इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे शशाङ्कवतीलम्बके षट्त्रिंशस् तरङ्गः । समाप्तश् चायं शशाङ्कवतीलम्बको द्वादशः । ॥ श्रीः ॥ महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचितः कथासरित्सागरः । मदिरावती नाम त्रयोदशो लम्बकः । इदं गुरुगिरीन्द्रजाप्रणयमन्दरन्दोलनात् पुरा किल कथामृतं हरमुखाम्बुधेर् उद्गतम् । प्रसह्य रसयन्ति ये विगतविघ्नलब्धर्द्धयो धुरं दधति वैबुधीं भुवि भवप्रसादेन ते
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare śaśāṅkavatīlambake ṣaṭtriṃśas taraṅgaḥ / samāptaś cāyaṃ śaśāṅkavatīlambako dvādaśaḥ / // śrīḥ // mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracitaḥ kathāsaritsāgaraḥ / madirāvatī nāma trayodaśo lambakaḥ / idaṃ gurugirīndrajāpraṇayamandarandolanāt purā kila kathāmṛtaṃ haramukhāmbudher udgatam / prasahya rasayanti ye vigatavighnalabdharddhayo dhuraṃ dadhati vaibudhīṃ bhuvi bhavaprasādena te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमस् तरङ्गः । स वो विघ्नेश्वरः पायान्नमितोन्नमितेव यम् । अनुनृत्यति नृत्यन्तं संध्यासु भुवनावली
prathamas taraṅgaḥ / sa vo vighneśvaraḥ pāyānnamitonnamiteva yam / anunṛtyati nṛtyantaṃ saṃdhyāsu bhuvanāvalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौरीप्रसाधनालग्नचरणालत्तकश्रियः । सखी सुखाय भूयाद्वः शंभोर्भालेक्षणप्रभा
gaurīprasādhanālagnacaraṇālattakaśriyaḥ / sakhī sukhāya bhūyādvaḥ śaṃbhorbhālekṣaṇaprabhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कवीन्द्रमानसाम्भोजनिवासभ्रमरीं नुमः । देवीं सहृदयानन्दशब्दमूर्ति सरस्वतीम्
kavīndramānasāmbhojanivāsabhramarīṃ numaḥ / devīṃ sahṛdayānandaśabdamūrti sarasvatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विरहसंतप्तो विना मदनमञ्चुकाम् । नरवाहनदत्तः स तेषु वत्सेश्वरात्मजः
tato virahasaṃtapto vinā madanamañcukām / naravāhanadattaḥ sa teṣu vatseśvarātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मलयाचलपादेषु तदुपन्तवनेषु च । भ्रमन्मधुमनोज्ञेषु नैव प्राप रतिं क्व चित्
malayācalapādeṣu tadupantavaneṣu ca / bhramanmadhumanojñeṣu naiva prāpa ratiṃ kva cit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिभेद तस्य मृदुरप्यापतद्भिः शिलीमुखैः । स्मरचापलतेवात्र हृदयं चूतमञ्जरी
bibheda tasya mṛdurapyāpatadbhiḥ śilīmukhaiḥ / smaracāpalatevātra hṛdayaṃ cūtamañjarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णौ मधुरम् अप्य् अस्य दुनोति स्म च दुःसहम् । मारनिर्भर्त्सनावाक्यकटु कोकिलकूजितम्
karṇau madhuram apy asya dunoti sma ca duḥsaham / māranirbhartsanāvākyakaṭu kokilakūjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्परेणुपिशङ्गश् च मदनाग्निरिवापतन् । विददाह तमङ्गेषु शीतो ऽपि मलयानिलः
puṣpareṇupiśaṅgaś ca madanāgnirivāpatan / vidadāha tamaṅgeṣu śīto 'pi malayānilaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽलिकुलझांकारमुखरैस्तैः स काननैः । निष्काल्यमान इव तं प्रदेशं शनकैर् जहौ
tato 'likulajhāṃkāramukharaistaiḥ sa kānanaiḥ / niṣkālyamāna iva taṃ pradeśaṃ śanakair jahau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छन् क्रमेण च प्राप कथंचिद् देवतासखः । गङ्गागामिपथाभ्यर्णवनान्तसरसस्तटम्
gacchan krameṇa ca prāpa kathaṃcid devatāsakhaḥ / gaṅgāgāmipathābhyarṇavanāntasarasastaṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तरुमूलोपविष्टौ च तत्र ब्राह्मणपुत्रकौ । उभौ भव्याकृती स्वैर् अं कथासक्तौ ददर्श सः
tarumūlopaviṣṭau ca tatra brāhmaṇaputrakau / ubhau bhavyākṛtī svair aṃ kathāsaktau dadarśa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ च दृष्ट्वा तम् उत्थाय प्रह्वौ मदनशङ्कया । अवोचतां नमस् तुभ्यं भगवन् कुसुमायुध
tau ca dṛṣṭvā tam utthāya prahvau madanaśaṅkayā / avocatāṃ namas tubhyaṃ bhagavan kusumāyudha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रूहि देव किमेकाकी त्यक्तकौसुमकार्मुकः । इतो भ्रमसि सा कुत्र रतिः सहचरी तव
brūhi deva kimekākī tyaktakausumakārmukaḥ / ito bhramasi sā kutra ratiḥ sahacarī tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा तौ स वत्सेशसुतो विप्रावभाषत । नाहं कामो मनुष्यो ऽहं नष्टा सत्यं तु मे रतिः
tac chrutvā tau sa vatseśasuto viprāvabhāṣata / nāhaṃ kāmo manuṣyo 'haṃ naṣṭā satyaṃ tu me ratiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वाख्यातवृत्तान्तस्तौ विप्रौ पृष्टवान्नृपः । कौ युवां कीदृशी चैषा कथात्र युवयोर् इति
ity uktvākhyātavṛttāntastau viprau pṛṣṭavānnṛpaḥ / kau yuvāṃ kīdṛśī caiṣā kathātra yuvayor iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तयोर् विप्रयूनोरेकस्तं विनतो ऽब्रवीत् । राज्ञां भवादृशामग्रे रहस्यं कथमुच्यते
tatas tayor viprayūnorekastaṃ vinato 'bravīt / rājñāṃ bhavādṛśāmagre rahasyaṃ kathamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाप्याज्ञानिरोधात्ते कथयामि निशम्यताम् । अस्ति शोभावती नाम कलिङ्गविषये पुरी
tathāpyājñānirodhātte kathayāmi niśamyatām / asti śobhāvatī nāma kaliṅgaviṣaye purī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिना न प्रविष्टा सा न स्पृष्टा पापकर्मभिः । न दृष्टा परराष्ट्रेण धात्रा सृष्टेव तादृशी
kalinā na praviṣṭā sā na spṛṣṭā pāpakarmabhiḥ / na dṛṣṭā pararāṣṭreṇa dhātrā sṛṣṭeva tādṛśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यास्ं यशस्करो नाम विद्वानाढ्यो बहुक्रतुः । ब्राह्मणो ऽभूदभूत्तस्य सपत्नी मेखलेति च
tasyāsṃ yaśaskaro nāma vidvānāḍhyo bahukratuḥ / brāhmaṇo 'bhūdabhūttasya sapatnī mekhaleti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर् एको ऽहमुत्पन्नः सुतो वयसि मध्यमे । वर्धितश्चोपनीतश् च ताभ्यामस्मि ततः क्रमात्
tayor eko 'hamutpannaḥ suto vayasi madhyame / vardhitaścopanītaś ca tābhyāmasmi tataḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पठत्यध्ययनं बाले मय्यतिदुस्तरम् । तत्रावृष्टिकृतं देशे दुर्भिक्षमुदपद्यत
tataḥ paṭhatyadhyayanaṃ bāle mayyatidustaram / tatrāvṛṣṭikṛtaṃ deśe durbhikṣamudapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन तातो ऽम्बया साकं मामादाय ततो गतः । विशालां नाम नगरीं सधनः सपरिच्छदः
tena tāto 'mbayā sākaṃ māmādāya tato gataḥ / viśālāṃ nāma nagarīṃ sadhanaḥ saparicchadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां लक्ष्मीसरस्वत्योर्वसतौ मुक्तवैर् अयोः । ततो मित्त्रेण वणिजा दत्तवासः स्थितिं व्यधात्
tasyāṃ lakṣmīsarasvatyorvasatau muktavair ayoḥ / tato mittreṇa vaṇijā dattavāsaḥ sthitiṃ vyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं च विद्याधिगमं कुर्वाणो गुरुवेश्मनि । तत्रावसं सवयसां मध्ये सब्रह्मचारिणाम्
ahaṃ ca vidyādhigamaṃ kurvāṇo guruveśmani / tatrāvasaṃ savayasāṃ madhye sabrahmacāriṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकश्चस् तेषु मे मित्त्रमभूत्क्षत्रकुमारकः । गुणी विजयसेनाख्यो महाढ्यक्षत्त्रियास्त्मजः
ekaścas teṣu me mittramabhūtkṣatrakumārakaḥ / guṇī vijayasenākhyo mahāḍhyakṣattriyāstmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदास्मदुपाध्यायगृहं मित्त्रस्य तस्य मे । स्वसा कुमारी मदिरावती नाम सहागमत्
ekadāsmadupādhyāyagṛhaṃ mittrasya tasya me / svasā kumārī madirāvatī nāma sahāgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्या वदनलावण्यशेषेण हिमदीधितेः । जननेत्रामृतं जाने बिम्बं धात्रा विनिर्मितम्
yasyā vadanalāvaṇyaśeṣeṇa himadīdhiteḥ / jananetrāmṛtaṃ jāne bimbaṃ dhātrā vinirmitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगत्संमोहनं षष्ठमस्त्रमालोक्य तद्वपुः । पञ्चस्वन्येषु बाणेषु मन्ये मन्दादरः स्मरः
jagatsaṃmohanaṃ ṣaṣṭhamastramālokya tadvapuḥ / pañcasvanyeṣu bāṇeṣu manye mandādaraḥ smaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां दृष्ट्वा सुहृदस्तस्माच् छ्रुतनामान्वयामहम् । स्मराज्ञाविवशो ऽभूवं सद्यस् तन्मयमानसः
tāṃ dṛṣṭvā suhṛdastasmāc chrutanāmānvayāmaham / smarājñāvivaśo 'bhūvaṃ sadyas tanmayamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यस्न्ती सापि मां तिर्यक्स्निग्धमुग्धेन चक्षुषा । ब्रुवाणाङ्कुरितं प्रेम पुलकेन कपालयोः
paśyasntī sāpi māṃ tiryaksnigdhamugdhena cakṣuṣā / bruvāṇāṅkuritaṃ prema pulakena kapālayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रीडानिभाच्चिरं स्थित्वा कथंचित्स्वगृहानगात् । क्षिपन्ती वलितापाङ्गां प्रीतिदूतीं दृशं मयि
krīḍānibhācciraṃ sthitvā kathaṃcitsvagṛhānagāt / kṣipantī valitāpāṅgāṃ prītidūtīṃ dṛśaṃ mayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तद्विरहार्तो ऽहं गृहं गत्वा निपत्य च । स्थले मत्स्य इवाकार्षमुद्वर्तनविवर्तने
tatas tadvirahārto 'haṃ gṛhaṃ gatvā nipatya ca / sthale matsya ivākārṣamudvartanavivartane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लावण्यामृतसर्वस्वनिधानं यत्प्रजापतेः । अपि भूयो ऽपि तत्तस्याः पश्येयम् अहम् आननम्
lāvaṇyāmṛtasarvasvanidhānaṃ yatprajāpateḥ / api bhūyo 'pi tattasyāḥ paśyeyam aham ānanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्यः सखीजनो यं सा तेन स्मेरेण पश्यति । चक्षुषा तेन च मुखेनालपत्यपयन्त्रणम्
dhanyaḥ sakhījano yaṃ sā tena smereṇa paśyati / cakṣuṣā tena ca mukhenālapatyapayantraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादि चिन्तयन् कृच्छ्राद् अहोरात्रं व्यतीत्य तम् । तदुपाध्यायसदनं द्वितीये ऽहन्य् अहं गतः
ityādi cintayan kṛcchrād ahorātraṃ vyatītya tam / tadupādhyāyasadanaṃ dvitīye 'hany ahaṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रोपेत्य सविस्रम्भकथामध्ये स सादरः । सुहृद्विजयसेनो मां सप्रहर्षो ऽब्रवीदिदम्
tatropetya savisrambhakathāmadhye sa sādaraḥ / suhṛdvijayaseno māṃ sapraharṣo 'bravīdidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वसुर्मे मदिरावत्या मुखान्मन्मित्त्रमीदृशम् । श्रुत्वा त्वां मामकी माता सस्नेहा द्रष्टुमिच्छति
svasurme madirāvatyā mukhānmanmittramīdṛśam / śrutvā tvāṃ māmakī mātā sasnehā draṣṭumicchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेह्यस्मद्गृहं साकं मय स्नेहो ऽस्ति चेन्मयि । त्वत्पादपद्मरजसा तद्विभूषितमस्तु नः
tadehyasmadgṛhaṃ sākaṃ maya sneho 'sti cenmayi / tvatpādapadmarajasā tadvibhūṣitamastu naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्तद्वचनं सद्यो निर्वापणमभून्मम । मरुभुम्यध्वगस्येव महद्वर्षमशङ्कितम्
etattadvacanaṃ sadyo nirvāpaṇamabhūnmama / marubhumyadhvagasyeva mahadvarṣamaśaṅkitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेति तद्गृहं गत्वा दृष्ट्वा तन्मातरं ततः । तत् सत्कृतो ऽहं तत्रासं प्रियादर्शननिर्वृतः
tatheti tadgṛhaṃ gatvā dṛṣṭvā tanmātaraṃ tataḥ / tat satkṛto 'haṃ tatrāsaṃ priyādarśananirvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते विजयसेने ऽथ पित्राहूते मदन्तिकात् । मामेत्य मदिरावत्या धात्रेयी प्रणतावदत्
gate vijayasene 'tha pitrāhūte madantikāt / māmetya madirāvatyā dhātreyī praṇatāvadat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्तृदारिकयास्माकमुद्याने भर्तृदारक । विवृद्धिं मदिरावत्या नीता या मालतीलता
bhartṛdārikayāsmākamudyāne bhartṛdāraka / vivṛddhiṃ madirāvatyā nītā yā mālatīlatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूतनो वर्तते तस्याः खलु पुष्पभरोद्गमः । मधुसंगमसानन्दविलासहसितोज्ज्वलः
nūtano vartate tasyāḥ khalu puṣpabharodgamaḥ / madhusaṃgamasānandavilāsahasitojjvalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषह्यापतितांस्तस्याः कुसुमेषुशिलीमुखान् । मुकुलान्युच्चितान्यद्य भर्तृदारिकया स्वयम्
viṣahyāpatitāṃstasyāḥ kusumeṣuśilīmukhān / mukulānyuccitānyadya bhartṛdārikayā svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मौक्तिकैर् इव तैर् एषा विधायैकावली तया । प्रहिता ते नवं वस्तु पूर्वं प्रेष्ठाय दीयते
mauktikair iva tair eṣā vidhāyaikāvalī tayā / prahitā te navaṃ vastu pūrvaṃ preṣṭhāya dīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा सार्पिता मह्यं माला चतुरया तया । सपञ्चफलकर्पूरैर् नागवल्लीदलैर् युता
ity uktvā sārpitā mahyaṃ mālā caturayā tayā / sapañcaphalakarpūrair nāgavallīdalair yutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियास्वहस्तरचितां कण्ठे कृत्वा च तामहम् । सुखं किम् अपिसंप्रापं तत्तदालिङ्गनाधिकम्
priyāsvahastaracitāṃ kaṇṭhe kṛtvā ca tāmaham / sukhaṃ kim apisaṃprāpaṃ tattadāliṅganādhikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुखे कृत्वा च ताम्बूलं तामवोचं प्रियासखीम् । किं ब्रवीम्यधिकं भद्रे हृदि कामो ममेदृशः
mukhe kṛtvā ca tāmbūlaṃ tāmavocaṃ priyāsakhīm / kiṃ bravīmyadhikaṃ bhadre hṛdi kāmo mamedṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यजेयं जीवितमिदं त्वद्वयस्याकृते यदि । तदेव मे जन्मफलं सा हि प्राणेषु मे प्रभुः
tyajeyaṃ jīvitamidaṃ tvadvayasyākṛte yadi / tadeva me janmaphalaṃ sā hi prāṇeṣu me prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा तां विसृज्याहम् उपाध्यायगृहानगाम् । समं विजयसेनेन समायातेन तत्क्षणम्
ity uktvā tāṃ visṛjyāham upādhyāyagṛhānagām / samaṃ vijayasenena samāyātena tatkṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येद्युर्मदिरावत्या सहितो ऽस्मद्गृहं च सः । अगाद्विजयसेनो ऽत्र मत्पित्रोर्दत्तसंमदः
anyedyurmadirāvatyā sahito 'smadgṛhaṃ ca saḥ / agādvijayaseno 'tra matpitrordattasaṃmadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेवं मदिरावत्या मम चैकनिवासतः । गूढ एव गतो वृद्धिमनुरागो ऽनुवासरम्
tadevaṃ madirāvatyā mama caikanivāsataḥ / gūḍha eva gato vṛddhimanurāgo 'nuvāsaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा मदिरावत्या दासी माम् अब्रवीद्रहः । शृणु यत्ते महाभाग वच्मि चित्ते तथा कुरु
ekadā madirāvatyā dāsī mām abravīdrahaḥ / śṛṇu yatte mahābhāga vacmi citte tathā kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यतः प्रभृति दृष्टस्त्वं तत्रोपाध्यायवेश्मनि । वत्सया मदिरावत्या ततः प्रभृति सा किल
yataḥ prabhṛti dṛṣṭastvaṃ tatropādhyāyaveśmani / vatsayā madirāvatyā tataḥ prabhṛti sā kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिनन्दति नाहारं न तत्नोति प्रसाधनम् । रमते न च संगीते न क्रीडति शुकादिभिः
abhinandati nāhāraṃ na tatnoti prasādhanam / ramate na ca saṃgīte na krīḍati śukādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदलीपत्त्रपवनैः श्रीखण्डार्द्रविलेपनैः । तप्यते चन्द्रपादैश् च तुषारशिशिरैर् अपि
kadalīpattrapavanaiḥ śrīkhaṇḍārdravilepanaiḥ / tapyate candrapādaiś ca tuṣāraśiśirair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णपक्षेन्दुलेखेव क्षामीभवति सान्वहम् । निर्वाति युष्मत्कथया केवलं क्रियमाणया
kṛṣṇapakṣendulekheva kṣāmībhavati sānvaham / nirvāti yuṣmatkathayā kevalaṃ kriyamāṇayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतन्मे स्वदुहित्रोक्तं तस्याः सर्वक्रियाविदा । या छायेव न तत्पार्श्वात्क्षणम् अप्य् अपसर्पति
etanme svaduhitroktaṃ tasyāḥ sarvakriyāvidā / yā chāyeva na tatpārśvātkṣaṇam apy apasarpati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्नीत्वा च विस्रम्भं सा स्वयं मदिरावती । पृष्टा मया तया प्रोक्तं स्वं मनस्त्वद्गतं मम
punarnītvā ca visrambhaṃ sā svayaṃ madirāvatī / pṛṣṭā mayā tayā proktaṃ svaṃ manastvadgataṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदिदानीं यथा तस्याः फलेदेव मनोरथः । तथा सुभग कुर्वीथा जीवन्तीं तां यदीच्छसि
