Library·Somadeva: Kathasaritsagara·12·12.5
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे शशाङ्कवतीलम्बके चतुर्थस् तरङ्गः । पञ्चमस् तरङ्गः । एवं विमलबुद्ध्यादियुतो यावत् स तिष्ठति । मृगाङ्कदत्तो भिल्लाधिपतेर्मायाबटोर्गृहे
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare śaśāṅkavatīlambake caturthas taraṅgaḥ / pañcamas taraṅgaḥ / evaṃ vimalabuddhyādiyuto yāvat sa tiṣṭhati / mṛgāṅkadatto bhillādhipatermāyābaṭorgṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत्तत्संनिधावेत्य तमात्मीयश्चमूपतिः । एकदा शबराधीशं ससंरम्भो व्यजिज्ञपत्
tāvattatsaṃnidhāvetya tamātmīyaścamūpatiḥ / ekadā śabarādhīśaṃ sasaṃrambho vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वदादेशाद्विचिन्वद्भिर् भगवत्याः कृते प्रभो । उपहाराय पुरुषः प्राप्तो ऽस्माभिः स तादृशः
tvadādeśādvicinvadbhir bhagavatyāḥ kṛte prabho / upahārāya puruṣaḥ prāpto 'smābhiḥ sa tādṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येनास्मद्वीरयोधानां खण्डितं शतपञ्चकम् । आनीतश् च स भूयिष्ठप्रहारविवशीकृतः
yenāsmadvīrayodhānāṃ khaṇḍitaṃ śatapañcakam / ānītaś ca sa bhūyiṣṭhaprahāravivaśīkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स पुलिन्देन्द्रः सेनापतिम् उवाच तम् । प्रवेश्यतामिहैवाशु सो ऽस्माकं दर्श्यतामिति
tac chrutvā sa pulindendraḥ senāpatim uvāca tam / praveśyatāmihaivāśu so 'smākaṃ darśyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रवेशितस् तेन यावत् सर्वैः स दृश्यते । शस्त्रक्षतोद्यद्रक्ताक्तरणधूलीकलङ्कितः
tataḥ praveśitas tena yāvat sarvaiḥ sa dṛśyate / śastrakṣatodyadraktāktaraṇadhūlīkalaṅkitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गण्डसिन्दूरसंपृक्तस्रवद्दानाम्बुपङ्किलः । पाशैर् विवेष्टितो घूर्णन्मत्तो बद्ध इव द्विपः
gaṇḍasindūrasaṃpṛktasravaddānāmbupaṅkilaḥ / pāśair viveṣṭito ghūrṇanmatto baddha iva dvipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत्तं प्रत्यभिज्ञाय मन्त्रिणं स्वं गुणाकरम् । मृगाङ्कदत्तो धावित्वा कण्ठे प्ररुदितो ऽग्रहीत्
tāvattaṃ pratyabhijñāya mantriṇaṃ svaṃ guṇākaram / mṛgāṅkadatto dhāvitvā kaṇṭhe prarudito 'grahīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्ध्वाथ तत्सखिभ्यस् तं स भिल्लेन्द्रो गुणाकरम् । प्रह्वस्तमाश्वासितवान् पादलग्नं निजप्रभोः
buddhvātha tatsakhibhyas taṃ sa bhillendro guṇākaram / prahvastamāśvāsitavān pādalagnaṃ nijaprabhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवेश्य च गृहं स्नातं तं बद्धव्रणपट्टकम् । उपाचरद्भिषक्प्रोक्तैः स पथ्यैः पानभोजनैः
praveśya ca gṛhaṃ snātaṃ taṃ baddhavraṇapaṭṭakam / upācaradbhiṣakproktaiḥ sa pathyaiḥ pānabhojanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मृगाङ्कदत्तस्तं समाश्वस्तं स्वमन्त्रिणम् । सखे कथय वृत्तान्तः कस्तवेति स पृष्टवान्
tato mṛgāṅkadattastaṃ samāśvastaṃ svamantriṇam / sakhe kathaya vṛttāntaḥ kastaveti sa pṛṣṭavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सर्वेषु शृण्वत्सु स जगाद गुणाकरः । श्रूयतां देव वृत्तान्तमात्मीयं कथयामि वः
atha sarveṣu śṛṇvatsu sa jagāda guṇākaraḥ / śrūyatāṃ deva vṛttāntamātmīyaṃ kathayāmi vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो नागस्य शापेन भवद्भ्यो ऽहं वियोजितः । न किंचिदविदं मोहाद्दूरां तामटवीं भ्रमन्
tato nāgasya śāpena bhavadbhyo 'haṃ viyojitaḥ / na kiṃcidavidaṃ mohāddūrāṃ tāmaṭavīṃ bhraman
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरात्संप्राप्तबुद्धिश् च दुःखितो ऽहमचिन्तयम् । अहो दुःशिक्षितस्यैष विलासः कोऽपि वेधसः
cirātsaṃprāptabuddhiś ca duḥkhito 'hamacintayam / aho duḥśikṣitasyaiṣa vilāsaḥ ko'pi vedhasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगाङ्कदत्तः खिद्येत स्थितो हर्म्यतले ऽपि यः । सो ऽस्यामटव्यां संतप्तसिकतायां कथं भवेत्
