Somadeva: Kathasaritsagara 12.5

इत्थं चौरो ऽपि सत्प्रज्ञाबलात्सिद्धिमवाप सः । सिंहविक्रम इत्येषा प्रज्ञापारमितोदिता

itthaṃ cauro 'pi satprajñābalātsiddhimavāpa saḥ / siṃhavikrama ityeṣā prajñāpāramitoditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं चारुह्य नौतुल्यां तरन्त्येव भवाम्बुधिम् । वत्स बुद्धोक्तदानादिषट्कपारमितां बुधाः

evaṃ cāruhya nautulyāṃ tarantyeva bhavāmbudhim / vatsa buddhoktadānādiṣaṭkapāramitāṃ budhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्मिन्वने सोमशूरं तस्यानुशासतः । बोधिसत्त्वपदस्थस्य विनीतमतिभूपतेः

iti tasminvane somaśūraṃ tasyānuśāsataḥ / bodhisattvapadasthasya vinītamatibhūpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भास्करस्ता निशम्यैव प्रशाम्यन्धर्मदेशनाः । संध्यारागात्तकाषायो विवेशास्ताद्रिकंदरम्

bhāskarastā niśamyaiva praśāmyandharmadeśanāḥ / saṃdhyārāgāttakāṣāyo viveśāstādrikaṃdaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संध्याम् उपस्थाय यथावत्तत्र तां निशाम् । स विनीतमती राजा सोमशूरश् च निन्यतुः

tataḥ saṃdhyām upasthāya yathāvattatra tāṃ niśām / sa vinītamatī rājā somaśūraś ca ninyatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येद्युश् च क्रमात्तस्मै सोमशूराय शासनम् । स विनीतमतिर्बौद्धं सरहस्यम् उपादिशत्

anyedyuś ca kramāttasmai somaśūrāya śāsanam / sa vinītamatirbauddhaṃ sarahasyam upādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स सोमशूरस्तम् उपासीनो गुरुं वने । तस्थौ समाधिनिष्ठो ऽत्र वृक्षमूले कृतोटजः

tataḥ sa somaśūrastam upāsīno guruṃ vane / tasthau samādhiniṣṭho 'tra vṛkṣamūle kṛtoṭajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमाच् च तौ समं तत्र गुरुशिष्यावुभावपि । लब्धयोगमहासिद्धी परां बोधिमवापतुः

kramāc ca tau samaṃ tatra guruśiṣyāvubhāvapi / labdhayogamahāsiddhī parāṃ bodhimavāpatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे स कनककलशो मत्सरान्नृपः । तेनेन्दुकलशेनैत्य तत्खड्गाश्वप्रभावतः

atrāntare sa kanakakalaśo matsarānnṛpaḥ / tenendukalaśenaitya tatkhaḍgāśvaprabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रात्रा निर्वासितस्तस्मादप्यहिच्छत्त्रराज्यतः । यद्विनीतमतिस्तस्मै तदुत्खाताय दत्तवान्

bhrātrā nirvāsitastasmādapyahicchattrarājyataḥ / yadvinītamatistasmai tadutkhātāya dattavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स राज्यविच्युतो भ्राम्यन्द्वित्रस्वसचिवान्वितः । तद्विनीतमतेः प्राप दैवादाश्रमकास्ननम्

sa rājyavicyuto bhrāmyandvitrasvasacivānvitaḥ / tadvinītamateḥ prāpa daivādāśramakāsnanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र यावत् स दुर्वारक्षुत्तृष्णार्तो ऽभिवाञ्छति । फलमूलाम्बु तावत्तन्मायफ़्येन्द्रेण काननम्

tatra yāvat sa durvārakṣuttṛṣṇārto 'bhivāñchati / phalamūlāmbu tāvattanmāyafyendreṇa kānanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्ध्वा मारूकृतं प्राग्वत्तं वञ्चयितुमिच्छता । विनीतमतिमेतादृगध्वगातिथ्यलोभतः