tadidānīṃ yathā tasyāḥ phaledeva manorathaḥ / tathā subhaga kurvīthā jīvantīṃ tāṃ yadīcchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति वाक्सुधया तस्या दत्तानन्दो ऽहम् अभ्यधाम् । युष्मदायत्तम् एवैतत्स्वाधीनो ऽयं जनस्तव
iti vāksudhayā tasyā dattānando 'ham abhyadhām / yuṣmadāyattam evaitatsvādhīno 'yaṃ janastava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा प्रहृष्टा सा ततो याता यथागतम् । तत्प्रत्ययाच् च जातास्थो निर्वृतो ऽहमगां गृहम्
etac chrutvā prahṛṣṭā sā tato yātā yathāgatam / tatpratyayāc ca jātāstho nirvṛto 'hamagāṃ gṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येद्युस् तां च मदिरावतीं पितुर् अयाचत । उज्जयिन्याः समायातो महान् क्षत्त्रियपुत्रकः
anyedyus tāṃ ca madirāvatīṃ pitur ayācata / ujjayinyāḥ samāyāto mahān kṣattriyaputrakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पिता च सुतां तस्मै प्रदातुं प्रत्यपद्यत । तच् चाहं तत्परिजनाच् छ्रुतवाञ् श्रोत्रदारुणम्
tatpitā ca sutāṃ tasmai pradātuṃ pratyapadyata / tac cāhaṃ tatparijanāc chrutavāñ śrotradāruṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्वार्गादिव भ्रष्टो वज्रेणेव समाहतः । आक्रान्त इव भूतेन मोहं प्रापम् अहं चिरम्
tataḥ svārgādiva bhraṣṭo vajreṇeva samāhataḥ / ākrānta iva bhūtena mohaṃ prāpam ahaṃ ciram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्वस्याचिन्तयं चाहं वैक्लव्येनाधुनैव किम् । पश्यामि तावत् पर्यन्तं प्राप्नोतीष्टमविक्लवः
āśvasyācintayaṃ cāhaṃ vaiklavyenādhunaiva kim / paśyāmi tāvat paryantaṃ prāpnotīṣṭamaviklavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्याशयाहं दिवसान्यावत्कांश्चिन्नयामि तान् । प्रियासखीभिर् आगत्य धार्यमाणस्तदुक्तिभिः
ityāśayāhaṃ divasānyāvatkāṃścinnayāmi tān / priyāsakhībhir āgatya dhāryamāṇastaduktibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लग्नो ऽत्र निश्चितस्तावदभ्यक्ता मदिरावती । प्राप्तश्चोद्वाहदिवसस्तस्याः प्रविततोत्सवः
lagno 'tra niścitastāvadabhyaktā madirāvatī / prāptaścodvāhadivasastasyāḥ pravitatotsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेच्छासंचाररुद्धायां तस्यां तत्पितृवेश्मनि । जन्ययात्राप्रवेशो ऽभूदासन्नस्तूर्यनादितैः
svecchāsaṃcāraruddhāyāṃ tasyāṃ tatpitṛveśmani / janyayātrāpraveśo 'bhūdāsannastūryanāditaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दृष्ट्वा तन्निराशो ऽहं कष्टं जीवितवैशसम् । कलयन्मन्यमानश् च विरहान्मरणं सुखम्
taddṛṣṭvā tannirāśo 'haṃ kaṣṭaṃ jīvitavaiśasam / kalayanmanyamānaś ca virahānmaraṇaṃ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा च नगरीबाह्यमारुह्य वटपादपम् । पाशं व्यरचयं तेन पाशेनानोकहात्ततः
gatvā ca nagarībāhyamāruhya vaṭapādapam / pāśaṃ vyaracayaṃ tena pāśenānokahāttataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियाप्राप्तिमनोराज्यम् आत्मानं चात्यजं समम् । क्षणाच्चापश्यमात्मानं नष्टां संप्राप्य चेतनाम्
priyāprāptimanorājyam ātmānaṃ cātyajaṃ samam / kṣaṇāccāpaśyamātmānaṃ naṣṭāṃ saṃprāpya cetanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यूनः पतितमुत्सङ्गे छिन्नपाशस्य कस्यचित् । अनेन नूनं त्रातो ऽहमिति मत्वाब्रवं च तम्
yūnaḥ patitamutsaṅge chinnapāśasya kasyacit / anena nūnaṃ trāto 'hamiti matvābravaṃ ca tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महासत्त्व त्वया तावद्दर्शितैव दयालुता । किं तु मे विरहार्तस्य मृत्युरिष्टो न जीवितम्
mahāsattva tvayā tāvaddarśitaiva dayālutā / kiṃ tu me virahārtasya mṛtyuriṣṭo na jīvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रो ऽग्निर्विषमाहारो गीतानि श्रुतिसूचयः । उद्यानं बन्धनं पौष्पी माला दिग्धा शरावली
candro 'gnirviṣamāhāro gītāni śrutisūcayaḥ / udyānaṃ bandhanaṃ pauṣpī mālā digdhā śarāvalī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वलिताङ्गारवर्षं च चन्दनाद्यनुलेपनम् । ॥।
jvalitāṅgāravarṣaṃ ca candanādyanulepanam / ...