mṛgāṅkadattaḥ khidyeta sthito harmyatale 'pi yaḥ / so 'syāmaṭavyāṃ saṃtaptasikatāyāṃ kathaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं च ते वयस्याः स्युरित्यन्तर्विमृशन्मुहुः । दैवात्संप्राप्तवानस्मि पर्यटन्विन्ध्यवासिनीम्
kathaṃ ca te vayasyāḥ syurityantarvimṛśanmuhuḥ / daivātsaṃprāptavānasmi paryaṭanvindhyavāsinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्या उपाहृतानेकनानाजीवमहर्निशम् । प्राविशं भवनं देव्याः कृतान्तसदनोपमम्
tasyā upāhṛtānekanānājīvamaharniśam / prāviśaṃ bhavanaṃ devyāḥ kṛtāntasadanopamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र देवीं प्रणम्याहमपश्यं पुरुषं शवम् । कण्ठान्तर्गतनिस्त्रिंशहस्तमात्मोपहारिणम्
tatra devīṃ praṇamyāhamapaśyaṃ puruṣaṃ śavam / kaṇṭhāntargatanistriṃśahastamātmopahāriṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वैव पुनर्दुःखहेतोर्मे त्वद्वियोगिनः । अभूदात्मोपहारेण देवीं तोषयितुं मतिः
taṃ dṛṣṭvaiva punarduḥkhahetorme tvadviyoginaḥ / abhūdātmopahāreṇa devīṃ toṣayituṃ matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्खड्गम् एव धावित्वा यावदस्मि गृहीतवान् । तावन्निवारयन्तीव दूराद्वार्धककम्पिना
tatkhaḍgam eva dhāvitvā yāvadasmi gṛhītavān / tāvannivārayantīva dūrādvārdhakakampinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिरसा समुपेत्यैव सकृपा कापि तापसी । निर्वाय मरणात्पृष्ट्वा वृत्तान्तं निजगाद माम्
śirasā samupetyaiva sakṛpā kāpi tāpasī / nirvāya maraṇātpṛṣṭvā vṛttāntaṃ nijagāda mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैवं कृथाः पुनर्दृष्टो मृतानाम् अपिसंगमः । किं पुनर्जीवतां पुत्र तथा चैतां कथां शृणु
maivaṃ kṛthāḥ punardṛṣṭo mṛtānām apisaṃgamaḥ / kiṃ punarjīvatāṃ putra tathā caitāṃ kathāṃ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिच्छत्त्रेति नाम्नास्ति विख्याता नगरी भुवि । तस्याम् उदयतुङ्गाख्यः पुराभूद्राजकुञ्जरः
ahicchattreti nāmnāsti vikhyātā nagarī bhuvi / tasyām udayatuṅgākhyaḥ purābhūdrājakuñjaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य क्षत्ता च कमलमतिर् नाम महानभूत् । विनीतमतिरित्यासीत्तस्याप्य् असदृशः सुतः
tasya kṣattā ca kamalamatir nāma mahānabhūt / vinītamatirityāsīttasyāpy asadṛśaḥ sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाहृतगुणेनापि प्रापि यस्य न तुल्यता । सच्छिद्रेण मृणालेन चापेन कुटिलेन च
samāhṛtaguṇenāpi prāpi yasya na tulyatā / sacchidreṇa mṛṇālena cāpena kuṭilena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स कदाचित्सुधाधौतप्रासादोपरि पञ्चके । स्थितो ददर्श शीतांशुमुद्गच्छन्तं निशामुखे
sa kadācitsudhādhautaprāsādopari pañcake / sthito dadarśa śītāṃśumudgacchantaṃ niśāmukhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामकल्पद्रुमोत्थेन पल्लवेन विनिर्मितम् । रजन्या वासवदिशः कर्णपूरमिवोज्ज्वलम्
kāmakalpadrumotthena pallavena vinirmitam / rajanyā vāsavadiśaḥ karṇapūramivojjvalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमात्तद्रश्मिजालैश् च जगद्वीक्ष्य विराजितम् । स विनीतमतिर्जातहृदुल्लासो व्यचिन्तयत्
kramāttadraśmijālaiś ca jagadvīkṣya virājitam / sa vinītamatirjātahṛdullāso vyacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो चन्द्रिकया मार्गाः सुधयेवावभासिताः । दृश्यन्ते तदमीष्वेको गत्वा न विहरामि किम्
aho candrikayā mārgāḥ sudhayevāvabhāsitāḥ / dṛśyante tadamīṣveko gatvā na viharāmi kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ध्यात्वैव स धनुर्धरो निर्गत्य पर्यटन् । क्रोशमात्रं गतो ऽकस्माच्छुश्राव रुदितध्वनिम्
