Library·Somadeva: Kathasaritsagara·14·14.4
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे पञ्चलम्बके तृतीयस् तरङ्गः । चतुर्थस् तरङ्गः । ततो वक्रपुरे तत्र स्थितमास्थानवर्तिनम् । नरवाहनदत्तं तं नूतनं चक्रवर्तिनम्
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare pañcalambake tṛtīyas taraṅgaḥ / caturthas taraṅgaḥ / tato vakrapure tatra sthitamāsthānavartinam / naravāhanadattaṃ taṃ nūtanaṃ cakravartinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येद्युर् अवतीर्यैव वेत्रहस्तो नभस्तलात् । उपगम्य पुमानेकः प्रणम्यैवं व्यजिज्ञपत्
anyedyur avatīryaiva vetrahasto nabhastalāt / upagamya pumānekaḥ praṇamyaivaṃ vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रवर्तिप्रतीहारं विद्धि देव क्रमागतम् । मां पौररुचिदेवाख्यं स्वसेवार्थम् उपागतम्
cakravartipratīhāraṃ viddhi deva kramāgatam / māṃ paurarucidevākhyaṃ svasevārtham upāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा सो ऽमितगतेर्मुखमैक्षत तेन च । सत्यं देवेति विज्ञप्तः क्षत्तृत्वे ऽभिननन्द तम्
tac chrutvā so 'mitagatermukhamaikṣata tena ca / satyaṃ deveti vijñaptaḥ kṣattṛtve 'bhinananda tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ प्रभावतो बुद्ध्वा वेगवत्यादिभिः सह । तत्पत्नीभिर् धनवती चण्डसिंहश् च तत्सुतः
atha prabhāvato buddhvā vegavatyādibhiḥ saha / tatpatnībhir dhanavatī caṇḍasiṃhaś ca tatsutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा पिङ्गलगान्धारो राजा वायुपथान्वितः । समं सागरदत्तेन तत्र चित्राङ्गदश् च सः
tathā piṅgalagāndhāro rājā vāyupathānvitaḥ / samaṃ sāgaradattena tatra citrāṅgadaś ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आययुः सैन्यरुद्धार्काः सह हेमप्रभादिभिः । परतेजो ऽसहिष्णुत्वं सूचयन्त इवाग्रतः
āyayuḥ sainyaruddhārkāḥ saha hemaprabhādibhiḥ / paratejo 'sahiṣṇutvaṃ sūcayanta ivāgrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेत्य पादयोस् तस्य निपेतुश्चक्रवर्तिनः । सो ऽपि संमानयाम् आस यथार्हं स्वागतेन तान्
upetya pādayos tasya nipetuścakravartinaḥ / so 'pi saṃmānayām āsa yathārhaṃ svāgatena tān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनवत्यास्तु चरणौ गौरवात्प्रणनाम सः । सापि जामातरं प्रीता तमाशीर्भिर् अवर्धयत्
dhanavatyāstu caraṇau gauravātpraṇanāma saḥ / sāpi jāmātaraṃ prītā tamāśīrbhir avardhayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तात्मसिद्धिवृत्तान्तस्तेन ते प्रभुणा ततः । चण्डसिंहादयः सर्वे प्रमोदं सुतरां दधुः
uktātmasiddhivṛttāntastena te prabhuṇā tataḥ / caṇḍasiṃhādayaḥ sarve pramodaṃ sutarāṃ dadhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्श्वोपयास्ताः पत्नीश् च दृष्ट्वा धनवतीं तदा । चक्रवर्ती स पप्रच्छ क्व ते मे सचिवा इति
pārśvopayāstāḥ patnīś ca dṛṣṭvā dhanavatīṃ tadā / cakravartī sa papraccha kva te me sacivā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्ता मानसवेगेन रक्षित्वा स्थापिता मया । विद्यामुखेन ते भिन्ना इति सा प्रत्युवाच तम्
kṣiptā mānasavegena rakṣitvā sthāpitā mayā / vidyāmukhena te bhinnā iti sā pratyuvāca tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् चानाययत् तान् स विद्यामादिश्य रूपिणीम् । आगतान् पृष्ठकुशलान् पादलग्नाञ् जगाद च
tataś cānāyayat tān sa vidyāmādiśya rūpiṇīm / āgatān pṛṣṭhakuśalān pādalagnāñ jagāda ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयन्तो दिवसाः केन कथं कुत्रातिवाहिताः । इत्येककेन युष्माभिश् चित्रं मे कथ्यतामिति
iyanto divasāḥ kena kathaṃ kutrātivāhitāḥ / ityekakena yuṣmābhiś citraṃ me kathyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽवादीत्स्ववृत्तान्तमादावेवं स गोमुखः । द्विषा क्षिप्तं तदा कापि देवी मां हस्तयोर् अधात्
tato 'vādītsvavṛttāntamādāvevaṃ sa gomukhaḥ / dviṣā kṣiptaṃ tadā kāpi devī māṃ hastayor adhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्वास्य दूरे ऽरण्ये च स्थापयित्वा तिरोदधे । ततो ऽहं दुःखितो देहं त्यक्तुमैच्छं प्रपाततः
āśvāsya dūre 'raṇye ca sthāpayitvā tirodadhe / tato 'haṃ duḥkhito dehaṃ tyaktumaicchaṃ prapātataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैवं गोमुख सिद्धार्थं पुनर्द्रक्ष्यसि तं प्रभुम् । इति मां तपसस्तावत्को ऽप्य् उपेत्य न्यवारयत्
maivaṃ gomukha siddhārthaṃ punardrakṣyasi taṃ prabhum / iti māṃ tapasastāvatko 'py upetya nyavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्त्वं कथं च वेत्स्येतदित्य् उक्तश् च मया ततः । एह्याश्रमं मे वक्ष्यामि तत्रैतदिति सो ऽब्रवीत्
kastvaṃ kathaṃ ca vetsyetadity uktaś ca mayā tataḥ / ehyāśramaṃ me vakṣyāmi tatraitaditi so 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मन्नामविज्ञानसूचितज्ञानसंपदा । अहं तेन सहागच्छं शिवक्षेत्रं तदाश्रमम्
tato mannāmavijñānasūcitajñānasaṃpadā / ahaṃ tena sahāgacchaṃ śivakṣetraṃ tadāśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मे स कृतातिथ्यः कथां स्वामेवम् अभ्यधात् । नागस्वामीति नामाहं कुण्डिनाख्यात्पुराद्द्विजः
tatra me sa kṛtātithyaḥ kathāṃ svāmevam abhyadhāt / nāgasvāmīti nāmāhaṃ kuṇḍinākhyātpurāddvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितरि स्वर्गते सो ऽहं गत्वा पाटलिपुत्रकम् । जयदत्तम् उपाध्यायं विद्याहेतोर् उपासदम्
pitari svargate so 'haṃ gatvā pāṭaliputrakam / jayadattam upādhyāyaṃ vidyāhetor upāsadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिक्ष्यमाणो ऽपि जाड्येन न यदाक्षरम् अप्य् अहम् । अविदं तेन मां तत्र च्छात्त्राः सर्वे ऽप्य् उपाहसन्
śikṣyamāṇo 'pi jāḍyena na yadākṣaram apy aham / avidaṃ tena māṃ tatra cchāttrāḥ sarve 'py upāhasan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽवमानग्रस्तो ऽहं प्रस्थितो विन्ध्यवासिनीम् । द्रष्टुम् अर्धपथे प्रापं पुरं वक्रोलकाभिधम्
tato 'vamānagrasto 'haṃ prasthito vindhyavāsinīm / draṣṭum ardhapathe prāpaṃ puraṃ vakrolakābhidham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मह्यं प्रविष्टाय भिक्षार्थं गृहिणी गृहात् । एकस्माद्रक्तकमलं प्रददौ भिक्षया सह
tatra mahyaṃ praviṣṭāya bhikṣārthaṃ gṛhiṇī gṛhāt / ekasmādraktakamalaṃ pradadau bhikṣayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्गृहीत्वापरं गेहं प्राप्तं मां वीक्ष्य चाब्रवीत् । तत्रत्या गेहिनी हा धिग्योगिन्या स्वीकृतो भवान्
tadgṛhītvāparaṃ gehaṃ prāptaṃ māṃ vīkṣya cābravīt / tatratyā gehinī hā dhigyoginyā svīkṛto bhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्य दत्तो नृहस्तस् ते रक्ताब्जव्याजतो ऽनया । तच् छ्रुत्वा यावदीक्षे ऽहं तावत् पाणिः स नाम्बुजम्
paśya datto nṛhastas te raktābjavyājato 'nayā / tac chrutvā yāvadīkṣe 'haṃ tāvat pāṇiḥ sa nāmbujam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्त्यक्त्वाथ पतित्वास्याः पादयोर् अहम् अब्रवम् । मातः कुरुष्वोपायं मे यथा जीवाम्य् अहं तथा
tattyaktvātha patitvāsyāḥ pādayor aham abravam / mātaḥ kuruṣvopāyaṃ me yathā jīvāmy ahaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा मामवादीत्सा गच्छेतो योजनत्रये । देवरक्षित इत्यस्ति ग्रामे करभके द्विजः
tac chrutvā māmavādītsā gaccheto yojanatraye / devarakṣita ityasti grāme karabhake dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यास्ति कपिला गेहे साक्षात्सुरभिर् उत्तमा । साद्य त्वां शरणं प्राप्तं रक्षिष्यति निशामिमाम्
tasyāsti kapilā gehe sākṣātsurabhir uttamā / sādya tvāṃ śaraṇaṃ prāptaṃ rakṣiṣyati niśāmimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तयोक्तः सभयो धावन्न् अस्मि दिनक्षये । प्राप्तवान् करभग्रामे गृहं तस्य द्विजन्मनः
evaṃ tayoktaḥ sabhayo dhāvann asmi dinakṣaye / prāptavān karabhagrāme gṛhaṃ tasya dvijanmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य तत्र दृष्ट्वाहं कपिलां तां प्रणम्य च । भीतस्त्वां शरणं देवि प्राप्तो ऽस्मीति व्यजिज्ञपम्
praviśya tatra dṛṣṭvāhaṃ kapilāṃ tāṃ praṇamya ca / bhītastvāṃ śaraṇaṃ devi prāpto 'smīti vyajijñapam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत् सा तर्जयन्ती मामन्याभिः सह योगिनी । तत्रागान्नभसा नक्तं मन्मांसरुधिरार्थिनी
tāvat sā tarjayantī māmanyābhiḥ saha yoginī / tatrāgānnabhasā naktaṃ manmāṃsarudhirārthinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दृष्ट्वा कपिला साथ खुरमध्ये निवेश्य माम् । अरक्षद्योधयन्ती ता योगिनीरखिलां निशाम्
taddṛṣṭvā kapilā sātha khuramadhye niveśya mām / arakṣadyodhayantī tā yoginīrakhilāṃ niśām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातस्तासु गतास्वेषा कपिला व्यक्तया गिरा । मामवोचन्न पुत्राहं त्वां शक्ष्याम्यद्य रक्षितुम्
prātastāsu gatāsveṣā kapilā vyaktayā girā / māmavocanna putrāhaṃ tvāṃ śakṣyāmyadya rakṣitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्गच्छ पञ्चयोजन्यामितो ऽरण्ये शिवालये । अस्ति भूतिशिवो नाम ज्ञानी पाशुपतोत्तमः
tadgaccha pañcayojanyāmito 'raṇye śivālaye / asti bhūtiśivo nāma jñānī pāśupatottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स रक्षिष्यति रात्रिं त्वामद्यैकां शरणागतम् । तच् छ्रुत्वा तां प्रणम्यैव ततो ऽहं प्रस्थितो ऽभवम्
sa rakṣiṣyati rātriṃ tvāmadyaikāṃ śaraṇāgatam / tac chrutvā tāṃ praṇamyaiva tato 'haṃ prasthito 'bhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुतं भूतिशिवं तं च प्राप्याहं शरणं श्रितः । नक्तं च तत्र योगिन्यस् तास् तथैवागमन् पुनः
drutaṃ bhūtiśivaṃ taṃ ca prāpyāhaṃ śaraṇaṃ śritaḥ / naktaṃ ca tatra yoginyas tās tathaivāgaman punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रवेश्य माम् अन्तर्गृहं भूतिशिवः स ताः । त्रिशूलहस्तो द्वारस्थो योगिनीर् निरभर्त्सयत्
tataḥ praveśya mām antargṛhaṃ bhūtiśivaḥ sa tāḥ / triśūlahasto dvārastho yoginīr nirabhartsayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जित्वैता भोजयित्वा मां प्रातर्भूतिशिवो ऽभ्यधात् । ब्रह्मन्न शक्ष्याम्यधुना रक्षितुं त्वामहं पुनः
jitvaitā bhojayitvā māṃ prātarbhūtiśivo 'bhyadhāt / brahmanna śakṣyāmyadhunā rakṣituṃ tvāmahaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदस्ति संध्यवासाख्ये योजनेषु दशस्वितः । ग्रामे वसुमतिर् नाम विप्रस्तस्यातिकं व्रज
tadasti saṃdhyavāsākhye yojaneṣu daśasvitaḥ / grāme vasumatir nāma viprastasyātikaṃ vraja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तृतीयाम् अद्य त्वं रात्रिम् उत्तीर्य मोक्ष्यसे । इत्य् उक्तस् तेन नत्वा तं ततः प्रस्थितवान् अहम्
tatas tṛtīyām adya tvaṃ rātrim uttīrya mokṣyase / ity uktas tena natvā taṃ tataḥ prasthitavān aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छतश् चाध्वनो दैर्घ्याद् गतो ऽस्तं मे ऽन्तरा रविः । योगिन्यस् ताश् च मां नक्तम् अगृह्णन्नेत्य पृष्ठतः
gacchataś cādhvano dairghyād gato 'staṃ me 'ntarā raviḥ / yoginyas tāś ca māṃ naktam agṛhṇannetya pṛṣṭhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मां गृहीत्वा च यावत्ता हृष्टा यान्ति विहायसा । तावत्तासां पुरो ऽपूर्वा योगिन्यो ऽन्याः परापतन्
māṃ gṛhītvā ca yāvattā hṛṣṭā yānti vihāyasā / tāvattāsāṃ puro 'pūrvā yoginyo 'nyāḥ parāpatan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभिः सहोदभूदासामकस्माद्युद्धमुद्धतम् । तेन तासामहं हस्ताद्भ्रष्टो देशे ऽतिनिर्जने
tābhiḥ sahodabhūdāsāmakasmādyuddhamuddhatam / tena tāsāmahaṃ hastādbhraṣṭo deśe 'tinirjane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकमेवाथ तत्राहमपश्यं मन्दिरं महत् । प्रविशेति ब्रुवदिव द्वारेणापावृतेन माम्
ekamevātha tatrāhamapaśyaṃ mandiraṃ mahat / praviśeti bruvadiva dvāreṇāpāvṛtena mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलाय्याभ्यन्तरे तत्र प्रविश्याहं भयाकुलः । अद्राक्षमद्भुताकारां नारीं नारीशतान्विताम्
palāyyābhyantare tatra praviśyāhaṃ bhayākulaḥ / adrākṣamadbhutākārāṃ nārīṃ nārīśatānvitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकाशमानां प्रभया प्रदोषज्वलितामिव । रक्षामहौषधिं सृष्टां धात्रा मदनुकम्पया
prakāśamānāṃ prabhayā pradoṣajvalitāmiva / rakṣāmahauṣadhiṃ sṛṣṭāṃ dhātrā madanukampayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणान्मया समाश्वस्य पृष्टा सा माम् अभाषत । यक्षिण्यहं सुमित्त्राख्या शापादेवमिह स्थिता
kṣaṇānmayā samāśvasya pṛṣṭā sā mām abhāṣata / yakṣiṇyahaṃ sumittrākhyā śāpādevamiha sthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुषेण च मे सङ्गः प्रदिष्टः शापशान्तये । तन्मामशङ्कितप्राप्तो भजस्व भव निर्भयः
mānuṣeṇa ca me saṅgaḥ pradiṣṭaḥ śāpaśāntaye / tanmāmaśaṅkitaprāpto bhajasva bhava nirbhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा क्षिप्रमाविश्य दासीः स्नानविलेपनैः । वस्त्रैर् आहारपानैश् च हृष्टं सा माम् उपाचरत्
ity uktvā kṣipramāviśya dāsīḥ snānavilepanaiḥ / vastrair āhārapānaiś ca hṛṣṭaṃ sā mām upācarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व डाकिनीभिर् भीतिः सा क्व सुखं तच् च तत्क्षणम् । अचिन्त्यो बत दैवेनाप्यापातः सुखदुःखयोः
kva ḍākinībhir bhītiḥ sā kva sukhaