Somadeva: Kathasaritsagara 12.3

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे शशाङ्कवतीलम्बके द्वितीयस् तरङ्गः । तृतीयस् तरङ्गः । एवं मृगाङ्कदत्तो ऽत्र कर्मसेननृपात्मजाम् । तां शशाङ्कवतीं प्राप्तुकामो वेतालवर्णिताम्

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare śaśāṅkavatīlambake dvitīyas taraṅgaḥ / tṛtīyas taraṅgaḥ / evaṃ mṛgāṅkadatto 'tra karmasenanṛpātmajām / tāṃ śaśāṅkavatīṃ prāptukāmo vetālavarṇitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्तुमुज्जयिनीं गुप्तं स्वनगर्या निविर्गमम् । महाव्रतिकवेषेण सो ऽमन्त्रयत मन्त्रिभिः

gantumujjayinīṃ guptaṃ svanagaryā nivirgamam / mahāvratikaveṣeṇa so 'mantrayata mantribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदिदेश च खट्वाङ्गकपालादिसमाहृतौ । स राजपुत्रः सचिवं स्वैर् अं भीमपराक्रमम्

ādideśa ca khaṭvāṅgakapālādisamāhṛtau / sa rājaputraḥ sacivaṃ svair aṃ bhīmaparākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन तच् चाहृतं स्वस्मिन् गृहे चारादबुध्यत । मृगाङ्कदत्तस्य पितुर् मन्त्री मुख्यो ऽत्र भूपतेः

tena tac cāhṛtaṃ svasmin gṛhe cārādabudhyata / mṛgāṅkadattasya pitur mantrī mukhyo 'tra bhūpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कालं चात्र सो ऽकस्मात् संचरन् हर्म्यपृष्ठतः । मृगाङ्कदत्तस् ताम्बूलनिष्ठीवनरसं जहौ

tatkālaṃ cātra so 'kasmāt saṃcaran harmyapṛṣṭhataḥ / mṛgāṅkadattas tāmbūlaniṣṭhīvanarasaṃ jahau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च तस्यापतन्मूर्ध्नि दैवात्तत्पितृमन्त्रिणः । अदृष्टस्य किलाधस्तात्तेन मार्गेण गच्छतः

sa ca tasyāpatanmūrdhni daivāttatpitṛmantriṇaḥ / adṛṣṭasya kilādhastāttena mārgeṇa gacchataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्वा मृगाङ्कदत्तेन मुक्तं निष्ठीवनं स तत् । मन्त्री परिभवक्रोधं कृतस्नानो हृदि न्यधात्

buddhvā mṛgāṅkadattena muktaṃ niṣṭhīvanaṃ sa tat / mantrī paribhavakrodhaṃ kṛtasnāno hṛdi nyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथात्रामरदत्तस्य राज्ञो दैवाद्विषूचिका । मृगाङ्कदत्तजनकस्यान्येद्युरुदपद्यत

athātrāmaradattasya rājño daivādviṣūcikā / mṛgāṅkadattajanakasyānyedyurudapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सो ऽवसरं लब्ध्वा मन्त्री तं विजने नृपम् । सहसोद् भूतरोगार्तमवदद्याचिताभयः

tataḥ so 'vasaraṃ labdhvā mantrī taṃ vijane nṛpam / sahasod bhūtarogārtamavadadyācitābhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिचारः प्रभो भीमपराक्रमगृहे तव । मृगाङ्कदत्तेनारब्धः कर्तुं तेनासि पीडितः

abhicāraḥ prabho bhīmaparākramagṛhe tava / mṛgāṅkadattenārabdhaḥ kartuṃ tenāsi pīḍitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया चारमुखाज्ज्ञातं प्रत्यक्षं तच् च दृश्यते । तन्निराकुरु देशात्तं देहाद्व्याधिमिवात्मजम्

mayā cāramukhājjñātaṃ pratyakṣaṃ tac ca dṛśyate / tannirākuru deśāttaṃ dehādvyādhimivātmajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स समुद्भ्रान्तः प्राहिणोत्तदवेक्षणे । निजं सेनापतिं भीमपराक्रमगृहं नृपः

tac chrutvā sa samudbhrāntaḥ prāhiṇottadavekṣaṇe / nijaṃ senāpatiṃ bhīmaparākramagṛhaṃ nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च केशकलापादि लब्ध्वा सेनापतिस् ततः । आनीय तत्क्षणं तस्मै राज्ञे साक्षाददर्शयत्

sa ca keśakalāpādi labdhvā senāpatis tataḥ / ānīya tatkṣaṇaṃ tasmai rājñe sākṣādadarśayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यलुब्धः स पुत्रो मे द्रोही निर्वास्यतामितः । नगर्याः सहितो ऽमात्यैस्त्वयाद्यैवाविलम्बितम्

rājyalubdhaḥ sa putro me drohī nirvāsyatāmitaḥ / nagaryāḥ sahito 'mātyaistvayādyaivāvilambitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादिशत्स तं क्रुद्धो राजा सेनापतिं ततः । आश्वस्तो वेत्ति कुसृतिं प्रभुः को हि स्वमन्त्रिणाम्

