Library·Somadeva: Kathasaritsagara·12·12.7
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे शशाङ्कवतीलम्बके षष्ठस् तरङ्गः । सप्तमस् तरङ्गः । ततस् तैः सचिवैर् युक्तः क्रमाच् छ्रुतधिपञ्चमैः । मृगाङ्कदत्तस् तस्यां स गच्छन् विन्ध्याटवीभुवि
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare śaśāṅkavatīlambake ṣaṣṭhas taraṅgaḥ / saptamas taraṅgaḥ / tatas taiḥ sacivair yuktaḥ kramāc chrutadhipañcamaiḥ / mṛgāṅkadattas tasyāṃ sa gacchan vindhyāṭavībhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्राप सफलस्निग्धतरुच्छायमनोरमम् । एकं काननमच्छाच्छस्वादुशीतजलाशयम्
saṃprāpa saphalasnigdhatarucchāyamanoramam / ekaṃ kānanamacchācchasvāduśītajalāśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्नातः ससचिवो भुक्तनानाफलश् च सः । एकदेशे लताच्छन्ने समालापमिवाशृणोत्
tatra snātaḥ sasacivo bhuktanānāphalaś ca saḥ / ekadeśe latācchanne samālāpamivāśṛṇot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा ददाति यावच् च दृष्टिं तत्र लतान्तरे । तावद्ददर्श तत्रान्तर्महान्तं वरवारणम्
gatvā dadāti yāvac ca dṛṣṭiṃ tatra latāntare / tāvaddadarśa tatrāntarmahāntaṃ varavāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्वासयन्तं पुरुषं पथि श्रान्तमचक्षुषम् । करेणोपाहृतैस्तोयैः फलैः कर्णानिलैस् तथा
āśvāsayantaṃ puruṣaṃ pathi śrāntamacakṣuṣam / kareṇopāhṛtaistoyaiḥ phalaiḥ karṇānilais tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कच्चित्किंचित्समाश्वस्तो भवानिति च तं मुहुः । साधुमानुषवत्प्रीत्या वदन्तं व्यक्तया गिरा
kaccitkiṃcitsamāśvasto bhavāniti ca taṃ muhuḥ / sādhumānuṣavatprītyā vadantaṃ vyaktayā girā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा स सखीनाह राजपुत्रः सविस्मयः । पश्यत क्व गजो वन्यः क्वाचारो मानुषोचितः
taṃ dṛṣṭvā sa sakhīnāha rājaputraḥ savismayaḥ / paśyata kva gajo vanyaḥ kvācāro mānuṣocitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवश्यं को ऽप्य् अयं हेतोः कुतो ऽप्येवमिह स्थितः । अयं प्रचण्डशक्तेश् च सख्युः सुसदृशः पुमान्
avaśyaṃ ko 'py ayaṃ hetoḥ kuto 'pyevamiha sthitaḥ / ayaṃ pracaṇḍaśakteś ca sakhyuḥ susadṛśaḥ pumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं त्वन्ध एष तत्क्षिप्रं पश्याम इति तान्सखीन् । उक्त्वा मृगाङ्कदत्तो ऽत्र तस्थौ शृण्वन्नलक्षितः
kiṃ tvandha eṣa tatkṣipraṃ paśyāma iti tānsakhīn / uktvā mṛgāṅkadatto 'tra tasthau śṛṇvannalakṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत् स तं समाश्वस्तम् अन्धं पप्रच्छ वारणः । कस् त्वं कथम् इहायातो ऽस्यन्धः सन् कथ्यताम् इति
tāvat sa taṃ samāśvastam andhaṃ papraccha vāraṇaḥ / kas tvaṃ katham ihāyāto 'syandhaḥ san kathyatām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सो ऽपि जगादैतं पुमानन्धो गजोत्तमम् । अस्तीहामरदत्ताख्यो राजायोध्यापुरीपतिः
tataḥ so 'pi jagādaitaṃ pumānandho gajottamam / astīhāmaradattākhyo rājāyodhyāpurīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगाङ्कदत्त इत्यस्ति तस्योत्तमगुणः सुतः । तस्य प्रचण्डशक्त्याख्यो भृत्यो ऽहं शुभजन्मनः
mṛgāṅkadatta ityasti tasyottamaguṇaḥ sutaḥ / tasya pracaṇḍaśaktyākhyo bhṛtyo 'haṃ śubhajanmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजपुत्रः केनापि कारणेन स्वदेशतः । पित्रा निर्वासितो ऽस्माभिः सहायैर् दशभिर् वृतः
sa rājaputraḥ kenāpi kāraṇena svadeśataḥ / pitrā nirvāsito 'smābhiḥ sahāyair daśabhir vṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते शशाङ्कवतीहेतोर्वयमुज्जयिनीं ततः । प्रस्थिता नागशापेन सर्वे ऽटव्यां वियोजिताः
te śaśāṅkavatīhetorvayamujjayinīṃ tataḥ / prasthitā nāgaśāpena sarve 'ṭavyāṃ viyojitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं चान्धत्वमायातस्तच्छापेन परिभ्रमन् । इह प्राप्तो यथालब्धफलमूलजलाशनः
ahaṃ cāndhatvamāyātastacchāpena paribhraman / iha prāpto yathālabdhaphalamūlajalāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वभ्रादिपातानशनैर् मृत्युरिष्टतमो ऽपि मे । अनुभावयता क्लेशं न दत्तो बत वेधसा
śvabhrādipātānaśanair mṛtyuriṣṭatamo 'pi me / anubhāvayatā kleśaṃ na datto bata vedhasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाने त्वद्य यथा शान्तं क्षुद्दुःखं त्वत्प्रसादतः । तथान्ध्यम् अपिमे शाम्येत्किम् अपित्वं हि दैवतम्
jāne tvadya yathā śāntaṃ kṣudduḥkhaṃ tvatprasādataḥ / tathāndhyam apime śāmyetkim apitvaṃ hi daivatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ते तेन संजातनिश्चयो हर्षशोकयोः । मृगाङ्कदत्तो मध्यस्थः सचिवांस्तानभाषत
ity ukte tena saṃjātaniścayo harṣaśokayoḥ / mṛgāṅkadatto madhyasthaḥ sacivāṃstānabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रचण्डशक्तिरेवायं कष्टमेतां दशां गतः । न चैष संभावयितुं युक्तो नस्त्वरयाधुना
pracaṇḍaśaktirevāyaṃ kaṣṭametāṃ daśāṃ gataḥ / na caiṣa saṃbhāvayituṃ yukto nastvarayādhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नेत्रोपकारमस्यैष द्विपः कुर्वीत जातुचित् । अस्मान्दृष्ट्वा त्वसौ नश्येद्द्रष्टव्यो ऽन्तस्तद् अत्र नः
netropakāramasyaiṣa dvipaḥ kurvīta jātucit / asmāndṛṣṭvā tvasau naśyeddraṣṭavyo 'ntastad atra naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा सानुगः शृण्वंस्तस्थौ राजसुतो ऽत्र सः । प्रचण्डशक्तिश् च ततस् तं स पप्रच्छ वारणम्फ़्
ity uktvā sānugaḥ śṛṇvaṃstasthau rājasuto 'tra saḥ / pracaṇḍaśaktiś ca tatas taṃ sa papraccha vāraṇamf
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदानीं ब्रूहि वृत्तान्तं महात्मन् मम को भवान् । कैषा ते गजता वाक् च समदस्यापि निर्मदा
idānīṃ brūhi vṛttāntaṃ mahātman mama ko bhavān / kaiṣā te gajatā vāk ca samadasyāpi nirmadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाकर्ण्य स निःश्वस्य गजेन्द्रस्तम् अभाषत । शृण्विमं निजवृत्तान्तमामूलात्कथयामि ते
tadākarṇya sa niḥśvasya gajendrastam abhāṣata / śṛṇvimaṃ nijavṛttāntamāmūlātkathayāmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नगर्यामेकलव्यायां पुरा श्रुतधराभिधः । राजाभूत्तस्य चाभूतां सुतौ द्वौ भार्ययोर् द्वयोः
nagaryāmekalavyāyāṃ purā śrutadharābhidhaḥ / rājābhūttasya cābhūtāṃ sutau dvau bhāryayor dvayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोः शीलधरं नाम ज्येष्ठं तस्मिन्दिवं गते । राज्यात्सत्यधरो नाम कनीयान्निरवासयत्
tayoḥ śīladharaṃ nāma jyeṣṭhaṃ tasmindivaṃ gate / rājyātsatyadharo nāma kanīyānniravāsayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽथ शीलधरो गत्वा तेनामर्षेण शंकरम् । आराध्य तपसा तुष्टात्तस्माद्वरमयाचत
so 'tha śīladharo gatvā tenāmarṣeṇa śaṃkaram / ārādhya tapasā tuṣṭāttasmādvaramayācata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयासं देव गन्धर्वो येनाम्बरचरो भवन् । तं सत्यधरदायादं हन्यामेवावहेलया
bhūyāsaṃ deva gandharvo yenāmbaracaro bhavan / taṃ satyadharadāyādaṃ hanyāmevāvahelayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा भगवानेवं शंभुरादिशति स्म तम् । एतत्ते भावि किं त्वद्य स शत्रुस्ते मृतः स्वयम्
tac chrutvā bhagavānevaṃ śaṃbhurādiśati sma tam / etatte bhāvi kiṃ tvadya sa śatruste mṛtaḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जनिष्यते च राढायां पुनरुग्रभटस्य सः । नृपस्य पुत्रः समरभटो नाम पितृप्रियः
janiṣyate ca rāḍhāyāṃ punarugrabhaṭasya saḥ / nṛpasya putraḥ samarabhaṭo nāma pitṛpriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं च भीमभटो नाम तस्य द्वैमातुरो ऽग्रजः । भ्राता जनिष्यते तं च हत्वा राज्यं करिष्यसि
tvaṃ ca bhīmabhaṭo nāma tasya dvaimāturo 'grajaḥ / bhrātā janiṣyate taṃ ca hatvā rājyaṃ kariṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामर्षेण त्वया चैतद्यतस्तप्तं तपस् ततः । मुनिशापात्पदभ्रष्टो वन्यो हस्ती भविष्यसि
sāmarṣeṇa tvayā caitadyatastaptaṃ tapas tataḥ / muniśāpātpadabhraṣṭo vanyo hastī bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिस्मरो व्यक्तवान् क्व भवान् आश्वासयिष्यति । यदावसन्नम् अतिथिं स्ववृत्तान्तं च वक्ष्यति
jātismaro vyaktavān kva bhavān āśvāsayiṣyati / yadāvasannam atithiṃ svavṛttāntaṃ ca vakṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा गजत्वान् निर्मुक्तो गन्धर्वस् त्वं भविष्यसि । उपकारश् च तस्यापि भविष्यत्य् अतिथेस् तदा
tadā gajatvān nirmukto gandharvas tvaṃ bhaviṣyasi / upakāraś ca tasyāpi bhaviṣyaty atithes tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादिश्य तिरोभूते भर्गे शीलधरो ऽत्र सः । दृष्ट्वा चिरतपःक्षीणां गङ्गायां तनुमक्षिपत्
ityādiśya tirobhūte bharge śīladharo 'tra saḥ / dṛṣṭvā ciratapaḥkṣīṇāṃ gaṅgāyāṃ tanumakṣipat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे कथासंधौ पूर्वोद्दिष्टस्य भूपतेः । तस्योग्रभटसंज्ञस्य राढायां पुरि तुल्यया
atrāntare kathāsaṃdhau pūrvoddiṣṭasya bhūpateḥ / tasyograbhaṭasaṃjñasya rāḍhāyāṃ puri tulyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोरमाख्यया देव्या समं निवसतः सुखम् । पार्श्वं देशान्तरादागाल्लासको नाम नर्तकः
manoramākhyayā devyā samaṃ nivasataḥ sukham / pārśvaṃ deśāntarādāgāllāsako nāma nartakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च नाट्यप्रयोगं तं राज्ञे तस्मायदर्शयत् । दैत्यानां हरिणा यत्र हृतं स्त्रीरूपिणामृतम्
sa ca nāṭyaprayogaṃ taṃ rājñe tasmāyadarśayat / daityānāṃ hariṇā yatra hṛtaṃ strīrūpiṇāmṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र चामृतिकाभूमौ नृत्यन्तीं नर्तकस्य सः । ददर्श तनयां तस्य नाम्ना लास्यवतीं नृपः
tatra cāmṛtikābhūmau nṛtyantīṃ nartakasya saḥ / dadarśa tanayāṃ tasya nāmnā lāsyavatīṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याः स रूपं दृष्ट्वैव विश्वक्षोभितदानवम् । सत्यामृताया इव तद्राजा कामवशं ययौ
tasyāḥ sa rūpaṃ dṛṣṭvaiva viśvakṣobhitadānavam / satyāmṛtāyā iva tadrājā kāmavaśaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृत्तान्ते च धनं भूरि तत्पित्रे प्रवितीर्य सः । प्रावेशयत्तां तत्कालं कन्यामन्तःपुरं स्वकम्
nṛttānte ca dhanaṃ bhūri tatpitre pravitīrya saḥ / prāveśayattāṃ tatkālaṃ kanyāmantaḥpuraṃ svakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तया स नर्तक्या विहितोद्वाहया सह । लास्यवत्या नृपस्तस्थौ तन्मुखासक्तलोचनः
tatas tayā sa nartakyā vihitodvāhayā saha / lāsyavatyā nṛpastasthau tanmukhāsaktalocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा स यजुःस्वामिसंज्ञं प्राह पुरोहितम् । पुत्रो नास्तीह मे तत्त्वं पुत्रेष्टिं मम कुर्विति
ekadā sa yajuḥsvāmisaṃjñaṃ prāha purohitam / putro nāstīha me tattvaṃ putreṣṭiṃ mama kurviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तथेति विधिवत्तामिष्टिं तस्य भूपतेः । पुरोहितः स विदधे विद्वद्भिर् ब्राह्मणैः सह
tatas tatheti vidhivattāmiṣṭiṃ tasya bhūpateḥ / purohitaḥ sa vidadhe vidvadbhir brāhmaṇaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राशयन्मन्त्रपूतं च तद्देवीं तां मनोरमाम् । भागमग्र्यं चरोर्ज्येष्ठां स पूर्वाराधितस्तया
prāśayanmantrapūtaṃ ca taddevīṃ tāṃ manoramām / bhāgamagryaṃ carorjyeṣṭhāṃ sa pūrvārādhitastayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शेषं तस्यै द्वितीयस्यै लास्यवत्यै ददौ च सः । ततश् च तौ तयोः शीलधरसत्यधरावुभौ
