Somadeva: Kathasaritsagara 12.4

यत्कृते पुत्र जातो ऽयं ज्वरस् ते सैव पाणिना । हंसावली त्वां स्पृशतु ततः शाम्यस्ति ते ज्वरः

yatkṛte putra jāto 'yaṃ jvaras te saiva pāṇinā / haṃsāvalī tvāṃ spṛśatu tataḥ śāmyasti te jvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्पूजापावनेनैषा यं यं हस्तेन संस्पृशेत् । तस्य तस्य ह्य् असाध्यो ऽपि ज्वरो नश्येदसंशयम्

matpūjāpāvanenaiṣā yaṃ yaṃ hastena saṃspṛśet / tasya tasya hy asādhyo 'pi jvaro naśyedasaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्विवाहचिन्ता च न कार्या भवता पुनः । राजपुत्रः पतिर् भावी यतो ऽस्याः कमलाकरः

etadvivāhacintā ca na kāryā bhavatā punaḥ / rājaputraḥ patir bhāvī yato 'syāḥ kamalākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालं तु कंचिद् एतस्या मनाक् क्लेशो भविष्यति । इति शार्ङ्गभृतादिष्टः प्रबुद्धो ऽस्मि निशाक्षये

kālaṃ tu kaṃcid etasyā manāk kleśo bhaviṣyati / iti śārṅgabhṛtādiṣṭaḥ prabuddho 'smi niśākṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो हंसावलीहस्तस्पर्शाज्जातो ऽस्मि विज्वरः । तदैवं युवयोर् एष संयोगो देवनिर्मितः

tato haṃsāvalīhastasparśājjāto 'smi vijvaraḥ / tadaivaṃ yuvayor eṣa saṃyogo devanirmitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्ते हंसावली दत्ता मयेत्य् उक्त्वा प्रकल्प्य च । लग्नं स राजधानीं स्वां मेघमाली नृपो ययौ

tatte haṃsāvalī dattā mayety uktvā prakalpya ca / lagnaṃ sa rājadhānīṃ svāṃ meghamālī nṛpo yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोक्तं तेन तत्सर्वं श्रुत्वा हंसावली रहः । सस्खीमाह रहस्यज्ञास्ं नाम्ना कनकमञ्जरीम्

tatroktaṃ tena tatsarvaṃ śrutvā haṃsāvalī rahaḥ / saskhīmāha rahasyajñāsṃ nāmnā kanakamañjarīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वयासौ दृश्यतां गत्वा राजपुत्रः स एव किम् । चित्रकृल्लिखितेनेह येन मे हृदयं हृतम्

tvayāsau dṛśyatāṃ gatvā rājaputraḥ sa eva kim / citrakṛllikhiteneha yena me hṛdayaṃ hṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तातः कदाचिदन्यस्मै सबलायागताय माम् । दद्यात्तन्नामधेयाय भयाद्धि प्राभृतीकृताम्

tātaḥ kadācidanyasmai sabalāyāgatāya mām / dadyāttannāmadheyāya bhayāddhi prābhṛtīkṛtām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा प्रेषिता स्वैर् अं तया कनकमञ्जरी । साक्षसूत्राजिनजटं तापसीवेषडम्बरम्

ity uktvā preṣitā svair aṃ tayā kanakamañjarī / sākṣasūtrājinajaṭaṃ tāpasīveṣaḍambaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधाय गत्वा कटकं राजपुत्रस्य तस्य सा । आवेदिता परिजनैः प्रविश्यैव विलोक्य तम्

vidhāya gatvā kaṭakaṃ rājaputrasya tasya sā / āveditā parijanaiḥ praviśyaiva vilokya tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामस्येव जगज्जैत्रमोहनास्त्राधिदैवतम् । तद्रूपहृतचित्ताभूत्समाधिस्थेव तत्क्षणम्

kāmasyeva jagajjaitramohanāstrādhidaivatam / tadrūpahṛtacittābhūtsamādhistheva tatkṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोत्का चाचिन्तयत् स्यान् मे संगमो नेदृशेन चेत् । धिग्जन्म तर्हि युक्तं तत्करिष्ये ऽत्र यद् अस्त्व् इति

sotkā cācintayat syān me saṃgamo nedṛśena cet / dhigjanma tarhi yuktaṃ tatkariṣye 'tra yad astv iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथोपसृत्य दत्ताशीस्तस्मै मणिम् उपानयत् । उवाच चोपविष्टा तमात्तरत्नं कृतादरम्

athopasṛtya dattāśīstasmai maṇim upānayat / uvāca copaviṣṭā tamāttaratnaṃ kṛtādaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयायमसकृद्दृष्टप्रत्ययो मणिरुत्तमः । धारितेनामुना शत्रोः स्तम्भ्यते शस्त्रमुत्तमम्