iti dhyātvaiva sa dhanurdharo nirgatya paryaṭan / krośamātraṃ gato 'kasmācchuśrāva ruditadhvanim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा तदनुसारेण ददर्शैकां स कन्यकाम् । दिव्यरूपां प्ररुदतींतरुमूलसमाश्रयाम्
gatvā tadanusāreṇa dadarśaikāṃ sa kanyakām / divyarūpāṃ prarudatīṃtarumūlasamāśrayām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पप्रच्छ च शुभे का त्वं किं चायं नीयते तुलाम् । मुखेन्दुः समलस्येन्दोस्त्वयाश्रुमलिनीकृतः
papraccha ca śubhe kā tvaṃ kiṃ cāyaṃ nīyate tulām / mukhenduḥ samalasyendostvayāśrumalinīkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ता तेन सावोचत् सुता नागपतेर् अहम् । कन्या विजयवत्याख्या महात्मन् गन्धमालिनः
ity uktā tena sāvocat sutā nāgapater aham / kanyā vijayavatyākhyā mahātman gandhamālinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मे पिता रणान्नष्टः शप्तो वासुकिनैकदा । यास्यसि त्वं रिपोः पाप जितः सन्दासतामिति
sa me pitā raṇānnaṣṭaḥ śapto vāsukinaikadā / yāsyasi tvaṃ ripoḥ pāpa jitaḥ sandāsatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छापात्स च यक्षेण कालजिह्वेन वैरिणा । जित्वा मनोनुगः पुष्पभारवाहीकृतः सदा
tacchāpātsa ca yakṣeṇa kālajihvena vairiṇā / jitvā manonugaḥ puṣpabhāravāhīkṛtaḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दुःखात्तत्कृते गौरीं तपसाहमतोषयम् । प्रत्यक्षीभूय मे सा च भगवत्येवम् अब्रवीत्
tadduḥkhāttatkṛte gaurīṃ tapasāhamatoṣayam / pratyakṣībhūya me sā ca bhagavatyevam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्से शृण्वस्ति सरसो मानसस्यान्तरे महत् । सहस्रदलविस्तीर्णं स्फाटिकं दिव्यमम्बुजम्
vatse śṛṇvasti saraso mānasasyāntare mahat / sahasradalavistīrṇaṃ sphāṭikaṃ divyamambujam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदर्ककरसंस्पर्शकीर्णतेजो विराजते । शेषस्येव शिरो भूरिफणं रत्नांशुपिञ्जरम्
yadarkakarasaṃsparśakīrṇatejo virājate / śeṣasyeva śiro bhūriphaṇaṃ ratnāṃśupiñjaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एकदा वैश्रवणो दृष्ट्वा स्नात्वात्र मानसे । जातश्रद्धो ऽम्बुजे तस्मिन् हरस्यारभतार्चनम्
tad ekadā vaiśravaṇo dṛṣṭvā snātvātra mānase / jātaśraddho 'mbuje tasmin harasyārabhatārcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कालं चानुगास् तस्य यक्षास् तत्र सरोन्तरे । विजह्रुश्चक्रहंसादिरूपैर् वारिचरोचितैः
tatkālaṃ cānugās tasya yakṣās tatra sarontare / vijahruścakrahaṃsādirūpair vāricarocitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र युष्मद्रिपोस् तस्य कालजिह्वस्य दैवतः । विद्युज्जिह्व इति ज्येष्ठो भ्राता यक्षः प्रियासखः
tatra yuṣmadripos tasya kālajihvasya daivataḥ / vidyujjihva iti jyeṣṭho bhrātā yakṣaḥ priyāsakhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रीडंश् चक्राह्वरूपेण पक्षविक्षेपघट्टनात् । कुबेरस्य कराग्रस्थमर्घ्यपात्रमपातयत्
krīḍaṃś cakrāhvarūpeṇa pakṣavikṣepaghaṭṭanāt / kuberasya karāgrasthamarghyapātramapātayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स धनदः क्रुद्धः शापेनात्रैव मानसे । चक्राह्वम् एव तं चक्रे विद्युज्जिह्वं सभार्यकम्
tataḥ sa dhanadaḥ kruddhaḥ śāpenātraiva mānase / cakrāhvam eva taṃ cakre vidyujjihvaṃ sabhāryakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाकृतं च संप्रीत्या रात्रौ रात्रौ विनोदयन् । कृततत्प्रेयसीरूपो विरहातुरमग्रजम्
tathākṛtaṃ ca saṃprītyā rātrau rātrau vinodayan / kṛtatatpreyasīrūpo virahāturamagrajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालजिह्वो ऽद्य तत्रास्ते स दिवा निजरूपभृत् । दासीकृतेन त्वत्पित्रा सहितो गन्धमालिना