śeṣaṃ tasyai dvitīyasyai lāsyavatyai dadau ca saḥ / tataś ca tau tayoḥ śīladharasatyadharāvubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभयोर् उदरे राज्ञ्योः पूर्वोक्तौ संबभूवतुः । प्राप्ते च समये चात्र देवी तस्य महीपतेः
ubhayor udare rājñyoḥ pūrvoktau saṃbabhūvatuḥ / prāpte ca samaye cātra devī tasya mahīpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोरमा प्रसूते स्म पुत्रं कल्याणलक्षणम् । एष भीमभटो नाम जातः ख्यातयशा नृपः
manoramā prasūte sma putraṃ kalyāṇalakṣaṇam / eṣa bhīmabhaṭo nāma jātaḥ khyātayaśā nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उच्चचार तत्कालं सुस्पष्टा भारती दिवः । ततो ऽन्येद्युः प्रसुषुवे सापि लास्यवती सुतम्
ity uccacāra tatkālaṃ suspaṣṭā bhāratī divaḥ / tato 'nyedyuḥ prasuṣuve sāpi lāsyavatī sutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिता चतं स समरभटं नाम्नाकरोन्नृपः । अथ तौ कृतसंस्काराववर्धेतां शनैः शिशू
pitā cataṃ sa samarabhaṭaṃ nāmnākaronnṛpaḥ / atha tau kṛtasaṃskārāvavardhetāṃ śanaiḥ śiśū
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्येष्ठो भीमभटस्तं तु कनिष्ठमजयद्गुणैः । तत्संघर्षेण चान्योन्यं तयोर् वैरमवर्धत
jyeṣṭho bhīmabhaṭastaṃ tu kaniṣṭhamajayadguṇaiḥ / tatsaṃgharṣeṇa cānyonyaṃ tayor vairamavardhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा बाहुना बाहुयुद्धकेलौ समत्सरः । हन्ति स्म कण्ठे समरभटो भीमभटं हठात्
ekadā bāhunā bāhuyuddhakelau samatsaraḥ / hanti sma kaṇṭhe samarabhaṭo bhīmabhaṭaṃ haṭhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो भीमभटः क्रोधाद्भुजाभ्यां परिवेष्ट्य तम् । न्यधादुत्क्षिप्य समरभटं चटदिति क्षितौ
tato bhīmabhaṭaḥ krodhādbhujābhyāṃ pariveṣṭya tam / nyadhādutkṣipya samarabhaṭaṃ caṭaditi kṣitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेनाभिहतो गाढं सर्वद्वारैर् असृग्वमन् । समुत्थाप्यान्तिकं मातुर्नीतो ऽभून्निजसेवकैः
sa tenābhihato gāḍhaṃ sarvadvārair asṛgvaman / samutthāpyāntikaṃ māturnīto 'bhūnnijasevakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तं दृष्ट्वा च बुद्ध्वा च वृत्तान्तं स्नेहकातरा । तस्य मूर्धनि मूर्धानमासज्य प्रारुदद्भृशम्
sā taṃ dṛṣṭvā ca buddhvā ca vṛttāntaṃ snehakātarā / tasya mūrdhani mūrdhānamāsajya prārudadbhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावद्राज्ञा प्रविष्टेन तद्दृष्ट्वाकुलचेतसा । किमेतदिति पृष्टा सा लास्यवत्येवम् अब्रवीत्
tāvadrājñā praviṣṭena taddṛṣṭvākulacetasā / kimetaditi pṛṣṭā sā lāsyavatyevam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं भीमभटेनास्य कृतावस्था सुतस्य मे । सदा चाभिभवत्येनं न चाहं देव वच्मि ते
iyaṃ bhīmabhaṭenāsya kṛtāvasthā sutasya me / sadā cābhibhavatyenaṃ na cāhaṃ deva vacmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं दृष्ट्वा तु जाने ऽहं तवैव स्याच्छिवं कथम् । तस्मिन्नेवंविधे पुत्रे विचारयतु वा भवान्
idaṃ dṛṣṭvā tu jāne 'haṃ tavaiva syācchivaṃ katham / tasminnevaṃvidhe putre vicārayatu vā bhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तयोक्तः प्रियया स तमुग्रभटो नृपः । क्रुद्धो भीमभटं स्वात्मसंनिकर्षान्न्यवारयत्
evaṃ tayoktaḥ priyayā sa tamugrabhaṭo nṛpaḥ / kruddho bhīmabhaṭaṃ svātmasaṃnikarṣānnyavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृतवृत्तिं च कृत्वैनं राजपुत्रशतं व्यधात् । रक्षार्थं तस्य समरभटस्य सपरिच्छदम्
hṛtavṛttiṃ ca kṛtvainaṃ rājaputraśataṃ vyadhāt / rakṣārthaṃ tasya samarabhaṭasya saparicchadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाधीनं चाकरोत्तस्य भाण्डागारं कनीयसः । तं तु भीमभटं ज्येष्ठं सर्वाकारमपाकरोत्
svādhīnaṃ cākarottasya bhāṇḍāgāraṃ kanīyasaḥ / taṃ tu bhīmabhaṭaṃ jyeṣṭhaṃ sarvākāramapākarot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो माता तमाहूय सा वक्ति स्म मनोरमा । नर्तकीरागिणा तावत् पित्रा त्वं परिवर्जितः
tato mātā tamāhūya sā vakti sma manoramā / nartakīrāgiṇā tāvat pitrā tvaṃ parivarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मातामहशालां त्वं गच्छ पाटलिपुत्रकम् । तत्र मातामहः स्वं ते राज्यं दास्यत्यपुत्रकः
tanmātāmahaśālāṃ tvaṃ gaccha pāṭaliputrakam / tatra mātāmahaḥ svaṃ te rājyaṃ dāsyatyaputrakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह त्वां चैष समरभटो हन्याद्रिपुर्बली । इति मातुर्वचः श्रुत्वा तां स भीमभटो ऽब्रवीत्
iha tvāṃ caiṣa samarabhaṭo hanyādripurbalī / iti māturvacaḥ śrutvā tāṃ sa bhīmabhaṭo 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रियः सन्न देशं स्वं त्यक्ष्यामि क्लीबवद्भयात् । धीरा भवाम्ब कः शक्तो वराको मां प्रबाधितुम्
kṣatriyaḥ sanna deśaṃ svaṃ tyakṣyāmi klībavadbhayāt / dhīrā bhavāmba kaḥ śakto varāko māṃ prabādhitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं तं माता साब्रवीत् तर्हि भूयसः । सहायान् कुरु रक्षार्थं मदीयैस् त्वं धनैर् इति
ity uktavantaṃ taṃ mātā sābravīt tarhi bhūyasaḥ / sahāyān kuru rakṣārthaṃ madīyais tvaṃ dhanair iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो भीमभटो ऽवादीद् एतद् अम्ब न शोभते । एवं हि सत्यं तातस्य प्रातिपक्ष्यं कृतं भवेत्
tato bhīmabhaṭo 'vādīd etad amba na śobhate / evaṃ hi satyaṃ tātasya prātipakṣyaṃ kṛtaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मे त्वदाशिषैव स्यात्कल्याणं निर्वृता भव । इत्याश्वास्य स तां भीमभटो निरगमत्ततः
tanme tvadāśiṣaiva syātkalyāṇaṃ nirvṛtā bhava / ityāśvāsya sa tāṃ bhīmabhaṭo niragamattataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च तत्र बुद्ध्वा तत्पौराः सर्वे व्यचिन्तयन् । अनौचित्यं परं राज्ञा कृतं भीमभटस्य तु
tāvac ca tatra buddhvā tatpaurāḥ sarve vyacintayan / anaucityaṃ paraṃ rājñā kṛtaṃ bhīmabhaṭasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैवास्य राज्यं समरभटो हर्तुं प्रगल्भते । तदेष पूर्वसेवायाः कालो भीमभटस्य नः
naivāsya rājyaṃ samarabhaṭo hartuṃ pragalbhate / tadeṣa pūrvasevāyāḥ kālo bhīmabhaṭasya naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति निश्चित्य गुप्तं ते पौरा भीमभटं धनैः । तथापुष्यन्यथा सो ऽत्र तस्थौ भृत्यैः समं सुखम्
iti niścitya guptaṃ te paurā bhīmabhaṭaṃ dhanaiḥ / tathāpuṣyanyathā so 'tra tasthau bhṛtyaiḥ samaṃ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कनिष्ठः स तु तस्यासीद्वधम् एव निरूपयन् । पितुः परिच्छदकृतः परिकल्प्य तदाशयम्
kaniṣṭhaḥ sa tu tasyāsīdvadham eva nirūpayan / pituḥ paricchadakṛtaḥ parikalpya tadāśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च शङ्कदत्ताख्यो विप्रः शूरो युवा धनी । द्वयोर् वयस्यः समरभटम् एत्य तम् अब्रवीत्
tāvac ca śaṅkadattākhyo vipraḥ śūro yuvā dhanī / dvayor vayasyaḥ samarabhaṭam etya tam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रात्रा वैरं न युक्तं ते नैष धर्मो न च त्वया । ज्यायान्स बाधितुं शक्यः स्यादकीर्तिः परं तव
bhrātrā vairaṃ na yuktaṃ te naiṣa dharmo na ca tvayā / jyāyānsa bādhituṃ śakyaḥ syādakīrtiḥ paraṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ब्रुवन्नधिक्षिप्य स तेन निरभर्त्स्यत । हितोपदेशो मूर्खस्य कोपायैव न शान्तये
iti bruvannadhikṣipya sa tena nirabhartsyata / hitopadeśo mūrkhasya kopāyaiva na śāntaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तत्कोपतो गत्वा धीरस्तद्विजिगीषया । शङ्खदत्तो व्यधादेकसख्यं भीमभटेन सः