mayāyamasakṛddṛṣṭapratyayo maṇiruttamaḥ / dhāritenāmunā śatroḥ stambhyate śastramuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणानुरागाच् च मया तुभ्यमेष समर्पितः । यस्था तवोपयुक्तो ऽयं राजपुत्र न मे तथा

guṇānurāgāc ca mayā tubhyameṣa samarpitaḥ / yasthā tavopayukto 'yaṃ rājaputra na me tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तवती तेन व्याहृता राजसूनुना । एकभिक्षाव्रतव्याजात्सा निषिध्य ययौ ततः

evam uktavatī tena vyāhṛtā rājasūnunā / ekabhikṣāvratavyājātsā niṣidhya yayau tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमुच्य तापसीवेषं कृत्वोद्विग्नमिवाननम् । हंसावलीम् उपागात्सा पृष्टा तां च मृषाब्रवीत्

vimucya tāpasīveṣaṃ kṛtvodvignamivānanam / haṃsāvalīm upāgātsā pṛṣṭā tāṃ ca mṛṣābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवाच्यम् अपिते राजरहस्यं वच्मि भक्तितः । इतो मां तापसीवेषां राजपुत्रस्य तस्य तम्

avācyam apite rājarahasyaṃ vacmi bhaktitaḥ / ito māṃ tāpasīveṣāṃ rājaputrasya tasya tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतां कटकमभ्येत्य स्वैर् अमेको ऽभ्यधात्पुमान् । भगवत्य् अपि जानासि भूततन्त्रविधिक्रमम्

gatāṃ kaṭakamabhyetya svair ameko 'bhyadhātpumān / bhagavaty api jānāsi bhūtatantravidhikramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तं प्रतीहारम् इव दृष्ट्वाहम् अब्रवम् । सुष्ठु जानामि किं नाम ममैतत्किल वस्त्विति

tac chrutvā taṃ pratīhāram iva dṛṣṭvāham abravam / suṣṭhu jānāmi kiṃ nāma mamaitatkila vastviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहं तेन तस्यैव सकाशं देवि तत्क्षणम् । राजपुत्रस्य कमलाकरस्यात्र प्रवेशिता

tato 'haṃ tena tasyaiva sakāśaṃ devi tatkṣaṇam / rājaputrasya kamalākarasyātra praveśitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च दृष्टो मया रुग्णो भूताविष्टो विषण्णया । संयम्यमानः पार्श्वस्थैर् आबद्धौषधिसन्मणिः

sa ca dṛṣṭo mayā rugṇo bhūtāviṣṭo viṣaṇṇayā / saṃyamyamānaḥ pārśvasthair ābaddhauṣadhisanmaṇiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रचितालीकरक्षा च निर्गताहं ततः क्षणात् । प्रातरेत्यापनेष्यामि दोषमस्येतिवादिनी

racitālīkarakṣā ca nirgatāhaṃ tataḥ kṣaṇāt / prātaretyāpaneṣyāmi doṣamasyetivādinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽशङ्कितदृष्टेदृगनिष्टात्यर्थदुःखिता । आगतास्मि तवाख्यातुं प्रमाणं त्वमतः परम्

tato 'śaṅkitadṛṣṭedṛganiṣṭātyarthaduḥkhitā / āgatāsmi tavākhyātuṃ pramāṇaṃ tvamataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैतद्रचितं तस्या वचो निर्घातदारुणम् । ऋज्वी हंसावली क्षिप्रं संमुह्यैव जगाद ताम्

śrutvaitadracitaṃ tasyā vaco nirghātadāruṇam / ṛjvī haṃsāvalī kṣipraṃ saṃmuhyaiva jagāda tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणवत्यां स्वसृष्टावप्यहो धिङ्मत्सरो विधेः । इन्द्रोः कलङ्को दोषश् च तस्य येनैष निर्मितः

guṇavatyāṃ svasṛṣṭāvapyaho dhiṅmatsaro vidheḥ / indroḥ kalaṅko doṣaś ca tasya yenaiṣa nirmitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धृतश् च स मया भर्ता न शक्यश्चोपलक्षितुम् । तस्मान्मे मरणं श्रेयो वने वा गमनं क्व चित्

dhṛtaś ca sa mayā bhartā na śakyaścopalakṣitum / tasmānme maraṇaṃ śreyo vane vā gamanaṃ kva cit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अत्र वद किं कार्यम् इत्य् उक्ता मुग्धयातया । मायिनी ताम् अवादीत् सा पुनः कनकमञ्जरी

tad atra vada kiṃ kāryam ity uktā mugdhayātayā / māyinī tām avādīt sā punaḥ kanakamañjarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवाहे विनिधायैकां त्वद्वेषामिह चेटिकाम् । निर्गत्य क्वापि यास्यावस्तत्कालं व्याकुले जने

vivāhe vinidhāyaikāṃ tvadveṣāmiha ceṭikām / nirgatya kvāpi yāsyāvastatkālaṃ vyākule jane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा राजपुत्री सा कुसखीं ताम् अभाषत । त्वम् एव तर्हि मद्वेषं कृत्वात्मानं विवाहय

tac chrutvā rājaputrī sā kusakhīṃ tām abhāṣata / tvam eva tarhi madveṣaṃ kṛtvātmānaṃ vivāhaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन राजसुतेनान्या का ममाप्ता भवादृशी । इत्य् उक्ता सा तया पापावोचत्कनकमञ्जरी

tena rājasutenānyā kā mamāptā bhavādṛśī / ity uktā sā tayā pāpāvocatkanakamañjarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं करिष्ये युक्त्याहं भवाश्वस्ता यदस्तु मे । तत्कालं तु यथा वक्ष्ये कुर्वीथास्त्वं तथैव तत्

evaṃ kariṣye yuktyāhaṃ bhavāśvastā yadastu me / tatkālaṃ tu yathā vakṣye kurvīthāstvaṃ tathaiva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याश्वास्यैव तां गत्वाशोककर्यै शशंस सा । विश्वासभूमये सख्यै स्वरहस्यं चिकीर्षितम्

ityāśvāsyaiva tāṃ gatvāśokakaryai śaśaṃsa sā / viśvāsabhūmaye sakhyai svarahasyaṃ cikīrṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयैव सहिता तांचस् तान्यहान्यन्वसेवत । हंसावलीं विमनसं कृतकर्तव्यसंविदम्

tayaiva sahitā tāṃcas tānyahānyanvasevata / haṃsāvalīṃ vimanasaṃ kṛtakartavyasaṃvidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्ते चोद्वाहदिवसे वरे सायम् उपागते । तस्मिन् गजाश्वपादातसहिते कमलाकरे

prāpte codvāhadivase vare sāyam upāgate / tasmin gajāśvapādātasahite kamalākare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वस्मिन्नुत्सवव्यग्रे जने युक्त्यान्यचेटिकाः । निवार्य वासकं गुप्तं प्रसाधननिभाद्द्रुतम्

sarvasminnutsavavyagre jane yuktyānyaceṭikāḥ / nivārya vāsakaṃ guptaṃ prasādhananibhāddrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंसावलीं प्रवेश्यैव कृत्वा तद्वेषमात्मनः । चक्रे ऽशोककरीवेषां तां सा कनकमञ्जरी

haṃsāvalīṃ praveśyaiva kṛtvā tadveṣamātmanaḥ / cakre 'śokakarīveṣāṃ tāṃ sā kanakamañjarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशोककर्याः स्वं वेषं सहचर्या विधाय च । प्राप्ते निशागमे हंसावलीमेताम् उवाच सा

aśokakaryāḥ svaṃ veṣaṃ sahacaryā vidhāya ca / prāpte niśāgame haṃsāvalīmetām uvāca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चिमेन विनिर्गत्य द्वारेणास्याः पुरो बहिः । क्रोशमात्रे पुराणो ऽस्ति सुषिरः शाल्मलिद्रुमः

paścimena vinirgatya dvāreṇāsyāḥ puro bahiḥ / krośamātre purāṇo 'sti suṣiraḥ śālmalidrumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा तस्यान्तरे स्थित्वा प्रतीक्षस्व मदागमम् । कृते कार्ये च तत्राहं त्वाम् उपैष्यामि निश्चितम्

gatvā tasyāntare sthitvā pratīkṣasva madāgamam / kṛte kārye ca tatrāhaṃ tvām upaiṣyāmi niścitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ता सा तया व्याजसख्या हंसावली तदा । निरगात्तत्सखीवेषा तथेत्यन्तःपुरान्निशि

ity uktā sā tayā vyājasakhyā haṃsāvalī tadā / niragāttatsakhīveṣā tathetyantaḥpurānniśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रायाच् च जन्याकीर्णेन पुरीद्वारेण तेन सा । निर्गत्यालक्षिता तस्य मूलं शाल्मलिशाखिनः

prāyāc ca janyākīrṇena purīdvāreṇa tena sā / nirgatyālakṣitā tasya mūlaṃ śālmaliśākhinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वान्धकारगहनं तद्गर्भं नाविशच् च सा । बिभ्यती तत्समीपस्थं त्वारुरोह वटद्रुमम्

dṛṣṭvāndhakāragahanaṃ tadgarbhaṃ nāviśac ca sā / bibhyatī tatsamīpasthaṃ tvāruroha vaṭadrumam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रासीत्पल्लवच्छन्ना कुसखी मार्गदर्शिनी । बुबुधे न तु तस्यास्तां कुसृतिं सरलाशया

tatrāsītpallavacchannā kusakhī mārgadarśinī / bubudhe na tu tasyāstāṃ kusṛtiṃ saralāśayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावद्राजकुले तत्र लग्नकाले ऽभ्युपस्थिते । धृतहंसास्वलीवेषां स्थितां कनकमञ्जरीम्

tāvadrājakule tatra lagnakāle 'bhyupasthite / dhṛtahaṃsāsvalīveṣāṃ sthitāṃ kanakamañjarīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनाय्यारोपितां वेदीं राज्ञा तां कमलाकरः । उपयेमे सनीरङ्गीं निशि केनाप्यलक्षिताम्

ānāyyāropitāṃ vedīṃ rājñā tāṃ kamalākaraḥ / upayeme sanīraṅgīṃ niśi kenāpyalakṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतोद्वाहो गृहीत्वा च व्याजहंसावलीं द्रुतम् । मायाकनकमञ्जर्याशोककर्या युतां सताम्

kṛtodvāho gṛhītvā ca vyājahaṃsāvalīṃ drutam / māyākanakamañjaryāśokakaryā yutāṃ satām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यैव शुभनक्षत्रवशात्स्वकटकं प्रति । तेन प्रत्यक्पुरीद्वारमार्गेण प्रययौ ततः

adyaiva śubhanakṣatravaśātsvakaṭakaṃ prati / tena pratyakpurīdvāramārgeṇa prayayau tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छंश् च शाल्मलितरोर्निकटं प्राप तस्य सः । यस्यान्तिके विप्रलब्धा स्थिता हंसावली वटे

gacchaṃś ca śālmalitarornikaṭaṃ prāpa tasya saḥ / yasyāntike vipralabdhā sthitā haṃsāvalī vaṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तं चात्र तमालिङ्ग्य त्रस्तेव कमलाकरम् । कूटहंसावली साशु तदारूढेभपृष्ठगा

prāptaṃ cātra tamāliṅgya trasteva kamalākaram / kūṭahaṃsāvalī sāśu tadārūḍhebhapṛṣṭhagā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सभ्रमात्तेन पृष्टा च कैतवात्साश्रुरब्रवीत् । आर्यपुत्राद्य जाने ऽहं स्वप्ने ऽस्माच्छाल्मलिद्रुमास्त्

sabhramāttena pṛṣṭā ca kaitavātsāśrurabravīt / āryaputrādya jāne 'haṃ svapne 'smācchālmalidrumāst

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्गत्य राक्षसीव स्त्री मास्ं भक्षयितुमग्रहीत् । ततः प्रधाव्य केनापि ब्राह्मणेनास्मि मोचिता

nirgatya rākṣasīva strī māsṃ bhakṣayitumagrahīt / tataḥ pradhāvya kenāpi brāhmaṇenāsmi mocitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैवाश्वास्य चोक्ताहं पुत्र्यमुं दाहयेस्तरुम् । एतस्मान्निरियात्स्त्री चेत्क्षेप्तव्यात्रैव सा पुनः

tenaivāśvāsya coktāhaṃ putryamuṃ dāhayestarum / etasmānniriyātstrī cetkṣeptavyātraiva sā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं शिवं स्याद् इत्य् उक्त्वा द्विजे तस्मिंस् तिरोहिते । प्रबुद्धाहं स्मृतं चैतद् दृष्ट्वा तरुम् अमुं मया

evaṃ śivaṃ syād ity uktvā dvije tasmiṃs tirohite / prabuddhāhaṃ smṛtaṃ caitad dṛṣṭvā tarum amuṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन भीताहमित्य् उक्तस्तया स कमलाकरः । आदिदेशाशु भृत्यान्स्वांस्तयोर् दाहे तरुस्त्रियोः

tena bhītāhamity uktastayā sa kamalākaraḥ / ādideśāśu bhṛtyānsvāṃstayor dāhe tarustriyoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधाक्षुस्ते च तं वृक्षं कूटहंसावली च सा । दग्धां हंसावलीमत्र मेने तस्मादनिर्गताम्

adhākṣuste ca taṃ vṛkṣaṃ kūṭahaṃsāvalī ca sā / dagdhāṃ haṃsāvalīmatra mene tasmādanirgatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तया स कमलाकरो निर्वृतया सह । सत्यहंसावलीलाभं मन्वानः कटकं ययौ

tatas tayā sa kamalākaro nirvṛtayā saha / satyahaṃsāvalīlābhaṃ manvānaḥ kaṭakaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽपि त्वरितं यातः प्रातः स्वां कोशलां पुरीम् । कृतकार्यत्वतुष्टेन पित्रा राज्ये ऽभ्यषिच्यत

tato 'pi tvaritaṃ yātaḥ prātaḥ svāṃ kośalāṃ purīm / kṛtakāryatvatuṣṭena pitrā rājye 'bhyaṣicyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनं पितरि याते च सो ऽनुशास्ति स्म मेदिनीम् । व्याजहंसास्वलीं भार्यां बिभ्रत्कनकमञ्जरीम्

