīṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां शशाङ्कवतीं हर्तुं गौर्यायतनवर्तिनीम् । इति सम्यङ् मया ज्ञातं प्रभुर् जानात्य् अतः परम्

tāṃ śaśāṅkavatīṃ hartuṃ gauryāyatanavartinīm / iti samyaṅ mayā jñātaṃ prabhur jānāty ataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याकर्ण्य समाहूय कर्मसेनः स भूपतिः । रहः स्वसेनापतये यथाश्रुतमवर्णयत्

ityākarṇya samāhūya karmasenaḥ sa bhūpatiḥ / rahaḥ svasenāpataye yathāśrutamavarṇayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाद च वराश्वानां सहितः पञ्चभिः शतैः । शूराधिरूढैः प्रच्छन्नं द्रुतमुज्जयिनीं ब्रज

jagāda ca varāśvānāṃ sahitaḥ pañcabhiḥ śataiḥ / śūrādhirūḍhaiḥ pracchannaṃ drutamujjayinīṃ braja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगाङ्कदत्तं जहि तं पापं प्राप्य बधान वा । विद्धि मामागतं पश्चात्पृष्ठस्थापितसैनिकम्

mṛgāṅkadattaṃ jahi taṃ pāpaṃ prāpya badhāna vā / viddhi māmāgataṃ paścātpṛṣṭhasthāpitasainikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तस्तेन राज्ञा स यथादिष्टबलान्वितः । प्रायात्सेनापती रात्रौ तथेत्युज्जयिनीं प्रति

ity uktastena rājñā sa yathādiṣṭabalānvitaḥ / prāyātsenāpatī rātrau tathetyujjayinīṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्गे तन् नगराध्यक्षान्मिलितादशृणोच् च सः । राजपुत्रीं हृतां वीरैर् यथान्यैर् एव कैश्चन

mārge tan nagarādhyakṣānmilitādaśṛṇoc ca saḥ / rājaputrīṃ hṛtāṃ vīrair yathānyair eva kaiścana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सनगराध्यक्षः प्रत्यागत्य तथैव तत् । कर्मसेनं स राजानं यथावृत्तमबोधयत्

tataḥ sanagarādhyakṣaḥ pratyāgatya tathaiva tat / karmasenaṃ sa rājānaṃ yathāvṛttamabodhayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तद्बुद्ध्वा विचिन्त्यैव तदशक्यं ततो नृपः । अवस्कन्दनिवृत्तस्तां तूष्णीमेवानयन्निशाम्

sa tadbuddhvā vicintyaiva tadaśakyaṃ tato nṛpaḥ / avaskandanivṛttastāṃ tūṣṇīmevānayanniśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगाङ्कदत्तसैन्ये ऽपि मायाबटुमुखा नृपाः । निन्युस् तथैव तां रात्रिं संनद्धाः श्रुतधेर्गिरा

mṛgāṅkadattasainye 'pi māyābaṭumukhā nṛpāḥ / ninyus tathaiva tāṃ rātriṃ saṃnaddhāḥ śrutadhergirā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातश्चान्विष्ठवृत्तान्तः कर्मसेननृपः सुधीः । मृगाङ्कदत्तकटके राज्ञां दूतं विसृष्टवान्

prātaścānviṣṭhavṛttāntaḥ karmasenanṛpaḥ sudhīḥ / mṛgāṅkadattakaṭake rājñāṃ dūtaṃ visṛṣṭavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगाङ्कदत्तेन हृता सुता तावच् छलेन मे । तदस्तु को ऽपरो ह्य् अस्यास्तादृशः सदृशः पतिः

mṛgāṅkadattena hṛtā sutā tāvac chalena me / tadastu ko 'paro hy asyāstādṛśaḥ sadṛśaḥ patiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदिदानीं स युष्माभिः सममायातु मद्गृहम् । करोमि यावदुद्वाहं तनयाया यथाविधि

tadidānīṃ sa yuṣmābhiḥ samamāyātu madgṛham / karomi yāvadudvāhaṃ tanayāyā yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स संदिदेशास्य मुखे दूतस्य भूपतिः । तच् च ते सश्रुतधयो राजानः श्रद्दधुस्तदा

evaṃ sa saṃdideśāsya mukhe dūtasya bhūpatiḥ / tac ca te saśrutadhayo rājānaḥ śraddadhustadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊचुश् च दूतं स्वपुरीं तर्हि यात्वेष वः प्रभुः । यावत्तमानयामो त्र गत्वा राजसुतं वयम्

