Library·Somadeva: Kathasaritsagara·12·12.6
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे शशाङ्कवतीलम्बके पञ्चमस् तरङ्गः । षष्ठस् तरङ्गः । अथ रूढव्रणे स्वस्थे जाते तस्मिन् गुणाकरे । शुभे ऽहनि तम् आपृच्छ्य सुहृदं शबराधिपम्
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare śaśāṅkavatīlambake pañcamas taraṅgaḥ / ṣaṣṭhas taraṅgaḥ / atha rūḍhavraṇe svasthe jāte tasmin guṇākare / śubhe 'hani tam āpṛcchya suhṛdaṃ śabarādhipam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदूरमन्वगायातं कार्याय कृतसंविदम् । सख्या दुर्गपिशाचेन मातङ्गपतिना युतम्
sudūramanvagāyātaṃ kāryāya kṛtasaṃvidam / sakhyā durgapiśācena mātaṅgapatinā yutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायाबटुं सानुचरं स शशाङ्कवतीकृते । मृगाङ्कदत्तस् तत्पल्ल्याः प्रायादुज्जयिनीं प्रति
māyābaṭuṃ sānucaraṃ sa śaśāṅkavatīkṛte / mṛgāṅkadattas tatpallyāḥ prāyādujjayinīṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छंश् च स श्रुतधिना तदा विमलबुद्धिना । गुणाकरेण च समं सहभीमपराक्रमः
gacchaṃś ca sa śrutadhinā tadā vimalabuddhinā / guṇākareṇa ca samaṃ sahabhīmaparākramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्वन्नन्यान्सखींस्तस्यां विन्ध्याटव्यामथैकदा । सामात्यः पथि सुष्वाप रात्रौ क्वापि तरोस्तले
cinvannanyānsakhīṃstasyāṃ vindhyāṭavyāmathaikadā / sāmātyaḥ pathi suṣvāpa rātrau kvāpi tarostale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकस्माच् च प्रबुद्धः सन्यावदुत्थाय वीक्षते । तावत्तत्र ददर्शैकं सुप्तस्थं मानुषं परम्
akasmāc ca prabuddhaḥ sanyāvadutthāya vīkṣate / tāvattatra dadarśaikaṃ suptasthaṃ mānuṣaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवृणोति मुखं यावत् तस्य तावत् स्वमन्त्रिणम् । प्रत्यभिज्ञातवान् प्राप्तं विचित्रकथसंज्ञकम्
vivṛṇoti mukhaṃ yāvat tasya tāvat svamantriṇam / pratyabhijñātavān prāptaṃ vicitrakathasaṃjñakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि प्रबुद्धो दृष्ट्वैव तं विचित्रकथः प्रभुम् । मृगाङ्कदत्तं सानन्दं साधुर्जग्राह पादयोः
so 'pi prabuddho dṛṣṭvaiva taṃ vicitrakathaḥ prabhum / mṛgāṅkadattaṃ sānandaṃ sādhurjagrāha pādayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनाप्यालिङ्गितो ऽकाण्डदर्शनोत्फुल्लचक्षुषा । तन्मन्त्रिभिश् च तैः सर्वैः प्रबुद्धैर् अभ्यनन्द्यत
tenāpyāliṅgito 'kāṇḍadarśanotphullacakṣuṣā / tanmantribhiś ca taiḥ sarvaiḥ prabuddhair abhyanandyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोक्तस्वस्ववृत्तान्तैः पृष्टस्तैर् अखिलैः क्रमात् । स विचित्रकथो वक्तुं स्ववृत्तान्तं प्रचक्रमे
athoktasvasvavṛttāntaiḥ pṛṣṭastair akhilaiḥ kramāt / sa vicitrakatho vaktuṃ svavṛttāntaṃ pracakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा पारावताख्यस्य शापाद् युष्मास्व् इतस् ततः । विभ्रष्टेष्व् अहम् एकाकि मोहात् तत्राभ्रमं चिरम्
tadā pārāvatākhyasya śāpād yuṣmāsv itas tataḥ / vibhraṣṭeṣv aham ekāki mohāt tatrābhramaṃ ciram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरभ्रान्तो ऽपरेद्युश् च नष्टसंज्ञो ऽहमाप्तवान् । अकस्मादटवीप्रान्ते क्लान्तो दिव्यं महत्पुरम्
dūrabhrānto 'paredyuś ca naṣṭasaṃjño 'hamāptavān / akasmādaṭavīprānte klānto divyaṃ mahatpuram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दिव्यः पुमानेको दिव्यनारीद्वयान्वितः । मामाश्वासितवान्दृष्ट्वा स्नपितं शीतलैर् जलैः
tatra divyaḥ pumāneko divyanārīdvayānvitaḥ / māmāśvāsitavāndṛṣṭvā snapitaṃ śītalair jalaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवेश्य चान्तः प्रादान्मे यत्नाद्दिव्यं स भोजनम् । ततो ऽभुङ्क्त स्वयं नार्यावभुञ्जातां ततो ऽपि ते