vanaṃ pitari yāte ca so 'nuśāsti sma medinīm / vyājahaṃsāsvalīṃ bhāryāṃ bibhratkanakamañjarīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मनोरथसिद्धिस्तु दूरे राजकुलादभूत् । बन्दी तया परिज्ञानाच्छरीरभयशङ्कया

sa manorathasiddhistu dūre rājakulādabhūt / bandī tayā parijñānāccharīrabhayaśaṅkayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि हंसावली तस्यां रात्रौ तत्र वटे स्थिता । श्रुत्वा दृष्ट्वा च तत्सर्वं वञ्चितास्मीत्यबुध्यत

sāpi haṃsāvalī tasyāṃ rātrau tatra vaṭe sthitā / śrutvā dṛṣṭvā ca tatsarvaṃ vañcitāsmītyabudhyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचिन्तयत् तु तत्कालं प्रयाते कमलाकरे । अहो ममैतया कान्तः कुसख्या छद्मना हृतः

acintayat tu tatkālaṃ prayāte kamalākare / aho mamaitayā kāntaḥ kusakhyā chadmanā hṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो दग्ध्वैव मामस्मान्निर्वृतिं प्राप्तुमीप्सति । अश्रेयसे न वा कस्य विश्वासो दुर्जने जने

aho dagdhvaiva māmasmānnirvṛtiṃ prāptumīpsati / aśreyase na vā kasya viśvāso durjane jane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदस्य मत्कृते दग्धस्याङ्गारार्चिषि शाल्मलेः । क्षिपाम्यभव्यमात्मानं भवस्याम्यानृणा तरोः

tadasya matkṛte dagdhasyāṅgārārciṣi śālmaleḥ / kṣipāmyabhavyamātmānaṃ bhavasyāmyānṛṇā taroḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यालोच्यास्वरुह्याथ वटास्त्प्राणव्ययोन्मुखी । जातबुद्धिर्विधेर्योगादित्यन्तर्विममर्श सा

ityālocyāsvaruhyātha vaṭāstprāṇavyayonmukhī / jātabuddhirvidheryogādityantarvimamarśa sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं त्यजामि वृथास्त्मानं जीवन्ती नचिरादहम् । मन्युप्रतिक्रियां तस्याः करिष्यामि सखीद्रुहः

kiṃ tyajāmi vṛthāstmānaṃ jīvantī nacirādaham / manyupratikriyāṃ tasyāḥ kariṣyāmi sakhīdruhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तातस्य हितदा स्वप्ने ज्वरास्क्रान्तस्य शौरिणा । तच्छान्तिं मत्करस्पर्शादादिश्योक्तमभूदिदम्

tātasya hitadā svapne jvarāskrāntasya śauriṇā / tacchāntiṃ matkarasparśādādiśyoktamabhūdidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंसावली पतिं प्राप्स्यत्युचितं कमलाकरम् । कालं कम् अपितु क्लेशो भवितास्या मनागिति

haṃsāvalī patiṃ prāpsyatyucitaṃ kamalākaram / kālaṃ kam apitu kleśo bhavitāsyā manāgiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्गत्वा क्वापि पश्यामि तावदित्यवधार्य सा । हंसावली ततः प्रायान्निर्जनामटवीं प्रति

tadgatvā kvāpi paśyāmi tāvadityavadhārya sā / haṃsāvalī tataḥ prāyānnirjanāmaṭavīṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरं गतायास् तस्याश् च क्लान्तायाः प्रस्खलद्गतेः । मार्गप्रकटनायेव दयया सा ययौ क्षपा

dūraṃ gatāyās tasyāś ca klāntāyāḥ praskhaladgateḥ / mārgaprakaṭanāyeva dayayā sā yayau kṣapā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दर्शनसमुद्भूतकृपावेशवशादिव । मुमोच द्यौरवश्यास्यबाष्पवारिकणोत्करम्

taddarśanasamudbhūtakṛpāveśavaśādiva / mumoca dyauravaśyāsyabāṣpavārikaṇotkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदश्रुमार्जनायेव प्रसारितकरो रविः । दर्शिताशाकृताश्वासमुदगाद्गुणिबान्धवः

tadaśrumārjanāyeva prasāritakaro raviḥ / darśitāśākṛtāśvāsamudagādguṇibāndhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा किंचिदुच्छ्वस्ता निरस्तजनदर्शना । उत्पथैः क्रमशो यान्ती कुशकण्टकविक्षता

tataḥ sā kiṃciducchvastā nirastajanadarśanā / utpathaiḥ kramaśo yāntī kuśakaṇṭakavikṣatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपुत्री चिरात्प्राप वनमेकं विहंगमैः । गुञ्जद्भिर् इत एहीति वदद्भिर् इव राजितम्

rājaputrī cirātprāpa vanamekaṃ vihaṃgamaiḥ / guñjadbhir ita ehīti vadadbhir iva rājitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सा प्राविशच्छ्रान्ता वीज्यमानेव सादरम् । वातवेल्लल्लताजालतालवृन्तैर् अनोकहैः

