Somadeva: Kathasaritsagara 12.6

तन्मध्ये सुमहाभोगं रत्नसोपानसुन्दरम् । सौवर्णभित्ति माणिक्यस्तम्भसंभारभासुरम्

tanmadhye sumahābhogaṃ ratnasopānasundaram / sauvarṇabhitti māṇikyastambhasaṃbhārabhāsuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रकान्तशिलाबद्धविशालामलसारकम् । प्रहृष्टा ददृशुः प्रांशु शैवमायतनं च ते

candrakāntaśilābaddhaviśālāmalasārakam / prahṛṣṭā dadṛśuḥ prāṃśu śaivamāyatanaṃ ca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् च स तपस्वी तान्स्वशिष्यांस्तं च भूपतिम् । भूनन्दनं ज्ञानिवरो जाताश्चर्यानभाषत

tataś ca sa tapasvī tānsvaśiṣyāṃstaṃ ca bhūpatim / bhūnandanaṃ jñānivaro jātāścaryānabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं स देवः पातालनिलयो हाटकेश्वरः । गीयते त्रिषु लोकेषु तदसौ पूज्यतामिति

ayaṃ sa devaḥ pātālanilayo hāṭakeśvaraḥ / gīyate triṣu lokeṣu tadasau pūjyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सर्वे ऽपि ते तैस्तैः पुष्पैः पातालसंभवैः । तद्गङ्गाम्भःप्लुताः शंभुं पूजयामासुरत्र तम्

tataḥ sarve 'pi te taistaiḥ puṣpaiḥ pātālasaṃbhavaiḥ / tadgaṅgāmbhaḥplutāḥ śaṃbhuṃ pūjayāmāsuratra tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पूजाक्षणविश्रान्ता गत्वा प्रापुस्ततश् च ते । पतत्पक्वफलं दिव्यम् एकं जम्बुमहाद्रुमम्

tatpūjākṣaṇaviśrāntā gatvā prāpustataś ca te / patatpakvaphalaṃ divyam ekaṃ jambumahādrumam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं प्रेक्ष्य स तपस्वी तानवोचन्न फलानि वः । भक्ष्याण्येतस्य विघ्नं हि भुक्तान्येतानि कुर्वते

taṃ prekṣya sa tapasvī tānavocanna phalāni vaḥ / bhakṣyāṇyetasya vighnaṃ hi bhuktānyetāni kurvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वापि चखादैकस्तच्छिष्यस्तत्फलं क्षुधा । खादित्वैव च संपेदे निश्चेष्टः स्थावराकृतिः

tac chrutvāpi cakhādaikastacchiṣyastatphalaṃ kṣudhā / khāditvaiva ca saṃpede niśceṣṭaḥ sthāvarākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तद्दर्शनत्रासपरित्यक्तफलस्पृहैः । स तपस्वी सहान्यैस्तैः शिष्यैर् भूनन्दनान्वितः

tatas taddarśanatrāsaparityaktaphalaspṛhaiḥ / sa tapasvī sahānyaistaiḥ śiṣyair bhūnandanānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोशमात्रमतिक्रम्य हेमप्राकारमुच्छ्रितम् । सद्रत्नरचितद्वारमत्रावस्थितमैक्षत

krośamātramatikramya hemaprākāramucchritam / sadratnaracitadvāramatrāvasthitamaikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्द्वारपार्श्वयोर् लोहमयाङ्गावुभयोर् उभौ । प्रवेशरोधिनौ मेषौ दृष्ट्वा शृङ्गप्रहारिणौ

taddvārapārśvayor lohamayāṅgāvubhayor ubhau / praveśarodhinau meṣau dṛṣṭvā śṛṅgaprahāriṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हत्वा सपदि दण्डेन न्यस्तमन्त्त्रेण मूर्धनि । विद्रावयाम् आस स तौ क्वापि वज्रहताविव

hatvā sapadi daṇḍena nyastamanttreṇa mūrdhani / vidrāvayām āsa sa tau kvāpi vajrahatāviva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स तेन द्वारेणस् तच्छिष्याश् च नृपश् च सः । प्रविश्य ददृशुर् दिव्यान् हेमरत्नमयान् गृहान्

tataḥ sa tena dvāreṇas tacchiṣyāś ca nṛpaś ca saḥ / praviśya dadṛśur divyān hemaratnamayān gṛhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वारि द्वारि च तेषां ते दन्तदष्टाधरोत्कटान् । गृहीतलोहमुसलानपश्यन्द्वाररक्षिणः

dvāri dvāri ca teṣāṃ te dantadaṣṭādharotkaṭān / gṛhītalohamusalānapaśyandvārarakṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् चोपाविशन् सर्वे तत्रैकस्य वरोस् तले । स तपस्वी तु दुष्टघ्नीम् अबध्नाद् योगधारणाम्

tataś copāviśan sarve tatraikasya varos tale / sa tapasvī tu duṣṭaghnīm abadhnād yogadhāraṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्धारणाप्रभावेण रौद्रास् ते द्वाररक्षकाः । सर्वे ऽपि सर्वद्वारेभ्यः पलाय्यादर्शनं ययुः

taddhāraṇāprabhāveṇa raudrās te dvārarakṣakāḥ / sarve 'pi sarvadvārebhyaḥ palāyyādarśanaṃ yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणाच् च तेभ्यो द्वारेभ्यो दिव्याभरणवाससः । दैत्यकन्यापरीवारवारनार्यो विनिर्ययुः

kṣaṇāc ca tebhyo dvārebhyo divyābharaṇavāsasaḥ / daityakanyāparīvāravāranāryo viniryayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताः पृथक्पृथगभ्येत्य तान्सर्वाना तपस्विनः । प्रवेशायार्थयामासुर्यथास्वं स्वामिनीगिरा

tāḥ pṛthakpṛthagabhyetya tānsarvānā tapasvinaḥ / praveśāyārthayāmāsuryathāsvaṃ svāminīgirā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तःप्रविष्टैर् युष्माभिर् नोल्लङ्घ्यं स्वप्रियावचः । इति तानपरानुक्त्वा स तपस्वी कृती ततः

antaḥpraviṣṭair yuṣmābhir nollaṅghyaṃ svapriyāvacaḥ / iti tānaparānuktvā sa tapasvī kṛtī tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कतिभिश् च समं ताभिः प्रविश्य वरमन्दिरम् । एकां प्रापोत्तमां दैत्यकन्यां भोगांश् च वाञ्छितान्

katibhiś ca samaṃ tābhiḥ praviśya varamandiram / ekāṃ prāpottamāṃ daityakanyāṃ bhogāṃś ca vāñchitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये ऽप्य् एकैकशो ऽन्याभिस् ताभिस् ते दिव्यवेश्मसु । प्रवेशिता ययुर् दैत्यसुतासंभोगपात्रताम्

anye 'py ekaikaśo 'nyābhis tābhis te divyaveśmasu / praveśitā yayur daityasutāsaṃbhogapātratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा भूनन्दनः सो ऽपि नीतो ऽभूदेकया तदा । प्रश्रयानतया तत्र बहिर्मणिमयं गृहम्

rājā bhūnandanaḥ so 'pi nīto 'bhūdekayā tadā / praśrayānatayā tatra bahirmaṇimayaṃ gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परीवारवरस्त्रीणां प्रतिबिम्बैः समन्ततः । सजीवचित्रविन्यासम् इव यद्रत्नभित्तिषु

parīvāravarastrīṇāṃ pratibimbaiḥ samantataḥ / sajīvacitravinyāsam iva yadratnabhittiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्सुश्लक्ष्णमहानीलमयभूभगनिर्मितम् । दिवः पृष्ठमिवारूढं विमानविजिगीषया

yatsuślakṣṇamahānīlamayabhūbhaganirmitam / divaḥ pṛṣṭhamivārūḍhaṃ vimānavijigīṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदाकुललसद्रामं हृद्यप्रद्युम्नविभ्रमम् । यदच्युतप्रभावाढ्यं वृष्णीनाम् इव केतनम्

madākulalasadrāmaṃ hṛdyapradyumnavibhramam / yadacyutaprabhāvāḍhyaṃ vṛṣṇīnām iva ketanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालातपसहं पुष्पम् अपियत्र न योषिताम् । वपुषः सुकुमारत्वे प्राप्नुयादुपमानताम्

bālātapasahaṃ puṣpam apiyatra na yoṣitām / vapuṣaḥ sukumāratve prāpnuyādupamānatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्रविष्टः सो ऽपश्यद्दिव्यसंगीतनादिनि । राजा प्राक्स्वमदृष्टां तां कान्तामसुरकन्यकाम्

tatra praviṣṭaḥ so 'paśyaddivyasaṃgītanādini / rājā prāksvamadṛṣṭāṃ tāṃ kāntāmasurakanyakām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यास्ः प्रकाशिते कान्त्या पाताले ऽर्कादिवर्जिते । रत्नाद्यालोकनिर्माणं पुनरुक्तं प्रजापतेः

yasyāsḥ prakāśite kāntyā pātāle 'rkādivarjite / ratnādyālokanirmāṇaṃ punaruktaṃ prajāpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां स पश्यन्ननिर्वाच्यरूपां हर्षाश्रुणा नृपः । अन्यावलोकनमलं चक्षुषोर्धौतवानिव

tāṃ sa paśyannanirvācyarūpāṃ harṣāśruṇā nṛpaḥ / anyāvalokanamalaṃ cakṣuṣordhautavāniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि तं वीक्ष्य राजेन्द्रं ख्याप्यमानालिगीतिभिः । बाला कुमुदिनी नाम कम् अपिप्रमदं दधौ

sāpi taṃ vīkṣya rājendraṃ khyāpyamānāligītibhiḥ / bālā kumudinī nāma kam apipramadaṃ dadhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थाय पाणावादाय क्लेशितो ऽसि मयेति च । ब्रुवती सादरा सा तम् उपावेशयदासने

utthāya pāṇāvādāya kleśito 'si mayeti ca / bruvatī sādarā sā tam upāveśayadāsane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कणमात्रं च विश्रान्तं स्नातं वस्त्राद्यलंकृतम् । सा निनाय तमुद्यानमापानायासुराङ्गना

kaṇamātraṃ ca viśrāntaṃ snātaṃ vastrādyalaṃkṛtam / sā nināya tamudyānamāpānāyāsurāṅganā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तीरतरूल्लम्बिशवरक्तवसासवैः । पूर्णायाः सा तटे वाप्यास्तेन साकम् उपाविशत्

tatra tīratarūllambiśavaraktavasāsavaiḥ / pūrṇāyāḥ sā taṭe vāpyāstena sākam upāviśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वसासवपूर्णं च पात्रं तस्मै नृपाय सा । ददौ पानाय स च तन् न जग्राह जुगुप्सितम्

tadvasāsavapūrṇaṃ ca pātraṃ tasmai nṛpāya sā / dadau pānāya sa ca tan na jagrāha jugupsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ते क्षेमं भवेदेतदस्मत्पानं निषेधतः । इति निर्बन्धतस्तां च ब्रुवाणां सो ऽब्रवीन्नृपः

na te kṣemaṃ bhavedetadasmatpānaṃ niṣedhataḥ / iti nirbandhatastāṃ ca bruvāṇāṃ so 'bravīnnṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपेयं निश्चितं नैव पास्याम्येतद्यदस्त्विति । ततः सा तस्य तन्मूर्ध्नि पात्रं क्षिप्त्वान्यतो ययौ

apeyaṃ niścitaṃ naiva pāsyāmyetadyadastviti / tataḥ sā tasya tanmūrdhni pātraṃ kṣiptvānyato yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च कूणितनेत्रास्यो राजान्यस्यां जलान्तरे । तच्चेटिकाभिर् आदाय दीर्घिकायां निचिक्षिपे

sa ca kūṇitanetrāsyo rājānyasyāṃ jalāntare / tacceṭikābhir ādāya dīrghikāyāṃ nicikṣipe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिप्त एव च तत्कालं तस्मिन् पूर्वतपोवने । तीर्थे क्रमसरस्य् एव प्राप्तम् आत्मानम् ऐक्षत

kṣipta eva ca tatkālaṃ tasmin pūrvatapovane / tīrthe kramasarasy eva prāptam ātmānam aikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यंश् च स हिमं तत्र हसन्तम् इव तं नगम् । विषण्णविस्मितोद्भ्रान्तो वञ्चितः स व्यचिन्तयत्

paśyaṃś ca sa himaṃ tatra hasantam iva taṃ nagam / viṣaṇṇavismitodbhrānto vañcitaḥ sa vyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व तद्दैत्यसुतोद्यानं क्वायं क्रमसरो गिरिः । अहो किम् इदमाश्चर्यं किं माया किं मतिभ्रमः

kva taddaityasutodyānaṃ kvāyaṃ kramasaro giriḥ / aho kim idamāścaryaṃ kiṃ māyā kiṃ matibhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमन्यद्वा ध्रुवं तस्य यन्मयोल्लङ्घितं वचः । तपस्विवाक्यं श्रुत्वापि तस्येदं मे विजृम्भितम्

kimanyadvā dhruvaṃ tasya yanmayollaṅghitaṃ vacaḥ / tapasvivākyaṃ śrutvāpi tasyedaṃ me vijṛmbhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च तन्निन्दितं पानं सा ममैव परीक्षिणी । मूर्ध्नि च्युतेन यत्तेन दिव्यमायाति सौरभम्

na ca tanninditaṃ pānaṃ sā mamaiva parīkṣiṇī / mūrdhni cyutena yattena divyamāyāti saurabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सर्वथा ह्य् अभव्यानां कृतः क्लेशो महानपि । न फलाय विधिस्तेषु तथा वामो हि वर्तते

tatsarvathā hy abhavyānāṃ kṛtaḥ kleśo mahānapi / na phalāya vidhisteṣu tathā vāmo hi vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येवं चिन्तयन्नेत्य भृङ्गैर् भूनन्दनो ऽत्र सः । अवेष्ट्यतासुरसुतापानसिक्ताङ्गगन्धतः

ityevaṃ cintayannetya bhṛṅgair bhūnandano 'tra saḥ / aveṣṭyatāsurasutāpānasiktāṅgagandhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कष्टमिष्टफलो मा भूज्जातो ऽनिष्टफलस्तु मे । परिक्लेशो ऽल्पसत्त्वस्य वेतालोत्थापनं यथा

kaṣṭamiṣṭaphalo mā bhūjjāto 'niṣṭaphalastu me / parikleśo 'lpasattvasya vetālotthāpanaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तैर् दश्यमानश् च भृङ्गैः स विमृशंस्तदा । जातोद्वेगो मतिं चक्रे देहत्यागाय भूपतिः

iti tair daśyamānaś ca bhṛṅgaiḥ sa vimṛśaṃstadā / jātodvego matiṃ cakre dehatyāgāya bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च तेन मार्गेण कोऽपि दैवात्समागतः । मुनिपुत्रः क्षितिपतिं तथाभूतं ददर्श तम्

tāvac ca tena mārgeṇa ko'pi daivātsamāgataḥ / muniputraḥ kṣitipatiṃ tathābhūtaṃ dadarśa tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽभ्युपेत्य निवार्याशु भ्रमरान् करुणार्द्रधीः । ऋषिः पृष्ट्वा च वृत्तान्तं नृपम् एतम् अभाषत

so 'bhyupetya nivāryāśu bhramarān karuṇārdradhīḥ / ṛṣiḥ pṛṣṭvā ca vṛttāntaṃ nṛpam etam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन्यावदयं देहस्तावद्दुःखक्षयः कुतः । तदनुद्वेगतः साध्यः पुरुषार्थः सदा बुधैः

rājanyāvadayaṃ dehastāvadduḥkhakṣayaḥ kutaḥ / tadanudvegataḥ sādhyaḥ puruṣārthaḥ sadā budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावच् च नाच्युतेशानविरिञ्चिष्वेकतामतिः । भेदोपासनजास्तावद्भङ्गुरा एव सिद्धयः

yāvac ca nācyuteśānaviriñciṣvekatāmatiḥ / bhedopāsanajāstāvadbhaṅgurā eva siddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदभेदधिया ध्यायन् ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् । धैर् येण द्वादशान्यानि वर्षाणीह तपः कुरु

tadabhedadhiyā dhyāyan brahmaviṣṇumaheśvarān / dhair yeṇa dvādaśānyāni varṣāṇīha tapaḥ kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्राप्स्यसि कान्तां तामन्ते सिद्धिं च शास्वतीम् । देहस् तु तावत् सिद्धस् ते पश्यायं दिव्यसौरभः

tataḥ prāpsyasi kāntāṃ tāmante siddhiṃ ca śāsvatīm / dehas tu tāvat siddhas te paśyāyaṃ divyasaurabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समत्त्रं च गृहाणेदं मम कृष्णमृगाजिनम् । कृतावगुण्ठनो येन भ्रमरैर्नहि बाध्यसे

samattraṃ ca gṛhāṇedaṃ mama kṛṣṇamṛgājinam / kṛtāvaguṇṭhano yena bhramarairnahi bādhyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वाजिनमन्त्रौ स तस्मै दत्त्वा मुनिर्ययौ । तथेत्यात्तधृतिः सो ऽपि तीर्थे तत्रावसन्नृपः

ity uktvājinamantrau sa tasmai dattvā muniryayau / tathetyāttadhṛtiḥ so 'pi tīrthe tatrāvasannṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाब्दोषितं तं च तपसाराधितेश्वरम् । भूपं कुमुदिनी दैत्यकन्या सा स्वयमभ्यगात्

dvādaśābdoṣitaṃ taṃ ca tapasārādhiteśvaram / bhūpaṃ kumudinī daityakanyā sā svayamabhyagāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया साकं स पातालं गत्वा दयितया चिरम् । राजा भूनन्दनो भोगान् भुञ्जानः सिद्धिम् आप्तवान्

tayā sākaṃ sa pātālaṃ gatvā dayitayā ciram / rājā bhūnandano bhogān bhuñjānaḥ siddhim āptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यनुद्वेगशीला ये भव्या धैर्यावलम्बिनः । दूरभ्रष्टामपि निजां भूमिं संप्राप्नुवन्ति ते

ityanudvegaśīlā ye bhavyā dhairyāvalambinaḥ / dūrabhraṣṭāmapi nijāṃ bhūmiṃ saṃprāpnuvanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं चेह भाविकल्याणः श्रीदर्शन सुलक्षणः । तदाहारं विनात्मानं किमुद्वेगादुपेक्षसे

tvaṃ ceha bhāvikalyāṇaḥ śrīdarśana sulakṣaṇaḥ / tadāhāraṃ vinātmānaṃ kimudvegādupekṣase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो द्यूतशालान्तः सख्या मुखरकेण सः । तेन श्रीदर्शनो रात्रौ निराहारो जगाद तम्

ityukto dyūtaśālāntaḥ sakhyā mukharakeṇa saḥ / tena śrīdarśano rātrau nirāhāro jagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथात्थ त्वं कुलीनः सन् किं त्व् अस्यां पुरि लज्जया । निर्गन्तुं न बहिः शक्नोमीदृशो द्यूतदुर्गतः

yathāttha tvaṃ kulīnaḥ san kiṃ tv asyāṃ puri lajjayā / nirgantuṃ na bahiḥ śaknomīdṛśo dyūtadurgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदस्यामेव चेद्रात्रौ विदेशे गमनं क्वचित् । न निषेधसि मे मिश्र तदाहारं करोम्यहम्

tadasyāmeva cedrātrau videśe gamanaṃ kvacit / na niṣedhasi me miśra tadāhāraṃ karomyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वैव तथेत्युक्त्वा तस्मै मुखरको ऽथ सः । आनीय भोजनं प्रादात्सो ऽपि तद्बुभुजे तदा

tacchrutvaiva tathetyuktvā tasmai mukharako 'tha saḥ / ānīya bhojanaṃ prādātso 'pi tadbubhuje tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्त्वैव च स तेनैव सह श्रीदर्शनस्ततः । प्रायात्स्नेहानुयातेन सख्या देशान्तरं प्रति

bhuktvaiva ca sa tenaiva saha śrīdarśanastataḥ / prāyātsnehānuyātena sakhyā deśāntaraṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छन्तं चात्र तं मार्गे यक्षौ दैवादपश्यताम् । यदृच्छयागतौ व्योम्ना जननीजनकौ निशि

gacchantaṃ cātra taṃ mārge yakṣau daivādapaśyatām / yadṛcchayāgatau vyomnā jananījanakau niśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौदामिन्यट्टहासौ तौ याभ्यां विप्रस्य वेश्मनि । स देवदर्शनस्यात्र जातमात्रो न्यधीयत

saudāminyaṭṭahāsau tau yābhyāṃ viprasya veśmani / sa devadarśanasyātra jātamātro nyadhīyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ विज्ञाय तमापन्नं द्यूतव्यसननिर्धनम् । विदेशप्रस्थितं स्नेहाददृश्यावूचतुर्दिवः

tau vijñāya tamāpannaṃ dyūtavyasananirdhanam / videśaprasthitaṃ snehādadṛśyāvūcaturdivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोः श्रीदर्शन मात्रा ते देवदर्शनभार्यया । भूमावाभरणान्यन्तः स्थापितानि स्ववासके

bhoḥ śrīdarśana mātrā te devadarśanabhāryayā / bhūmāvābharaṇānyantaḥ sthāpitāni svavāsake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि गत्वा गृहीत्वा त्वं निश्चिन्तं मालवं व्रज । ऊर्जितश्रीर्हि तत्रास्ति श्रीसेन इति भूपतिः

tāni gatvā gṛhītvā tvaṃ niścintaṃ mālavaṃ vraja / ūrjitaśrīrhi tatrāsti śrīsena iti bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च द्यूतविपत्क्लिष्टः कुमारत्वे भृशं यतः । अतस्तेन कृतः स्फीतः कितवानां महामठः

sa ca dyūtavipatkliṣṭaḥ kumāratve bhṛśaṃ yataḥ / atastena kṛtaḥ sphītaḥ kitavānāṃ mahāmaṭhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लभन्ते कितवास्तत्र वसन्तो ऽभीष्टभोजनम् । तद्वत्स तत्र गच्छ त्वं भद्रं तव भविष्यति

labhante kitavāstatra vasanto 'bhīṣṭabhojanam / tadvatsa tatra gaccha tvaṃ bhadraṃ tava bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति वाचं दिवः श्रुत्वा गत्वा श्रीदर्शनो गृहम् । भुवः खातात्समिश्रस्तान्यादत्ताभरणानि सः

iti vācaṃ divaḥ śrutvā gatvā śrīdarśano gṛham / bhuvaḥ khātātsamiśrastānyādattābharaṇāni saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो हृष्टः समं तेन सख्या मुखरकेण सः । देवतानुग्रहं मत्वा प्रतस्थे मालवं प्रति

tato hṛṣṭaḥ samaṃ tena sakhyā mukharakeṇa saḥ / devatānugrahaṃ matvā pratasthe mālavaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा सुदूरमध्वानं तया रात्र्या दिनेन च । सायं स बहुसस्याख्यं ग्रामं तेन सहाप्तवान्

gatvā sudūramadhvānaṃ tayā rātryā dinena ca / sāyaṃ sa bahusasyākhyaṃ grāmaṃ tena sahāptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रान्तश्च तस्य ग्रामस्य नातिदूरे सुहृत्सखः । उपाविशत्त आगस्य तीरे विमलपाथसः

śrāntaśca tasya grāmasya nātidūre suhṛtsakhaḥ / upāviśatta āgasya tīre vimalapāthasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तस्मिन् क्षणं धौतपादे पीताम्भसि स्थिते । काप्य् अनन्यसमा रूपे कन्या तोयार्थम् आययौ

tatra tasmin kṣaṇaṃ dhautapāde pītāmbhasi sthite / kāpy ananyasamā rūpe kanyā toyārtham āyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलोत्पलसवर्णाङ्गलेखा रतिरिवैकिका । हरदग्धस्य कामस्य धूमेन श्यामलीकृता

nīlotpalasavarṇāṅgalekhā ratirivaikikā / haradagdhasya kāmasya dhūmena śyāmalīkṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तं श्रीदर्शनं दृष्ट्वा प्रेमनिर्भरया दृशा । उपेत्य दर्शनप्रीतं सवयस्यमभाषत

sā taṃ śrīdarśanaṃ dṛṣṭvā premanirbharayā dṛśā / upetya darśanaprītaṃ savayasyamabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुत्रागतौ महाभागौ युवामिह विपत्तये । किमज्ञानाज्ज्वलत्यग्नौ पतितौ स्थः पतङ्गवत्

kutrāgatau mahābhāgau yuvāmiha vipattaye / kimajñānājjvalatyagnau patitau sthaḥ pataṅgavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वा स संभ्रान्तः कन्यां मुखरको ऽत्र ताम् । पप्रच्छ का त्वं किं चैतत्त्वयोक्तं कथ्यताम् इति

etacchrutvā sa saṃbhrāntaḥ kanyāṃ mukharako 'tra tām / papraccha kā tvaṃ kiṃ caitattvayoktaṃ kathyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽब्रवीत्सा संक्षेपाद्वच्म्येतच्छृणुतं युवाम् । अस्त्यग्रहारः सुमहान्सुघोषो नाम विश्रुतः

tato 'bravītsā saṃkṣepādvacmyetacchṛṇutaṃ yuvām / astyagrahāraḥ sumahānsughoṣo nāma viśrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राभूत्पद्मगर्भाख्यो ब्राह्मणो वेदवित्तमः । तस्योत्तमकुला भार्या नाम्ना शशिकलाभवत्

tatrābhūtpadmagarbhākhyo brāhmaṇo vedavittamaḥ / tasyottamakulā bhāryā nāmnā śaśikalābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां च तस्यापत्ये द्वे जाते आस्तां सुजन्मनः । सुतो मुखरको नाम पद्मिष्ठेति सुताप्य् अहम्

tasyāṃ ca tasyāpatye dve jāte āstāṃ sujanmanaḥ / suto mukharako nāma padmiṣṭheti sutāpy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मे मुखरको भ्राता द्यूतव्यसनविप्लुतः । बाल्ये ऽपि निर्गत्य गृहात्क्वापि देशान्तरं गतः

sa me mukharako bhrātā dyūtavyasanaviplutaḥ / bālye 'pi nirgatya gṛhātkvāpi deśāntaraṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन शोकेन पश्चत्वं गतायां मम मातरि । मत्पितोभयदुःखार्तस्त्यक्तवान्स गृहस्थितिम्

tena śokena paścatvaṃ gatāyāṃ mama mātari / matpitobhayaduḥkhārtastyaktavānsa gṛhasthitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाकी च गृहीत्वा मां तं गवेषयितुं सुतम् । भ्राम्यग्नितस्ततः प्रापदिमं ग्रामं विधेर्वशात्

ekākī ca gṛhītvā māṃ taṃ gaveṣayituṃ sutam / bhrāmyagnitastataḥ prāpadimaṃ grāmaṃ vidhervaśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह चास्ति महान् ग्रामे चौरश् चौरचमूपतिः । वसुभूतिर् इति ख्यातो ब्राह्मणो नाममात्रतः

iha cāsti mahān grāme cauraś cauracamūpatiḥ / vasubhūtir iti khyāto brāhmaṇo nāmamātrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनेह प्राप्य पापेन सभृत्येन पितुर्मम । तस्य प्राणाः सुवर्णं च शरीरान्तर्गतं हृतम्

teneha prāpya pāpena sabhṛtyena piturmama / tasya prāṇāḥ suvarṇaṃ ca śarīrāntargataṃ hṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं च तेन नीत्वैव गृहं बन्दीकृता सती । सुभूतिनाम्ने पुत्राय प्रदातुं परिकल्पिता

ahaṃ ca tena nītvaiva gṛhaṃ bandīkṛtā satī / subhūtināmne putrāya pradātuṃ parikalpitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चास्य पुत्रो मुषितुं सार्थं क्वापि गतः स्थितः । नायात्यद्यापि मत्पुण्यैः प्रमाणं मे ऽधुना विधिः

sa cāsya putro muṣituṃ sārthaṃ kvāpi gataḥ sthitaḥ / nāyātyadyāpi matpuṇyaiḥ pramāṇaṃ me 'dhunā vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेष चौरो दृष्ट्वा वां कुर्यादत्याहितं ध्रुवम् । विमुच्येथे यथैतस्मादुपायं कुरुतं तथा

tadeṣa cauro dṛṣṭvā vāṃ kuryādatyāhitaṃ dhruvam / vimucyethe yathaitasmādupāyaṃ kurutaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तवतीं जातप्रत्यभिज्ञस्तदैव ताम् । कन्यां कण्ठे समालम्ब्य रुदन्मुखरको ऽब्रवीत्

evam uktavatīṃ jātapratyabhijñastadaiva tām / kanyāṃ kaṇṭhe samālambya rudanmukharako 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा पद्मिष्ठे स एषो ऽहं भ्राता मुखरकस्तव । बन्धुद्रोही भगिनिके मन्दभाग्यो हतो ऽस्मि हा

