Library·Somadeva: Kathasaritsagara·12·12.4
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे शशाङ्कवतीलम्बके तृतीयस् तरङ्गः । चतुर्थस् तरङ्गः । ततः श्रुतधियुक्तेन समं विमलबुद्धिना । स शशाङ्कवतीहेतोर्गच्छन्नुज्जयिनीं प्रति
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare śaśāṅkavatīlambake tṛtīyas taraṅgaḥ / caturthas taraṅgaḥ / tataḥ śrutadhiyuktena samaṃ vimalabuddhinā / sa śaśāṅkavatīhetorgacchannujjayinīṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगाङ्कदत्तः संप्रापदन्तरा नर्मदानदीम् । वीचिवेल्लद्भुजलतां विलसत्फेनपाण्डुराम्
mṛgāṅkadattaḥ saṃprāpadantarā narmadānadīm / vīcivelladbhujalatāṃ vilasatphenapāṇḍurām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिष्ट्या मिलदमात्यो ऽयं संवृत्त इति वीक्ष्य तम् । हर्षादिव प्रनृत्यन्तीं हसन्तीं चपलाशयाम्
diṣṭyā miladamātyo 'yaṃ saṃvṛtta iti vīkṣya tam / harṣādiva pranṛtyantīṃ hasantīṃ capalāśayām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां स्नानावतीर्णे च तस्मिन् कश्चिद् उपाययौ । तत्र मायाबटुर् नाम स्नातुं शबरभूपतिः
tasyāṃ snānāvatīrṇe ca tasmin kaścid upāyayau / tatra māyābaṭur nāma snātuṃ śabarabhūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं स्नान्तं सहसोत्थाय त्रयो ऽत्र जलमानुषाः । युगपज्जगृहुर्भिल्लं भीतिनश्यत्परिच्छदम्
taṃ snāntaṃ sahasotthāya trayo 'tra jalamānuṣāḥ / yugapajjagṛhurbhillaṃ bhītinaśyatparicchadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् दृष्ट्वाकृष्टखड्गो ऽन्तः प्रविश्य जलमानुषान् । हत्वा मृगाङ्कदत्तस् तान् भिल्लेन्द्रं तम् अमोचयत्
tad dṛṣṭvākṛṣṭakhaḍgo 'ntaḥ praviśya jalamānuṣān / hatvā mṛgāṅkadattas tān bhillendraṃ tam amocayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तद्ग्राहभयान्मुक्तो भिल्लराजो जलोत्थितः । तं राजपुत्रं पप्रच्छ पतित्वा पादयोस् ततः
sa tadgrāhabhayānmukto bhillarājo jalotthitaḥ / taṃ rājaputraṃ papraccha patitvā pādayos tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धात्रा कस्त्वमिहानीतः प्राणत्राणाय मे वद । कस्य चालंकृतो वंशस्त्वया सुकृतिनः पितुः
dhātrā kastvamihānītaḥ prāṇatrāṇāya me vada / kasya cālaṃkṛto vaṃśastvayā sukṛtinaḥ pituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को वा कटाक्षितः पुण्यैर् देशो यत्र गमिष्यसि । इत्य् उक्त्वा श्रुतधेः श्रुत्वा तद्वृत्तान्तमशेषतः
ko vā kaṭākṣitaḥ puṇyair deśo yatra gamiṣyasi / ity uktvā śrutadheḥ śrutvā tadvṛttāntamaśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुतरां प्रणतस्तं स शबरेन्द्रो ऽब्रवीत्पुनः । तर्ह्यहं ते यथादिष्टे सहायो ऽत्राभिवाञ्छिते
sutarāṃ praṇatastaṃ sa śabarendro 'bravītpunaḥ / tarhyahaṃ te yathādiṣṭe sahāyo 'trābhivāñchite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सख्या दुर्गपिशाचेन मातङ्गपतिना सह । तत्प्रसादं कुरुष्वेहि गृहान् भृत्यस्य मे प्रभो
sakhyā durgapiśācena mātaṅgapatinā saha / tatprasādaṃ kuruṣvehi gṛhān bhṛtyasya me prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सप्रणयैस्तैस्तैर् वचोभिः प्रार्थ्य तं ततः । मृगाङ्कदत्तं पल्लीं स्वां शबरेन्द्रो निनाय सः
iti sapraṇayaistaistair vacobhiḥ prārthya taṃ tataḥ / mṛgāṅkadattaṃ pallīṃ svāṃ śabarendro nināya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपाचरच् च तं तत्र यथावत्स्वविभूतिभिः । राजपुत्रमशेषेण पल्लीलोकेन पूजितम्
upācarac ca taṃ tatra yathāvatsvavibhūtibhiḥ / rājaputramaśeṣeṇa pallīlokena pūjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि मातङ्गराजो ऽत्र समेत्याभिननन्द तम् । दासीभूय सुहृत्प्राणप्रदं न्यस्तशिरा भुवि
so 'pi mātaṅgarājo 'tra sametyābhinananda tam / dāsībhūya suhṛtprāṇapradaṃ nyastaśirā bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मायाबटोस् तस्य भिल्लेन्द्रस्यानुरोधतः । मृगाङ्कदत्तस् तत्रैव तस्थौ कांश्चित्स वासरान्
tato māyābaṭos tasya bhillendrasyānurodhataḥ / mṛgāṅkadattas tatraiva tasthau kāṃścitsa vāsarān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा च स्थिते तस्मिन्द्यूतं स शबरेश्वरः । समं निजप्रतीहारेणारेभे चण्डकेतुना
ekadā ca sthite tasmindyūtaṃ sa śabareśvaraḥ / samaṃ nijapratīhāreṇārebhe caṇḍaketunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावन्नभसि मेघेषु गर्जत्सु गृहबर्हिणः । प्रनृत्तान्द्रष्टुमुत्तस्थौ स मायाबटुभूपतिः
tāvannabhasi megheṣu garjatsu gṛhabarhiṇaḥ / pranṛttāndraṣṭumuttasthau sa māyābaṭubhūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स द्यूतरसिकः प्रतीहारस्तम् अभ्यधात् । किमेभिः प्रेक्षितै राजन्नसुशिक्षितताण्डवैः
tataḥ sa dyūtarasikaḥ pratīhārastam abhyadhāt / kimebhiḥ prekṣitai rājannasuśikṣitatāṇḍavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मयूरो गृहे मे ऽस्ति नास्ति यो ऽन्यत्र भूतले । दर्शयिष्यामि तं प्रातस्तुभ्यं तद्रसिको ऽसि चेत्
sa mayūro gṛhe me 'sti nāsti yo 'nyatra bhūtale / darśayiṣyāmi taṃ prātastubhyaṃ tadrasiko 'si cet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा दर्शनीयो मे सर्वथा स त्वयेति च । उक्त्वा स तं प्रतीहारं दिनकृत्यं व्यधान्नृपः
tac chrutvā darśanīyo me sarvathā sa tvayeti ca / uktvā sa taṃ pratīhāraṃ dinakṛtyaṃ vyadhānnṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगाङ्कदत्तो ऽप्याकर्ण्य सर्वं तत्तत्र सानुगः । तथैवोत्थाय विदधे स्नानाहारादिकाः क्रियाः
mṛgāṅkadatto 'pyākarṇya sarvaṃ tattatra sānugaḥ / tathaivotthāya vidadhe snānāhārādikāḥ kriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो रात्रावुपेतायामन्धे तमसि जम्भिते । कस्तूरिकानुलिप्ताङ्गो वसानो नीलवाससी
tato rātrāvupetāyāmandhe tamasi jambhite / kastūrikānuliptāṅgo vasāno nīlavāsasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजपुत्रः स्वोद्देशाद्वीरचर्यार्थमेककः । सुप्तानुगाद्वासगृहात्खड्गपाणिर्विनिर्ययौ
sa rājaputraḥ svoddeśādvīracaryārthamekakaḥ / suptānugādvāsagṛhātkhaḍgapāṇirviniryayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रमंश् च तत्र केनापि पुंसा मार्गागतेन सः । अपश्यता ध्वान्तवशादंसेनांसे ऽभ्यहन्यत
bhramaṃś ca tatra kenāpi puṃsā mārgāgatena saḥ / apaśyatā dhvāntavaśādaṃsenāṃse 'bhyahanyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सो ऽभ्यभवत्क्रुद्धो युद्धायाह्वयति स्म तम् । स चाहतः पुमान् प्रौढस् तत्कालोचितम् अभ्यधात्
tataḥ so 'bhyabhavatkruddho yuddhāyāhvayati sma tam / sa cāhataḥ pumān prauḍhas tatkālocitam abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं ताम्यस्यविचार्यैव विचारयसि चेत्ततः । वाच्यो निशापतिर्येन निशैषा न प्रकाशिता
kiṃ tāmyasyavicāryaiva vicārayasi cettataḥ / vācyo niśāpatiryena niśaiṣā na prakāśitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धाता वा येन पूर्णो ऽस्य नाधिकारो ऽत्र निर्मितः । येन वैराणि जायन्ते तमसीदृश्यकारणम्
dhātā vā yena pūrṇo 'sya nādhikāro 'tra nirmitaḥ / yena vairāṇi jāyante tamasīdṛśyakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा सत्यमित्य् उक्त्वा तुष्टो नागरिकोक्तितः । मृगाङ्कदत्तः को ऽसीति स तं पप्रच्छ पूरुषम्
tac chrutvā satyamity uktvā tuṣṭo nāgarikoktitaḥ / mṛgāṅkadattaḥ ko 'sīti sa taṃ papraccha pūruṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चौरो ऽहमिति तेनोक्तः पुंसा सो ऽप्य् अवदन्मृषा । हस्तमानय स ब्रह्मचारी मम भवानिति
cauro 'hamiti tenoktaḥ puṃsā so 'py avadanmṛṣā / hastamānaya sa brahmacārī mama bhavāniti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा च सख्यं जिज्ञासुः स तेनैव सह व्रजन् । मृगाङ्कदत्तः संप्राप जीर्णकूपज्ं तृणावृतम्
kṛtvā ca sakhyaṃ jijñāsuḥ sa tenaiva saha vrajan / mṛgāṅkadattaḥ saṃprāpa jīrṇakūpajṃ tṛṇāvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तेन प्रविष्टेन पुंसा सह सुरुङ्गया । गत्वा मायाबटोस् तस्य राज्ञो ऽन्तःपुरमाप्तवान्
tatra tena praviṣṭena puṃsā saha suruṅgayā / gatvā māyābaṭos tasya rājño 'ntaḥpuramāptavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दीपेन दृष्ट्वा तं परिजज्ञे स पूरुषम् । यावत् सो ऽत्र प्रतीहारश्चण्डकेतुर्न तस्करः
tatra dīpena dṛṣṭvā taṃ parijajñe sa pūruṣam / yāvat so 'tra pratīhāraścaṇḍaketurna taskaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतीहारस् तु न स तं मन्दालोकैककोणगम् । परिजज्ञे ऽन्यवेषस्थं राजस्त्रीछन्नकामुकः
pratīhāras tu na sa taṃ mandālokaikakoṇagam / parijajñe 'nyaveṣasthaṃ rājastrīchannakāmukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजवध्वा च स तया प्राप्त एवास्नुरक्तया । उत्थाय कण्ठे जगृहे मञ्जुमत्यभिधानया
rājavadhvā ca sa tayā prāpta evāsnuraktayā / utthāya kaṇṭhe jagṛhe mañjumatyabhidhānayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपवेश्य च पर्यङ्के स पृष्टो ऽभूत्तया तदा । अद्यैव भवता को ऽयमिहानीतः पुमानिति
upaveśya ca paryaṅke sa pṛṣṭo 'bhūttayā tadā / adyaiva bhavatā ko 'yamihānītaḥ pumāniti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुहृन्ममायं विश्वस्ता भवेत्य् उक्ता च तेन सा । प्रतीहारेण सोद्वेगा मञ्जुमत्येवम् अब्रवीत्
suhṛnmamāyaṃ viśvastā bhavety uktā ca tena sā / pratīhāreṇa sodvegā mañjumatyevam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुतो मे मन्दभाग्याया विश्वासो यदसौ नृपः । मृत्योर्मृगाङ्कदत्तेन मुखं प्राप्तो ऽपि रक्षितः
kuto me mandabhāgyāyā viśvāso yadasau nṛpaḥ / mṛtyormṛgāṅkadattena mukhaṃ prāpto 'pi rakṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स प्रतीहारस्तामवादीदलं शुचा । नृपं मृगाङ्कदत्तं च हनिष्याम्यचिरात्प्रिये
tac chrutvā sa pratīhārastāmavādīdalaṃ śucā / nṛpaṃ mṛgāṅkadattaṃ ca haniṣyāmyacirātpriye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं तं दैवात्साब्रवीत्किं विकत्थसे । आक्रान्तो ऽभूद्यदा ग्राहैर् नृपो ऽसौ नर्मदाम्भसि
ity uktavantaṃ taṃ daivātsābravītkiṃ vikatthase / ākrānto 'bhūdyadā grāhair nṛpo 'sau narmadāmbhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगाङ्कदत्त एवैकस्तदा तद्रक्षणोद्यतः । त्वया किं न हतस् तत्र भीतो हि त्वं पलायितः
mṛgāṅkadatta evaikastadā tadrakṣaṇodyataḥ / tvayā kiṃ na hatas tatra bhīto hi tvaṃ palāyitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तूष्णीं भव मा कश्चिदेतच्छ्रोष्यसि ते वचः । ततो मृगाङ्कदत्तात्वं शूरादशिवमाप्स्यसि
tattūṣṇīṃ bhava mā kaścidetacchroṣyasi te vacaḥ / tato mṛgāṅkadattātvaṃ śūrādaśivamāpsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवतीं तां च जारः क्षत्ता न चक्षमे । पापे मृगाङ्कदत्ते त्वं बद्धभावाधुना ध्रुवम्
evam uktavatīṃ tāṃ ca jāraḥ kṣattā na cakṣame / pāpe mṛgāṅkadatte tvaṃ baddhabhāvādhunā dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदस्यानुभवेदानीमधिक्षेपस्य मे फलम् । इत्य् उक्त्वा च स हन्तुं तामुत्तस्थौ सासिधेनुकः
tadasyānubhavedānīmadhikṣepasya me phalam / ity uktvā ca sa hantuṃ tāmuttasthau sāsidhenukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो रहस्यधारिण्या तत्र चेटिकयैकया । धावित्वा छुरिका तस्यावष्टब्धाभूत्करेण सा
tato rahasyadhāriṇyā tatra ceṭikayaikayā / dhāvitvā churikā tasyāvaṣṭabdhābhūtkareṇa sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावद्ययौ मञ्जुमती ततो निर्गत्य सान्यतः । क्षत्ता च तस्याश् चेट्यास् तां निकृत्ताङ्गुलितः करात्
tāvadyayau mañjumatī tato nirgatya sānyataḥ / kṣattā ca tasyāś ceṭyās tāṃ nikṛttāṅgulitaḥ karāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आक्षिप्य छुरिकां प्रायात्स्वगृहं स यथागतम् । मृगाङ्कदत्तेन सममाकुलो विस्मितात्मना
ākṣipya churikāṃ prāyātsvagṛhaṃ sa yathāgatam / mṛgāṅkadattena samamākulo vismitātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छाम्य् अहं भवान् प्राप्तो गृहान् इति च तत्र तम् । मृगाङ्कदत्तः क्षत्तारं तमस्यप्रकटो ऽब्रवीत्
gacchāmy ahaṃ bhavān prāpto gṛhān iti ca tatra tam / mṛgāṅkadattaḥ kṣattāraṃ tamasyaprakaṭo 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह निद्रां भज क्षिप्रं परिश्रान्तो भृशं ह्य् असि । इति सो ऽपि प्रतीहारो राजपुत्रं तम् अभ्यधात्
iha nidrāṃ bhaja kṣipraṃ pariśrānto bhṛśaṃ hy asi / iti so 'pi pratīhāro rājaputraṃ tam abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तथेति तेनोक्ते तच्चेष्टालोकनैषिणा । क्षत्ता स्वभृत्यमत्रैकं समाहूय जगाद सः
tatas tatheti tenokte tacceṣṭālokanaiṣiṇā / kṣattā svabhṛtyamatraikaṃ samāhūya jagāda saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मयूरः स्थितो यत्र तत्रैनं नय वासकम् । पुरुषं विश्रमायास्मै शयनीयं प्रयच्छ च
sa mayūraḥ sthito yatra tatrainaṃ naya vāsakam / puruṣaṃ viśramāyāsmai śayanīyaṃ prayaccha ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेति च स तद्भृत्यस् तस्मिन् प्रावेशयेद् गृहे । नीत्वा मृगाङ्कदत्तं तं दत्तशय्यं सदीपके
tatheti ca sa tadbhṛtyas tasmin prāveśayed gṛhe / nītvā mṛgāṅkadattaṃ taṃ dattaśayyaṃ sadīpake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते तस्मिन् बहिर्द्वारं बद्ध्वा शृङ्खलयात्र सः । मृगाङ्कदत्तो ऽपश्यत् तं मयूरं पञ्जरस्थितम्
gate tasmin bahirdvāraṃ baddhvā śṛṅkhalayātra saḥ / mṛgāṅkadatto 'paśyat taṃ mayūraṃ pañjarasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽयमुक्तो ऽमुना क्षत्त्रा शिखीत्यालोच्य कौतुकात् । तस्य चोद्धाटयाम् आस मयूरस्य स पञ्जरम्
so 'yamukto 'munā kṣattrā śikhītyālocya kautukāt / tasya coddhāṭayām āsa mayūrasya sa pañjaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयूरः स च निर्गत्य निपुणं वीक्ष्य पादयोः । मृगाङ्कदत्तस्य मुहुर्निपपात लुलोठ च
mayūraḥ sa ca nirgatya nipuṇaṃ vīkṣya pādayoḥ / mṛgāṅkadattasya muhurnipapāta luloṭha ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लुठतस् तस्य दृष्ट्वा च कण्ठबद्धं स सूत्रकम् । राजपुत्रो मुमोचाशु मत्वा तं तेन पीडितम्
luṭhatas tasya dṛṣṭvā ca kaṇṭhabaddhaṃ sa sūtrakam / rājaputro mumocāśu matvā taṃ tena pīḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मुक्तकण्ठसूत्रश् च मयूरस् तस्य पश्यतः । संपन्नो ऽभूत्तदा तस्य मन्त्री भीमपराक्रमः
sa muktakaṇṭhasūtraś ca mayūras tasya paśyataḥ / saṃpanno 'bhūttadā tasya mantrī bhīmaparākramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मृगाङ्कदत्तस्तमाश्लिष्योत्सुकमानतम् । सखे कथय किं न्वेतदिति पप्रच्छ विस्मयात्
tato mṛgāṅkadattastamāśliṣyotsukamānatam / sakhe kathaya kiṃ nvetaditi papraccha vismayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवोचद् अथ संहृष्टः स तं भीमपराक्रमः । शृणु देव स्ववृत्तान्तमा मूलात्कथयामि ते
avocad atha saṃhṛṣṭaḥ sa taṃ bhīmaparākramaḥ / śṛṇu deva svavṛttāntamā mūlātkathayāmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाहं नागशापेन विभ्रष्टो भवदन्तिकात् । भ्रमन्नटव्यां संप्रापमेकं शाल्मलिपादपम्
tadāhaṃ nāgaśāpena vibhraṣṭo bhavadantikāt / bhramannaṭavyāṃ saṃprāpamekaṃ śālmalipādapam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्निखातरूपां च गणेशप्रतिमामहम् । दृष्ट्वा प्रणम्य तन्मूले परिश्रान्त उपाविशम्
tasminnikhātarūpāṃ ca gaṇeśapratimāmaham / dṛṣṭvā praṇamya tanmūle pariśrānta upāviśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचिन्तयं च धिक्सर्वमिदं पापं मया कृतम् । रास्त्रिवेतालवृत्तान्तमावेद्य स्वामिने तदा
acintayaṃ ca dhiksarvamidaṃ pāpaṃ mayā kṛtam / rāstrivetālavṛttāntamāvedya svāmine tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदिहैव त्यजाम्येतमात्मानमपराधिनम् । इत्यालोच्यात्र देवाग्रे स्थितो ऽभूवमभोजनः
tadihaiva tyajāmyetamātmānamaparādhinam / ityālocyātra devāgre sthito 'bhūvamabhojanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते कतिपयाहे च कोऽपि तेनागतः पथा । वृद्धपान्थस् तरोस् तस्य च्छायायां सम् उपाविशत्
gate katipayāhe ca ko'pi tenāgataḥ pathā / vṛddhapānthas taros tasya cchāyāyāṃ sam upāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं म्लानमुखः पुत्र किं स्थितो ऽसीह निर्जने । इति दृष्ट्वा च सो ऽपृच्छत्साधुर्मामनुबन्धतः
evaṃ mlānamukhaḥ putra kiṃ sthito 'sīha nirjane / iti dṛṣṭvā ca so 'pṛcchatsādhurmāmanubandhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मया स्ववृत्तान्ते यथावद्विनिवेदिते । स वृद्धपथिकः प्रीत्या धीरयन्माम् अभाषत
tato mayā svavṛttānte yathāvadvinivedite / sa vṛddhapathikaḥ prītyā dhīrayanmām abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मानं हंसि वीरो ऽपि कथं स्त्रीवत्स्त्रियो ऽपि वा । धैर् यमापदि नोज्झन्तो तथा चेमां कथां शृणु
ātmānaṃ haṃsi vīro 'pi kathaṃ strīvatstriyo 'pi vā / dhair yamāpadi nojjhanto tathā cemāṃ kathāṃ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नगर्यां कोशलाख्यायां विमलाकर इत्यभूत् । राजा तस्य च पुत्रो ऽभूत्कमलाकरसंज्ञकः
nagaryāṃ kośalākhyāyāṃ vimalākara ityabhūt / rājā tasya ca putro 'bhūtkamalākarasaṃjñakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्तेजोरूपदातृत्वगुणैः श्लाघ्यो विनिर्ममे । धात्रेव स्कन्दकंदर्पकल्पद्रुमजिगीषया
yastejorūpadātṛtvaguṇaiḥ ślāghyo vinirmame / dhātreva skandakaṃdarpakalpadrumajigīṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैकदा कुमारस्य दिक्षु स्तुत्यस्य बन्दिभिः । गाथामेकां पपाठैको बन्दी परिचितः पुरः
tasyaikadā kumārasya dikṣu stutyasya bandibhiḥ / gāthāmekāṃ papāṭhaiko bandī paricitaḥ puraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मासादनसोत्सवनानामुखरद्विजालिपरिगीतम् । कमलाकरमप्राप्ता क्व रतिं हंसावलीं लभताम्
padmāsādanasotsavanānāmukharadvijāliparigītam / kamalākaramaprāptā kva ratiṃ haṃsāvalīṃ labhatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं मुहुः पठन् पृष्टस् तेन बन्दी जगाद तम् । स मनोरथसिद्ध्याख्यः कुमारं कमलाकरम्
evaṃ muhuḥ paṭhan pṛṣṭas tena bandī jagāda tam / sa manorathasiddhyākhyaḥ kumāraṃ kamalākaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव भ्राम्यन् गतो ऽभूवं राज्ञो ऽहं मेघमालिनः । नगरीं विदिशां नाम लीलोद्यानभुवं श्रियः
deva bhrāmyan gato 'bhūvaṃ rājño 'haṃ meghamālinaḥ / nagarīṃ vidiśāṃ nāma līlodyānabhuvaṃ śriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दर्दुरकाख्यस्य गीताचार्यस्य वेश्मनि । अहम् आसं स चैवं मां प्रसङ्गेनैकदाब्रवीत्
tatra dardurakākhyasya gītācāryasya veśmani / aham āsaṃ sa caivaṃ māṃ prasaṅgenaikadābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह हंसास्वली नाम दुहिता नृपतेः पुरः । नवीनशिक्षितं प्रातः स्वनृत्तं दर्शयिष्यति
iha haṃsāsvalī nāma duhitā nṛpateḥ puraḥ / navīnaśikṣitaṃ prātaḥ svanṛttaṃ darśayiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा कौतुकाद्युक्त्वा समं तेनापरे ऽहनि । अहं राजकुलं गत्वा प्राविशं रङ्गमण्डपम्
tac chrutvā kautukādyuktvā samaṃ tenāpare 'hani / ahaṃ rājakulaṃ gatvā prāviśaṃ raṅgamaṇḍapam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राहतमहातोद्ये तामपश्यं सुमध्यमाम् । हंसास्वलीं राजकन्यां नृत्यन्तीं पितुरग्रतः
tatrāhatamahātodye tāmapaśyaṃ sumadhyamām / haṃsāsvalīṃ rājakanyāṃ nṛtyantīṃ pituragrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलोलपुष्पाभरणां पाणिप्रेङ्खितपल्लवाम् । वल्लीम् इव स्मरतरोर्यौवनानिलघूर्णिताम्
ālolapuṣpābharaṇāṃ pāṇipreṅkhitapallavām / vallīm iva smarataroryauvanānilaghūrṇitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्चाचिन्तयमहं नैवास्या हरिणीदृशः । भर्तास्ति कश्चिद् योगो ऽन्यः कुमारात्कमलाकरात्
tataścācintayamahaṃ naivāsyā hariṇīdṛśaḥ / bhartāsti kaścid yogo 'nyaḥ kumārātkamalākarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन चेत्तादृशेनेयं युज्यते नेदृशी ततः । कामस्य किं कृते पुष्पकार्मुकारोपणग्रहः
tena cettādṛśeneyaṃ yujyate nedṛśī tataḥ / kāmasya kiṃ kṛte puṣpakārmukāropaṇagrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदुपायं करोम्यत्र तावदित्यनुचिन्तयन् । प्रेक्षणान्ते ततो राजकुलद्वारमगामहम्
tadupāyaṃ karomyatra tāvadityanucintayan / prekṣaṇānte tato rājakuladvāramagāmaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रं लिखतु यो ऽत्रास्ति चित्रकृत्सदृशो मया । अभिलिख्येति तत्राहं चीरिकामुदलम्बयम्
citraṃ likhatu yo 'trāsti citrakṛtsadṛśo mayā / abhilikhyeti tatrāhaṃ cīrikāmudalambayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपाटितायाम् अन्येन तस्यां बुद्ध्वा नृपो ऽत्र तत् । आहूय स्वसुतावासे चित्रकृत्ये न्ययुङ्क्त माम्
apāṭitāyām anyena tasyāṃ buddhvā nṛpo 'tra tat / āhūya svasutāvāse citrakṛtye nyayuṅkta mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वासगृहे तस्या हंसावल्याः सभृत्यकः । भित्तौ मयाभिलिखितस्त्वं देव कमलाकर
tato vāsagṛhe tasyā haṃsāvalyāḥ sabhṛtyakaḥ / bhittau mayābhilikhitastvaṃ deva kamalākara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पष्टं चेत्ख्यापयाम्येतत्तद्धूर्तं वेत्ति मामियम् । तदेतां राजतनयां युक्त्यैतद्बोधयाम्य् अहम्
spaṣṭaṃ cetkhyāpayāmyetattaddhūrtaṃ vetti māmiyam / tadetāṃ rājatanayāṃ yuktyaitadbodhayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संचिन्त्य सुहृदं विश्वस्तं कृतसंविदम् । तत्रैकमहमुन्मत्तरूपं रम्यमकारयम्
iti saṃcintya suhṛdaṃ viśvastaṃ kṛtasaṃvidam / tatraikamahamunmattarūpaṃ ramyamakārayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स उन्मत्तो भ्रमन् गायन् नृत्यंश् चालोक्य दूरतः । आनाय्यत क्रीडनको राजपुत्रैर् निजान्तिकम्
sa unmatto bhraman gāyan nṛtyaṃś cālokya dūrataḥ / ānāyyata krīḍanako rājaputrair nijāntikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्रीडावशाद्दृष्ट्वा हंसावल्या स्ववासकम् । प्रवेशितश् च संपश्यन्स चित्रं त्वत्स्तुतिं व्यधात्
tataḥ krīḍāvaśāddṛṣṭvā haṃsāvalyā svavāsakam / praveśitaś ca saṃpaśyansa citraṃ tvatstutiṃ vyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिष्ट्या दृष्टो ऽब्जशङ्खाङ्कपाणिर्लक्ष्मीविलासभूः । सो ऽयं हरिरिवानन्तगुणौघः कमलाकरः
diṣṭyā dṛṣṭo 'bjaśaṅkhāṅkapāṇirlakṣmīvilāsabhūḥ / so 'yaṃ haririvānantaguṇaughaḥ kamalākaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादि नृत्यतस्तस्माद्राजकन्या निशम्य सा । मामपृच्छत्किमाहायं कश्चैष लिखितस्त्वया
ityādi nṛtyatastasmādrājakanyā niśamya sā / māmapṛcchatkimāhāyaṃ kaścaiṣa likhitastvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तामनुबन्धेन पृच्छन्तीमहमुक्तवान् । दृष्टपूर्वो ऽमुना नूनमुन्मत्तेनैष सुन्दरि
