Somadeva: Kathasaritsagara 14.3

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे पञ्चलम्बके द्वितीयस् तरङ्गः । तृतीयस् तरङ्गः । मन्ये कल्याणम् एव स्यात्पुरुषस्यासमं विधिः । मूहुः परीक्षते गाढं धीरत्वं सुखदुःखयोः

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare pañcalambake dvitīyas taraṅgaḥ / tṛtīyas taraṅgaḥ / manye kalyāṇam eva syātpuruṣasyāsamaṃ vidhiḥ / mūhuḥ parīkṣate gāḍhaṃ dhīratvaṃ sukhaduḥkhayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदेककं विदेशेषु तैस्तैर् दारैः पदे पदे । नरवाहनदत्तं स योजयित्वा व्ययोजयत्

yadekakaṃ videśeṣu taistair dāraiḥ pade pade / naravāhanadattaṃ sa yojayitvā vyayojayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैतमृष्यमूकाद्रौ स्थितं तस्मिन् प्रभावती । नरवाहनदत्तं तं समागत्याब्रवीत् प्रिया

athaitamṛṣyamūkādrau sthitaṃ tasmin prabhāvatī / naravāhanadattaṃ taṃ samāgatyābravīt priyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदसंनिधिदोषेण लब्ध्वा नीतो भवांस्तदा । तां हि मानसवेगेन सभां पापं चिकीर्षुणा

madasaṃnidhidoṣeṇa labdhvā nīto bhavāṃstadā / tāṃ hi mānasavegena sabhāṃ pāpaṃ cikīrṣuṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्बुद्ध्वागत्य तत्कालं देवविर्भावडम्बरम् । कृत्वा विद्याप्रभावेण मयेह प्रापितो भवान्

tadbuddhvāgatya tatkālaṃ devavirbhāvaḍambaram / kṛtvā vidyāprabhāveṇa mayeha prāpito bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्मिन्विद्याधराणां हि गिरौ बलवतामपि । विद्याप्रपञ्चः क्रमते सिद्धक्षेत्रमिदं यतः

nāsminvidyādharāṇāṃ hi girau balavatāmapi / vidyāprapañcaḥ kramate siddhakṣetramidaṃ yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममापि विद्याविभवो नात एवेह सिद्ध्यति । तन्मे दुःखं कथं त्वं हि वन्याहारेण वर्त्स्यति

mamāpi vidyāvibhavo nāta eveha siddhyati / tanme duḥkhaṃ kathaṃ tvaṃ hi vanyāhāreṇa vartsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवत्या तत्रासीत्कालाकाङ्क्षी तया सह । नरवाहनदत्तो ऽसौ ध्यायन्मदनमञ्चुकाम्

ity uktavatyā tatrāsītkālākāṅkṣī tayā saha / naravāhanadatto 'sau dhyāyanmadanamañcukām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सस्नौ तत्पर्वतासन्ने पम्पासरसि पावने । दिव्यास्वादानि बुभुजे मूलानि च फलानि च

sasnau tatparvatāsanne pampāsarasi pāvane / divyāsvādāni bubhuje mūlāni ca phalāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगमांसोपदंशं च पुण्यं वापीपयः पपौ । फलैस्तीरतरुभ्रष्टैः सरसं च सुगन्धि च

mṛgamāṃsopadaṃśaṃ ca puṇyaṃ vāpīpayaḥ papau / phalaistīratarubhraṣṭaiḥ sarasaṃ ca sugandhi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवास वृक्षमूलेषु गुहागर्भगृहेषु च । रामस्यानुययौ वृत्तं तद्देशवनवासिनः

uvāsa vṛkṣamūleṣu guhāgarbhagṛheṣu ca / rāmasyānuyayau vṛttaṃ taddeśavanavāsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामाश्रमांश् च दृष्ट्वात्र तस्मै तांस् तान् प्रभावती । सा रामायणवृत्तान्तं विनोदार्थम् अवर्णयत्

rāmāśramāṃś ca dṛṣṭvātra tasmai tāṃs tān prabhāvatī / sā rāmāyaṇavṛttāntaṃ vinodārtham avarṇayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह रामः ससौमित्रिः सीतयानुगतो वने । उवास तापसैः सार्धं तरुमूले कृतोटजः

iha rāmaḥ sasaumitriḥ sītayānugato vane / uvāsa tāpasaiḥ sārdhaṃ tarumūle kṛtoṭajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनसूयाङ्गरागेण सीतामोदितकानना । इहास्त मुनिपत्नीनां मध्ये वल्कलधारिणी

anasūyāṅgarāgeṇa sītāmoditakānanā / ihāsta munipatnīnāṃ madhye valkaladhāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र दुन्दुभिदैत्यश् च गुहायां वालिना हतः । वलिसुग्रीवयोर् वैरे यदभूत्कारणं पुरा