kālajihvo 'dya tatrāste sa divā nijarūpabhṛt / dāsīkṛtena tvatpitrā sahito gandhamālinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तत्र प्रेर्यतां पुत्रि प्रतीहारसुतस्त्वया । अहिच्छत्रो महास्वीरो विनीतमतिरुद्यमी
tattatra preryatāṃ putri pratīhārasutastvayā / ahicchatro mahāsvīro vinītamatirudyamī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इममश्चं च खड्गं च गृहाणाभ्यां विजित्य तम् । यक्षं स हि प्रवीरस् ते जनकं मोचयिष्यति
imamaścaṃ ca khaḍgaṃ ca gṛhāṇābhyāṃ vijitya tam / yakṣaṃ sa hi pravīras te janakaṃ mocayiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खड्गरत्नस्य चैतस्य स्वामी भवति यः पुमान् । स जित्वा निखिलाञ् शत्रून् राजा भवति भूतले
khaḍgaratnasya caitasya svāmī bhavati yaḥ pumān / sa jitvā nikhilāñ śatrūn rājā bhavati bhūtale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वाश्वखड्गौ मे देवी दत्त्वा तिरो ऽभवत् । अथ त्वत्प्रेरणायाद्य क्रमेणाहमिहागता
evam uktvāśvakhaḍgau me devī dattvā tiro 'bhavat / atha tvatpreraṇāyādya krameṇāhamihāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवीप्रसादसहितं वीक्ष्य त्वां निर्गतं निशि । युक्त्या चानीतवत्यस्मि संश्राव्य रुदितध्वनिम्
devīprasādasahitaṃ vīkṣya tvāṃ nirgataṃ niśi / yuktyā cānītavatyasmi saṃśrāvya ruditadhvanim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेतत्साधयेष्टं मे सुभगेति तयार्थितः । स विनीतमतिस्तस्याः प्रतिपेदे तथेति तत्
tadetatsādhayeṣṭaṃ me subhageti tayārthitaḥ / sa vinītamatistasyāḥ pratipede tatheti tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो गत्वैव सा नागकन्या तत्क्षणम् एव तम् । वाजिनं जवनं श्वेतं पिण्डिभूतमिवैन्दवम्
tato gatvaiva sā nāgakanyā tatkṣaṇam eva tam / vājinaṃ javanaṃ śvetaṃ piṇḍibhūtamivaindavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रश्मिजालं दिगन्तेषु तमो हन्तुं प्रधावितम् । तच् च वीरावलोकिन्या विप्रेक्षितम् इव श्रिया
raśmijālaṃ diganteṣu tamo hantuṃ pradhāvitam / tac ca vīrāvalokinyā viprekṣitam iva śriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खड्गरत्नम् उपानीय सतारगगनच्छवि । तस्मै विनीतमतये समर्पयत ते उभे
khaḍgaratnam upānīya satāragaganacchavi / tasmai vinītamataye samarpayata te ubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽप्यात्तखड्गस्तुरगं तमारुह्य तया सह । प्रस्थितो ऽश्वप्रभावेण तदैव प्राप मानसम्
so 'pyāttakhaḍgasturagaṃ tamāruhya tayā saha / prasthito 'śvaprabhāveṇa tadaiva prāpa mānasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातोद्धूताम्बुजकरं चक्रवाकार्तकूजितैः । निषेधदिव मा मेति कालजिह्वानुकम्पया
vātoddhūtāmbujakaraṃ cakravākārtakūjitaiḥ / niṣedhadiva mā meti kālajihvānukampayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा स तत्र यक्षाणां वशे तं गन्धमालिनम् । मुक्तये तस्य तान् क्षुद्रान् व्यद्रावयद् असिक्षतान्
dṛṣṭvā sa tatra yakṣāṇāṃ vaśe taṃ gandhamālinam / muktaye tasya tān kṣudrān vyadrāvayad asikṣatān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दृष्ट्वा स सरोमध्यान्मुक्तचक्राङ्गनावपुः । कालजिह्वः समुत्तस्थौ प्रावृण्मेघ इवेन्नदन्
taddṛṣṭvā sa saromadhyānmuktacakrāṅganāvapuḥ / kālajihvaḥ samuttasthau prāvṛṇmegha ivennadan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवृत्ते चाहवे व्योम्नि कालजिह्वं तमुत्प्लुतम् । विनीतमतिरुत्प्लुत्य साश्वः केशेषु सो ऽग्रहीत्
pravṛtte cāhave vyomni kālajihvaṃ tamutplutam / vinītamatirutplutya sāśvaḥ keśeṣu so 'grahīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छेत्तुमिच्छति यावच् च शिरः खड्गेन तस्य सः । तावत् स कृपणं जल्पन्यक्षस्तं शरणं ययौ