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषां मित्त्रं विपर्यस्तं संसारे विधुरात्मनाम् । जीविते को रसस्तेषां मादृशां विप्रयोगिनाम्
yeṣāṃ mittraṃ viparyastaṃ saṃsāre vidhurātmanām / jīvite ko rasasteṣāṃ mādṛśāṃ viprayoginām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वावर्णयं चास्मै तमहं कृच्छ्रबन्धवे । पृष्टोदन्ताय मदिराव् अतीवृत्तान्तविस्तरम्
ity uktvāvarṇayaṃ cāsmai tamahaṃ kṛcchrabandhave / pṛṣṭodantāya madirāv atīvṛttāntavistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽब्रवीत्स साधुर्मां किं प्राज्ञो ऽपि विमुह्यसि । सर्वं यस्य कृते तेन किं त्यक्तेनात्मना फलम्
tato 'bravītsa sādhurmāṃ kiṃ prājño 'pi vimuhyasi / sarvaṃ yasya kṛte tena kiṃ tyaktenātmanā phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मीयमत्र वृत्तान्तं शृण्विमं कथयामि ते । अस्तीह निषधो नाम देशो हिमवदाश्रयः
ātmīyamatra vṛttāntaṃ śṛṇvimaṃ kathayāmi te / astīha niṣadho nāma deśo himavadāśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिविद्रावितस्यैको यो धर्मस्य समाश्रयः । जन्मक्षेत्रं च सत्यस्य गृहं कृतयुगस्य च
kalividrāvitasyaiko yo dharmasya samāśrayaḥ / janmakṣetraṃ ca satyasya gṛhaṃ kṛtayugasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतृप्तिर्यत्र लोकस्य श्रुते न त्वर्थसंचये । संतोषश् च स्वदारेषु नोपकारेषु सर्वदा
atṛptiryatra lokasya śrute na tvarthasaṃcaye / saṃtoṣaś ca svadāreṣu nopakāreṣu sarvadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र शीलश्रुताढ्यस्य ब्राह्मणस्याहमात्मजः । सो ऽहं देशान्तरालोककौतुकान्निर्गतो गृहात्
tatra śīlaśrutāḍhyasya brāhmaṇasyāhamātmajaḥ / so 'haṃ deśāntarālokakautukānnirgato gṛhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रमन् देशानुपाध्यायान् पश्यन् प्राप्तो ऽस्मि च क्रमात् । सखे शङ्खपुरं नाम नातिदूरमितः पुरम्
bhraman deśānupādhyāyān paśyan prāpto 'smi ca kramāt / sakhe śaṅkhapuraṃ nāma nātidūramitaḥ puram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्खपालस्य यत्रास्ति नागराजस्य पावनम् । शङ्ख ह्रद इति ख्यातं स्वच्छतोयं महत्सरः
śaṅkhapālasya yatrāsti nāgarājasya pāvanam / śaṅkha hrada iti khyātaṃ svacchatoyaṃ mahatsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रोपाध्यायसदने वसंस्तदहमेकदा । स्नानयात्रोत्सवे ऽगच्छं द्रष्टुं शङ्खह्रदं सरः
tatropādhyāyasadane vasaṃstadahamekadā / snānayātrotsave 'gacchaṃ draṣṭuṃ śaṅkhahradaṃ saraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंख्यैः पूरिततटं नानादेशागतैर् जनैः । सुरासुरैर् इवाम्भोधिं क्षोभ्यमाणं समन्ततः
asaṃkhyaiḥ pūritataṭaṃ nānādeśāgatair janaiḥ / surāsurair ivāmbhodhiṃ kṣobhyamāṇaṃ samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वधूनां श्लथधम्मिल्लविस्रस्तकुसुमस्रजाम् । वीचिहस्तैः परामृष्टजघनस्तनमण्डलम्
vadhūnāṃ ślathadhammillavisrastakusumasrajām / vīcihastaiḥ parāmṛṣṭajaghanastanamaṇḍalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्लिष्यापहृतेनाङ्गरागेणापिञ्जरीकृतम् । महाह्रदं तमद्राक्षं तन्वानं कामुकायितम्
āśliṣyāpahṛtenāṅgarāgeṇāpiñjarīkṛtam / mahāhradaṃ tamadrākṣaṃ tanvānaṃ kāmukāyitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य दक्षिणतो गत्वा तरुखण्डं व्यलोकयम् । साहूमम् इव तापिच्छैः साङ्गारम् इव किंशुकैः
tasya dakṣiṇato gatvā tarukhaṇḍaṃ vyalokayam / sāhūmam iva tāpicchaiḥ sāṅgāram iva kiṃśukaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सज्वालम् इव चोत्फुल्ललोहिताशोकवल्लिभिः । हरनेत्रानलप्लुष्टं देहं रतिपतेरिव