atra dundubhidaityaś ca guhāyāṃ vālinā hataḥ / valisugrīvayor vaire yadabhūtkāraṇaṃ purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुग्रीवो हि भ्रमान्मत्वा हतं दैत्येन वालिनम् । गुहायाः पर्वतैर् द्वारं पिधाय सभयो ययौ

sugrīvo hi bhramānmatvā hataṃ daityena vālinam / guhāyāḥ parvatair dvāraṃ pidhāya sabhayo yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाली च भित्त्वा तद्द्वारं निर्गत्य निरवासयत् । सुग्रीवं राज्यकामो ऽत्र मामबध्नादसाविति

vālī ca bhittvā taddvāraṃ nirgatya niravāsayat / sugrīvaṃ rājyakāmo 'tra māmabadhnādasāviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स सुग्रीवः पलाय्यास्मिन्नृष्यमूके कपीश्वरः । हनुमत्प्रमुखैः सार्धमत्र सानौ पदं व्यधात्

sa sugrīvaḥ palāyyāsminnṛṣyamūke kapīśvaraḥ / hanumatpramukhaiḥ sārdhamatra sānau padaṃ vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैत्य हेमहरिणव्याजवञ्चितचेतसः । जहार रामदेवस्य रावणो जनकात्मजाम्

athaitya hemahariṇavyājavañcitacetasaḥ / jahāra rāmadevasya rāvaṇo janakātmajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सीताप्रवृत्त्यर्थी स वालिनिधनार्थिना । सुग्रीवेण समं सख्यमत्र चक्रे रघूद्वहः

tataḥ sītāpravṛttyarthī sa vālinidhanārthinā / sugrīveṇa samaṃ sakhyamatra cakre raghūdvahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिभेद च बलज्ञप्त्यै तालान्सप्तात्र पत्त्रिणा । एकं येष्व् अभिनत्कृच्छ्रात्सो ऽपि वाली महाबलः

bibheda ca balajñaptyai tālānsaptātra pattriṇā / ekaṃ yeṣv abhinatkṛcchrātso 'pi vālī mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतो गत्वा च किष्किन्धां हेलामुक्तैकसायकः । हत्वा तं वालिनं वीरः सुग्रीवे तच्छ्रियं न्यधात्

ito gatvā ca kiṣkindhāṃ helāmuktaikasāyakaḥ / hatvā taṃ vālinaṃ vīraḥ sugrīve tacchriyaṃ nyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सीताप्रवृत्त्यर्थं हनुमत्प्रभृतिष्वितः । चतुर्दिक्कं प्रयातेषु सुग्रीवस्यानुयायिषु

atha sītāpravṛttyarthaṃ hanumatprabhṛtiṣvitaḥ / caturdikkaṃ prayāteṣu sugrīvasyānuyāyiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह रामेण वर्षासु सह मेघैर् विराविभिः । पतद्धाराश्रुतोयैश् च समदुःखैर् इवासितम्

iha rāmeṇa varṣāsu saha meghair virāvibhiḥ / pataddhārāśrutoyaiś ca samaduḥkhair ivāsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संपातिवचनोत्तीर्णवारिधेश् च हनूमतः । यत्नात्प्रवृत्तौ ज्ञातायां गत्वा कपिबलैः सह

saṃpātivacanottīrṇavāridheś ca hanūmataḥ / yatnātpravṛttau jñātāyāṃ gatvā kapibalaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बद्ध्वाब्धिं सेतुना तेन हत्वा लङ्केश्वरं रिपुम् । आनिन्ये जानकी देवी विमानेनामुना पथा

baddhvābdhiṃ setunā tena hatvā laṅkeśvaraṃ ripum / āninye jānakī devī vimānenāmunā pathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं प्राप्स्यसि कल्याणम् आर्यपुत्र भवान् अपि । आपत्सु धीरान् पुरुषान् स्वयम् आयान्ति संपदः

evaṃ prāpsyasi kalyāṇam āryaputra bhavān api / āpatsu dhīrān puruṣān svayam āyānti saṃpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादि कथयन्त्या स प्रभावत्या तया सह । नरवाहनदत्तो ऽत्र क्रीडन्नासीदितस् ततः

ityādi kathayantyā sa prabhāvatyā tayā saha / naravāhanadatto 'tra krīḍannāsīditas tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा तं च पम्पायां विद्याधर्यावुभे दिवः । धनवत्यजिनावत्याववतीर्योपजग्मतुः

ekadā taṃ ca pampāyāṃ vidyādharyāvubhe divaḥ / dhanavatyajināvatyāvavatīryopajagmatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याभ्यां स गन्धर्वपुराच् छ्रावस्तीं प्रापितो ऽभवत् । भगीरथयशा यस्यां तेन सा पर्यणीयत