ityādiśatsa taṃ kruddho rājā senāpatiṃ tataḥ / āśvasto vetti kusṛtiṃ prabhuḥ ko hi svamantriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽथ सेनापतिर्गत्वा राजादेशं निवेद्य तम् । मृगाङ्कदत्तं सामात्यं नगर्या निरकालयत्

so 'tha senāpatirgatvā rājādeśaṃ nivedya tam / mṛgāṅkadattaṃ sāmātyaṃ nagaryā nirakālayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽप्य् अपेक्षितसंपत्तिर्हृष्टो ऽर्चितविनायकः । मृगाङ्कदत्तो मनसा प्रणम्य पितरौ ततः

so 'py apekṣitasaṃpattirhṛṣṭo 'rcitavināyakaḥ / mṛgāṅkadatto manasā praṇamya pitarau tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयोध्यातो विनिर्गत्य दूरं तान्सहयायिनः । प्रचण्डशक्तिप्रमुखानुवाच दश मन्त्रिणः

ayodhyāto vinirgatya dūraṃ tānsahayāyinaḥ / pracaṇḍaśaktipramukhānuvāca daśa mantriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिरक्षितनामास्ति किराताधिपतिर्महान् । सब्रह्मचारी विद्यासु स च बालसुहृन्मम

śaktirakṣitanāmāsti kirātādhipatirmahān / sabrahmacārī vidyāsu sa ca bālasuhṛnmama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युद्धबन्दीकृतेन प्राक्स हि पित्रात्ममुक्तये । नियमाय प्रतिनिधिस्तातस्येह समर्प्यत

yuddhabandīkṛtena prāksa hi pitrātmamuktaye / niyamāya pratinidhistātasyeha samarpyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृते पितरि चोद्भूतगोत्रजः स्वबलेन सः । मद्विज्ञप्तेन तातेन पित्र्ये राज्ये ऽधिरोपितः

mṛte pitari codbhūtagotrajaḥ svabalena saḥ / madvijñaptena tātena pitrye rājye 'dhiropitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तस्य निकटं तावद्गच्छामः सुहृदस् ततः । क्रमेणोज्जयिनीं यामस्तां शशाङ्कवतीं प्रति

tattasya nikaṭaṃ tāvadgacchāmaḥ suhṛdas tataḥ / krameṇojjayinīṃ yāmastāṃ śaśāṅkavatīṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवांस् तथेत्य् उक्तवद्भिस्तैः सचिवैः सह । प्रययौ स ततः प्राप सायं चैकां महाटवीम्

ity uktavāṃs tathety uktavadbhistaiḥ sacivaiḥ saha / prayayau sa tataḥ prāpa sāyaṃ caikāṃ mahāṭavīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां निर्वृक्षतोयायां कृच्छ्रादेकमवाप सः । तीरोपान्तप्ररूढैकशुष्कपादपकं सरः

tasyāṃ nirvṛkṣatoyāyāṃ kṛcchrādekamavāpa saḥ / tīropāntaprarūḍhaikaśuṣkapādapakaṃ saraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्सांध्यमनुष्ठाय विधिं पीत्वा जलानि सः । श्रान्तः सुष्वाप सामात्यस् तस्य शुष्कतरोरधः

tasminsāṃdhyamanuṣṭhāya vidhiṃ pītvā jalāni saḥ / śrāntaḥ suṣvāpa sāmātyas tasya śuṣkataroradhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्रौ च चन्द्रशुभ्रायां प्रबुद्धः स ददर्श तम् । शुष्कवृक्षं दलैः पुष्पैः फलैश्चापूरितं क्रमात्

rātrau ca candraśubhrāyāṃ prabuddhaḥ sa dadarśa tam / śuṣkavṛkṣaṃ dalaiḥ puṣpaiḥ phalaiścāpūritaṃ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्वानि च फलान्यस्य पतन्त्यालोक्य तत्क्षणम् । प्रबोध्य दर्शयाम् आस सचिवेभ्यस् तदद्भुतम्

pakvāni ca phalānyasya patantyālokya tatkṣaṇam / prabodhya darśayām āsa sacivebhyas tadadbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तैर् विस्मयाविष्टैः क्षुधितैः सह तानि सः । फलानि तस्य सुस्वादुरसानि बुभुजे तरोः

tatas tair vismayāviṣṭaiḥ kṣudhitaiḥ saha tāni saḥ / phalāni tasya susvādurasāni bubhuje taroḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्तवत्सु च तेष्व् अत्र पश्यत्स्वेवाखिलेषु सः । शुष्कवृक्षः क्षणाद्विप्रकुमारः समपद्यत

bhuktavatsu ca teṣv atra paśyatsvevākhileṣu saḥ / śuṣkavṛkṣaḥ kṣaṇādviprakumāraḥ samapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्ठो मृगाङ्कदत्तेन विस्मितेनाथ सो ऽब्रवीत् । दमधिर् नाम को ऽप्यासीदयोध्यायां द्विजोत्तमः