tatas tatkopato gatvā dhīrastadvijigīṣayā / śaṅkhadatto vyadhādekasakhyaṃ bhīmabhaṭena saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथात्र मणिदत्ताख्यः कोऽपि देशान्तरागतः । आनीतवान् अश्वरत्नम् एकम् अत्युत्तमं वणिक्
athātra maṇidattākhyaḥ ko'pi deśāntarāgataḥ / ānītavān aśvaratnam ekam atyuttamaṃ vaṇik
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशाङ्कधवलं शुद्धशङ्खादिश्रव्यनिःस्वनम् । दुग्धाब्धेरिव कल्लोलजालमुच्छ्रितमुत्थितम्
śaśāṅkadhavalaṃ śuddhaśaṅkhādiśravyaniḥsvanam / dugdhābdheriva kallolajālamucchritamutthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोचमानैः समायुक्तचूडामण्यङ्गदादिभिः । गन्धर्वकुलसंभूतिसंसिद्धैर् इव भूषितम्
rocamānaiḥ samāyuktacūḍāmaṇyaṅgadādibhiḥ / gandharvakulasaṃbhūtisaṃsiddhair iva bhūṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आख्यातं शङ्खदत्तेन तं च गत्वा हयोत्तमम् । क्रीणाति स्म धनैर् भीमभटस्तस्माद्वणिग्वरात्
ākhyātaṃ śaṅkhadattena taṃ ca gatvā hayottamam / krīṇāti sma dhanair bhīmabhaṭastasmādvaṇigvarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्षणं चात्र समरभटो बुद्ध्वा तदैत्य सः । मूल्येन द्विगुणेनाश्वं वणिजो मार्गति स्म तम्
tatkṣaṇaṃ cātra samarabhaṭo buddhvā tadaitya saḥ / mūlyena dviguṇenāśvaṃ vaṇijo mārgati sma tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परतन्त्रीकृतं तं च तस्मै नादाद्वणिग्यदा । तदा सो ऽश्वं बलान्नेतुं तं प्रावर्तत मत्सरात्
paratantrīkṛtaṃ taṃ ca tasmai nādādvaṇigyadā / tadā so 'śvaṃ balānnetuṃ taṃ prāvartata matsarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनोभयोस्तयो राजपुत्रयोः शस्त्रपाणिषु । भृत्येषु धावितेष्व् अत्र समभूद्युद्धमुद्धतम्
tenobhayostayo rājaputrayoḥ śastrapāṇiṣu / bhṛtyeṣu dhāviteṣv atra samabhūdyuddhamuddhatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र भीमभटोच्चण्डदोर्दण्डनिहतानुगः । त्यक्त्वा हयं स समरभटो ऽभज्यत तद्भयात्
tatra bhīmabhaṭoccaṇḍadordaṇḍanihatānugaḥ / tyaktvā hayaṃ sa samarabhaṭo 'bhajyata tadbhayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भज्यमानं च धावित्वा केशेष्वाकृष्य पृष्ठतः । निहन्ति शङ्खदत्तस् तं यावन् मन्युभराकुलः
bhajyamānaṃ ca dhāvitvā keśeṣvākṛṣya pṛṣṭhataḥ / nihanti śaṅkhadattas taṃ yāvan manyubharākulaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावद्भीमभटः पश्चादुपेत्यैनं न्यवारयत् । आस्तां संप्रति तातस्य दुःखमेवं भवेदिति
tāvadbhīmabhaṭaḥ paścādupetyainaṃ nyavārayat / āstāṃ saṃprati tātasya duḥkhamevaṃ bhavediti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स शङ्खदत्तेन मुक्तो रक्तं व्रणैर् वमन् । त्रस्तः पलाय्य समरभटः पार्श्वमगात्पितुः
tataḥ sa śaṅkhadattena mukto raktaṃ vraṇair vaman / trastaḥ palāyya samarabhaṭaḥ pārśvamagātpituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽत्र स्वीकृतांश्वं तं वीरं भीमभटं क्षणात् । उपेत्य ब्राह्मणः कश्चिन्नीत्वा विजनम् अब्रवीत्
tato 'tra svīkṛtāṃśvaṃ taṃ vīraṃ bhīmabhaṭaṃ kṣaṇāt / upetya brāhmaṇaḥ kaścinnītvā vijanam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माता मनोरमा देवी यजुःस्वामी पुरोहितः । पितृमन्त्री स सुमतिस्त्वामिदं ब्रुवते ऽधुना
mātā manoramā devī yajuḥsvāmī purohitaḥ / pitṛmantrī sa sumatistvāmidaṃ bruvate 'dhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानासि यादृशो वत्स राजा त्वयि विशेषतः । अस्मिन्व्यतिकरे वृत्ते शत्रुताम् एव ते गतः
jānāsi yādṛśo vatsa rājā tvayi viśeṣataḥ / asminvyatikare vṛtte śatrutām eva te gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदात्मानं च धर्मं च यशश् च यदि रक्षसि । आयतिं यदि जानासि यद्यस्मान्मन्यसे हितान्