ūcuś ca dūtaṃ svapurīṃ tarhi yātveṣa vaḥ prabhuḥ / yāvattamānayāmo tra gatvā rājasutaṃ vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वैव तथा तेन गत्वा दूतेन वर्णिते । स कर्मसेनः सबलस् तथेत्युज्जयिनीमगात्

tac chrutvaiva tathā tena gatvā dūtena varṇite / sa karmasenaḥ sabalas tathetyujjayinīmagāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दृष्ट्वा ते ऽपि राजानो मायाबटुपुरःसराः । मृगाङ्कदत्तं प्रति तं चेलुः श्रुतधिना सह

taddṛṣṭvā te 'pi rājāno māyābaṭupuraḥsarāḥ / mṛgāṅkadattaṃ prati taṃ celuḥ śrutadhinā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावन्मृगाङ्कदत्तो ऽपि स शशाङ्कवतीयुतः । मायाबटुगृहं प्राप तत्काञ्चनपुरं पुरम्

tāvanmṛgāṅkadatto 'pi sa śaśāṅkavatīyutaḥ / māyābaṭugṛhaṃ prāpa tatkāñcanapuraṃ puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सो ऽन्तः पुरैस् तस्य यथार्हकृतसत्क्रियः । सवयस्यो विशश्राम सिद्धकार्यः प्रियासखः

tatra so 'ntaḥ purais tasya yathārhakṛtasatkriyaḥ / savayasyo viśaśrāma siddhakāryaḥ priyāsakhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येद्युः सश्रुतधयो नृपास्ते ऽत्र सम् आययुः । स किरातपतिर्बीरः ससैन्यः शक्तिरक्षितः

anyedyuḥ saśrutadhayo nṛpāste 'tra sam āyayuḥ / sa kirātapatirbīraḥ sasainyaḥ śaktirakṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शबराधिपतिः सो ऽपि राजा मायाबटुर्बली । शूरो दुर्गपिशाचश् च स मातङ्गचमूपतिः

śabarādhipatiḥ so 'pi rājā māyābaṭurbalī / śūro durgapiśācaś ca sa mātaṅgacamūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे शशाङ्कवत्या ते युक्तं रात्र्य् एव कैरवम् । मृगाङ्कदत्तं दृष्ट्वा तम् अभ्यनन्दन् कृतोत्सवाः

sarve śaśāṅkavatyā te yuktaṃ rātry eva kairavam / mṛgāṅkadattaṃ dṛṣṭvā tam abhyanandan kṛtotsavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथार्हकृतमानाय तस्मै तं च न्यवेदयन् । संदेशं कर्मसेनीयं प्रवेशं च निजे गृहे

yathārhakṛtamānāya tasmai taṃ ca nyavedayan / saṃdeśaṃ karmasenīyaṃ praveśaṃ ca nije gṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संनिवेश्याथ कटकं चलन्नगरसंनिभम् । मृगाङ्कदत्तो मन्त्राय समं सर्वैर् उपाविशत्

saṃniveśyātha kaṭakaṃ calannagarasaṃnibham / mṛgāṅkadatto mantrāya samaṃ sarvair upāviśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवाहायोज्जयिन्यं किं गन्तव्यमुत नो मया । उच्यतामिति पप्रच्छ नृपतीन्सचिवांश् च सः

vivāhāyojjayinyaṃ kiṃ gantavyamuta no mayā / ucyatāmiti papraccha nṛpatīnsacivāṃś ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्टः स राजा तद्गेहगमने कुशलं कुतः । कार्यं च तत्र नास्त्येव प्राप्तैव हि तदात्मजा

duṣṭaḥ sa rājā tadgehagamane kuśalaṃ kutaḥ / kāryaṃ ca tatra nāstyeva prāptaiva hi tadātmajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यैकमत्येन नृपाः सचिवाश्चाब्रुवन्यदा । तदा मृगाङ्कदत्तस्तमपृच्छच्छ्रुतधिं द्विजम्

ityaikamatyena nṛpāḥ sacivāścābruvanyadā / tadā mṛgāṅkadattastamapṛcchacchrutadhiṃ dvijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदासीन इव ब्रह्मंस्तूष्णीमेवं स्थितो ऽसि किम् । किमेतदेवाभिमतं तवाप्युत न वा वद

udāsīna iva brahmaṃstūṣṇīmevaṃ sthito 'si kim / kimetadevābhimataṃ tavāpyuta na vā vada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः श्रुतधिराह स्म यदि श्रोष्यसि वच्मि तत् । गन्तव्यं कर्मसेनस्य गृहेष्विति मतिर्मम

tataḥ śrutadhirāha sma yadi śroṣyasi vacmi tat / gantavyaṃ karmasenasya gṛheṣviti matirmama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशाठ्येन हि संदिष्टमेतत्तेनान्यथा कथम् । सुतापहारे स बली युद्धं त्यक्त्वा गृहं व्रजेत्

aśāṭhyena hi saṃdiṣṭametattenānyathā katham / sutāpahāre sa balī yuddhaṃ tyaktvā gṛhaṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सबलस्य च किं कुर्यात्प्राप्तस्यापि गृहं स ते । प्रीतिस्तु तत्र यातस्य भवेत्तेन समं तव

sabalasya ca kiṃ kuryātprāptasyāpi gṛhaṃ sa te / prītistu tatra yātasya bhavettena samaṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहायो ऽग्रे स च स्यान्नः स्नेहेन दुहितुः पुनः । नेच्छत्यविधिनोद्वाहं तेनैवं वक्ति तत्त्वतः

sahāyo 'gre sa ca syānnaḥ snehena duhituḥ punaḥ / necchatyavidhinodvāhaṃ tenaivaṃ vakti tattvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्युक्तं गमनं तत्रेत्य् उक्ते श्रुतधिना तदा । साधु साध्विति तत्रोचुः सर्वे श्रद्धाय तद्वचः

tadyuktaṃ gamanaṃ tatrety ukte śrutadhinā tadā / sādhu sādhviti tatrocuḥ sarve śraddhāya tadvacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मृगाङ्कदत्तस्तानवोचत्सर्वमस्त्वदः । किं तु तातं विनाम्बां च विवाहो मे न रोचते

tato mṛgāṅkadattastānavocatsarvamastvadaḥ / kiṃ tu tātaṃ vināmbāṃ ca vivāho me na rocate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदम्बातातयोः कश्चिद् आह्वानाय व्रजत्व् इतः । बुद्ध्वा च तदभिप्रायं करिष्यामो यथोचितम्

tadambātātayoḥ kaścid āhvānāya vrajatv itaḥ / buddhvā ca tadabhiprāyaṃ kariṣyāmo yathocitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यूचिवान् स संमन्त्र्य पित्रोः पार्श्वं स्वमन्त्रिणम् । तत्रस्थ एव व्यसृजद्वीरो भीमपराक्रमम्

ityūcivān sa saṃmantrya pitroḥ pārśvaṃ svamantriṇam / tatrastha eva vyasṛjadvīro bhīmaparākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च तत्रायोध्यायां पुरि राजा स तत्पिता । कालेनामरदत्तस्तज्ज्ञातवांस् तस्य लोकतः

tāvac ca tatrāyodhyāyāṃ puri rājā sa tatpitā / kālenāmaradattastajjñātavāṃs tasya lokataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगाङ्कदत्तस्य कृतं देशनिर्वासनप्रदम् । विनीतमतिना मिथ्या राजपुत्रस्य पैशुनम्

mṛgāṅkadattasya kṛtaṃ deśanirvāsanapradam / vinītamatinā mithyā rājaputrasya paiśunam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कुमन्त्रिणं कोपात्तं निहत्य स सान्वयम् । पुत्रनिर्वासनोदग्रदुःखकष्टामगाद्दशाम्

tataḥ kumantriṇaṃ kopāttaṃ nihatya sa sānvayam / putranirvāsanodagraduḥkhakaṣṭāmagāddaśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्गत्य च पुरीबाह्ये तस्थावायतने हरेः । राजा स नन्दिग्रामाख्ये चरन्दारैः समं तपः

nirgatya ca purībāhye tasthāvāyatane hareḥ / rājā sa nandigrāmākhye carandāraiḥ samaṃ tapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्थिते चिरात्तस्मिन्स चारावेदितागमः । अयोध्यां प्राप वाताश्ववेगाद्भीमपराक्रमः

tatra sthite cirāttasminsa cārāveditāgamaḥ / ayodhyāṃ prāpa vātāśvavegādbhīmaparākramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.