iti tāmanubandhena pṛcchantīmahamuktavān / dṛṣṭapūrvo 'munā nūnamunmattenaiṣa sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजपुत्रो मया यो ऽयं लिखितो रूपगौरवात् । इत्य् उक्त्वा त्वं मया तस्यै गुणैर् नाम्ना च वर्णितः
rājaputro mayā yo 'yaṃ likhito rūpagauravāt / ity uktvā tvaṃ mayā tasyai guṇair nāmnā ca varṇitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्फूर्जद्भवत्प्रेमरसासेकाप्लुते हृदि । संभूतो ऽभिनवस्तस्या हंसावल्याः स्मरद्रुमः
tataḥ sphūrjadbhavatpremarasāsekāplute hṛdi / saṃbhūto 'bhinavastasyā haṃsāvalyāḥ smaradrumaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथागतेन राज्ञात्र पित्रा तस्या विलोक्य सः । नृत्यन्नन्मत्तको ऽहं च क्रोधान्निष्कालितौ ततः
athāgatena rājñātra pitrā tasyā vilokya saḥ / nṛtyannanmattako 'haṃ ca krodhānniṣkālitau tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभृति चोत्का सा क्षियमाणा दिने दिने । कृष्णपक्षेन्दुलेखेव याता लावण्यशेषताम्
tataḥ prabhṛti cotkā sā kṣiyamāṇā dine dine / kṛṣṇapakṣendulekheva yātā lāvaṇyaśeṣatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मान्द्यव्याजाच् च पापघ्नमाश्रित्यायतनं हरेः । विजनासेविनी युक्त्या जाता सानुज्ञया पितुः
māndyavyājāc ca pāpaghnamāśrityāyatanaṃ hareḥ / vijanāsevinī yuktyā jātā sānujñayā pituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवच्चिन्ताविनिद्रा च चन्द्रचन्द्रातपा सहा । स्थिता निशावासरयोर् अत्र भेदमजानती
bhavaccintāvinidrā ca candracandrātapā sahā / sthitā niśāvāsarayor atra bhedamajānatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र चायतनोद्देशात्प्रविष्टं मां विलोक्य सा । आहूय वस्त्राभरणैः सगौरवमपूजयत्
tatra cāyatanoddeśātpraviṣṭaṃ māṃ vilokya sā / āhūya vastrābharaṇaiḥ sagauravamapūjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजितो निर्गतश्चाहं तद्दत्तवसनाञ्चले । गास्थामपश्यं लिखितां त्वत्कृते शृणु तां पुनः
pūjito nirgataścāhaṃ taddattavasanāñcale / gāsthāmapaśyaṃ likhitāṃ tvatkṛte śṛṇu tāṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मासादनसोत्सवनानामुखरद्विजालिपरिगीतम् । कमलाकरमप्राप्ता क्व रतिं हंसावली लभताम्
padmāsādanasotsavanānāmukharadvijāliparigītam / kamalākaramaprāptā kva ratiṃ haṃsāvalī labhatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाचयित्वाहमेतां च लब्धतच्चित्तनिश्चयः । त्वद्बोधनार्थमागत्य तवैनां पुरतो ऽपठम्
vācayitvāhametāṃ ca labdhataccittaniścayaḥ / tvadbodhanārthamāgatya tavaināṃ purato 'paṭham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं वस्त्रं च तद्यत्र गाथैषा लिखिता तया । इति बन्दिवचः श्रुत्वा गाथां तां प्रविलोक्य च
idaṃ vastraṃ ca tadyatra gāthaiṣā likhitā tayā / iti bandivacaḥ śrutvā gāthāṃ tāṃ pravilokya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स श्रोत्रेणोत नेत्रेण प्रविष्टाम् इव तां हृदि । तदा हंसावलीं ध्यायञ् जहर्ष कमलाकरः
sa śrotreṇota netreṇa praviṣṭām iva tāṃ hṛdi / tadā haṃsāvalīṃ dhyāyañ jaharṣa kamalākaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्प्राप्त्युपायं यावच् च स चिन्तयति सूत्सुकः । तावत् पिता तमाहूय राजा दैवादभाषत
tatprāptyupāyaṃ yāvac ca sa cintayati sūtsukaḥ / tāvat pitā tamāhūya rājā daivādabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलसाः पुत्र राजानो मन्त्रबद्धा इवोरगाः । नश्यन्त्यन्ये तु नष्टा अप्युदयन्ते कथं पुनः
alasāḥ putra rājāno mantrabaddhā ivoragāḥ / naśyantyanye tu naṣṭā apyudayante kathaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया च दृष्टा नाद्यापि जिगीषा सुखसङ्गिना । तदुद्युक्तो भवालस्यमुत्सृज्य मयि तिष्ठसि
tvayā ca dṛṣṭā nādyāpi jigīṣā sukhasaṅginā / tadudyukto bhavālasyamutsṛjya mayi tiṣṭhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विजयस्वाग्रतो गत्वा त्वम् अङ्गाधिपतिं रिपुम् । अस्मान् प्रति कृतारम्भं निजदेशाद् विनिर्गतम्