pṛṣṭho mṛgāṅkadattena vismitenātha so 'bravīt / damadhir nāma ko 'pyāsīdayodhyāyāṃ dvijottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याहं श्रुतधिर् नाम पुत्रः स च मया सह । दुर्भिक्षे मृतजानिः सन् भ्रमन् प्रापद् इमां भुवम्

tasyāhaṃ śrutadhir nāma putraḥ sa ca mayā saha / durbhikṣe mṛtajāniḥ san bhraman prāpad imāṃ bhuvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह केनापि दत्तानि प्राप्य पञ्च फलानि सः । क्षुत्क्षामस् त्रीणि मे प्रादाद्द्वे चास्थापयद् आत्मने

iha kenāpi dattāni prāpya pañca phalāni saḥ / kṣutkṣāmas trīṇi me prādāddve cāsthāpayad ātmane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्नातुं सरस् तोयं गते तस्मिन् फलान्य् अहम् । तानीह भुक्त्वा निःशेषाण्य् अकार्षं व्याजसुप्तकम्

tataḥ snātuṃ saras toyaṃ gate tasmin phalāny aham / tānīha bhuktvā niḥśeṣāṇy akārṣaṃ vyājasuptakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽथ स्नात्वागतो बुद्ध्वा छद्मतः काष्ठवत्स्थितम् । मां शप्तवान् भवेहैव शुष्कवृक्षः सरस्तटे

so 'tha snātvāgato buddhvā chadmataḥ kāṣṭhavatsthitam / māṃ śaptavān bhavehaiva śuṣkavṛkṣaḥ sarastaṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्रौ च ते पुष्पफलं चन्द्रवत्यां भविष्यति । तर्पयित्वातिथीञ्जातु फलैः शापाद्विमोक्षसे

rātrau ca te puṣpaphalaṃ candravatyāṃ bhaviṣyati / tarpayitvātithīñjātu phalaiḥ śāpādvimokṣase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पित्राभिशप्तो ऽहं सद्यः शुष्कद्रुमो ऽभवम् । युष्मद्भुक्तफलश्चाद्य चिरान्मुक्तो ऽस्मि शापतः

iti pitrābhiśapto 'haṃ sadyaḥ śuṣkadrumo 'bhavam / yuṣmadbhuktaphalaścādya cirānmukto 'smi śāpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तनिजवृत्तान्तं पृच्छन्तं श्रुतधिं ततः । मृगाङ्कदत्तो ऽपि स तं स्ववृत्तान्तमबोधयत्

ity uktanijavṛttāntaṃ pṛcchantaṃ śrutadhiṃ tataḥ / mṛgāṅkadatto 'pi sa taṃ svavṛttāntamabodhayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सो ऽबान्धवो नीतावधीति श्रुतधिर्द्विजः । मृगाङ्कदत्ताद्वृतवान्वरं तदनुयायिताम्

tataḥ so 'bāndhavo nītāvadhīti śrutadhirdvijaḥ / mṛgāṅkadattādvṛtavānvaraṃ tadanuyāyitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो नीत्वा निशां प्रातस्तेन श्रुतधिना सह । मृगाङ्कदत्तः स ततः प्रतस्थे सचिवान्वितः

tato nītvā niśāṃ prātastena śrutadhinā saha / mṛgāṅkadattaḥ sa tataḥ pratasthe sacivānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छंश् च स प्राप्य वनं करिमण्डितसंज्ञकम् । ददर्श पुरुषान् पञ्च भूरिकेशान् दुराकृतीन्

gacchaṃś ca sa prāpya vanaṃ karimaṇḍitasaṃjñakam / dadarśa puruṣān pañca bhūrikeśān durākṛtīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेत्य प्रश्रयात्ते च तमूचुर्जातविस्मयम् । काशिपुर्यां वयं जाता विप्रा धेनूपजीविनः

upetya praśrayātte ca tamūcurjātavismayam / kāśipuryāṃ vayaṃ jātā viprā dhenūpajīvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ऽवग्रहप्लुष्टतृणात्ततो देशादिदं वनम् । आगताः स्मो बहुतृणं दुर्भिक्षे सह धेनुभिः

te 'vagrahapluṣṭatṛṇāttato deśādidaṃ vanam / āgatāḥ smo bahutṛṇaṃ durbhikṣe saha dhenubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह च प्राप्तमस्माभिर् वापीवारि रसायनम् । तीररूढद्रुमभ्रश्यत्त्रिफलानित्यभावितम्

iha ca prāptamasmābhir vāpīvāri rasāyanam / tīrarūḍhadrumabhraśyattriphalānityabhāvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबतां तत्सदास्माकमेषां क्षीरभुजां सताम् । पञ्च वर्षशतान्यस्मिह्न्व्यतीतान्यजने वने

pibatāṃ tatsadāsmākameṣāṃ kṣīrabhujāṃ satām / pañca varṣaśatānyasmihnvyatītānyajane vane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनेदृशा वयं देव यूयं चातिथयो ऽधुना । अस्माभिर् दैवतः प्राप्तास्तदेतास्माकमाश्रमम्