sajvālam iva cotphullalohitāśokavallibhiḥ / haranetrānalapluṣṭaṃ dehaṃ ratipateriva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रातिमुक्तकलतामण्डपद्वारि कुर्वतीम् । कुसुमावचयं कांचिदपश्यं कन्यकामहम्
tatrātimuktakalatāmaṇḍapadvāri kurvatīm / kusumāvacayaṃ kāṃcidapaśyaṃ kanyakāmaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लीलाकटाक्षविक्षेपतर्जितश्रवणोत्पलाम् । उत्क्षिप्तबाहुलतिकालक्षितैकपयोधराम्
līlākaṭākṣavikṣepatarjitaśravaṇotpalām / utkṣiptabāhulatikālakṣitaikapayodharām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वहन्तीं कबरीपाशं पृष्ठतः परिमोचितम् । वदनेन्दुभयेनेव तिमिरं शरणागतम्
vahantīṃ kabarīpāśaṃ pṛṣṭhataḥ parimocitam / vadanendubhayeneva timiraṃ śaraṇāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनं रम्भादिनिर्माणसिद्धहस्तेन वेधसा । सृष्टा साक्ष्णोर् निमेषेण विज्ञेया मानुषीति या
nūnaṃ rambhādinirmāṇasiddhahastena vedhasā / sṛṣṭā sākṣṇor nimeṣeṇa vijñeyā mānuṣīti yā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च दृष्टा प्रविष्टैव हृदयं मे मृगेक्षणा । हस्तभल्लीव मारस्य जगत्त्रितयमोहिनी
sā ca dṛṣṭā praviṣṭaiva hṛdayaṃ me mṛgekṣaṇā / hastabhallīva mārasya jagattritayamohinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि मामवलोक्यैव सद्यः स्मरवशाभवत् । विमुच्य पुष्पावचयक्रीडां प्रेमविहस्तिता
sāpi māmavalokyaiva sadyaḥ smaravaśābhavat / vimucya puṣpāvacayakrīḍāṃ premavihastitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चलद्धारलतामध्यपद्मरागप्रभोद्गमैः । अनुरागमिवोद्भिन्नं भरेण हृदयाद्बहिः
caladdhāralatāmadhyapadmarāgaprabhodgamaiḥ / anurāgamivodbhinnaṃ bhareṇa hṛdayādbahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शयन्ती परावृत्य तनुं मुहुरिवैक्षत । सा मामपाङ्गविश्रान्ततारकान्तेन चक्षुषा
darśayantī parāvṛtya tanuṃ muhurivaikṣata / sā māmapāṅgaviśrāntatārakāntena cakṣuṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं यवत्स्थितावावामन्योन्यालोकिनौ क्षणम् । तावत्तत्रोदभून्नश्यज्जनहाहारवो महान्
evaṃ yavatsthitāvāvāmanyonyālokinau kṣaṇam / tāvattatrodabhūnnaśyajjanahāhāravo mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगाद्वन्येभगन्धान्धो धावन्दलितशृङ्खलः । मत्तहस्ती धुतारोहकर्णान्तलुलिताङ्कुशः
āgādvanyebhagandhāndho dhāvandalitaśṛṅkhalaḥ / mattahastī dhutārohakarṇāntalulitāṅkuśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वैव प्रधाव्याहं वित्रस्तां विद्रुतानुगाम् । जनमध्यमनैषं तामुत्सङ्गारोपितां प्रियाम्
taṃ dṛṣṭvaiva pradhāvyāhaṃ vitrastāṃ vidrutānugām / janamadhyamanaiṣaṃ tāmutsaṅgāropitāṃ priyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाश्वसिति यावत् सा तत्रागतपरिच्छदा । तावज्जनरवाकृष्टस्तत्रैवागात्स वारणः
samāśvasiti yāvat sā tatrāgataparicchadā / tāvajjanaravākṛṣṭastatraivāgātsa vāraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्भयाद्विद्रवद्भूरिजनमध्यतिरोहिता । अनुगैः साम्यतः क्वापि नीताहं च गतो ऽन्यतः
tadbhayādvidravadbhūrijanamadhyatirohitā / anugaiḥ sāmyataḥ kvāpi nītāhaṃ ca gato 'nyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो गजभये शान्ते चिन्वानस्तां सुमध्यमाम् । यन् नावापमविज्ञातनामान्वयनिकेतनाम्