vijayasvāgrato gatvā tvam aṅgādhipatiṃ ripum / asmān prati kṛtārambhaṃ nijadeśād vinirgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्पितृवचो हृष्टः प्रतिपेदे तथेति सः । शूरः प्रियां प्रति च तां यियासुः कमलाकरः
etatpitṛvaco hṛṣṭaḥ pratipede tatheti saḥ / śūraḥ priyāṃ prati ca tāṃ yiyāsuḥ kamalākaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पित्रा समादिष्टैः प्रतस्थे स बलैः सह । आकम्पयन्महीपृष्ठं हृदयानि च विद्विषाम्
tataḥ pitrā samādiṣṭaiḥ pratasthe sa balaiḥ saha / ākampayanmahīpṛṣṭhaṃ hṛdayāni ca vidviṣām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रयाणकैः कैश्चित्प्राप्याङ्गाधिपतेश्चमूम् । प्रत्यवस्कन्दभग्नेन सहायुध्यत तेन सः
atha prayāṇakaiḥ kaiścitprāpyāṅgādhipateścamūm / pratyavaskandabhagnena sahāyudhyata tena saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अब्धेर्जलमिवागस्त्यस्तेजस्वी तस्य च द्विषः । बलं पपौ स जग्राह जीवग्राहं च तं जयी
abdherjalamivāgastyastejasvī tasya ca dviṣaḥ / balaṃ papau sa jagrāha jīvagrāhaṃ ca taṃ jayī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजिघाय च संयम्य पितुः पास्र्श्वममुं रिपुम् । प्रतीहारस्य धुर्यस्य हस् ते दत्त्वानुयास्त्रिकान्
prajighāya ca saṃyamya pituḥ pāsrśvamamuṃ ripum / pratīhārasya dhuryasya has te dattvānuyāstrikān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहमन्यान्रिपूञ्जेतुमितस्तात गतो ऽधुना । इति क्षत्तुर्मुखेनास्मै पित्रे संदिशति स्म सः
ahamanyānripūñjetumitastāta gato 'dhunā / iti kṣatturmukhenāsmai pitre saṃdiśati sma saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो जयन् क्रमेणान्यान् नृपानुपचितो बलैः । स प्राप विदिशापुर्या निकटं कमलाकरः
tato jayan krameṇānyān nṛpānupacito balaiḥ / sa prāpa vidiśāpuryā nikaṭaṃ kamalākaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्थितश् च व्यसृजत्स दूतं मेघमालिने । राज्ञे हंसावलीपित्रे याचितुं तां तदात्मजास्म्
tatra sthitaś ca vyasṛjatsa dūtaṃ meghamāline / rājñe haṃsāvalīpitre yācituṃ tāṃ tadātmajāsm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि दूताददुष्टं तं बुद्ध्वा कन्यार्थमागतम् । मेघमाली नृपः प्रीत्या तत्पार्श्वं स्वयमाययौ
so 'pi dūtādaduṣṭaṃ taṃ buddhvā kanyārthamāgatam / meghamālī nṛpaḥ prītyā tatpārśvaṃ svayamāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतातिथ्यो ऽब्रवीच्चैनं राजपुत्रं कृतादरम् । स्वयं परिश्रमो दूतसाध्ये ऽर्थे किं कृतस्त्वया
kṛtātithyo 'bravīccainaṃ rājaputraṃ kṛtādaram / svayaṃ pariśramo dūtasādhye 'rthe kiṃ kṛtastvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममाभिवाञ्छितं ह्येतत्कारणं शृणु चात्र यत् । एतां हंसावलीं बाल्ये ऽप्य् अच्युतार्चनतत्पराम्
mamābhivāñchitaṃ hyetatkāraṇaṃ śṛṇu cātra yat / etāṃ haṃsāvalīṃ bālye 'py acyutārcanatatparām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरीषसुकुमाराङ्गीं दृष्ट्वा चिन्ता ममोदभूत् । ईदृग्गुणायाः सदृशो वरः को ऽस्या भवेदिति
śirīṣasukumārāṅgīṃ dṛṣṭvā cintā mamodabhūt / īdṛgguṇāyāḥ sadṛśo varaḥ ko 'syā bhavediti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपश्यतश् च सदृशं वरमस्यास्तमो मम । तच्चिन्तया विनिद्रस्य ह्युदपादि महाञ्ज्वरः
apaśyataś ca sadṛśaṃ varamasyāstamo mama / taccintayā vinidrasya hyudapādi mahāñjvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्प्रशान्त्यै च संपूज्य कृतविज्ञप्तिमार्तितः । रात्रावीषत्सनिद्रं मां हरिः स्वप्ने समादिशत्
tatpraśāntyai ca saṃpūjya kṛtavijñaptimārtitaḥ / rātrāvīṣatsanidraṃ māṃ hariḥ svapne samādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.