tatra sā prāviśacchrāntā vījyamāneva sādaram / vātavellallatājālatālavṛntair anokahaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श च वनं सा तन्मधुस्फीतं प्रियोत्सुका । प्रफुल्लसहकारस्थकलकूजितकोकिलम्

dadarśa ca vanaṃ sā tanmadhusphītaṃ priyotsukā / praphullasahakārasthakalakūjitakokilam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विग्ना च चिन्तयाम् आस मां दहत्यत्र यद्यपि । पुष्परेणुपिशङ्गो ऽयं मलयानिलपावकः

vignā ca cintayām āsa māṃ dahatyatra yadyapi / puṣpareṇupiśaṅgo 'yaṃ malayānilapāvakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरुभ्यो निपतन्तश् च कुसुमप्रकरा इमे । नदत्स्वलिषु निघ्नन्ति कामबाणोत्करा इव

tarubhyo nipatantaś ca kusumaprakarā ime / nadatsvaliṣu nighnanti kāmabāṇotkarā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि कुसुमैर् एभिः पूजयन्ती रमापतिम् । इहैव तावत् तिष्ठामि क्षपयन्ती स्वदुष्कृतम्

tathāpi kusumair ebhiḥ pūjayantī ramāpatim / ihaiva tāvat tiṣṭhāmi kṣapayantī svaduṣkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य वापीषु स्नान्ती तस्थौ फलाशना । तत्र पूजापरा शौरेः प्रेप्सुः सा कमलाकरम्

iti saṃcintya vāpīṣu snāntī tasthau phalāśanā / tatra pūjāparā śaureḥ prepsuḥ sā kamalākaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे कोशलायां विधियोगाज्ज्वरेण सः । चातुर्थिकेन दीर्घेण जगृहे कमलाकरः

atrāntare kośalāyāṃ vidhiyogājjvareṇa saḥ / cāturthikena dīrgheṇa jagṛhe kamalākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दृष्ट्वा तत्र सा पापा कूटहंसावली तदा । भीता व्यचिन्तयच्चेतस्येवं कनकमञ्जरी

taddṛṣṭvā tatra sā pāpā kūṭahaṃsāvalī tadā / bhītā vyacintayaccetasyevaṃ kanakamañjarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकं तावद्भयं मे ऽन्तः सदाशोककरीकृतम् । मन्त्रभेदात्तदुपरि द्वितीयम् इदमागतम्

ekaṃ tāvadbhayaṃ me 'ntaḥ sadāśokakarīkṛtam / mantrabhedāttadupari dvitīyam idamāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्यस्य मत्प्रभोः पूर्वं कथितो ज्वरनाशनः । हंसावलीकरस्पर्शस्तत्पित्रा जनसंनिधौ

yadyasya matprabhoḥ pūrvaṃ kathito jvaranāśanaḥ / haṃsāvalīkarasparśastatpitrā janasaṃnidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्चाधुना ज्वराक्रान्तो यदैवैष स्मरिष्यति । अतत्प्रभावा नङ्क्ष्यामि तदैवोद्धाटिता सती

taccādhunā jvarākrānto yadaivaiṣa smariṣyati / atatprabhāvā naṅkṣyāmi tadaivoddhāṭitā satī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मे कयापि योगिन्या यः पूर्वं ज्वरचेटकः । प्रोक्तो विधिवदस्यार्थे ज्वरघ्नं साधयामि तम्

tanme kayāpi yoginyā yaḥ pūrvaṃ jvaraceṭakaḥ / prokto vidhivadasyārthe jvaraghnaṃ sādhayāmi tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यैवाग्रे च हन्म्येतां युक्त्याशोककरीं यतः । मानुषाङ्गैः कृतार्घादिः स सिद्धो ऽभीष्टकृद्भवेत्

tasyaivāgre ca hanmyetāṃ yuktyāśokakarīṃ yataḥ / mānuṣāṅgaiḥ kṛtārghādiḥ sa siddho 'bhīṣṭakṛdbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं राज्ञो ज्वरे नष्टे ऽशोककर्यानया सह । उभे भये मे शाम्येतां न पश्यास्म्यन्यथा शिवम्

evaṃ rājño jvare naṣṭe 'śokakaryānayā saha / ubhe bhaye me śāmyetāṃ na paśyāsmyanyathā śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यालोच्याविरुद्धं यत्तत्तस्यै स्वमनीषितम् । शशंसाशोककर्यै सा मानुषाघातवर्जितम्

ityālocyāviruddhaṃ yattattasyai svamanīṣitam / śaśaṃsāśokakaryai sā mānuṣāghātavarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दत्तानुमतया संभारे ढौकिते तया । तद्द्वितीया स्वया युक्त्या बहिः कृत्वा परिच्छदम्

tato dattānumatayā saṃbhāre ḍhaukite tayā / taddvitīyā svayā yuktyā bahiḥ kṛtvā paricchadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वारान्तरेण निर्गत्य गुप्तमन्तःपुरान्निशि । ययौ शून्यैकलिङ्गं सा खड्गहस्ता शिवालयम्

dvārāntareṇa nirgatya guptamantaḥpurānniśi / yayau śūnyaikaliṅgaṃ sā khaḍgahastā śivālayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र खड्गहतच्छागशोणितस्नातरञ्जितम् । तदस्रकल्पितार्घं च तदन्त्रस्रग्विवेष्टितम्

tatra khaḍgahatacchāgaśoṇitasnātarañjitam / tadasrakalpitārghaṃ ca tadantrasragviveṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनर्च शिवलिङ्गं सा तद्धृत्पद्मेन मूर्धनि । धूपं दत्त्वा तदक्षिभ्यां तच्छिरो ऽस्मै बलिं ददौ

ānarca śivaliṅgaṃ sā taddhṛtpadmena mūrdhani / dhūpaṃ dattvā tadakṣibhyāṃ tacchiro 'smai baliṃ dadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तदग्रवेद्यां च लिप्तायां रक्तचन्दनैः । लिलेख गोरोचनया कमलं साष्टपल्लवम्

tatas tadagravedyāṃ ca liptāyāṃ raktacandanaiḥ / lilekha gorocanayā kamalaṃ sāṣṭapallavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कर्णिकायां सास्रेण पिष्टेन रचितं ज्वरम् । भस्ममुष्टिप्रहरणं त्रिपादं त्रिमुखं न्यधात्

tatkarṇikāyāṃ sāsreṇa piṣṭena racitaṃ jvaram / bhasmamuṣṭipraharaṇaṃ tripādaṃ trimukhaṃ nyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पल्लवेषु निवेश्यात्र परिवारं यथाविधि । ज्वरस्य निजमन्त्रेण तस्याह्वानं व्यधत्त सा

pallaveṣu niveśyātra parivāraṃ yathāvidhi / jvarasya nijamantreṇa tasyāhvānaṃ vyadhatta sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पूर्वोक्तवत्सास्य स्नानार्घ्याद्यौपहारिकम् । चिकीर्षुर् मानुषाङ्गास्रैः प्राहाशोककरीं स्म ताम्

tataḥ pūrvoktavatsāsya snānārghyādyaupahārikam / cikīrṣur mānuṣāṅgāsraiḥ prāhāśokakarīṃ sma tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतले न्यस्तसर्वाङ्गं देवस्य सखि सांप्रतम् । कुरु प्रणाममेवं हि श्रेयस्तव भविष्यति

bhūtale nyastasarvāṅgaṃ devasya sakhi sāṃpratam / kuru praṇāmamevaṃ hi śreyastava bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तथेति धरणौ प्रणताया दुराशया । तस्याः खड्गप्रहारं सा ददौ कनकमञ्जरी

tatas tatheti dharaṇau praṇatāyā durāśayā / tasyāḥ khaḍgaprahāraṃ sā dadau kanakamañjarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन दैवान्मनाक्स्कन्धे क्षता सत्रासमुत्थिता । विद्रुता सानुयान्तीं तां दृष्ट्वा कनकमञ्जरीम्

tena daivānmanākskandhe kṣatā satrāsamutthitā / vidrutā sānuyāntīṃ tāṃ dṛṣṭvā kanakamañjarīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रायध्वमिति चक्रन्द यदाशोककरी मुहुः । तेनाभ्यधावन्नगरीरक्षिणो ऽत्राभितो जनाः

trāyadhvamiti cakranda yadāśokakarī muhuḥ / tenābhyadhāvannagarīrakṣiṇo 'trābhito janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते दृष्ट्वाकृष्टखड्गां तां भीमां कनकमञ्जरीम् । मृतकल्पां व्यधुः शस्त्रप्रहारै राक्षसीधिया

te dṛṣṭvākṛṣṭakhaḍgāṃ tāṃ bhīmāṃ kanakamañjarīm / mṛtakalpāṃ vyadhuḥ śastraprahārai rākṣasīdhiyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्वाशोककरीवक्त्राद्यथातत्त्वं ततश् च ते । द्वे ते राजकुलं निन्युः पुरस्कृत्य पुराधिपम्

buddhvāśokakarīvaktrādyathātattvaṃ tataś ca te / dve te rājakulaṃ ninyuḥ puraskṛtya purādhipam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञप्तस् तत्र तै राजा संभ्रान्तः कमलाकरः । आनाययत्कुभार्यां तां स्वान्तिकं तां च तत्सखीम्