tadātmānaṃ ca dharmaṃ ca yaśaś ca yadi rakṣasi / āyatiṃ yadi jānāsi yadyasmānmanyase hitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदर्को ऽस्तं गतो यावदितस्तावदलक्षितः । निर्गत्य सांप्रतं सिद्ध्यै मातामहगृहं व्रज
tadarko 'staṃ gato yāvaditastāvadalakṣitaḥ / nirgatya sāṃprataṃ siddhyai mātāmahagṛhaṃ vraja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संदिष्टवद्भिश् च सद्रत्नस्वर्णपूरितम् । तैर् इदं प्रेषितं भाण्डं मद्धस्तेन च गृह्यताम्
iti saṃdiṣṭavadbhiś ca sadratnasvarṇapūritam / tair idaṃ preṣitaṃ bhāṇḍaṃ maddhastena ca gṛhyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्तस्माद्द्विजाच् छ्रुत्वा स तथेत्यभिनन्द्य च । सुधीस्तत्स्वर्णसद्रत्नभाण्डं भीमभटो ऽग्रहीत्
etattasmāddvijāc chrutvā sa tathetyabhinandya ca / sudhīstatsvarṇasadratnabhāṇḍaṃ bhīmabhaṭo 'grahīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वा च प्रतिसंदेशमनुरूपं विसृज्य तम् । द्विजं कृपाणपाणिस्तमारूढो ऽभूत्तुरङ्गमम्
dattvā ca pratisaṃdeśamanurūpaṃ visṛjya tam / dvijaṃ kṛpāṇapāṇistamārūḍho 'bhūtturaṅgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीतहेमरत्नेन द्वितीयाश्वाधिरोहिणा । सहितः शङ्खदत्तेन सो ऽथ प्रस्थितवांस् ततः
gṛhītahemaratnena dvitīyāśvādhirohiṇā / sahitaḥ śaṅkhadattena so 'tha prasthitavāṃs tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरं व्यतीत्य चाध्वानं निशीथे स नृपात्मजः । प्रापद्भीमभटो मार्गमध्ये शरवणं महात्
dūraṃ vyatītya cādhvānaṃ niśīthe sa nṛpātmajaḥ / prāpadbhīmabhaṭo mārgamadhye śaravaṇaṃ mahāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रानवरतं तस्य सवयस्यस्य गच्छतः । पतद्वाजिखुरक्षुण्णशरशब्दप्रबोधितम्
tatrānavarataṃ tasya savayasyasya gacchataḥ / patadvājikhurakṣuṇṇaśaraśabdaprabodhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्थाय सिंहमितुनमुद्गर्जत्पोतकैः सह । अपाटयत्तु तुरगौ नखैर् उदरयोर् अधः
utthāya siṃhamitunamudgarjatpotakaiḥ saha / apāṭayattu turagau nakhair udarayor adhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सद्वितीयश् च तान्सर्वान्सिंहावीरः स तत्क्षणम् । खड्गप्रहारलूनाङ्गानकरोद्गतजीवितान्
sadvitīyaś ca tānsarvānsiṃhāvīraḥ sa tatkṣaṇam / khaḍgaprahāralūnāṅgānakarodgatajīvitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समित्त्रो ऽप्य् अवरुह्याथ तुरगौ यावदीक्षते । तावद्विगलितान्त्रौ तौ भूमाव् अपततामुभौ
samittro 'py avaruhyātha turagau yāvadīkṣate / tāvadvigalitāntrau tau bhūmāv apatatāmubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दृष्ट्वा स विषण्णस्तं शङ्खदत्तम् अभाषत । सखे विरुद्धात्स्वजनाद्वयं यत्नात्पलायिताः
taddṛṣṭvā sa viṣaṇṇastaṃ śaṅkhadattam abhāṣata / sakhe viruddhātsvajanādvayaṃ yatnātpalāyitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रूहि यत्नशतेनापि क्व पलायामहे विधेः । येनेहापि हताः स्मो ऽद्य वाहमात्रासहिष्णुना
brūhi yatnaśatenāpi kva palāyāmahe vidheḥ / yenehāpi hatāḥ smo 'dya vāhamātrāsahiṣṇunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्कृते विहितो देशत्यागः सो ऽपि हयो मृतः । तदस्माभिः कथं पद्भ्यां गम्येयमटवी निशि
yatkṛte vihito deśatyāgaḥ so 'pi hayo mṛtaḥ / tadasmābhiḥ kathaṃ padbhyāṃ gamyeyamaṭavī niśi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तस्तेन स सुहृच्छङ्खदत्तस्तम् अब्रवीत् । नैतन् नवं जयति यत्पौरुषं विधुरो विधिः
ity uktastena sa suhṛcchaṅkhadattastam abravīt / naitan navaṃ jayati yatpauruṣaṃ vidhuro vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निसर्ग एवं तस्यायं धैर्येण तु स जीयते । वातो ऽद्रेर् इव किं कुर्याद् धीरस्याकम्पितस्य सः
nisarga evaṃ tasyāyaṃ dhairyeṇa tu sa jīyate / vāto 'drer iva kiṃ kuryād dhīrasyākampitasya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेह्यारूढधैर् याश्वौ व्रजावो ऽत्रेति वादिना । शङ्खदत्तेन स समं प्रायाद्भीमभटस् ततः