praveśya cāntaḥ prādānme yatnāddivyaṃ sa bhojanam / tato 'bhuṅkta svayaṃ nāryāvabhuñjātāṃ tato 'pi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्त्तोत्तरं च तम् अहं विश्रान्तो ऽत्र व्यजिज्ञपम् । को भवान् किं च माम् एवं मुमूर्षुं त्रातवान् असि
bhukttottaraṃ ca tam ahaṃ viśrānto 'tra vyajijñapam / ko bhavān kiṃ ca mām evaṃ mumūrṣuṃ trātavān asi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया ह्य् अवश्यं त्यक्तव्यं शरीरं स्वप्रभुं विना । इत्य् उक्त्वा वर्णितस् तस्मै स्ववृत्तान्तो ऽखिलो मया
mayā hy avaśyaṃ tyaktavyaṃ śarīraṃ svaprabhuṃ vinā / ity uktvā varṇitas tasmai svavṛttānto 'khilo mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् च स महात्मा मां प्रीतिमानेवम् अब्रवीत् । यक्षो ऽहमेते मद्भार्ये त्वं च प्राप्तो ऽद्य मे ऽतिथिः
tataś ca sa mahātmā māṃ prītimānevam abravīt / yakṣo 'hamete madbhārye tvaṃ ca prāpto 'dya me 'tithiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाशक्त्यतिथेः पूजा धर्मो हि गृहमेधिनाम् । मयार्चितो ऽस्यतः किं च प्राणान् कस्मान् मुमुक्षसि
yathāśaktyatitheḥ pūjā dharmo hi gṛhamedhinām / mayārcito 'syataḥ kiṃ ca prāṇān kasmān mumukṣasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वियोगो नागशापेन कंचित्कालमयं हि वः । अवश्यं क्षीणशापानां युष्माकं स्यात्समागमः
viyogo nāgaśāpena kaṃcitkālamayaṃ hi vaḥ / avaśyaṃ kṣīṇaśāpānāṃ yuṣmākaṃ syātsamāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्दुःखो नाम कश्चात्र संसारे भद्र जायते । यक्षेणापि मया दुःखं यद्दृष्टं वच्मि तच्छृणु
nirduḥkho nāma kaścātra saṃsāre bhadra jāyate / yakṣeṇāpi mayā duḥkhaṃ yaddṛṣṭaṃ vacmi tacchṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्यस्या वसुधावध्वा मौलिमण्डनमालिका । त्रिगर्ता नाम नगरी सुमनोगुणगुम्फिता
astyasyā vasudhāvadhvā maulimaṇḍanamālikā / trigartā nāma nagarī sumanoguṇagumphitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां द्विजयुवा कोऽपि पवित्रधर इत्यभूत् । धनैर् दरिद्रः स्वजनैर् अदरिद्रः कुलादिभिः
tasyāṃ dvijayuvā ko'pi pavitradhara ityabhūt / dhanair daridraḥ svajanair adaridraḥ kulādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वसञ् श्रीमतां मध्ये द्विजो मानी व्यचिन्तयत् । एषाम् अर्थवतां मध्ये वृत्थस्थो ऽपि न भाम्य् अहम्
sa vasañ śrīmatāṃ madhye dvijo mānī vyacintayat / eṣām arthavatāṃ madhye vṛtthastho 'pi na bhāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकः सत्काव्यशब्दानाम् इव शब्दो निरर्थकः । मनस्वी च न शक्नोमि सेवां नापि प्रतिग्रहम्
ekaḥ satkāvyaśabdānām iva śabdo nirarthakaḥ / manasvī ca na śaknomi sevāṃ nāpi pratigraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्गत्वा क्व चिदेकान्ते यक्षिणीं साधयाम्य् अहम् । अस्ति मन्त्रोपदेशो हि तत्र मे गुरुवक्रतः
tadgatvā kva cidekānte yakṣiṇīṃ sādhayāmy aham / asti mantropadeśo hi tatra me guruvakrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संकल्प्य विधिवद्गत्वारण्याय यक्षिणीम् । भार्यात्वे साधयाम् आस स पवित्रधरो द्विजः
iti saṃkalpya vidhivadgatvāraṇyāya yakṣiṇīm / bhāryātve sādhayām āsa sa pavitradharo dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धया च तया युक्तः सौदामिन्यभिधानया । तस्थौ घोरहिमोत्तीर्णो विटपीव मधुश्रिया
siddhayā ca tayā yuktaḥ saudāminyabhidhānayā / tasthau ghorahimottīrṇo viṭapīva madhuśriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा तं सुतोत्पत्तिं विना दुःखितचेतसम् । दृष्ट्वा सा यक्षिणी भार्या पवित्रधरम् अब्रवीत्
ekadā taṃ sutotpattiṃ vinā duḥkhitacetasam / dṛṣṭvā sā yakṣiṇī bhāryā pavitradharam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्यपुत्र कृथाश्चिन्तां सूनुरूत्पद्यते हि नौ । इमं च शृणु वृत्तान्तमत्राहं कथयामि ते
māryaputra kṛthāścintāṃ sūnurūtpadyate hi nau / imaṃ ca śṛṇu vṛttāntamatrāhaṃ kathayāmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति दक्षिणदिक्प्रान्ते प्रावृषो जन्मभूरिव । पिहितार्का घनश्यामा तमालवनवीथिका
asti dakṣiṇadikprānte prāvṛṣo janmabhūriva / pihitārkā ghanaśyāmā tamālavanavīthikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां पृथूदरो नाम यक्षो वसति विश्रुतः । तस्याहमियमेकैव नाम्ना सौदामिनी सुता
tasyāṃ pṛthūdaro nāma yakṣo vasati viśrutaḥ / tasyāhamiyamekaiva nāmnā saudāminī sutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा स्नेहात्तेन पित्राहं नीयमाना कुलाद्रिषु । तेषु तेषु सदाक्रीडं दिव्योपवनभूमिषु
sā snehāttena pitrāhaṃ nīyamānā kulādriṣu / teṣu teṣu sadākrīḍaṃ divyopavanabhūmiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा च समं सख्या क्रीडन्ती कपिशभ्रुवा । अद्राक्षमट्टहासाख्यं कैलासे यक्षपुत्रकम्
ekadā ca samaṃ sakhyā krīḍantī kapiśabhruvā / adrākṣamaṭṭahāsākhyaṃ kailāse yakṣaputrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि मां सखिमध्यस्थो दृष्टवानथ तत्क्षणम् । जातावावां किलान्योन्यरूपाकृष्टविलोचनौ
so 'pi māṃ sakhimadhyastho dṛṣṭavānatha tatkṣaṇam / jātāvāvāṃ kilānyonyarūpākṛṣṭavilocanau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दृष्ट्वा तुल्यसंयोगमवेत्याहूय चात्र तम् । सद्यो ऽष्टहासं तातेन विवाहो नौ विनिश्चितः
taddṛṣṭvā tulyasaṃyogamavetyāhūya cātra tam / sadyo 'ṣṭahāsaṃ tātena vivāho nau viniścitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापिते लग्नदिवसे ताते मामनयद्गृहम् । अट्टहासो ऽपि मुदितः समित्रः स्वगृहानगात्
sthāpite lagnadivase tāte māmanayadgṛham / aṭṭahāso 'pi muditaḥ samitraḥ svagṛhānagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येद्युश् च विषण्णेव कपिशभ्रूः सखी मम । आगात्समीपं पृष्टा च कृच्छ्रादेवम् अभाषत
anyedyuś ca viṣaṇṇeva kapiśabhrūḥ sakhī mama / āgātsamīpaṃ pṛṣṭā ca kṛcchrādevam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनाख्येयमपीदं ते कथयाम्यप्रियं सखि । अद्यायान्त्या मया दृष्टः सो ऽट्टहासो वरस्तव
anākhyeyamapīdaṃ te kathayāmyapriyaṃ sakhi / adyāyāntyā mayā dṛṣṭaḥ so 'ṭṭahāso varastava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रस्थलाख्ये हिमवत्सानूद्याने त्वदुत्सुकः । विनोदयद्भिः सखिभिः क्रीडया यक्षराट् कृतः
citrasthalākhye himavatsānūdyāne tvadutsukaḥ / vinodayadbhiḥ sakhibhiḥ krīḍayā yakṣarāṭ kṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्राता दीप्तशिखस् तस्य तत्पुत्र् ओनडकूबरः । कल्पितस्तैः स्वयं ते च तस्य साचिव्यमाश्रयन्
bhrātā dīptaśikhas tasya tatputr onaḍakūbaraḥ / kalpitastaiḥ svayaṃ te ca tasya sācivyamāśrayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कृतविनोदं तं वयस्यैस् त्वत्प्रियं तदा । व्योम्ना यदृच्छयास् गच्छन्न् अपश्यन् नडकूबरः
evaṃ kṛtavinodaṃ taṃ vayasyais tvatpriyaṃ tadā / vyomnā yadṛcchayās gacchann apaśyan naḍakūbaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तमाहूय संक्रुद्धो धनाधिपसुतो ऽशपत् । भृत्यो भूत्वा प्रभोर्लीलामभिवाञ्छसि यत्ततः
sa tamāhūya saṃkruddho dhanādhipasuto 'śapat / bhṛtyo bhūtvā prabhorlīlāmabhivāñchasi yattataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्मते भव मर्त्यस्त्वमूर्ध्वमिच्छन्नधो व्रज । इत्य् उक्तस्तेन विग्नस्तं सो ऽट्टहासो व्यजिज्ञपत्
durmate bhava martyastvamūrdhvamicchannadho vraja / ity uktastena vignastaṃ so 'ṭṭahāso vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औत्सुक्यं नुदता देव मूर्खेणेदं मया कृतम् । नाधिकाराभिमानेन तत्क्षमां कुरु मे प्रभो
autsukyaṃ nudatā deva mūrkheṇedaṃ mayā kṛtam / nādhikārābhimānena tatkṣamāṃ kuru me prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यार्तं तद्वचः श्रुत्वा प्रणिधानात्तथैव तत् । बुद्ध्वा शापान्तहेतोस्तं सो ऽब्रवीन्नडकूबरः
ityārtaṃ tadvacaḥ śrutvā praṇidhānāttathaiva tat / buddhvā śāpāntahetostaṃ so 'bravīnnaḍakūbaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्यां त्वमुत्सुकस्तस्यां यक्षिण्यां मानुषो भवन् । जनयित्वानुजं दीप्तशिखमेवैतमात्मजम्
yasyāṃ tvamutsukastasyāṃ yakṣiṇyāṃ mānuṣo bhavan / janayitvānujaṃ dīptaśikhamevaitamātmajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शापाद्विमुक्तः स्वपदं तया पत्न्या सहाप्स्यसि । भ्राता तु ते सुतो भूत्वा कृत्वा राज्यमसौ भुवि
śāpādvimuktaḥ svapadaṃ tayā patnyā sahāpsyasi / bhrātā tu te suto bhūtvā kṛtvā rājyamasau bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शापोन्मोक्ष्यत इत्य् उक्ते तेन वित्तेशसूनुना । सो ऽट्टहासस्तिरोभूतः क्वापि शापप्रभावतः
śāponmokṣyata ity ukte tena vitteśasūnunā / so 'ṭṭahāsastirobhūtaḥ kvāpi śāpaprabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दृष्ट्वाहमिहायाता पार्श्वं ते सखि दुःखिता । इत्य् उक्ताहं तया सख्या दुःखात्काम् अप्य् अगां दशाम्
taddṛṣṭvāhamihāyātā pārśvaṃ te sakhi duḥkhitā / ity uktāhaṃ tayā sakhyā duḥkhātkām apy agāṃ daśām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मानमनुशोच्याथ गत्वा पित्रोर्निवेद्य तत् । अनैषं तमहं कालं पुनः संगमवाञ्छया
ātmānamanuśocyātha gatvā pitrornivedya tat / anaiṣaṃ tamahaṃ kālaṃ punaḥ saṃgamavāñchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽट्टहासस्त्वमुत्पन्नः सा चाहं मिलितावुभौ । अद्येहावां तद् एवं नौ जनितैवाचिरात्सुतः
so 'ṭṭahāsastvamutpannaḥ sā cāhaṃ militāvubhau / adyehāvāṃ tad evaṃ nau janitaivācirātsutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तयोक्ते ज्ञानिन्या सौदामिन्या प्रहर्षवान् । अभूदुत्पन्नपुत्रास्थः स पवित्रधरो द्विजः
evaṃ tayokte jñāninyā saudāminyā praharṣavān / abhūdutpannaputrāsthaḥ sa pavitradharo dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन तस्य यक्षिण्यां तस्यां सूनुरजायत । गृहं चित्तं च जातेन तयोर् येन प्रकाशितम्
kālena tasya yakṣiṇyāṃ tasyāṃ sūnurajāyata / gṛhaṃ cittaṃ ca jātena tayor yena prakāśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा च तस्य पुत्रस्य स पवित्रधरो मुखम् । संपेदे सो ऽट्टहासो ऽत्र यक्षो दिव्याकृतिः क्षणात्
dṛṣṭvā ca tasya putrasya sa pavitradharo mukham / saṃpede so 'ṭṭahāso 'tra yakṣo divyākṛtiḥ kṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच यक्षिणीं चैता प्रिये शापो गतः स नौ । जातः सैषो ऽट्टहासो ऽहमेहि यावो निजां गतिम्
uvāca yakṣiṇīṃ caitā priye śāpo gataḥ sa nau / jātaḥ saiṣo 'ṭṭahāso 'hamehi yāvo nijāṃ gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं तं भार्या सावादीच्छिशुरेव ते । भ्राता शापात्सुतीभूता कथं स्यादिति चिन्त्यताम्
ity uktavantaṃ taṃ bhāryā sāvādīcchiśureva te / bhrātā śāpātsutībhūtā kathaṃ syāditi cintyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा ध्यानतो ऽवेक्ष्य सो ऽट्टहासो जगाद ताम् । देवदर्शन इत्यस्ति ब्राह्मणो ऽस्यां पुरि प्रिये
tac chrutvā dhyānato 'vekṣya so 'ṭṭahāso jagāda tām / devadarśana ityasti brāhmaṇo 'syāṃ puri priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चाग्नेस् तस्य चान्यौ द्वावधिकं ज्वलतः क्षुधा । जठराग्नी सभार्यस्य दरिद्रस्य प्रजाधनैः
pañcāgnes tasya cānyau dvāvadhikaṃ jvalataḥ kṣudhā / jaṭharāgnī sabhāryasya daridrasya prajādhanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनपुत्रार्थिनं तं च तपसि स्थितमेकदा । आराधयन्तं भगवानग्निः स्वप्ने समादिशत्
dhanaputrārthinaṃ taṃ ca tapasi sthitamekadā / ārādhayantaṃ bhagavānagniḥ svapne samādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औरसो नास्ति पुत्रस् ते कृत्रिमस्तु भविष्यति । तद्वशादेव च ब्रह्मन्दारिद्र्यं ते निवर्त्स्यति
auraso nāsti putras te kṛtrimastu bhaviṣyati / tadvaśādeva ca brahmandāridryaṃ te nivartsyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यग्न्यादेशतो विप्रस्तत्प्रतीक्षो ऽद्य संस्थितः । तस्मै शिशुरयं देयो भवितव्यमिदं हि तत्
ityagnyādeśato viprastatpratīkṣo 'dya saṃsthitaḥ / tasmai śiśurayaṃ deyo bhavitavyamidaṃ hi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा तां प्रियां स्वर्णपूर्णकुम्भोपरि स्थितम् । कृत्वा च तं गलाबद्धदिव्यरत्नस्रजं शिशुम्
ity uktvā tāṃ priyāṃ svarṇapūrṇakumbhopari sthitam / kṛtvā ca taṃ galābaddhadivyaratnasrajaṃ śiśum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्त्वा तस्य गृहे रात्रौ प्रसुप्तस्य द्विजन्मनः । सभार्यय सभार्यः स्वां सो ऽट्टहासो ययौ गतिम्
kṣiptvā tasya gṛhe rātrau prasuptasya dvijanmanaḥ / sabhāryaya sabhāryaḥ svāṃ so 'ṭṭahāso yayau gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि प्रबुध्य विप्रो ऽत्र विस्फुरद्रत्नतारकम् । अपश्यद्बालचन्द्रं तं सभार्यो देवदर्शनः
so 'pi prabudhya vipro 'tra visphuradratnatārakam / apaśyadbālacandraṃ taṃ sabhāryo devadarśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमेतदिति विस्मित्य हेमकुम्भं विलोक्य तम् । स स्वप्नादेशमाग्नेयं सस्मार च ननन्द चफ़्
kimetaditi vismitya hemakumbhaṃ vilokya tam / sa svapnādeśamāgneyaṃ sasmāra ca nananda caf
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जग्राह बालकं तं च पुत्रं विधिसमर्पितम् । धनं च तत्प्रभाते च विदधे स महोत्सवम्
jagrāha bālakaṃ taṃ ca putraṃ vidhisamarpitam / dhanaṃ ca tatprabhāte ca vidadhe sa mahotsavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकादशे च दिवसे तय पुत्रस्य तत्र सः । बालस्य स्वोचितं नाम श्रीदर्शन इति व्यधात्
ekādaśe ca divase taya putrasya tatra saḥ / bālasya svocitaṃ nāma śrīdarśana iti vyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो महाधनो भूत्वा तस्थौ क्रत्वादिकाः क्रियाः । कुर्वन् भोगांश् च भुञ्जानः स विप्रो देवदर्शनः
tato mahādhano bhūtvā tasthau kratvādikāḥ kriyāḥ / kurvan bhogāṃś ca bhuñjānaḥ sa vipro devadarśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि श्रीदर्शनस् तत्र वृद्धिं प्राप्तः पितुर् गृहे । प्रकर्षं वेदविद्यासु प्रापास्त्रेषु च वीर्यवान्
so 'pi śrīdarśanas tatra vṛddhiṃ prāptaḥ pitur gṛhe / prakarṣaṃ vedavidyāsu prāpāstreṣu ca vīryavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन यौवनस्थस्य स पिता देवदर्शनः । तीर्थयात्रागतस् तस्य प्रयागे प्रशमं ययौ
kālena yauvanasthasya sa pitā devadarśanaḥ / tīrthayātrāgatas tasya prayāge praśamaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्बुद्ध्वा तस्य मास्तापि प्रविष्टाग्निं ततश् च सः । व्यधाच्छ्रीदर्शनः शोचंस्तयोः शास्त्रोदिताः क्रियाः
tadbuddhvā tasya māstāpi praviṣṭāgniṃ tataś ca saḥ / vyadhācchrīdarśanaḥ śocaṃstayoḥ śāstroditāḥ kriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैश् च स तनूभूतशोको ऽकृतपरिग्रहः । द्यूतक्रीडाप्रसक्तो ऽभूद्दैवात्प्राज्ञो ऽप्य् अबान्धवः
śanaiś ca sa tanūbhūtaśoko 'kṛtaparigrahaḥ / dyūtakrīḍāprasakto 'bhūddaivātprājño 'py abāndhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचिरेण च कालेन तस्य क्षीणार्थसंपदः । तेन दुर्व्यसनेनासीद्भोजने ऽपि कदर्थना
acireṇa ca kālena tasya kṣīṇārthasaṃpadaḥ / tena durvyasanenāsīdbhojane 'pi kadarthanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा द्यूतशालायां निराहारस्थितं त्र्य् अहम् । अशक्नुवन्तं निर्गन्तुं लज्जयानुचिताम्बरम्
ekadā dyūtaśālāyāṃ nirāhārasthitaṃ try aham / aśaknuvantaṃ nirgantuṃ lajjayānucitāmbaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यैर् दत्तमभुञ्जानं दुःखितं कितवः सखा । कश्चिन्मुखरको नाम तं श्रीदर्शनम् अभ्यधात्
anyair dattamabhuñjānaṃ duḥkhitaṃ kitavaḥ sakhā / kaścinmukharako nāma taṃ śrīdarśanam abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं मुह्यसीद् दृग् एवेदं द्यूतव्यसनपातकम् । अश्रीकटाक्षपाताः किमक्षा न विदितास्तव
kiṃ muhyasīd dṛg evedaṃ dyūtavyasanapātakam / aśrīkaṭākṣapātāḥ kimakṣā na viditāstava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाहू प्रावरणं शय्या पांसवश्चत्वरं गृहम् । भार्या विध्वस्तता धात्रा कितवस्य हि निर्मितम्
bāhū prāvaraṇaṃ śayyā pāṃsavaścatvaraṃ gṛham / bhāryā vidhvastatā dhātrā kitavasya hi nirmitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तन् न भुङ्क्षे विद्वान् अप्य् आत्मानं किम् उपेक्षसे । जीवन् हि धीरो ऽभिमतं किं नाम न यदाप्नुयात्
kiṃ tan na bhuṅkṣe vidvān apy ātmānaṃ kim upekṣase / jīvan hi dhīro 'bhimataṃ kiṃ nāma na yadāpnuyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च चित्राम् अत्रैतां भूनन्दनकथां शृणु । अस्तीहाभरणं भूमेः कश्मीरा इति मण्डलम्
tathā ca citrām atraitāṃ bhūnandanakathāṃ śṛṇu / astīhābharaṇaṃ bhūmeḥ kaśmīrā iti maṇḍalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृश्यभोगं विधायैकं त्रिदिवं सुकृतां कृते । भोग्यभोगं विधाता यद्द्वितीयम् इव निर्ममे
dṛśyabhogaṃ vidhāyaikaṃ tridivaṃ sukṛtāṃ kṛte / bhogyabhogaṃ vidhātā yaddvitīyam iva nirmame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहमत्राधिका नाहमित्यन्योन्यमिवेर्ष्यया । प्रविष्टाभ्यां श्रितं द्वाभ्यां सरस्वत्या श्रिया च यत्
ahamatrādhikā nāhamityanyonyamiverṣyayā / praviṣṭābhyāṃ śritaṃ dvābhyāṃ sarasvatyā śriyā ca yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मद्रुहः प्रवेशो त्र कलेर्मा भूदितीव यत् । स्वदेहपरिवेषेण रक्ष्यते तुहिनाद्रिणा
dharmadruhaḥ praveśo tra kalermā bhūditīva yat / svadehapariveṣeṇa rakṣyate tuhinādriṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवतीर्थमयाद्दूरमितो याहीति कल्मषम् । वीचिहस्तैर् नुदन्त्येव भूषितं यद्वितस्तया
devatīrthamayāddūramito yāhīti kalmaṣam / vīcihastair nudantyeva bhūṣitaṃ yadvitastayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्मिन्सितसुधाधौतास्तुङ्गाः प्रासादपङ्क्तयः । कुर्वन्त्यासन्नहिमवत्पादशैलावलीभ्रमम्
yasminsitasudhādhautāstuṅgāḥ prāsādapaṅktayaḥ / kurvantyāsannahimavatpādaśailāvalībhramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् वर्णाश्रमगुरुः प्रजानन्दनचन्द्रमाः । अभूद् विद्यागमबुधो नाम्नास् भूनन्दनो नृपः
tasmin varṇāśramaguruḥ prajānandanacandramāḥ / abhūd vidyāgamabudho nāmnās bhūnandano nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नखराजिनियुक्तेषु विरेजे यस्य विक्रमः । कामिनीकुचयुग्मेषु मण्डलेषु च विद्विषाम्
nakharājiniyukteṣu vireje yasya vikramaḥ / kāminīkucayugmeṣu maṇḍaleṣu ca vidviṣām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य नीतिमतो ऽप्य् आसन् प्रजाः शश्वदनीतयः । कृष्णैकासक्तचित्तस्याप्य् अकृष्णतरमानसाः
yasya nītimato 'py āsan prajāḥ śaśvadanītayaḥ / kṛṣṇaikāsaktacittasyāpy akṛṣṇataramānasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जातु राजा द्वादश्यां विधिवत्पूजिताच्युतः । स्वप्ने काम् अप्य् उपायातामपश्यद्दैत्यकन्यकाम्
sa jātu rājā dvādaśyāṃ vidhivatpūjitācyutaḥ / svapne kām apy upāyātāmapaśyaddaityakanyakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तया संप्राप्य संयोगं प्रबुद्धो न ददर्श ताम् । व्यक्तं ददर्श संभोगचिह्नमङ्गे तु विस्मितः
tayā saṃprāpya saṃyogaṃ prabuddho na dadarśa tām / vyaktaṃ dadarśa saṃbhogacihnamaṅge tu vismitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नायं स्वप्नः स्फुटो ह्येष संभोगस्तर्कयाम्य् अहम् । विप्रलब्धस्तया नूनं नार्या किम् अपिदिव्यया
nāyaṃ svapnaḥ sphuṭo hyeṣa saṃbhogastarkayāmy aham / vipralabdhastayā nūnaṃ nāryā kim apidivyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यवेत्य च तच्चित्तस् तथाभूद्विरहातुरः । यथा स राजकार्याणि जहौ सर्वाण्य् अपि क्रमात्
ityavetya ca taccittas tathābhūdvirahāturaḥ / yathā sa rājakāryāṇi jahau sarvāṇy api kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपश्यन् प्राप्त्युपायं च तस्याः सो ऽचिन्तयन् नृपः । हरेः प्रसादात् सो ऽभून् मे तथा तत्संगमक्षणः
apaśyan prāptyupāyaṃ ca tasyāḥ so 'cintayan nṛpaḥ / hareḥ prasādāt so 'bhūn me tathā tatsaṃgamakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आराधयामि तत्प्राप्त्यै गत्वैकान्ते तम् एव तत् । राज्यपाशं विमुच्येमं हा तद्विरहनीरसम्
ārādhayāmi tatprāptyai gatvaikānte tam eva tat / rājyapāśaṃ vimucyemaṃ hā tadvirahanīrasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संकल्प्य संबोध्य सचिवाननुजाय सः । सुनन्दनाभिधानाय राज्यं भूनन्दनो ददौ
iti saṃkalpya saṃbodhya sacivānanujāya saḥ / sunandanābhidhānāya rājyaṃ bhūnandano dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यक्तराज्यश् च स ययौ पादन्यासोद्भवं हरेः । तीर्थं क्रमसरो नाम त्रिविक्रमकृतं पुरा
tyaktarājyaś ca sa yayau pādanyāsodbhavaṃ hareḥ / tīrthaṃ kramasaro nāma trivikramakṛtaṃ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदध्यासितम् अभ्यर्णपर्वताग्रनिवेशिभिः । शृङ्गाकारैस् त्रिभिर् देवैर् ब्रह्मविष्णुमहेश्वरैः
yadadhyāsitam abhyarṇaparvatāgraniveśibhiḥ / śṛṅgākārais tribhir devair brahmaviṣṇumaheśvaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन विष्णुपदेनान्या काश्मीरेषु सुरापगा । सृष्टा विषुवती नाम वितस्ता मत्सरादिव
yena viṣṇupadenānyā kāśmīreṣu surāpagā / sṛṣṭā viṣuvatī nāma vitastā matsarādiva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रासीत्स तपः कुर्वन्राजान्यरसनिःस्पृहः । क्लाम्यन्नव्यरसाकाङ्क्षी निदाघ इव चातकः
tatrāsītsa tapaḥ kurvanrājānyarasaniḥspṛhaḥ / klāmyannavyarasākāṅkṣī nidāgha iva cātakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यतीतद्वादशाब्दे च तस्मिंस् तत्र तपःस्थिते । अगात्तेन पथा कोऽपि तपस्वी ज्ञानिनां वरः
vyatītadvādaśābde ca tasmiṃs tatra tapaḥsthite / agāttena pathā ko'pi tapasvī jñānināṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिङ्गलाग्रजटश्चीरवासाः शिष्यगणान्वितः । तत्तीर्थशैलशिखरादवतीर्ण इवेश्वरः
piṅgalāgrajaṭaścīravāsāḥ śiṣyagaṇānvitaḥ / tattīrthaśailaśikharādavatīrṇa iveśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तं दृष्ट्वैव राजानं जातप्रीतिरुपेत्य च । प्रह्वः पृष्ट्वा च वृत्तान्तं ध्यात्वा क्षणमिवाब्रवीत्
sa taṃ dṛṣṭvaiva rājānaṃ jātaprītirupetya ca / prahvaḥ pṛṣṭvā ca vṛttāntaṃ dhyātvā kṣaṇamivābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन्सा दैत्यकन्या ते प्रिया पास्तालवासिनी । तदाश्वसिहि तस्यास्त्वामन्तिकं प्रापयाम्य् अहम्
rājansā daityakanyā te priyā pāstālavāsinī / tadāśvasihi tasyāstvāmantikaṃ prāpayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं हि दाक्षिणात्यस्य यज्ञसंज्ञस्य यज्वनः । पुत्रो भूतिवसुर् नाम ब्राह्मणो योगिनां गुरुः
ahaṃ hi dākṣiṇātyasya yajñasaṃjñasya yajvanaḥ / putro bhūtivasur nāma brāhmaṇo yogināṃ guruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं संक्रमितज्ञानः पित्रा पातालशास्त्रतः । शिक्षित्वा हटकेशानमन्त्रतन्त्रविधिक्रमम्
so 'haṃ saṃkramitajñānaḥ pitrā pātālaśāstrataḥ / śikṣitvā haṭakeśānamantratantravidhikramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा श्रीपर्वते ऽकार्षं त्र्यम्बकाराधनं तपः । तेन तुष्टो ऽथ मां तत्र साक्षादित्यादिशच्छिवः
gatvā śrīparvate 'kārṣaṃ tryambakārādhanaṃ tapaḥ / tena tuṣṭo 'tha māṃ tatra sākṣādityādiśacchivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छ दैत्याङ्गनायुक्तो भुक्त्वा भोगान्रसातले । माम् उपैष्यस्युपायं च तत्प्राप्तौ शृणु वच्मि ते
gaccha daityāṅganāyukto bhuktvā bhogānrasātale / mām upaiṣyasyupāyaṃ ca tatprāptau śṛṇu vacmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्ति भूयांसि पातालविवराण्यत्र भूतले । प्रकाशं त्व् अस्ति कश्मीरेष्व् एकं मयकृतं महत्
santi bhūyāṃsi pātālavivarāṇyatra bhūtale / prakāśaṃ tv asti kaśmīreṣv ekaṃ mayakṛtaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन प्रवेश्य गुप्तासु दानवोद्यानभूमिषु । उषा बाणसुता कास्न्तमनिरुद्धं व्यनोदयत्
yena praveśya guptāsu dānavodyānabhūmiṣu / uṣā bāṇasutā kāsntamaniruddhaṃ vyanodayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रद्युम्नश् च तदा पुत्रं रक्षितुं तं व्यधत्त यत् । प्रकटं गिरिशृङ्गेण प्रकल्प्य द्वारमेकतः
pradyumnaś ca tadā putraṃ rakṣituṃ taṃ vyadhatta yat / prakaṭaṃ giriśṛṅgeṇa prakalpya dvāramekataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्द्वाररक्षाहेतोश् च यत्र दुर्गां न्यवेशयत् । आराध्य स स्तुतिशतः शारिकानाम् अधारिणीम्
taddvārarakṣāhetoś ca yatra durgāṃ nyaveśayat / ārādhya sa stutiśataḥ śārikānām adhāriṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन प्रद्युम्नशिखरं शारिकाकूटमित्यपि । नामद्वयेन तत्तत्र स्थानमद्याभिधीयते
yena pradyumnaśikharaṃ śārikākūṭamityapi / nāmadvayena tattatra sthānamadyābhidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छ तेन बिलाग्रेण प्रविश्यानुचरैः सह । पातालं मत्प्रसादाच् च सिद्धिस्ते ऽत्र भविष्यति
gaccha tena bilāgreṇa praviśyānucaraiḥ saha / pātālaṃ matprasādāc ca siddhiste 'tra bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वान्तर्हिते देवे तत्प्रसादप्रभावतः । उत्पन्नाखिलविज्ञानः कश्मीरानागतो ऽस्म्यमून्
ity uktvāntarhite deve tatprasādaprabhāvataḥ / utpannākhilavijñānaḥ kaśmīrānāgato 'smyamūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अस्माभिः समं राजञ् शारिकाकूटम् एहि तत् । यावद् इष्टाङ्गनापार्श्वं पातालं त्वां नयाम्य् अहम्
tad asmābhiḥ samaṃ rājañ śārikākūṭam ehi tat / yāvad iṣṭāṅganāpārśvaṃ pātālaṃ tvāṃ nayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवता तेन तथेसि स तपस्विना । समं तच्छारिकाकूटं ययौ भूनन्दनो नृपः
evam uktavatā tena tathesi sa tapasvinā / samaṃ tacchārikākūṭaṃ yayau bhūnandano nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्नात्वा वितस्तायामर्चयित्वा विनायकम् । संपूज्य शारिकां देवीं दिग्बन्धादिपुरः सरम्
tatra snātvā vitastāyāmarcayitvā vināyakam / saṃpūjya śārikāṃ devīṃ digbandhādipuraḥ saram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधिवत्सर्षपक्षेपाद्धरानुग्रहशालिना । महातपस्विना तेन विवरे प्रकटीकृते
vidhivatsarṣapakṣepāddharānugrahaśālinā / mahātapasvinā tena vivare prakaṭīkṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य तेनैव समं सशिष्येण स भूपतिः । जगाम पातालपथं पञ्चाहानि दिवानिशम्
praviśya tenaiva samaṃ saśiṣyeṇa sa bhūpatiḥ / jagāma pātālapathaṃ pañcāhāni divāniśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्ठे ऽह्नि सर्वे ऽप्युत्तीर्य गङ्गां पातालवाहिनीम् । भूमौ रजतमय्यां ते दिव्यमैक्षन्त काननम्
ṣaṣṭhe 'hni sarve 'pyuttīrya gaṅgāṃ pātālavāhinīm / bhūmau rajatamayyāṃ te divyamaikṣanta kānanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थलप्रफुल्लसौवर्णकमलामोदवासितम् । उद्यत्प्रवालकर्पूरचन्दनागुरुपादपम्
sthalapraphullasauvarṇakamalāmodavāsitam / udyatpravālakarpūracandanāgurupādapam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.