vijñaptas tatra tai rājā saṃbhrāntaḥ kamalākaraḥ / ānāyayatkubhāryāṃ tāṃ svāntikaṃ tāṃ ca tatsakhīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोश्चानीतयोर् भीत्या प्रहारव्यथया च सा । तीव्रयोत्क्रान्तजीवाभूत्सद्यः कनकमञ्जरी

tayoścānītayor bhītyā prahāravyathayā ca sā / tīvrayotkrāntajīvābhūtsadyaḥ kanakamañjarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽशोककरीं राजा व्रणितां तां स तत्सखीम् । किमिदं निर्भया ब्रूहीत्यपृच्छदतिदुर्मनाः

tato 'śokakarīṃ rājā vraṇitāṃ tāṃ sa tatsakhīm / kimidaṃ nirbhayā brūhītyapṛcchadatidurmanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा चतस्मै तदा मूलात् तथा सर्वमवर्णयत् । यथा कनकमञ्जर्या कृतं तद्व्याजसाहसम्

sā catasmai tadā mūlāt tathā sarvamavarṇayat / yathā kanakamañjaryā kṛtaṃ tadvyājasāhasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽधिगततत्त्वार्थः स राजा कमलाकरः । एवं शुशोच तत्कालमात्मानं भृशदुःखितः

tato 'dhigatatattvārthaḥ sa rājā kamalākaraḥ / evaṃ śuśoca tatkālamātmānaṃ bhṛśaduḥkhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रलब्धो ऽस्म्यहं कूटहंसावल्या वतैतया । मूढेन यत्स्वहस्तेन दग्धा हंसावली मया

vipralabdho 'smyahaṃ kūṭahaṃsāvalyā vataitayā / mūḍhena yatsvahastena dagdhā haṃsāvalī mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वदुष्कृतफलं तावत् पापया लब्धमेतया । यद्राजमहिषी भूत्वा प्राप्तैषा वधमीदृशम्

svaduṣkṛtaphalaṃ tāvat pāpayā labdhametayā / yadrājamahiṣī bhūtvā prāptaiṣā vadhamīdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं तु रूपमात्रेण संमोह्याहं शिशुर्यथा । हृतरत्नेन मुषितो दत्त्वा काचं कुवेधसा

kathaṃ tu rūpamātreṇa saṃmohyāhaṃ śiśuryathā / hṛtaratnena muṣito dattvā kācaṃ kuvedhasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरशान्त्यै मया सो ऽपि ज्ञप्तिकृद्वत न स्मृतः । हंसावलीकरस्पर्शस् तत्पितुर् विष्णुनोदितः

jvaraśāntyai mayā so 'pi jñaptikṛdvata na smṛtaḥ / haṃsāvalīkarasparśas tatpitur viṣṇunoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स विलपन्स्मृत्वा व्यमृशत्कमलाकरः । हंसावलीं पतिं प्राप्स्यत्येषा क्लेशो मनाक्पुनः

evaṃ sa vilapansmṛtvā vyamṛśatkamalākaraḥ / haṃsāvalīṃ patiṃ prāpsyatyeṣā kleśo manākpunaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवितास्या इति वचो वैष्णवं मेघमालिना । तत्पित्रोक्तं हि मे तच् च प्रसिद्धं न भवेन्मृषा

bhavitāsyā iti vaco vaiṣṇavaṃ meghamālinā / tatpitroktaṃ hi me tac ca prasiddhaṃ na bhavenmṛṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सा कथंचिदन्यत्र गता जीवेत्कदाचन । स्त्रीचित्तस्येव दैवस्य को वेत्ति गहनां गतिम्

tatsā kathaṃcidanyatra gatā jīvetkadācana / strīcittasyeva daivasya ko vetti gahanāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मनोरथसिद्धिः स बन्दी मे ऽत्र गतिः पुनः । इत्यालोच्य स तं बन्दिवरमानाययन्नृपः

tanmanorathasiddhiḥ sa bandī me 'tra gatiḥ punaḥ / ityālocya sa taṃ bandivaramānāyayannṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अब्रवीच् च कथं भद्र भवान्नैवेह दृश्यते । क्व मनोरथसिद्धिर्वा तेषां ये धूर्तवञ्चिताः

abravīc ca kathaṃ bhadra bhavānnaiveha dṛśyate / kva manorathasiddhirvā teṣāṃ ye dhūrtavañcitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा सो ऽवदद्बन्दी मन्त्रभेदभयाहता । एषैवाशोककर्यत्र महाराज ममोत्तरम्

tac chrutvā so 'vadadbandī mantrabhedabhayāhatā / eṣaivāśokakaryatra mahārāja mamottaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च हंसावलीहेतोः कार्या ते ऽत्र विषादिता । आदिष्टा हरिणैवास्याः कंचित्कालं हि दुःस्थितिः

na ca haṃsāvalīhetoḥ kāryā te 'tra viṣāditā / ādiṣṭā hariṇaivāsyāḥ kaṃcitkālaṃ hi duḥsthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.