yābhyāṃ sa gandharvapurāc chrāvastīṃ prāpito 'bhavat / bhagīrathayaśā yasyāṃ tena sā paryaṇīyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभावत्याजिनावत्यां मिलितायां स्वसख्यतः । नरवाहनदत्तं सा धनवत्येवम् अब्रवीत्

prabhāvatyājināvatyāṃ militāyāṃ svasakhyataḥ / naravāhanadattaṃ sā dhanavatyevam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषाजिनावती प्राक्ते वाचा दत्ता सुता मया । तस्मात्परिणयस्वैनामासन्नो भ्युदयो हि ते

eṣājināvatī prākte vācā dattā sutā mayā / tasmātpariṇayasvaināmāsanno bhyudayo hi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्धनवतीवाक्यं सखीस्नेहात्प्रभावती । नरवाहनदत्तश् च तथेत्यभिननन्दतुः

etaddhanavatīvākyaṃ sakhīsnehātprabhāvatī / naravāhanadattaś ca tathetyabhinanandatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो धनवती तस्मै ददौ तामजिनावतीम् । सा वत्सेश्वरपुत्राय यथार्हविधिना सुताम्

tato dhanavatī tasmai dadau tāmajināvatīm / sā vatseśvaraputrāya yathārhavidhinā sutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वविद्याकल्पितोदारदिव्यसंभारसुन्दरम् । निर्वर्तयाम् आस च तत्सा सुतोद्वाहमङ्गलम्

svavidyākalpitodāradivyasaṃbhārasundaram / nirvartayām āsa ca tatsā sutodvāhamaṅgalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरवाहनदत्तं सा तमन्येद्युरथाब्रवीत् । न पुत्र यत्र तत्रेहं स्थातुं युक्तं चिरं तव

naravāhanadattaṃ sā tamanyedyurathābravīt / na putra yatra tatrehaṃ sthātuṃ yuktaṃ ciraṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायी विद्याधरजनो न च कार्यम् इहास्ति ते । तद् गच्छ भार्यायुक्तस् त्वं कौशाम्बीमधुना निजाम्

māyī vidyādharajano na ca kāryam ihāsti te / tad gaccha bhāryāyuktas tvaṃ kauśāmbīmadhunā nijām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं च तत्रैवैष्यामि चण्डसिंहेन सूनुना । सह विद्याधरेन्द्रै श्च स्वकैर् अभ्युदयाय ते

ahaṃ ca tatraivaiṣyāmi caṇḍasiṃhena sūnunā / saha vidyādharendrai śca svakair abhyudayāya te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा धनवती सज्योत्स्नाम् इव साह्न्यपि । सितात्मवस्र्त्रप्रभया कुर्वाणा दिवमुद्ययौ

evam uktvā dhanavatī sajyotsnām iva sāhnyapi / sitātmavasrtraprabhayā kurvāṇā divamudyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभावत्यजिनावत्यौ प्रापयामासतुश् च तम् । नरवाहनदत्तं ते कौशाम्बीं नभसा पुरीम्

prabhāvatyajināvatyau prāpayāmāsatuś ca tam / naravāhanadattaṃ te kauśāmbīṃ nabhasā purīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽत्र प्राप्तस्तदुद्यानं तस्यां व्योम्नो ऽवतारितः । नरवाहनदत्तो ऽभूद्दृष्टः परिजनैर् निजैः

so 'tra prāptastadudyānaṃ tasyāṃ vyomno 'vatāritaḥ / naravāhanadatto 'bhūddṛṣṭaḥ parijanair nijaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगतो राजपुत्रो ऽयं दिष्ट्या वर्धामहे वयम् । इति तत्रोदभून्नादो जनस्याथ समन्ततः

āgato rājaputro 'yaṃ diṣṭyā vardhāmahe vayam / iti tatrodabhūnnādo janasyātha samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽकाण्डसुधासारसंसिक्त इव सोत्सवः । वत्सराजो ऽथ तद्बुद्ध्वा युक्तो वासवदत्तया

tato 'kāṇḍasudhāsārasaṃsikta iva sotsavaḥ / vatsarājo 'tha tadbuddhvā yukto vāsavadattayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्मावत्या वधूभिश् च द्रुतं रत्नप्रभादिभिः । यौगन्धरायणाद्याश् च ये वत्सेश्वरमन्त्रिणः

padmāvatyā vadhūbhiś ca drutaṃ ratnaprabhādibhiḥ / yaugandharāyaṇādyāś ca ye vatseśvaramantriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलिङ्गसेना स्वे चैव सचिवा गोमुखादयः । यथार्हं तम् उपाजग्मुर्ग्रीष्मे ह्रदमिवाध्वगाः

kaliṅgasenā sve caiva sacivā gomukhādayaḥ / yathārhaṃ tam upājagmurgrīṣme hradamivādhvagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददृशुस्ते च मध्ये तं सुदशार्हकुलं द्वयोः । पत्न्योः कृष्णमिवासीनं रुक्मिणीसत्यभामयोः

dadṛśuste ca madhye taṃ sudaśārhakulaṃ dvayoḥ / patnyoḥ kṛṣṇamivāsīnaṃ rukmiṇīsatyabhāmayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गेष्व् एव न वर्तेरन्फुटत्स्व् इति भयाद् इव । तेषां तद्दर्शने हर्षबाष्पैः पिदधिरे दृशः

aṅgeṣv eva na varteranphuṭatsv iti bhayād iva / teṣāṃ taddarśane harṣabāṣpaiḥ pidadhire dṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वत्सराजश् च देव्यौ च चिरादालिङ्ग्य तं सुतम् । न शेकुर्मोक्तुमङ्गेषु प्रोतं कण्टकितेष्विव

vatsarājaś ca devyau ca cirādāliṅgya taṃ sutam / na śekurmoktumaṅgeṣu protaṃ kaṇṭakiteṣviva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रहततूर्ये ऽत्र वर्तमाने महोत्सवे । नरवाहनदत्तस्य भार्या वेगवतः सुता

tataḥ prahatatūrye 'tra vartamāne mahotsave / naravāhanadattasya bhāryā vegavataḥ sutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वसा मानसवेगस्य द्युमार्गेणावतीर्य सा । आगाद्वेगवती बुद्ध्वा सिद्धस्विद्याप्रभावतः

svasā mānasavegasya dyumārgeṇāvatīrya sā / āgādvegavatī buddhvā siddhasvidyāprabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतित्वा पादयोः श्वश्रूश्वशुराणां निजं पतिम् । नरवाहनदत्तं स जगाद चरणानता

patitvā pādayoḥ śvaśrūśvaśurāṇāṃ nijaṃ patim / naravāhanadattaṃ sa jagāda caraṇānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्कृते दुर्बलीभूताः साधयित्वा तपोवने । विद्या पुनरहं प्राप्ता तव कल्याणिनो ऽन्तिकम्

tvatkṛte durbalībhūtāḥ sādhayitvā tapovane / vidyā punarahaṃ prāptā tava kalyāṇino 'ntikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तवती पत्या तैश्चान्यैर् अभिनन्दिता । प्रभावत्यजिनावत्यौ सख्यावुपजगाम सा

evam uktavatī patyā taiścānyair abhinanditā / prabhāvatyajināvatyau sakhyāvupajagāma sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताभ्यामाश्लिष्य सा मध्ये यावदत्रोपवेश्यते । तावन्माताजिनावत्या आययौ धनवत्यपि

tābhyāmāśliṣya sā madhye yāvadatropaveśyate / tāvanmātājināvatyā āyayau dhanavatyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आजग्मुश् च तया साकं ते ते विद्याधराधिपाः । आच्छादिताम्बरतलैर् मेघैर् इव बलैर् वृताः

ājagmuś ca tayā sākaṃ te te vidyādharādhipāḥ / ācchāditāmbaratalair meghair iva balair vṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्या एव सुतो वीरश् चण्डसिंहो महाभुजः । तथामितगतिर् नाम तद्बन्धुः सुमहाबलः

tasyā eva suto vīraś caṇḍasiṃho mahābhujaḥ / tathāmitagatir nāma tadbandhuḥ sumahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च पिङ्गलगान्धारः प्रभावत्याः पिता बली । सो ऽपि वायुपथः पूर्वप्रतिपन्नः सभापतिः

sa ca piṅgalagāndhāraḥ prabhāvatyāḥ pitā balī / so 'pi vāyupathaḥ pūrvapratipannaḥ sabhāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च हेमप्रभः शूरो राजा रत्नप्रभाषिता । वज्रप्रभेण पुत्रेण साकं बलसमन्वितः

sa ca hemaprabhaḥ śūro rājā ratnaprabhāṣitā / vajraprabheṇa putreṇa sākaṃ balasamanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धर्वराजो गन्धर्वदत्तया सुतया युतः । आगात्सागरदत्तो ऽपि सह चित्राङ्गदेन सः

gandharvarājo gandharvadattayā sutayā yutaḥ / āgātsāgaradatto 'pi saha citrāṅgadena saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपागताश् च ते सम्यग्वत्सराजेन पूजिताः । सपुत्रेणासनेवत्र यथोचितम् उपाविशन्

upāgatāś ca te samyagvatsarājena pūjitāḥ / saputreṇāsanevatra yathocitam upāviśan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पिङ्गलगान्धारो राजा जामातरं क्षणात् । नरवाहनदत्तं तं जगाद सदसि स्थितम्

atha piṅgalagāndhāro rājā jāmātaraṃ kṣaṇāt / naravāhanadattaṃ taṃ jagāda sadasi sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं चक्रवर्ती सर्वेषाम् अस्माकं देवनिर्मितः । अतिस्नेहवशात् त्वां च वयं सर्वे ऽभ्युपागताः

tvaṃ cakravartī sarveṣām asmākaṃ devanirmitaḥ / atisnehavaśāt tvāṃ ca vayaṃ sarve 'bhyupāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं धनवती देवी श्वश्रूस्ते नियतव्रता । दिव्यज्ञानवती साक्षसूत्र कृष्णाजिनाम्बरा

iyaṃ dhanavatī devī śvaśrūste niyatavratā / divyajñānavatī sākṣasūtra kṛṣṇājināmbarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षितुं त्वां कृतोद्योगा साक्षाद्भगवती यथा । सावित्री सिद्धविद्या वा वन्द्या विद्याधरोत्तमैः

rakṣituṃ tvāṃ kṛtodyogā sākṣādbhagavatī yathā / sāvitrī siddhavidyā vā vandyā vidyādharottamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदस्ति कार्यसिद्धिस्ते किं तु यद्वच्मि तच्छृणु । इह विद्याधराणां द्वौ वेद्यर्धौ स्तो हिमाचले

tadasti kāryasiddhiste kiṃ tu yadvacmi tacchṛṇu / iha vidyādharāṇāṃ dvau vedyardhau sto himācale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरो दक्षिणश्चैव नानातच्छृङ्गभूमिगौ । परतः किल कैलासादुत्तरो ऽर्वाक्तु दक्षिणः

uttaro dakṣiṇaścaiva nānātacchṛṅgabhūmigau / parataḥ kila kailāsāduttaro 'rvāktu dakṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोत्तराधिपत्यार्थमिदानीं दुश्चरं तपः । एषो ऽमितगतिः कृत्वा शंकरं पर्यतोषयत्

tatrottarādhipatyārthamidānīṃ duścaraṃ tapaḥ / eṣo 'mitagatiḥ kṛtvā śaṃkaraṃ paryatoṣayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरवाहनदत्तस् ते चक्रवर्ती समीहितम् । करिष्यतीति तेनायमादिष्टस्त्वाम् उपागतः

naravāhanadattas te cakravartī samīhitam / kariṣyatīti tenāyamādiṣṭastvām upāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र मन्दरदेवाख्यो मुख्यो राजास्ति दुर्मतिः । बलवानपि नासाध्यः प्राप्तविद्यस्य सो ऽत्र ते

tatra mandaradevākhyo mukhyo rājāsti durmatiḥ / balavānapi nāsādhyaḥ prāptavidyasya so 'tra te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्तु दक्षिणमध्ये ऽस्ति गैर् इमुण्ड इति श्रुतः । राजा विद्याप्रभावेण स दुष्टात्मातिदुर्जयः

yastu dakṣiṇamadhye 'sti gair imuṇḍa iti śrutaḥ / rājā vidyāprabhāveṇa sa duṣṭātmātidurjayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च मानसवेगस्य शत्रोस्ते परमः सुहृत् । यावन्न साधितः सो ऽत्र तावत्कार्यं न सिद्ध्यति

sa ca mānasavegasya śatroste paramaḥ suhṛt / yāvanna sādhitaḥ so 'tra tāvatkāryaṃ na siddhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वं साधय सोत्कर्षं शीघ्रं विद्याबलं महस्त् । इति पिङ्गलगान्धारेणोक्ते धनवती जगौ

tattvaṃ sādhaya sotkarṣaṃ śīghraṃ vidyābalaṃ mahast / iti piṅgalagāndhāreṇokte dhanavatī jagau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं पुत्र यथायं ते राजा वदति तत् तथा । सिद्धक्षेत्रमतो गत्वा विद्यासिद्ध्यर्थमीश्वरम्

evaṃ putra yathāyaṃ te rājā vadati tat tathā / siddhakṣetramato gatvā vidyāsiddhyarthamīśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आराधय प्रकर्षो हि तत्प्रसादं विना कुतः । मिलिताश्चात्र रक्षन्ति राजानस्त्वाममी इति

ārādhaya prakarṣo hi tatprasādaṃ vinā kutaḥ / militāścātra rakṣanti rājānastvāmamī iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् चित्राङ्गदो ऽवादीदेवमेतदहं पुनः । सर्वेषामग्रयाय्येष विजयः क्रियतामिति

tataś citrāṅgado 'vādīdevametadahaṃ punaḥ / sarveṣāmagrayāyyeṣa vijayaḥ kriyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैतद् एव निश्चित्य कृत्वा प्रस्थानमङ्गलम् । पित्रोर् उद्बाष्पयोः पादौ गुरूणां च प्रणम्य सः

athaitad eva niścitya kṛtvā prasthānamaṅgalam / pitror udbāṣpayoḥ pādau gurūṇāṃ ca praṇamya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्ताशीस् तैः समारुह्य भार्याभिः सचिवैस् तथा । सहामितगतिप्रज्ञाकल्पितां शिबिकोत्तमाम्

dattāśīs taiḥ samāruhya bhāryābhiḥ sacivais tathā / sahāmitagatiprajñākalpitāṃ śibikottamām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरवाहनदत्तो ऽतः प्रतस्थे स्थगयन्नभः । कल्पान्तपवनोद्धूतसागराम्भोनिभैर् बलैः

naravāhanadatto 'taḥ pratasthe sthagayannabhaḥ / kalpāntapavanoddhūtasāgarāmbhonibhair balaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेनानादप्रतिश्रुद्भिर् दिगन्तेषु द्युचारिणाम् । आगतश्चक्रवर्तीव इति संवादयन्निव

senānādapratiśrudbhir diganteṣu dyucāriṇām / āgataścakravartīva iti saṃvādayanniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणात्तैश् च स गन्धर्वपतिविद्याधरेश्वरैः । धनवत्या च नीतो ऽभूत्तं सिद्धक्षेत्रपर्वतम्

kṣaṇāttaiś ca sa gandharvapatividyādhareśvaraiḥ / dhanavatyā ca nīto 'bhūttaṃ siddhakṣetraparvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रादिष्टव्रतः सिद्धैः प्रातःस्नायी फलाशनः । भूमिशायी तपश्चक्रे शंकराराधनाय सः

tatrādiṣṭavrataḥ siddhaiḥ prātaḥsnāyī phalāśanaḥ / bhūmiśāyī tapaścakre śaṃkarārādhanāya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिवार्य च तं तस्थू राजानस् ते द्युचारिणाम् । सर्वतः कृतसंरक्षा दिवानिशमतन्द्रिताः

parivārya ca taṃ tasthū rājānas te dyucāriṇām / sarvataḥ kṛtasaṃrakṣā divāniśamatandritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याधरकुमार्यो ऽत्र तपस्यन्तं तमुत्सुकाः । नेत्रप्रभाभिः संवीतकृष्णाजिनम् इव व्यधुः

vidyādharakumāryo 'tra tapasyantaṃ tamutsukāḥ / netraprabhābhiḥ saṃvītakṛṣṇājinam iva vyadhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्चिन्तानर्मुखैर् नेत्रैः करैश्चोरःस्थलार्पितैः । अदर्शयन्निवान्यास्तं प्रविष्टं हृदि तत्क्षणम्

taccintānarmukhair netraiḥ karaiścoraḥsthalārpitaiḥ / adarśayannivānyāstaṃ praviṣṭaṃ hṛdi tatkṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चापराश् च दृष्ट्वा तं सद्विद्याधरकन्यकाः । मदनानलसंतप्ताश्चक्रिरे समयं मिथः

pañcāparāś ca dṛṣṭvā taṃ sadvidyādharakanyakāḥ / madanānalasaṃtaptāścakrire samayaṃ mithaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं पञ्चभिर् अस्माभिः सखीभिर् युगपत्पतिः । वरणीयो विवाहश् च तद्वत्कार्यो न भेदतः

ayaṃ pañcabhir asmābhiḥ sakhībhir yugapatpatiḥ / varaṇīyo vivāhaś ca tadvatkāryo na bhedataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एका यदि पृथक्कुर्याद्विवाहममुना ततः । प्रवेष्टव्यो ऽग्निरन्याभिस्तामुद्दिश्य सखीद्रुहम्

ekā yadi pṛthakkuryādvivāhamamunā tataḥ / praveṣṭavyo 'gniranyābhistāmuddiśya sakhīdruham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति दिव्यासु कन्यासु क्षुभ्यतीषु विभाव्य तम् । तत्राकस्मान्महोत्पाताः प्रादुरासंस्तपोवने

iti divyāsu kanyāsu kṣubhyatīṣu vibhāvya tam / tatrākasmānmahotpātāḥ prādurāsaṃstapovane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ववौ वायुर्महारौद्रो भद्रानुन्मूलयन्द्रुमान् । एवं शूराः पतिष्यन्ति रणे ऽत्रेति वदन्निव

vavau vāyurmahāraudro bhadrānunmūlayandrumān / evaṃ śūrāḥ patiṣyanti raṇe 'treti vadanniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमत्र स्यादिति भयादिव भूमिरकम्पत । भीतावकाशदानार्थमिवादीर्यन्त सानवः

kimatra syāditi bhayādiva bhūmirakampata / bhītāvakāśadānārthamivādīryanta sānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याधराः प्रभुं यत्नादमुं रक्षत रक्षत । इत्यब्रवीदिवानभ्रं घोरशब्दं नभस्तलम्