hā padmiṣṭhe sa eṣo 'haṃ bhrātā mukharakastava / bandhudrohī bhaginike mandabhāgyo hato 'smi hā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा सापि पद्मिष्ठा विग्ना दृष्टे ऽग्रजे तथा । कृपयेवाखिलैर् दुःखैः परिवव्रे जवाद्यथा

tac chrutvā sāpi padmiṣṭhā vignā dṛṣṭe 'graje tathā / kṛpayevākhilair duḥkhaiḥ parivavre javādyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तौ पितरावार्त्या शोचन्तौ भ्रातरावुभौ । श्रीदर्शनः समाश्वास्य कालोचितम् अभाषत

tatas tau pitarāvārtyā śocantau bhrātarāvubhau / śrīdarśanaḥ samāśvāsya kālocitam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोकस्यावसरो नायं रक्ष्यो ह्य् आत्मैव सांप्रतम् । त्यक्त्वाप्यर्थं ततः कार्या चौरस्यास्य प्रतिक्रिया

śokasyāvasaro nāyaṃ rakṣyo hy ātmaiva sāṃpratam / tyaktvāpyarthaṃ tataḥ kāryā caurasyāsya pratikriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं श्रीदर्शनेनोक्ते दुःखं संहृत्य धैर् यतः । कर्तव्यसंविदं चक्रुस्ते त्रयो ऽपि परस्परम्

evaṃ śrīdarśanenokte duḥkhaṃ saṃhṛtya dhair yataḥ / kartavyasaṃvidaṃ cakruste trayo 'pi parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः श्रीदर्शनो मान्द्यं विधायासीन्निपत्य सः । तीरे तस्य तडागस्य कृशः पूर्वैर् अभोजनैः

tataḥ śrīdarśano māndyaṃ vidhāyāsīnnipatya saḥ / tīre tasya taḍāgasya kṛśaḥ pūrvair abhojanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादौ तस्य गृहीत्वा च तस्थौ मुखरको रुदन् । पद्मिष्ठा च ययौ तस्य पार्श्वं चौरपतेर्द्रुतम्

pādau tasya gṛhītvā ca tasthau mukharako rudan / padmiṣṭhā ca yayau tasya pārśvaṃ caurapaterdrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अब्रवीच् च तडागान्ते मन्दः को ऽप्यागतः स्थितः । पान्थस् तस्य द्वितीयश् च तत्रास्ते परिचारकः

abravīc ca taḍāgānte mandaḥ ko 'pyāgataḥ sthitaḥ / pānthas tasya dvitīyaś ca tatrāste paricārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वैव स चौरो ऽत्र भृत्यांश्चौरान्विसृष्टवान् । ते गत्वा तौ तथारूपौ दृष्ट्वा मुखरकं तयोः

tac chrutvaiva sa cauro 'tra bhṛtyāṃścaurānvisṛṣṭavān / te gatvā tau tathārūpau dṛṣṭvā mukharakaṃ tayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपृच्छन्नस्य किं भद्र कृते रोदिषि यद्भृशम् । एतच् छ्रुत्वा कृतार्तिस्तांश्चौरान्मुखरको ऽब्रवीत्

apṛcchannasya kiṃ bhadra kṛte rodiṣi yadbhṛśam / etac chrutvā kṛtārtistāṃścaurānmukharako 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्रजो ब्राह्मणो ऽयं मे तीर्थयात्राप्रवासतः । रोगाक्रान्तः शनैर् भ्राम्यन्निह प्राप्तो ऽद्य मत्सखः

agrajo brāhmaṇo 'yaṃ me tīrthayātrāpravāsataḥ / rogākrāntaḥ śanair bhrāmyanniha prāpto 'dya matsakhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्त एव च निश्चेष्टीभूतो मामयमुक्तवान् । उत्तिष्ठ वत्स मे दर्भसंस्तरं कुरु सत्वरम्

prāpta eva ca niśceṣṭībhūto māmayamuktavān / uttiṣṭha vatsa me darbhasaṃstaraṃ kuru satvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणं कंचिदस्माच् च ग्रामाद्गुणिनमानय । तस्मै ददामि सर्वस्वं नाद्य जीवाम्यहं निशि

brāhmaṇaṃ kaṃcidasmāc ca grāmādguṇinamānaya / tasmai dadāmi sarvasvaṃ nādya jīvāmyahaṃ niśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तो ऽहमनेनेह विदेशे ऽस्तं गते रवौ । कर्तव्यमूढो दुःखार्तो रोदनं शरणं श्रितः

ity ukto 'hamaneneha videśe 'staṃ gate ravau / kartavyamūḍho duḥkhārto rodanaṃ śaraṇaṃ śritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यूयं ब्राह्मणं कंचिदस्यानयत जीवतः । यावद्ददात्ययं तस्मै स्वहस्तेन यदस्ति नौ

tadyūyaṃ brāhmaṇaṃ kaṃcidasyānayata jīvataḥ / yāvaddadātyayaṃ tasmai svahastena yadasti nau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष ह्य् अद्य ध्रुवं रात्रौ नभविष्यत्यहं च तत् । दुःखं सोढुं न शक्नोमि श्वः प्रवेक्ष्यामि पावकम्

eṣa hy adya dhruvaṃ rātrau nabhaviṣyatyahaṃ ca tat / duḥkhaṃ soḍhuṃ na śaknomi śvaḥ pravekṣyāmi pāvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदस्मदर्थनामेतां कुरुध्वं यत्कृपालवः । मिलिता यूयमस्माकमिहाकारणबान्धवाः

tadasmadarthanāmetāṃ kurudhvaṃ yatkṛpālavaḥ / militā yūyamasmākamihākāraṇabāndhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा जातकरुणाश्चौरा गत्वा तथैव तत् । उक्त्वा तं वसुभूतिं ते स्वामिनं पुनरब्रुवन्

tac chrutvā jātakaruṇāścaurā gatvā tathaiva tat / uktvā taṃ vasubhūtiṃ te svāminaṃ punarabruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदागच्छ गृहाण त्वं स्वयं तस्मात्प्रयच्छतः । प्रतिग्रहेण विप्रात्तद्धनं ग्राह्यं निपात्य यत्

tadāgaccha gṛhāṇa tvaṃ svayaṃ tasmātprayacchataḥ / pratigraheṇa viprāttaddhanaṃ grāhyaṃ nipātya yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तो वसुभूतिस्तैर् अवादीदेष कः क्रमः । अनिपात्य धनादानमस्माकमनयः परः

ity ukto vasubhūtistair avādīdeṣa kaḥ kramaḥ / anipātya dhanādānamasmākamanayaḥ paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्वीत निश्चयं दोषं हृतस्वो ह्य् अनिपातितः । इत्य् उक्तवन्तं तं पापं भृत्याः प्रत्यूचुरत्र ते

kurvīta niścayaṃ doṣaṃ hṛtasvo hy anipātitaḥ / ity uktavantaṃ taṃ pāpaṃ bhṛtyāḥ pratyūcuratra te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केयं शङ्का क्व हरणं क्व मुमूर्षोः प्रतिग्रहः । प्रातर्वा तौ हनिष्यामो द्विजौ जीविष्यतो यदि

keyaṃ śaṅkā kva haraṇaṃ kva mumūrṣoḥ pratigrahaḥ / prātarvā tau haniṣyāmo dvijau jīviṣyato yadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यथा तु वृथा ब्रह्महत्यापापेन किं फलम् । श्रुत्वैतत्प्रतिपेदे स वसुभूतिस् तथेति तत्

anyathā tu vṛthā brahmahatyāpāpena kiṃ phalam / śrutvaitatpratipede sa vasubhūtis tatheti tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगात्प्रतिग्रहार्थं च नक्तं श्रीदर्शनान्तिकम् । श्रीदर्शनो ऽप्य् अवच्छाद्य किंचित्किंचिद्ददौ श्वसन्

āgātpratigrahārthaṃ ca naktaṃ śrīdarśanāntikam / śrīdarśano 'py avacchādya kiṃcitkiṃciddadau śvasan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्राभरणम् अस्मै तत् कृत्वा ग्रस्ताक्षरां गिरम् । ततः कृतार्थश् चौरो ऽसौ सानुगो ऽपि गृहान् ययौ

mātrābharaṇam asmai tat kṛtvā grastākṣarāṃ giram / tataḥ kṛtārthaś cauro 'sau sānugo 'pi gṛhān yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सुप्तेषु चौरेषु रात्रौ श्रीदर्शनस्य सा । पद्मिष्ठोपाययौ तस्य पार्श्वं मुखरकस्य च

atha supteṣu caureṣu rātrau śrīdarśanasya sā / padmiṣṭhopāyayau tasya pārśvaṃ mukharakasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्त्रयो ऽपि ते तूर्णं मन्त्रयित्वा ययुस् ततः । पथा चौरविहीनेन मालवं प्रति तं पुनः

tatastrayo 'pi te tūrṇaṃ mantrayitvā yayus tataḥ / pathā cauravihīnena mālavaṃ prati taṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया रात्र्या च दूरं ते गत्वा प्रापुर्महाटवीम् । नित्यं कण्टकितां भ्राम्यत्कृष्णसारमृगेक्षणाम्

tayā rātryā ca dūraṃ te gatvā prāpurmahāṭavīm / nityaṃ kaṇṭakitāṃ bhrāmyatkṛṣṇasāramṛgekṣaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुष्यत्तनुलतां तारचीरचीत्काररोदिनीम् । उन्नदद्व्याघ्रसिंहादिप्राणिभ्यो बिभ्यतीमिव

śuṣyattanulatāṃ tāracīracītkārarodinīm / unnadadvyāghrasiṃhādiprāṇibhyo bibhyatīmiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.