chettumicchati yāvac ca śiraḥ khaḍgena tasya saḥ / tāvat sa kṛpaṇaṃ jalpanyakṣastaṃ śaraṇaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददौ च तस्मै मुक्तः सन्नीतिघ्नं स्वाङ्गुलीयकम् । प्रह्वो मुमोच दास्याच् च नागं तं गन्धमालिनम्
dadau ca tasmai muktaḥ sannītighnaṃ svāṅgulīyakam / prahvo mumoca dāsyāc ca nāgaṃ taṃ gandhamālinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धमाली च मुदितो विनीतमतये तदा । तस्मै सुतां तां विजयवतीं दत्त्वा गृहानगात्
gandhamālī ca mudito vinītamataye tadā / tasmai sutāṃ tāṃ vijayavatīṃ dattvā gṛhānagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः खड्गाङ्गुलीयाश्वकन्यारत्नयुतः कृती । स विनीतमतिर्जाते प्रभाते गृहमाययौ
tataḥ khaḍgāṅgulīyāśvakanyāratnayutaḥ kṛtī / sa vinītamatirjāte prabhāte gṛhamāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राभिनन्दितः पित्रा पृष्टवृत्तान्ततोषिणा । राज्ञा च स्वेन तां नागकन्यां स परिणीतवान्
tatrābhinanditaḥ pitrā pṛṣṭavṛttāntatoṣiṇā / rājñā ca svena tāṃ nāgakanyāṃ sa pariṇītavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ रत्नैश्चतुर्भिस्तैर् गुणैः स्वैश्चोपबृंहितम् । पिता कदाचित्कमलमतिः प्रोवाच तं रहः
atha ratnaiścaturbhistair guṇaiḥ svaiścopabṛṃhitam / pitā kadācitkamalamatiḥ provāca taṃ rahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहास्योदयतुङ्गस्य सुतैषा यास्ति भूपते । पुत्रोदयवती नाम सर्वविद्यासु शिक्षिता
ihāsyodayatuṅgasya sutaiṣā yāsti bhūpate / putrodayavatī nāma sarvavidyāsu śikṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां पणः कृतो ऽनेन यो विप्रः क्षत्त्रियो ऽपि वा । वादे पराजयेतैतां तस्मै दद्यामिमामिति
tasyāṃ paṇaḥ kṛto 'nena yo vipraḥ kṣattriyo 'pi vā / vāde parājayetaitāṃ tasmai dadyāmimāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पराजिताश् च वादेन वादिनो ऽन्ये ऽनयाखिलाः । जगदाश्चर्यरूपेण रूपेणेवामराङ्गनाः
parājitāś ca vādena vādino 'nye 'nayākhilāḥ / jagadāścaryarūpeṇa rūpeṇevāmarāṅganāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं चैकवीरः स्वक्षत्रवादे तूष्णीं च तत्कथम् । स्थितो ऽसि विजयस्वैनां वादे परिणयस्व चफ़्
tvaṃ caikavīraḥ svakṣatravāde tūṣṇīṃ ca tatkatham / sthito 'si vijayasvaināṃ vāde pariṇayasva caf
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तस्तेन पित्रा सविनीतमतिरब्रवीत् । पेशलाभिः सह स्त्रीभिर् वादः कस्तात मादृशाम्
ity uktastena pitrā savinītamatirabravīt / peśalābhiḥ saha strībhir vādaḥ kastāta mādṛśām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाप्येतं त्वदादेशं करिष्यामीत्युदीरिते । प्रौढेन तेन स ययौ तत्पिता क्षितिपान्तिकम्
tathāpyetaṃ tvadādeśaṃ kariṣyāmītyudīrite / prauḍhena tena sa yayau tatpitā kṣitipāntikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजपुत्र्या समं वादः प्रातर्देव करिष्यते । विनीतमतिनेत्यत्र स तं भूपं व्यजिज्ञपत्
rājaputryā samaṃ vādaḥ prātardeva kariṣyate / vinītamatinetyatra sa taṃ bhūpaṃ vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूपेन प्रतिपन्नार्थो गृहमेत्य च सूनवे । विनीतमतये तस्मै तत् तथैव शशंस सः
bhūpena pratipannārtho gṛhametya ca sūnave / vinītamataye tasmai tat tathaiva śaśaṃsa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्राप्तः स्वयं तेन राजहंसेन संश्रिताम् । विनीतमतिरागत्य वादी विद्वत्सभाब्जिनीम्
tataḥ prāptaḥ svayaṃ tena rājahaṃsena saṃśritām / vinītamatirāgatya vādī vidvatsabhābjinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भास्वान् स भासयाम् आस लोललोचनषट्पदैः । विलोक्यमानो ऽभिमुखैर् गुणिवृन्दैस् तदाश्रितैः
bhāsvān sa bhāsayām āsa lolalocanaṣaṭpadaiḥ / vilokyamāno 'bhimukhair guṇivṛndais tadāśritaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणान्तरे चाययौ सा तत्रोदयवती शनैः । राजपुत्री गुणाकृष्टा कामस्येव धनुर्लता