tenedṛśā vayaṃ deva yūyaṃ cātithayo 'dhunā / asmābhir daivataḥ prāptāstadetāsmākamāśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तैर् अर्थितो गत्वा सानुगः स तदाश्रमम् । मृगाङ्कदत्तः क्षीरादिभोजी तदनयद्दिनम्

iti tair arthito gatvā sānugaḥ sa tadāśramam / mṛgāṅkadattaḥ kṣīrādibhojī tadanayaddinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्थितश् च ततः प्रातरन्यान्य् अपि विलोकयन् । कौतुकानि स संप्राप किरातविषयं क्रमात्

prasthitaś ca tataḥ prātaranyāny api vilokayan / kautukāni sa saṃprāpa kirātaviṣayaṃ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राहिणोच्छ्रुतधिं चात्र स्वागमावेदनास्य सः । तं किरातपतिं मित्त्रं शक्तिरक्षितकं प्रति

prāhiṇocchrutadhiṃ cātra svāgamāvedanāsya saḥ / taṃ kirātapatiṃ mittraṃ śaktirakṣitakaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि बुद्ध्वा किरातेशो निर्गत्याग्रे तमानतः । मृगाङ्कदत्तं सामात्यं पुरं प्रावेशयन्निजम्

so 'pi buddhvā kirāteśo nirgatyāgre tamānataḥ / mṛgāṅkadattaṃ sāmātyaṃ puraṃ prāveśayannijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तेनोपचरितस्तस्थौ तत्र स कांश्चन । मृगाङ्कदत्तो दिवसानुक्तागमनकारणः

tatastenopacaritastasthau tatra sa kāṃścana / mṛgāṅkadatto divasānuktāgamanakāraṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वकार्ये प्राप्तकालं च साहाय्ये शक्तिरक्षितम् । स्थापयित्वात्र सज्जं तमामन्त्र्य च नृपात्मजः

svakārye prāptakālaṃ ca sāhāyye śaktirakṣitam / sthāpayitvātra sajjaṃ tamāmantrya ca nṛpātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातिष्ठत स पुण्याहे पुनरुज्जयिनीं प्रति । शशाङ्कवत्या हृतधीरात्मना द्वादशस् ततः

prātiṣṭhata sa puṇyāhe punarujjayinīṃ prati / śaśāṅkavatyā hṛtadhīrātmanā dvādaśas tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छंश् च सो ऽटवीं प्राप्य शून्यां तरुतलस्थितम् । तपस्विनं ददर्शैकं भस्माजिनजटाभृतम्

gacchaṃś ca so 'ṭavīṃ prāpya śūnyāṃ tarutalasthitam / tapasvinaṃ dadarśaikaṃ bhasmājinajaṭābhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निराश्रमपदे ऽरण्ये किमेकाकीह तिष्ठसि । भगवन्नित्य् उपागम्य स तं पप्रच्छ सानुगः

nirāśramapade 'raṇye kimekākīha tiṣṭhasi / bhagavannity upāgamya sa taṃ papraccha sānugaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽथ तं तापसो ऽवादीदहं शिष्यो महागुरोः । शुद्धकीर्त्यभिधानस्य नानामन्त्रौघसिद्धिमान्

so 'tha taṃ tāpaso 'vādīdahaṃ śiṣyo mahāguroḥ / śuddhakīrtyabhidhānasya nānāmantraughasiddhimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं कदाप्यकरवं स्वस्थावेशं प्रसङ्गतः । शुभलक्षणमासाद्य कंचित्क्षत्रकुमारकम्

so 'haṃ kadāpyakaravaṃ svasthāveśaṃ prasaṅgataḥ / śubhalakṣaṇamāsādya kaṃcitkṣatrakumārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कुमारः समाविष्टः पृष्टो नानाविधानि मे । सिद्धौषधिरसक्षेत्राण्युदीर्येदमथाब्रवीत्

sa kumāraḥ samāviṣṭaḥ pṛṣṭo nānāvidhāni me / siddhauṣadhirasakṣetrāṇyudīryedamathābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्तीहोत्तरदिग्भागे केवलः शिंशपातरुः । विन्ध्याटव्यामधश्चास्य नागेन्द्रभवनं महत्

astīhottaradigbhāge kevalaḥ śiṃśapātaruḥ / vindhyāṭavyāmadhaścāsya nāgendrabhavanaṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् चार्द्रधूलिप्रच्छन्नजलं सदुपलक्ष्यते । मध्याह्ने हंसमिथुनौः क्रीडद्भिः साम्बुसारसैः

tac cārdradhūlipracchannajalaṃ sadupalakṣyate / madhyāhne haṃsamithunauḥ krīḍadbhiḥ sāmbusārasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र पारावताख्यो ऽस्ति नाम्ना नागवरो बली । तस्य देवासुररणात्प्राप्तः खड्गो ऽस्त्यनुत्तमः