dagdhvā mārūkṛtaṃ prāgvattaṃ vañcayitumicchatā / vinītamatimetādṛgadhvagātithyalobhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽप्य् अकस्मान्मरूभूतमात्माश्रममवेक्ष्य तम् । विनीतमतिरुद्भ्रान्तो बभ्रामेतस् ततः क्षणम्

so 'py akasmānmarūbhūtamātmāśramamavekṣya tam / vinītamatirudbhrānto babhrāmetas tataḥ kṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श तं च कनककलशं भ्रान्तमागतम् । क्षुधा कण्ठगतप्राणमतिथिं सानुगं ततः

dadarśa taṃ ca kanakakalaśaṃ bhrāntamāgatam / kṣudhā kaṇṭhagataprāṇamatithiṃ sānugaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेत्य तादृशं तं च वृत्तान्तं परिपृच्छ्य च । आतिथेयः कृतप्रश्नो बोधिसत्त्वो जगाद सः

upetya tādṛśaṃ taṃ ca vṛttāntaṃ paripṛcchya ca / ātitheyaḥ kṛtapraśno bodhisattvo jagāda saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरण्ये ऽस्मिन्निरातिथ्ये मरुभूमित्वमागते । जीवितोपायम् अप्य् एतं क्षुधितास्नां वदामि वः

araṇye 'sminnirātithye marubhūmitvamāgate / jīvitopāyam apy etaṃ kṣudhitāsnāṃ vadāmi vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतो ऽर्धक्रोशमात्रे ऽत्र पतित्वा खातके मृतः । मृगस् तिष्ठति तन्मांसैः प्राणान् रक्षत गच्छत

ito 'rdhakrośamātre 'tra patitvā khātake mṛtaḥ / mṛgas tiṣṭhati tanmāṃsaiḥ prāṇān rakṣata gacchata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेत्यार्ते ऽतिथौ तत्र सानुगे गन्तुमुद्यते । स विनीतमतिर्बोधिसत्त्वः पूर्वं ततो ययौ

tathetyārte 'tithau tatra sānuge gantumudyate / sa vinītamatirbodhisattvaḥ pūrvaṃ tato yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्य तत्खातकं कृत्वा मृगरूपं च योगतः । निक्षिप्य तत्र चात्मानं सो ऽर्थिहेतोर्जहावसून्

prāpya tatkhātakaṃ kṛtvā mṛgarūpaṃ ca yogataḥ / nikṣipya tatra cātmānaṃ so 'rthihetorjahāvasūn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शनैस्ते कनककलशाद्याः सम् आययुः । खातं तद्ददृशुश्चात्र तं विपन्नस्थितं मृगम्

tataḥ śanaiste kanakakalaśādyāḥ sam āyayuḥ / khātaṃ taddadṛśuścātra taṃ vipannasthitaṃ mṛgam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्धृत्य तमथोत्पाद्य ज्वलनं तृणकण्टकैः । भृष्ट्वा च तस्य मांसानि ते निःशेषाण्यभक्षयन्

uddhṛtya tamathotpādya jvalanaṃ tṛṇakaṇṭakaiḥ / bhṛṣṭvā ca tasya māṃsāni te niḥśeṣāṇyabhakṣayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च तस्य भार्ये द्वे बोधिसत्त्वस्य विह्वले । पश्यन्त्यावाश्रमध्वंसमपश्यन्तौ च तं पतिम्

tāvac ca tasya bhārye dve bodhisattvasya vihvale / paśyantyāvāśramadhvaṃsamapaśyantau ca taṃ patim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा नागसुताराजसुते तस्मै तदूचतुः । सोमशूराय निबिडाच्चलिताय समाधितः

gatvā nāgasutārājasute tasmai tadūcatuḥ / somaśūrāya nibiḍāccalitāya samādhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि तत्प्रणिधानेन विज्ञाय गुरुचेष्टितम् । शशंस गुरुपत्नीभ्यास्ं ताभ्यां दुःखप्रदाय्यपि