vidyādharāḥ prabhuṃ yatnādamuṃ rakṣata rakṣata / ityabravīdivānabhraṃ ghoraśabdaṃ nabhastalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरवाहनदत्तश् च सो ऽस्मिन्न् उत्पातसंभ्रमे । ध्यायन्निष्कम्प एवासीद्भगवन्तं त्रिलोचनम्

naravāhanadattaś ca so 'sminn utpātasaṃbhrame / dhyāyanniṣkampa evāsīdbhagavantaṃ trilocanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संनद्धास्ते च गन्धर्वराजविद्याधरेश्वराः । अनिष्टाशङ्किनो वीरास्तं रक्षन्तो ऽवतस्थिरे

saṃnaddhāste ca gandharvarājavidyādhareśvarāḥ / aniṣṭāśaṅkino vīrāstaṃ rakṣanto 'vatasthire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुमुचुः सिंहनादांश् च व्याधूतासिलतावनाः । भर्त्सयन्त इवोत्पातानहितागमशंसिनः

mumucuḥ siṃhanādāṃś ca vyādhūtāsilatāvanāḥ / bhartsayanta ivotpātānahitāgamaśaṃsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽन्येद्युरकस्माच् च कल्पान्तास्म्बुदमेदुरम् । विद्याधरबलं व्योम्नि घोरनादमदृश्यत

tato 'nyedyurakasmāc ca kalpāntāsmbudameduram / vidyādharabalaṃ vyomni ghoranādamadṛśyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽयं मानसवेगेन गौरिमुण्डः सहागतः । इत्य् उवाच स्मरन्ती स्वां विद्यां धनवती तदा

so 'yaṃ mānasavegena gaurimuṇḍaḥ sahāgataḥ / ity uvāca smarantī svāṃ vidyāṃ dhanavatī tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विद्याधरेन्द्रांस्तान्सगन्धर्वानुदायुधान् । समं मानसवेगेन गौरिमुण्डो ऽभ्यधावत

tato vidyādharendrāṃstānsagandharvānudāyudhān / samaṃ mānasavegena gaurimuṇḍo 'bhyadhāvata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व मानुषो ऽयं क्व वयं तदेतत्पक्षपातिनाम् । दर्पं वः शमयाम्यद्य द्युचरा इति वादिनम्

kva mānuṣo 'yaṃ kva vayaṃ tadetatpakṣapātinām / darpaṃ vaḥ śamayāmyadya dyucarā iti vādinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्राङ्गदो ऽथ तं क्रोधाद् धावन् प्रत्यभियुक्तवान् । राजा सागरदत्तश् च गन्धर्वाणाम् अधीश्वरः

citrāṅgado 'tha taṃ krodhād dhāvan pratyabhiyuktavān / rājā sāgaradattaś ca gandharvāṇām adhīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चण्डसिंहामितगती राजा वायुपथस् तथा । किं च पिङ्गलगान्धारः सर्वे विद्याधरेश्वराः

caṇḍasiṃhāmitagatī rājā vāyupathas tathā / kiṃ ca piṅgalagāndhāraḥ sarve vidyādhareśvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापं मानसवेगं तम् अभ्यधावन्महारथाः । सिंहा इवाभिगर्जन्तः सेनासमुदयान्विताः

pāpaṃ mānasavegaṃ tam abhyadhāvanmahārathāḥ / siṃhā ivābhigarjantaḥ senāsamudayānvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैन्यरेणुघनाकीर्णं शस्त्रज्वालातडिल्लतम् । पतद्रक्ताम्बु तदभुद्धोरं समरदुर्दिनम्

sainyareṇughanākīrṇaṃ śastrajvālātaḍillatam / patadraktāmbu tadabhuddhoraṃ samaradurdinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोणितासवसंपूर्णं कीर्णशत्रुशिरोबलिम् । चक्रुर्भूतमहायागम् इव चित्राङ्गदादयः

śoṇitāsavasaṃpūrṇaṃ kīrṇaśatruśirobalim / cakrurbhūtamahāyāgam iva citrāṅgadādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कबन्धग्राहसंकीर्णा वहदायुधपन्नगाः । प्रावर्तन्त मिलन्मेदोडिण्डीरा रुधिरापगाः

kabandhagrāhasaṃkīrṇā vahadāyudhapannagāḥ / prāvartanta milanmedoḍiṇḍīrā rudhirāpagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हतसैन्यो वधप्राप्तो गौरिमुण्डस् ततश् च सः । पूर्वाराधितसुप्रीतां गौरीविद्यां समस्मरत्

hatasainyo vadhaprāpto gaurimuṇḍas tataś ca saḥ / pūrvārādhitasuprītāṃ gaurīvidyāṃ samasmarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आविर्भूय च सा साक्षात् त्रिनेत्रा त्रिशिखायुधा । नरवाहनदत्तीयान् प्रवीरांस् तान् अमोहयत्

āvirbhūya ca sā sākṣāt trinetrā triśikhāyudhā / naravāhanadattīyān pravīrāṃs tān amohayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो लब्धबलो बाहुयुद्धायाभ्यपतन् नदन् । नरवाहनदत्तं तं गौरिमुण्डः प्रधाव्य सः

tato labdhabalo bāhuyuddhāyābhyapatan nadan / naravāhanadattaṃ taṃ gaurimuṇḍaḥ pradhāvya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्बाहुयुद्धविद्धश् च मायी सस्मार तां पुनः । सद्विद्यां तद्बलात् तं च बाह्वोर् आदाय खं ययौ

tadbāhuyuddhaviddhaś ca māyī sasmāra tāṃ punaḥ / sadvidyāṃ tadbalāt taṃ ca bāhvor ādāya khaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हन्तुं धनवतीविद्याबलात्तं तु स नाशकत् । गौरिमुण्डो नृपसुतं चिक्षेप त्वग्निपर्वते

hantuṃ dhanavatīvidyābalāttaṃ tu sa nāśakat / gaurimuṇḍo nṛpasutaṃ cikṣepa tvagniparvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि मानसवेगस् तांस् तत्सखीन् गोमुखादिकान् । गृहीत्वोत्पत्य गगनं दिक्षु प्रास्थदनास्थया

so 'pi mānasavegas tāṃs tatsakhīn gomukhādikān / gṛhītvotpatya gaganaṃ dikṣu prāsthadanāsthayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्क्षिप्तास्ते च रक्षित्वा धनवत्या प्रयुक्तया । रूपिण्या विद्यया भिन्नाः स्थाप्यन्ते स्म महीतले

utkṣiptāste ca rakṣitvā dhanavatyā prayuktayā / rūpiṇyā vidyayā bhinnāḥ sthāpyante sma mahītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धकार्यं कुशलिनं शीघ्रं प्राप्स्यथ तं प्रभुम् । इत्याश्वास्यैकशस्तान्सा विद्या तेषां तिरोदधे

siddhakāryaṃ kuśalinaṃ śīghraṃ prāpsyatha taṃ prabhum / ityāśvāsyaikaśastānsā vidyā teṣāṃ tirodadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विजितमस्माभिर् इति मत्वा यथागतम् । सह मानसवेगेन गौरिमुण्डो ययौ गृहान्

tato vijitamasmābhir iti matvā yathāgatam / saha mānasavegena gaurimuṇḍo yayau gṛhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरवाहनदत्तो वः सिद्धकार्यः समेष्यति । न तस्यानिष्टमस्तीति धनवत्याभ्युदीरिते

naravāhanadatto vaḥ siddhakāryaḥ sameṣyati / na tasyāniṣṭamastīti dhanavatyābhyudīrite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ऽप्य् अस्तमोहा गन्धर्वनाथ विद्याधरेश्वराः । चित्राङ्गदादयः स्वानि जग्मुः स्थानानि संप्रति

te 'py astamohā gandharvanātha vidyādhareśvarāḥ / citrāṅgadādayaḥ svāni jagmuḥ sthānāni saṃprati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि तत्र सपत्नीभिः सहितामजिनावतीम् । स्वसुतां तां गृहीत्वा स्वं ययौ धनवती गृहम्

sāpi tatra sapatnībhiḥ sahitāmajināvatīm / svasutāṃ tāṃ gṛhītvā svaṃ yayau dhanavatī gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि मानसवेगस्तां गत्वा मदनमञ्चुकाम् । उवाच स हतो भर्ता तव तद्भज मामिति

so 'pi mānasavegastāṃ gatvā madanamañcukām / uvāca sa hato bhartā tava tadbhaja māmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वो हन्ता न तं हन्यात्कश्चिद्देवविनिर्मितम् । इति सा तत्पुरस्थापि हसन्ती प्रत्युवाच तम्

sa vo hantā na taṃ hanyātkaściddevavinirmitam / iti sā tatpurasthāpi hasantī pratyuvāca tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरवाहनदत्तं च तद्द्विषा वह्निपर्वते । क्षिप्यमाणं तदागत्य दिव्यः को ऽप्य् अग्रहीत्पुमान्

naravāhanadattaṃ ca taddviṣā vahniparvate / kṣipyamāṇaṃ tadāgatya divyaḥ ko 'py agrahītpumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निनाय चाशु रक्षित्वा शीतं मन्दाकिनीतटम् । को भवानिति पृष्टश् च तेनाश्वास्य जगाद तम्

nināya cāśu rakṣitvā śītaṃ mandākinītaṭam / ko bhavāniti pṛṣṭaś ca tenāśvāsya jagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.