tadehyārūḍhadhair yāśvau vrajāvo 'treti vādinā / śaṅkhadattena sa samaṃ prāyādbhīmabhaṭas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यतिक्रान्तस्य शनकैः कान्तारमथ तस्य तत् । शरपाटितपादस्य शर्वरी पर्यहीयत
vyatikrāntasya śanakaiḥ kāntāramatha tasya tat / śarapāṭitapādasya śarvarī paryahīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदिते ऽथ जगद्दीपे भानौ नैशतमोमुषि । मार्गाब्जिनीसरोजेषु मधुरक्वणितालिषु
udite 'tha jagaddīpe bhānau naiśatamomuṣi / mārgābjinīsarojeṣu madhurakvaṇitāliṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिष्ट्या सिंहादिसंकीर्णा तीर्णो ऽयमटवीमिमाम् । जल्पत्स्विवोत्फुल्लमुखेष्व् अन्योन्यमवलोक्य तम्
diṣṭyā siṃhādisaṃkīrṇā tīrṇo 'yamaṭavīmimām / jalpatsvivotphullamukheṣv anyonyamavalokya tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेण गच्छन्न् उटजैः समकीर्णं तपस्विनाम् । पुलिनं जह्नुकन्यायाः प्रापत् स सवयस्यकः
krameṇa gacchann uṭajaiḥ samakīrṇaṃ tapasvinām / pulinaṃ jahnukanyāyāḥ prāpat sa savayasyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र शार्वशिरोवासलग्नचन्द्रामृतैर् इव । तज्जलैः स्वादुभिः शीतैः स्नातो विश्राम्यति स्म सः
tatra śārvaśirovāsalagnacandrāmṛtair iva / tajjalaiḥ svādubhiḥ śītaiḥ snāto viśrāmyati sma saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याधान्मार्गागतात्क्रीतैर् भृष्टैश् च हरिणामिषैः । शङ्खदत्तोपनीतैश् च देहवृत्तिं व्यधत्त सः
vyādhānmārgāgatātkrītair bhṛṣṭaiś ca hariṇāmiṣaiḥ / śaṅkhadattopanītaiś ca dehavṛttiṃ vyadhatta saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तरीतुम् अशक्यां च पूर्णाम् आलोक्य जाह्न्ववीम् । तरङ्गहस्तैर् असकृद् वारयन्तीम् इवोच्छ्रितैः
uttarītum aśakyāṃ ca pūrṇām ālokya jāhnvavīm / taraṅgahastair asakṛd vārayantīm ivocchritaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याः कूलेन स ततो गत्वा ब्राह्मणपुत्रकम् । स्वाध्यायासक्तमद्राक्षीद्विजनस्थोटजाङ्गणे
tasyāḥ kūlena sa tato gatvā brāhmaṇaputrakam / svādhyāyāsaktamadrākṣīdvijanasthoṭajāṅgaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेत्य तमपृच्छच् च कस्त्वं किमिह निर्जने । एकाक्येव करोषीति ततः सो ऽप्येनम् अभ्यधात्
upetya tamapṛcchac ca kastvaṃ kimiha nirjane / ekākyeva karoṣīti tataḥ so 'pyenam abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं वाराणसीवासी श्रीकण्ठाख्यद्विजात्मजः । नीलकण्ठाभिधः पित्रा कृतसंस्कारपद्धतिः
ahaṃ vārāṇasīvāsī śrīkaṇṭhākhyadvijātmajaḥ / nīlakaṇṭhābhidhaḥ pitrā kṛtasaṃskārapaddhatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं गुरुकुलाधीतविद्यो बाल्ये निजं गृहम् । उपैमि यावत् तावन् मे विनष्टाः सर्वबान्धवाः
so 'haṃ gurukulādhītavidyo bālye nijaṃ gṛham / upaimi yāvat tāvan me vinaṣṭāḥ sarvabāndhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनानाथो ऽर्थहीनश् च गार्हस्थ्यासिद्धिदुःस्थितः । निर्विण्णो ऽहमिहागत्य तपस्तीव्रमशिश्रियम्
tenānātho 'rthahīnaś ca gārhasthyāsiddhiduḥsthitaḥ / nirviṇṇo 'hamihāgatya tapastīvramaśiśriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्वप्ने ऽब्रवीद्देवी गङ्गा दत्त्वा फलानि मे । एतानि खादंस् तिष्ठेह यावत् प्राप्स्यसि वाञ्छितम्
tataḥ svapne 'bravīddevī gaṅgā dattvā phalāni me / etāni khādaṃs tiṣṭheha yāvat prāpsyasi vāñchitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा प्रबुद्ध्यैव गत्वा स्नात्वा निशाक्षये । प्रापं फलानि गङ्गायामागतानि जलान्तरे
etac chrutvā prabuddhyaiva gatvā snātvā niśākṣaye / prāpaṃ phalāni gaṅgāyāmāgatāni jalāntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.