so 'pi tatpraṇidhānena vijñāya guruceṣṭitam / śaśaṃsa gurupatnībhyāsṃ tābhyāṃ duḥkhapradāyyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभ्याम् एव समं चाशु तत्खातनिकटं ययौ । यत्रातिथिभ्यस् तेनात्मा दत्तो ऽस्य गुरुणा तथा

tābhyām eva samaṃ cāśu tatkhātanikaṭaṃ yayau / yatrātithibhyas tenātmā datto 'sya guruṇā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र ते नागतनयाराजपुत्र्यौ मृगाकृतिम् । शृङ्गास्थिमात्रशेषं तं पतिं दृष्ट्वान्वशोचताम्

tatra te nāgatanayārājaputryau mṛgākṛtim / śṛṅgāsthimātraśeṣaṃ taṃ patiṃ dṛṣṭvānvaśocatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छृङ्गास्थीनि चादाय स्वाश्रमाद्दारुसंचयम् । आनीयाग्निप्रवेशं ते कुरुतः स्म पतिव्रते

tacchṛṅgāsthīni cādāya svāśramāddārusaṃcayam / ānīyāgnipraveśaṃ te kurutaḥ sma pativrate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तत्र स्थितः सो ऽपि ज्ञातवृत्तान्तदुःखितः । अग्निप्रवेशं कनककलशः सानुगो व्यधास्त्

tatas tatra sthitaḥ so 'pi jñātavṛttāntaduḥkhitaḥ / agnipraveśaṃ kanakakalaśaḥ sānugo vyadhāst

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंगते सोमशूरो गुरुदुःखासहो ऽत्र सः । दर्भसंस्तरमध्यास्त प्राणोत्क्रान्तिविधित्सया

evaṃgate somaśūro guruduḥkhāsaho 'tra saḥ / darbhasaṃstaramadhyāsta prāṇotkrāntividhitsayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणं च तमागत्य साक्षादिन्द्रो ऽभ्यभाषत । मैवं कृथा मया ह्येष गुरुस्तव परीक्षतः

tatkṣaṇaṃ ca tamāgatya sākṣādindro 'bhyabhāṣata / maivaṃ kṛthā mayā hyeṣa gurustava parīkṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्थिभस्मावशेषो ऽपि जीवन्नुत्थापितो ह्य् असौ । सिक्त्वैवामृतवर्षेण सभार्यः सातिथिर्मया

asthibhasmāvaśeṣo 'pi jīvannutthāpito hy asau / siktvaivāmṛtavarṣeṇa sabhāryaḥ sātithirmayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतीन्द्रवचनं श्रुत्व तं प्रणम्योत्थितो मुदा । गत्वा स वीक्षते सोमशूरो यावत् स तद्गुरुः

itīndravacanaṃ śrutva taṃ praṇamyotthito mudā / gatvā sa vīkṣate somaśūro yāvat sa tadguruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिसत्त्वः पुनर्जीवन्विनीतमतिरुत्थितः । भार्याभ्यां तैश् च कनककलशप्रमुखैः सह

bodhisattvaḥ punarjīvanvinītamatirutthitaḥ / bhāryābhyāṃ taiś ca kanakakalaśapramukhaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स तं सपत्नीकं परलोकागतं गुरुम् । मूर्ध्नावन्दत वाक्पुष्पैर् आर्चयच्चक्षुषा पपौ

tataḥ sa taṃ sapatnīkaṃ paralokāgataṃ gurum / mūrdhnāvandata vākpuṣpair ārcayaccakṣuṣā papau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्तिप्रह्वेषु कनककलशादिषु तेषु च । ब्रह्मविष्णुमुखा देवाः सर्वे तत्राययुस् ततः

bhaktiprahveṣu kanakakalaśādiṣu teṣu ca / brahmaviṣṇumukhā devāḥ sarve tatrāyayus tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वात्तुष्टाश् च ते तस्मै विनीतमतये वरान् । दिव्यानुभावान् पारार्थ्यवृतान् दत्त्वा तिरोदधुः

sattvāttuṣṭāś ca te tasmai vinītamataye varān / divyānubhāvān pārārthyavṛtān dattvā tirodadhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि तैर् उक्तवृत्तान्तैर् विनीतमतिरन्वितः । सोमशूरादिभिः प्रायाद्दिव्यमन्यत्तपोवनम्

so 'pi tair uktavṛttāntair vinītamatiranvitaḥ / somaśūrādibhiḥ prāyāddivyamanyattapovanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं मिलन्तीह पुनर्भस्मीभावं गता अपि । किं पुनस्तात जीवन्तः स्वच्छन्दगतयो नराः

evaṃ milantīha punarbhasmībhāvaṃ gatā api / kiṃ punastāta jīvantaḥ svacchandagatayo narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदलं देहमुत्सृज्य वत्स वीरो ह्य् असि व्रज । भावी मृगाङ्कदत्तेन तवावश्यं समागमः

tadalaṃ dehamutsṛjya vatsa vīro hy asi vraja / bhāvī mṛgāṅkadattena tavāvaśyaṃ samāgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एतां वृद्धतापस्या मुखाच् छ्रुत्वा कथाम् अहम् । जातास्थः खड्गहस्तस् तां नत्वा प्रस्थितवांस् ततः

ity etāṃ vṛddhatāpasyā mukhāc chrutvā kathām aham / jātāsthaḥ khaḍgahastas tāṃ natvā prasthitavāṃs tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमात्प्राप्तो ऽटवीमेतामेभिर् लब्धो ऽस्मि दैवतः । उपहारं विचिन्वद्भिः शबरैश्चण्डिकाकृते

kramātprāpto 'ṭavīmetāmebhir labdho 'smi daivataḥ / upahāraṃ vicinvadbhiḥ śabaraiścaṇḍikākṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वष्टभ्य चैतैर् आनीतः प्रयुद्धे ऽहं व्रणार्दितः । शबराधिपतेरस्य पार्श्वं मायाबटोरिह

vaṣṭabhya caitair ānītaḥ prayuddhe 'haṃ vraṇārditaḥ / śabarādhipaterasya pārśvaṃ māyābaṭoriha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र लब्धो मया द्वित्रमन्त्रियुक्तो भवान् प्रभो । त्वत्प्रसादाच् च जाता मे निर्वृतिः स्वगृहे यथा

atra labdho mayā dvitramantriyukto bhavān prabho / tvatprasādāc ca jātā me nirvṛtiḥ svagṛhe yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेन गुणाकरेण सख्या निजवृत्तान्तमुदीरितं निशम्य । शबरेशगृहस्थितः स भेजे परितोषं परमं मृगाङ्कदत्तः

iti tena guṇākareṇa sakhyā nijavṛttāntamudīritaṃ niśamya / śabareśagṛhasthitaḥ sa bheje paritoṣaṃ paramaṃ mṛgāṅkadattaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समवेक्ष्य च तस्य संगरे तां व्रणितस्योचितपथ्यदेहचर्याम् । अहनि वलति सो ऽपरैर् वयस्यैः समम् उत्थाय निजाह्निकं चकार

samavekṣya ca tasya saṃgare tāṃ vraṇitasyocitapathyadehacaryām / ahani valati so 'parair vayasyaiḥ samam utthāya nijāhnikaṃ cakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीच् च तत्राथ गुणाकरं तम् उल्लाघयन् संप्रति तान्य् अहानि । शेषान् सखीन् प्राप्तुम् असौ शशाङ्कवत्याप्तये चोज्जयिनीं यियासुः

āsīc ca tatrātha guṇākaraṃ tam ullāghayan saṃprati tāny ahāni / śeṣān sakhīn prāptum asau śaśāṅkavatyāptaye cojjayinīṃ yiyāsuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.