tatra pārāvatākhyo 'sti nāmnā nāgavaro balī / tasya devāsuraraṇātprāptaḥ khaḍgo 'styanuttamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैदूर्यकान्तिर् नाम्ना तं खड्गं प्राप्नोति यो नरः । स सिद्धाधिपतिर् भूत्वा विचरत्यपराजितः

vaidūryakāntir nāmnā taṃ khaḍgaṃ prāpnoti yo naraḥ / sa siddhādhipatir bhūtvā vicaratyaparājitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चासिः प्राप्यते वीरैः सहायैर् इत्य् उदीरिते । तेनाविष्टेन तस्याहमथाकार्षं विसर्जनम्

sa cāsiḥ prāpyate vīraiḥ sahāyair ity udīrite / tenāviṣṭena tasyāhamathākārṣaṃ visarjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽन्यविमुखः खड्गं प्रेप्सुस्तं पृथिवीमहम् । भ्रान्त्वा सहायान् अप्राप्य खिन्नो मर्तुम् इहागतः

tato 'nyavimukhaḥ khaḍgaṃ prepsustaṃ pṛthivīmaham / bhrāntvā sahāyān aprāpya khinno martum ihāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन्मृगाङ्कदत्तो ऽत्र श्रुत्वा तस्मात्स तापसात् । अहं सहायः सामात्यस् तवेति तम् अभाषत

etanmṛgāṅkadatto 'tra śrutvā tasmātsa tāpasāt / ahaṃ sahāyaḥ sāmātyas taveti tam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चाभिनन्द्य तत्तेन सानुगेन समं ययौ । तस्य नागस्य भवनं पादलेपेन तापसः

sa cābhinandya tattena sānugena samaṃ yayau / tasya nāgasya bhavanaṃ pādalepena tāpasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राभिज्ञानसंप्राप्ते मन्त्रबद्धासु दिक्षु च । रात्रौ मृगाङ्कदत्तादीन्स्थापयित्वाभिमन्त्रितैः

tatrābhijñānasaṃprāpte mantrabaddhāsu dikṣu ca / rātrau mṛgāṅkadattādīnsthāpayitvābhimantritaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्षपैः प्रकटीकृत्य क्षिप्तैस्तद्धूलितो जलम् । स नागदमनैर् मन्त्रैर् होमं कर्तुं प्रचक्रमे

sarṣapaiḥ prakaṭīkṛtya kṣiptaistaddhūlito jalam / sa nāgadamanair mantrair homaṃ kartuṃ pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विघ्नांश्चोत्पातमेघादीन्मन्त्रशक्त्या जिगाय सः । ततो ऽत्र निर्ययौ तस्माद् दिव्या स्त्री शिंशपातरोः

vighnāṃścotpātameghādīnmantraśaktyā jigāya saḥ / tato 'tra niryayau tasmād divyā strī śiṃśapātaroḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोहमन्त्रं पठन्तीव सा रत्नाभरणारवैः । उपेत्य तं क्षणाच्चक्रे कटाक्षक्षतमानसम्

mohamantraṃ paṭhantīva sā ratnābharaṇāravaiḥ / upetya taṃ kṣaṇāccakre kaṭākṣakṣatamānasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृतधैर् या च सा तस्य समालिङ्ग्य घनस्तनी । हस्ताद्विस्मृतमन्त्रस्य होमभाण्डमपातयत्

hṛtadhair yā ca sā tasya samāliṅgya ghanastanī / hastādvismṛtamantrasya homabhāṇḍamapātayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लब्धान्तरश् च तत्कालं स नागो भवनात्ततः । पारावताख्यः कल्पान्तघनाघन इवोदगात्

labdhāntaraś ca tatkālaṃ sa nāgo bhavanāttataḥ / pārāvatākhyaḥ kalpāntaghanāghana ivodagāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा नयनज्वालाघोरं गर्जितदारुणम् । स नष्टदिव्यनारीको हृत्स्फोटं प्राप तापसः

taṃ dṛṣṭvā nayanajvālāghoraṃ garjitadāruṇam / sa naṣṭadivyanārīko hṛtsphoṭaṃ prāpa tāpasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्विनष्टे तस्यात्र कृतसाहायकान्स तान् । नागो मृगाङ्कदत्तादीनशपच्छान्तवैकृतः

tasminvinaṣṭe tasyātra kṛtasāhāyakānsa tān / nāgo mṛgāṅkadattādīnaśapacchāntavaikṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युष्माभिर् एतत् संघातात् कृतं निष्कारणं यतः । विप्रयुक्तास्ततो ऽन्योन्यं कंचित्कालं भविष्यथ

yuṣmābhir etat saṃghātāt kṛtaṃ niṣkāraṇaṃ yataḥ / viprayuktāstato 'nyonyaṃ kaṃcitkālaṃ bhaviṣyatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वान्तर्हिते नागे सर्वे ते तत्र तत्क्षणम् । ध्वान्तरुद्धदृशो ध्वस्तशब्दश्रवणशक्तयः