tato gajabhaye śānte cinvānastāṃ sumadhyamām / yan nāvāpamavijñātanāmānvayaniketanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छून्यचित्तो विभ्रष्टविद्यो विद्याधरो यथा । भ्रमन्नुपाध्यायगृहं कथम् अप्य् अहमाप्तवान्
tacchūnyacitto vibhraṣṭavidyo vidyādharo yathā / bhramannupādhyāyagṛhaṃ katham apy ahamāptavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र संमूर्छित इव प्रध्वस्त इव चाभवम् । तत्प्रेमभङ्गसोत्कम्पस्तदाश्लेषसुखं स्मरन्
tatra saṃmūrchita iva pradhvasta iva cābhavam / tatpremabhaṅgasotkampastadāśleṣasukhaṃ smaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमाच् च सुस्त्रीसुलभादार्द्रभावाश्रयादिव । निपातितो ऽहमुत्सङ्गे चिन्तया दर्शिताशया
kramāc ca sustrīsulabhādārdrabhāvāśrayādiva / nipātito 'hamutsaṅge cintayā darśitāśayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्रुत्या च परामृष्टो हृदये व्यथितात्मना । उत्तमाङ्गे गृहीतश् च शिरोर्त्यात्यन्तवृद्धया
aśrutyā ca parāmṛṣṭo hṛdaye vyathitātmanā / uttamāṅge gṛhītaś ca śirortyātyantavṛddhayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च धैर् येण समं तन्मे विगलितं दिनम् । संकोचमागतं पद्मवनं सह मुखेन मे
tāvac ca dhair yeṇa samaṃ tanme vigalitaṃ dinam / saṃkocamāgataṃ padmavanaṃ saha mukhena me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोरथैर् मदीयैश् च साकं विघटितान्यथ । रथाङ्गनाम्नां मिथुनान्यस्तं याते विवस्विति
manorathair madīyaiś ca sākaṃ vighaṭitānyatha / rathāṅganāmnāṃ mithunānyastaṃ yāte vivasviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्मरस्यैकसुहृत्सुखिनां नयनोत्सवः । उदगच्छन्निशानाथः प्राचीमुखविशेषकः
tataḥ smarasyaikasuhṛtsukhināṃ nayanotsavaḥ / udagacchanniśānāthaḥ prācīmukhaviśeṣakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन ज्वलद्भिर् इव मे करैर् अपि सुधामयैः । आशाप्रकाशकेणापि जीविताशां न्यमील्यत
tena jvaladbhir iva me karair api sudhāmayaiḥ / āśāprakāśakeṇāpi jīvitāśāṃ nyamīlyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ज्योत्स्नानलक्षिप्तशरीरं मृत्युकाङ्क्षिणम् । एको ऽब्रवीत्सहाध्यायी विधुरं वीक्ष्य तत्र माम्
atha jyotsnānalakṣiptaśarīraṃ mṛtyukāṅkṣiṇam / eko 'bravītsahādhyāyī vidhuraṃ vīkṣya tatra mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् एवं दुःखितो ऽस्यद्य व्याधिस् तव न दृश्यते । अर्थकामकृतस् त्वाधिर् यदि तद् वच्मि ते शृणु
kim evaṃ duḥkhito 'syadya vyādhis tava na dṛśyate / arthakāmakṛtas tvādhir yadi tad vacmi te śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिगर्धेन ये ह्य् अर्था वञ्चयित्वा परं च ये । अपहृत्य परेषां वा वाञ्छ्यन्ते नैव ते स्थिराः
atigardhena ye hy arthā vañcayitvā paraṃ ca ye / apahṛtya pareṣāṃ vā vāñchyante naiva te sthirāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापमूला यतः पापफलभारं प्रसूय ते । तद्भरेणैव भज्यन्ते शीघ्रं धनविषद्रुमाः
pāpamūlā yataḥ pāpaphalabhāraṃ prasūya te / tadbhareṇaiva bhajyante śīghraṃ dhanaviṣadrumāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्जनादिपरिक्लेशः केवलं तैर् धनैर् इह । अमुत्र दुःखमाचन्द्रतारकं नारकं महत्
arjanādiparikleśaḥ kevalaṃ tair dhanair iha / amutra duḥkhamācandratārakaṃ nārakaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामो ऽप्य् अप्राप्य नष्टो यः सा प्राणान्तविडम्बना । यश्चाधर्मो ऽग्रदूतः स निरयाग्नेर्मुखप्रियः
kāmo 'py aprāpya naṣṭo yaḥ sā prāṇāntaviḍambanā / yaścādharmo 'gradūtaḥ sa nirayāgnermukhapriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.