kṣaṇāntare cāyayau sā tatrodayavatī śanaiḥ / rājaputrī guṇākṛṣṭā kāmasyeva dhanurlatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोभिता गुणवद्भिः स्वैश्चारुशब्दैर् विभूषणैः । तत्पूर्वपक्षोपक्षेपम् इव कुर्वद्भिर् आदितः
śobhitā guṇavadbhiḥ svaiścāruśabdair vibhūṣaṇaiḥ / tatpūrvapakṣopakṣepam iva kurvadbhir āditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्दोषे निर्मला चेत्स्यादिन्दुलेखाम्बरे ततः । भजेत्साम्यं निषण्णायास्तस्या मरकतासने
nirdoṣe nirmalā cetsyādindulekhāmbare tataḥ / bhajetsāmyaṃ niṣaṇṇāyāstasyā marakatāsane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रे ऽथ पूर्वपक्षं सा स्फुरद्दन्तांशुतन्तुषु । गुम्फयन्तीव सुश्लक्ष्णपदरत्नमयीं स्रजम्
cakre 'tha pūrvapakṣaṃ sā sphuraddantāṃśutantuṣu / gumphayantīva suślakṣṇapadaratnamayīṃ srajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमवद्यार्थसिद्धान्तं स विनीतमतिर्व्यधात् । क्षणान्निरुत्तरीकृत्य सुमुखीं तां पदे पदे
tamavadyārthasiddhāntaṃ sa vinītamatirvyadhāt / kṣaṇānniruttarīkṛtya sumukhīṃ tāṃ pade pade
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सभ्यैः स्तुते तस्मिन्सात्मनो राजपुत्रिका । पराजये ऽपि सद्भर्तृलाभाज्जयममन्यत
tataḥ sabhyaiḥ stute tasminsātmano rājaputrikā / parājaye 'pi sadbhartṛlābhājjayamamanyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चाप्य् उदयतुङ्गो ऽथ राजा हृष्टो ऽत्र तां सुताम् । तस्मै विनीतमतये ददौ वादपणार्जिताम्
sa cāpy udayatuṅgo 'tha rājā hṛṣṭo 'tra tāṃ sutām / tasmai vinītamataye dadau vādapaṇārjitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दत्तरत्नपूर्णो ऽत्र स विनीतमतिस् ततः । ताभ्यां नागसुताराजसुताभ्यां सह तस्थिवान्
taddattaratnapūrṇo 'tra sa vinītamatis tataḥ / tābhyāṃ nāgasutārājasutābhyāṃ saha tasthivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा जीयमानो ऽन्यैर् द्यूतस्थो व्याकुलाशयः । निर्बन्धाद्ब्राह्मणेनैत्य स भोजनमयाच्यत
ekadā jīyamāno 'nyair dyūtastho vyākulāśayaḥ / nirbandhādbrāhmaṇenaitya sa bhojanamayācyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स कर्णे भृत्यस्य कथयित्वा क्रुधा वृतः । वस्त्रेणाच्छाद्य सिकतापात्रमस्मायदापयत्
tataḥ sa karṇe bhṛtyasya kathayitvā krudhā vṛtaḥ / vastreṇācchādya sikatāpātramasmāyadāpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तद्विप्रो गृहीत्वैव गुरुत्वात्सहिरण्यकम् । मत्वा प्रहर्षाद् एकान्तमृजुर्गत्वोदघाटयत्
sa tadvipro gṛhītvaiva gurutvātsahiraṇyakam / matvā praharṣād ekāntamṛjurgatvodaghāṭayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा च वालुकापूर्णमुत्सार्य धरणीतले । विप्रलब्धो ऽस्मि तेनेति विषण्णः स्वगृहं ययौ
dṛṣṭvā ca vālukāpūrṇamutsārya dharaṇītale / vipralabdho 'smi teneti viṣaṇṇaḥ svagṛhaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनीतमतिरप्येतदविचिन्त्य विमुच्य तत् । द्यूतं तस्थौ यथाकामं स्वगृहेषु प्रियासखः
vinītamatirapyetadavicintya vimucya tat / dyūtaṃ tasthau yathākāmaṃ svagṛheṣu priyāsakhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याति काले च जरसा विश्लिष्यत्संधिविग्रहः । सो ऽभूद् उदयतुङ्गो ऽत्र राजा राज्यभराक्षमः
yāti kāle ca jarasā viśliṣyatsaṃdhivigrahaḥ / so 'bhūd udayatuṅgo 'tra rājā rājyabharākṣamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो जामातरं राज्ये विनीतमतिम् एव तम् । सो ऽभिषिच्य ययौ गङ्गामपुत्रो देहमुक्तये
tato jāmātaraṃ rājye vinītamatim eva tam / so 'bhiṣicya yayau gaṅgāmaputro dehamuktaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्तराज्यश् च नचिरात्स विनीतमतिस् ततः । अश्वखड्गप्रभावेण जिगायापि दिशो दश
prāptarājyaś ca nacirātsa vinītamatis tataḥ / aśvakhaḍgaprabhāveṇa jigāyāpi diśo daśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईतिघ्नस्याङ्गुलीयस्य प्रभावादस्य चाभवत् । राष्ट्रं नीरोगदुर्भिक्षं राज्ञो रघुपतेरिव
ītighnasyāṅgulīyasya prabhāvādasya cābhavat / rāṣṭraṃ nīrogadurbhikṣaṃ rājño raghupateriva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदाभ्याययौ तं च भिक्षुर्देशान्तरान्नृपम् । रत्नचन्द्रमतिर् नाम वादिद्विरदकेसरी
ekadābhyāyayau taṃ ca bhikṣurdeśāntarānnṛpam / ratnacandramatir nāma vādidviradakesarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च भिक्षुः कृतातिथ्यो राजानं तं गुणिप्रियम् । प्रार्थयाम् आस वादार्थमीदृशं च पणं जगौ
sa ca bhikṣuḥ kṛtātithyo rājānaṃ taṃ guṇipriyam / prārthayām āsa vādārthamīdṛśaṃ ca paṇaṃ jagau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया जितेन राजेन्द्र ग्राह्यं सुगतशासनम् । मया जितेन शुश्रूष्या विप्राः संत्यज्य चीवरम्
tvayā jitena rājendra grāhyaṃ sugataśāsanam / mayā jitena śuśrūṣyā viprāḥ saṃtyajya cīvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा तथेत्य् उक्त्वा वादं तेन सहाकरोत् । स विनीतमती राजा भिक्षुणा दिनसप्तकम्
etac chrutvā tathety uktvā vādaṃ tena sahākarot / sa vinītamatī rājā bhikṣuṇā dinasaptakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टमे ऽहनि भिक्षुस्तं स जिगाय महीपतिम् । येनोदयवती वादिमुण्डमुद्गरिका जिता
aṣṭame 'hani bhikṣustaṃ sa jigāya mahīpatim / yenodayavatī vādimuṇḍamudgarikā jitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तेनोपदिष्टं स भिक्षुणा सौगतं मतम् । सत्त्वोपकारपुण्याढ्यं जातश्रद्धो ऽग्रहीन्नृपः
tatastenopadiṣṭaṃ sa bhikṣuṇā saugataṃ matam / sattvopakārapuṇyāḍhyaṃ jātaśraddho 'grahīnnṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीक्षूणां ब्राह्मणादीनां सर्वेषां च चकार सः । विहारसत्त्रवसतीर् जिनपूजापरायणः
bhīkṣūṇāṃ brāhmaṇādīnāṃ sarveṣāṃ ca cakāra saḥ / vihārasattravasatīr jinapūjāparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदभ्यासोपशान्तश् च भिक्षोस्तस्मादयाचत । स बोधिसत्त्वचर्यायामाज्ञां सत्त्वोपकारिणीम्
tadabhyāsopaśāntaś ca bhikṣostasmādayācata / sa bodhisattvacaryāyāmājñāṃ sattvopakāriṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽथ भिक्षुस्तमाह स्म राजन्विगतकल्मषैः । बोधिसत्त्वमहाचर्या चरितव्येह नेतरैः
so 'tha bhikṣustamāha sma rājanvigatakalmaṣaiḥ / bodhisattvamahācaryā caritavyeha netaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तव चास्मादृशैर् लक्ष्यं स्थूलं नास्त्य् एव किल्बिषम् । किं तु त्वं सूक्ष्ममनया युक्त्यान्विष्य शमं नय
tava cāsmādṛśair lakṣyaṃ sthūlaṃ nāsty eva kilbiṣam / kiṃ tu tvaṃ sūkṣmamanayā yuktyānviṣya śamaṃ naya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वोपादिशत् तस्मै स भिक्षुः स्वप्नमाणवम् । सो ऽपि तेन नृपः स्वप्नं दृष्ट्वास्मै प्रातरभ्यधात्
ity uktvopādiśat tasmai sa bhikṣuḥ svapnamāṇavam / so 'pi tena nṛpaḥ svapnaṃ dṛṣṭvāsmai prātarabhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्य जाने स्वप्ने ऽद्य परलोकमहं गतः । तत्र क्षुधार्थितान्नं मां पुरुषा दण्डिनो ऽब्रुवन्
ācārya jāne svapne 'dya paralokamahaṃ gataḥ / tatra kṣudhārthitānnaṃ māṃ puruṣā daṇḍino 'bruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुङ्क्ष्वैता भूयसी राजन्नर्जितास्तप्तवालुकाः । या दत्ताः क्षुधिताय प्राग्ब्राह्मणायार्थिने त्वया
bhuṅkṣvaitā bhūyasī rājannarjitāstaptavālukāḥ / yā dattāḥ kṣudhitāya prāgbrāhmaṇāyārthine tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वा दश स्वर्णकोटीः पापादस्माद्विमोक्ष्यसे । इत्य् उक्तो दण्डहस्तैस्तैः प्रबुद्धो ऽहं निशाक्षये
dattvā daśa svarṇakoṭīḥ pāpādasmādvimokṣyase / ity ukto daṇḍahastaistaiḥ prabuddho 'haṃ niśākṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वा तदाख्याय मूलं दत्त्वा च ता दश । स्वर्णकोटीः पुनश्चक्रे स राजा स्वप्नमाणवम्
evam uktvā tadākhyāya mūlaṃ dattvā ca tā daśa / svarṇakoṭīḥ punaścakre sa rājā svapnamāṇavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा पुनश् च स स्वप्नम् उत्थायोषस्यवर्णयत् । अद्यापि दत्तं स्वप्ने तैः क्षुधितस्य परत्र मे
dṛṣṭvā punaś ca sa svapnam utthāyoṣasyavarṇayat / adyāpi dattaṃ svapne taiḥ kṣudhitasya paratra me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वालुकाभोजनं पुंभिः पृष्टास्ते च ततो मया । दत्ते ऽपि दाने भोक्ष्यामि किमिमाः सिकता इति
vālukābhojanaṃ puṃbhiḥ pṛṣṭāste ca tato mayā / datte 'pi dāne bhokṣyāmi kimimāḥ sikatā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते मा रुदन्ति स्म तद्दानं तव निष्फलम् । तत्रैकं विप्रसंबन्धि सुवर्णमभवद्यतः
tatas te mā rudanti sma taddānaṃ tava niṣphalam / tatraikaṃ viprasaṃbandhi suvarṇamabhavadyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा प्रबुद्धो ऽहमिति स्वप्नमुदीर्य सः । राजा प्रायच्छदर्थिभ्यः स्वर्णकोटीः पुनर्दश
etac chrutvā prabuddho 'hamiti svapnamudīrya saḥ / rājā prāyacchadarthibhyaḥ svarṇakoṭīḥ punardaśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रे ततश् च भूयो ऽपि निशायां स्वप्नम् आणवम् । दृष्ट्वा पुनश् च स स्वप्नमुत्थायोषस्यवर्णयत्
cakre tataś ca bhūyo 'pi niśāyāṃ svapnam āṇavam / dṛṣṭvā punaś ca sa svapnamutthāyoṣasyavarṇayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्याप्यहो तैः पुरुषैस्तदेव सिकताशनम् । दत्तं परत्र मे स्वप्ने पृष्टश्चोक्तो ऽस्मि तैर् इदम्
adyāpyaho taiḥ puruṣaistadeva sikatāśanam / dattaṃ paratra me svapne pṛṣṭaścokto 'smi tair idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजंस्तदपि ते दानं निष्फलं दस्युभिर् यतः । अटव्यांतव देशे ऽद्य मुषित्वा निहतो द्विजः
rājaṃstadapi te dānaṃ niṣphalaṃ dasyubhir yataḥ / aṭavyāṃtava deśe 'dya muṣitvā nihato dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च रक्षा त्वदीयाभूदरक्षाविफलं ततः । तत्तवाद्यतनं दानं तद्देहि द्विगुणं पुनः
na ca rakṣā tvadīyābhūdarakṣāviphalaṃ tataḥ / tattavādyatanaṃ dānaṃ taddehi dviguṇaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैवेह प्रबुद्धो ऽहमित्याख्याय स भिक्षवे । गुरवे नृपतिः स्वप्नं दानं तद्द्विगुणं ददौ
śrutvaiveha prabuddho 'hamityākhyāya sa bhikṣave / gurave nṛpatiḥ svapnaṃ dānaṃ taddviguṇaṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो जगाद तं भिक्षुमाचार्य कथमीदृशः । बहुच्छिद्रो ऽनुपाल्यः स्याद्धर्मो जगति मादृशैः
tato jagāda taṃ bhikṣumācārya kathamīdṛśaḥ / bahucchidro 'nupālyaḥ syāddharmo jagati mādṛśaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा सो ऽब्रवीद्भिक्षुर्देव नैतावता बुधैः । धर्मस्य रक्षणविधौ कार्यानुत्साहिनी मतिः
tac chrutvā so 'bravīdbhikṣurdeva naitāvatā budhaiḥ / dharmasya rakṣaṇavidhau kāryānutsāhinī matiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीरानुत्साहसंपन्नान्स्वधर्मानवमानिनः । देवता अभिर् अक्षन्ति पुष्णन्त्येषां च वाञ्छितम्
dhīrānutsāhasaṃpannānsvadharmānavamāninaḥ / devatā abhir akṣanti puṣṇantyeṣāṃ ca vāñchitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चेदं भगवतो बोधिसत्त्वस्य जातकम् । वाराहं न श्रुतं राजन्यदि तच्छ्रूयतां त्वया
tathā cedaṃ bhagavato bodhisattvasya jātakam / vārāhaṃ na śrutaṃ rājanyadi tacchrūyatāṃ tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.