ity uktvāntarhite nāge sarve te tatra tatkṣaṇam / dhvāntaruddhadṛśo dhvastaśabdaśravaṇaśaktayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जग्मुर्मृगाङ्कदत्ताद्या विप्रयुक्ता यतस् ततः । शापप्रभावात् क्रोशन्तिश् चिन्वन्तश् च परस्परम्

jagmurmṛgāṅkadattādyā viprayuktā yatas tataḥ / śāpaprabhāvāt krośantiś cinvantaś ca parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगाङ्कदत्तश् च ततः स गते रात्रिविभ्रमे । भ्राम्यन्नितस्ततो ऽटव्यां तत्रासीत्सचिवैर् विना

mṛgāṅkadattaś ca tataḥ sa gate rātrivibhrame / bhrāmyannitastato 'ṭavyāṃ tatrāsītsacivair vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतेष्व् एवं च मासेषु द्वित्रेष्व् अत्राथ तस्य सः । अकस्माच् छ्रुतधिर्विप्रो विचिन्वन् प्रापद् अन्तिकम्

gateṣv evaṃ ca māseṣu dvitreṣv atrātha tasya saḥ / akasmāc chrutadhirvipro vicinvan prāpad antikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पादपतितः साश्रुः श्रुतधिस्तं कृतादरम् । स्वमन्त्रिवार्तां पृच्छन्तं समाश्वास्यैवम् अभ्यधात्

sa pādapatitaḥ sāśruḥ śrutadhistaṃ kṛtādaram / svamantrivārtāṃ pṛcchantaṃ samāśvāsyaivam abhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दृष्टास्ते मया किं तु जाने यास्यन्ति ते प्रभो । पुरीमुज्जयिनीं सैव गन्तव्या वर्तते हि वः

na dṛṣṭāste mayā kiṃ tu jāne yāsyanti te prabho / purīmujjayinīṃ saiva gantavyā vartate hi vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याद्युक्तवता तेन प्रेरितस्तद्युतो ऽथ सः । मृगाङ्कदत्तः शनकैः प्रायादुज्जयिनीं प्रति

ityādyuktavatā tena preritastadyuto 'tha saḥ / mṛgāṅkadattaḥ śanakaiḥ prāyādujjayinīṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छन्स्तोकैश् च दिवसैर् मार्गेणाशङ्कितागतम् । हृष्टो विमलबुद्धिं स संप्राप निजमन्त्रिणम्

gacchanstokaiś ca divasair mārgeṇāśaṅkitāgatam / hṛṣṭo vimalabuddhiṃ sa saṃprāpa nijamantriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दर्शनोद्वाष्पदृशं प्रणतं परिरभ्य सः । उपवेश्य च पप्रच्छ वार्तामितरमन्त्रिणाम्

taddarśanodvāṣpadṛśaṃ praṇataṃ parirabhya saḥ / upaveśya ca papraccha vārtāmitaramantriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विमलबुद्धिस्तं भृत्यप्रियम् उवाच सः । न जाने देव कस्तेषु क्व गतो नागशापतः

tato vimalabuddhistaṃ bhṛtyapriyam uvāca saḥ / na jāne deva kasteṣu kva gato nāgaśāpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं तु तान् प्राप्स्यसीत्य् एतद् यथा जाने तथा शृणु । तदाहं नागपाशेन दूराकृष्टः परिभ्रमन्

tvaṃ tu tān prāpsyasīty etad yathā jāne tathā śṛṇu / tadāhaṃ nāgapāśena dūrākṛṣṭaḥ paribhraman

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अटव्याः पूर्वदिग्भागे क्लान्तः केनापि साधुना । आश्रमं प्रापितो ऽभूवं महर्षेर्ब्रह्मदण्डिनः

aṭavyāḥ pūrvadigbhāge klāntaḥ kenāpi sādhunā / āśramaṃ prāpito 'bhūvaṃ maharṣerbrahmadaṇḍinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तेनर्षिणा दत्तैः फलाम्भोभिर् गतक्लमः । पर्यटन्नाश्रमादारादद्राक्षं बृहतीं गुहाम्

tatra tenarṣiṇā dattaiḥ phalāmbhobhir gataklamaḥ / paryaṭannāśramādārādadrākṣaṃ bṛhatīṃ guhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविश्य कौतुकात्तस्यां दृष्ट्वान्तर्मणिमन्दिरम् । प्रवृत्तवानहं जालगवाक्षैस् तत्र वीक्षितुम्

praviśya kautukāttasyāṃ dṛṣṭvāntarmaṇimandiram / pravṛttavānahaṃ jālagavākṣais tatra vīkṣitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत् स्थितान्तश् चक्रं स्त्री भ्रामयन्ती सभृङ्गकम् । भृङ्गास्ते ऽथाश्रिता भेदेनात्रस्थौ वृषगर्दभौ

tāvat sthitāntaś cakraṃ strī bhrāmayantī sabhṛṅgakam / bhṛṅgāste 'thāśritā bhedenātrasthau vṛṣagardabhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभ्यां च वान्तौ क्षीरासृक्फेनौ पीत्वा यथाश्रयम् । द्वये सितासिता भूत्वा जातास्ते जालकारकाः

tābhyāṃ ca vāntau kṣīrāsṛkphenau pītvā yathāśrayam / dvaye sitāsitā bhūtvā jātāste jālakārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वविष्ठाभिस्ततस् तैश् च द्विविधैर् विविधाः कृताः । जालपाशाः सुपुष्पैश् च विषपुष्पैश् च संगताः

svaviṣṭhābhistatas taiś ca dvividhair vividhāḥ kṛtāḥ / jālapāśāḥ supuṣpaiś ca viṣapuṣpaiś ca saṃgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषु पाशेषु ते सक्ता जालकारा यथासुखम् । श्वेतकृष्णोभयमुखेनैत्य दष्टा महाहिना

teṣu pāśeṣu te saktā jālakārā yathāsukham / śvetakṛṣṇobhayamukhenaitya daṣṭā mahāhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानाघटेष्व् अथ क्षिप्तास् तया नार्या समुत्थिताः । पुनस् तथैव तान् एव पाशाञ् श्लिष्ट्वा यथातथम्

nānāghaṭeṣv atha kṣiptās tayā nāryā samutthitāḥ / punas tathaiva tān eva pāśāñ śliṣṭvā yathātatham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषोद्वेगाच् च तत्पुष्पजालस्थेष्वारटत्स्वथ । अन्ये ऽपि ते ऽन्यजालस्थाः प्रवृत्ताः क्रन्दितुं तदा

viṣodvegāc ca tatpuṣpajālastheṣvāraṭatsvatha / anye 'pi te 'nyajālasthāḥ pravṛttāḥ krandituṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छब्दभग्नध्यानेन तत्रस्थेन कृपालुना । केनापि भालतो मुक्ता ततो ज्वाला तपस्विना

tacchabdabhagnadhyānena tatrasthena kṛpālunā / kenāpi bhālato muktā tato jvālā tapasvinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया निर्दग्धपाशास्ते दण्डं सुषिरवैद्रुमम् । प्रविश्यैव तदूर्ध्वस्थे लीना ज्योतिषि भास्वरे

tayā nirdagdhapāśāste daṇḍaṃ suṣiravaidrumam / praviśyaiva tadūrdhvasthe līnā jyotiṣi bhāsvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत्क्वापि गता सा स्त्री सचक्रवृषगर्दभा । तद्दृष्ट्वा विस्मितो यावत् स्थितो ऽहं तत्र पर्यटन्

tāvatkvāpi gatā sā strī sacakravṛṣagardabhā / taddṛṣṭvā vismito yāvat sthito 'haṃ tatra paryaṭan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत् पुष्करिणीं हृद्यामपश्यं भृङ्गनादितैः । इहाप्यागत्य वीक्षस्वेत्याह्वयन्तीमिवाम्बुजैः

tāvat puṣkariṇīṃ hṛdyāmapaśyaṃ bhṛṅganāditaiḥ / ihāpyāgatya vīkṣasvetyāhvayantīmivāmbujaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीरोपविष्टस् तस्याश् च वीक्षे यावद्वनं महत् । जालान्तरे वने चैको लुब्धकस् तत्र तेन च

tīropaviṣṭas tasyāś ca vīkṣe yāvadvanaṃ mahat / jālāntare vane caiko lubdhakas tatra tena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशबाहुरवाप्यैकः सिंहपोतो विवर्ध्य च । अनायत्त इति क्रोधाद्वनात्तस्मात्प्रवासितः

daśabāhuravāpyaikaḥ siṃhapoto vivardhya ca / anāyatta iti krodhādvanāttasmātpravāsitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि सिंहः समाकर्ण्य सिंहाः शब्दं वनान्तरे । तत्र गच्छन्महावातेनावकीर्णभुजः कृतः

so 'pi siṃhaḥ samākarṇya siṃhāḥ śabdaṃ vanāntare / tatra gacchanmahāvātenāvakīrṇabhujaḥ kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो लम्बोदरेणैत्य पुंसारोपितबाहुकः । संपादितः स यातस्तद्वनं केसरिणीकृते

tato lambodareṇaitya puṃsāropitabāhukaḥ / saṃpāditaḥ sa yātastadvanaṃ kesariṇīkṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तस्याः कृते क्लेशमनुभूय वनान्तरे । प्रागात्तां प्राप्य तद्युक्तः स निजं वनमागतः

tatra tasyāḥ kṛte kleśamanubhūya vanāntare / prāgāttāṃ prāpya tadyuktaḥ sa nijaṃ vanamāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सभार्यमागतं तं च दृष्ट्वैव करिमर्दनम् । वनं समर्प्य तत्तस्मै लुब्धकः स ततो गतः

sabhāryamāgataṃ taṃ ca dṛṣṭvaiva karimardanam / vanaṃ samarpya tattasmai lubdhakaḥ sa tato gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदप्य् अहमालोक्य गत्वाश्रमपदं ततः । उभयं तन्महाश्चर्यमवोचं ब्रह्मदण्डिने

etadapy ahamālokya gatvāśramapadaṃ tataḥ / ubhayaṃ tanmahāścaryamavocaṃ brahmadaṇḍine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽथ प्रीत्या त्रिकालज्ञो मुनिर्मामेवम् अभ्यधात् । धन्यो ऽसि दर्शितं सर्वं प्रसन्नेनेश्वरेण ते

so 'tha prītyā trikālajño munirmāmevam abhyadhāt / dhanyo 'si darśitaṃ sarvaṃ prasanneneśvareṇa te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या दृष्टा स्त्री त्वया तत्र सा माया भ्रमितं च यत् । तया संसारचक्रं तद्ये भृङ्गास्ते च जन्तवः

yā dṛṣṭā strī tvayā tatra sā māyā bhramitaṃ ca yat / tayā saṃsāracakraṃ tadye bhṛṅgāste ca jantavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृषगर्दभरूपौ तौ धर्माधर्मौ पृथक्पृथक् । श्रितास्तद्बान्तदुग्धासृग्रूपे सुकृतदुष्कृते

vṛṣagardabharūpau tau dharmādharmau pṛthakpṛthak / śritāstadbāntadugdhāsṛgrūpe sukṛtaduṣkṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वास्वाश्रयोत्थे संसेव्य भूत्वा च श्वेतकल्मषाः । द्विविधा जालकाराभ विष्टब्धा निजवीर्यतः

svāsvāśrayotthe saṃsevya bhūtvā ca śvetakalmaṣāḥ / dvividhā jālakārābha viṣṭabdhā nijavīryataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्माय द्विविधानेव जालपाशान्सुतादिकान् । सत्पुष्पविषपुष्पाभसुखदुःखानुषङ्गिणः

nirmāya dvividhāneva jālapāśānsutādikān / satpuṣpaviṣapuṣpābhasukhaduḥkhānuṣaṅgiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथास्वं तेषु संसक्ताः कालेनोरगरूपिणा । शुभाशुभाभ्यां वक्त्राभ्यां हताः पुत्र यथोचितम्

yathāsvaṃ teṣu saṃsaktāḥ kālenoragarūpiṇā / śubhāśubhābhyāṃ vaktrābhyāṃ hatāḥ putra yathocitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो घटकरूपासु नानायोनिषु मायया । स्त्रीरूपया तया क्षिप्तास् तथैवोत्थाय ते पुनः

tato ghaṭakarūpāsu nānāyoniṣu māyayā / strīrūpayā tayā kṣiptās tathaivotthāya te punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुल्यासु पतिताः श्वेतकृष्णास्वाकृतिषु द्विधा । पुत्रादिजालपाशेषु सुखदुःखानुबन्धिषु

tulyāsu patitāḥ śvetakṛṣṇāsvākṛtiṣu dvidhā / putrādijālapāśeṣu sukhaduḥkhānubandhiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कृष्णा निजैर् जालैर् बद्धा दुःखविषार्दिताः । प्रवृत्ताः क्रन्दितुं विग्नाः शरणं परमेश्वरम्

tataḥ kṛṣṇā nijair jālair baddhā duḥkhaviṣārditāḥ / pravṛttāḥ krandituṃ vignāḥ śaraṇaṃ parameśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दृष्ट्वा जातवैर् आग्यास्ते श्वेता अपि जन्तवः । प्रारब्धा निजजालस्थास्तम् एवाक्रन्दितुं प्रभुम्

taddṛṣṭvā jātavair āgyāste śvetā api jantavaḥ / prārabdhā nijajālasthāstam evākrandituṃ prabhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रबुध्य देवेन तेन तापसरूपिणा । ज्ञानाग्निज्वालया दग्धपाशाः सर्वे ऽपि ते कृताः

tataḥ prabudhya devena tena tāpasarūpiṇā / jñānāgnijvālayā dagdhapāśāḥ sarve 'pi te kṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन विद्रुमसद्दण्डरूपमादित्यमण्डलम् । प्रविश्य तत्तदूर्ध्वस्थं परमं धाम ते श्रिताः

tena vidrumasaddaṇḍarūpamādityamaṇḍalam / praviśya tattadūrdhvasthaṃ paramaṃ dhāma te śritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नष्टा च चक्राकारेण संसारेण सहैव सा । माया वृषखराकारधर्माधर्मसमन्विताः

naṣṭā ca cakrākāreṇa saṃsāreṇa sahaiva sā / māyā vṛṣakharākāradharmādharmasamanvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं भ्रमन्ति संसारे शुक्लकृष्णाः स्वकर्मभिः । ईश्वराराधनादेव विमुच्यन्ते च जन्तवः

evaṃ bhramanti saṃsāre śuklakṛṣṇāḥ svakarmabhiḥ / īśvarārādhanādeva vimucyante ca jantavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ते मोहशान्त्यर्थमीश्वरेण प्रदर्शितम् । वापीजले च यद्दृष्टं भवता तदिदं शृणु

iti te mohaśāntyarthamīśvareṇa pradarśitam / vāpījale ca yaddṛṣṭaṃ bhavatā tadidaṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.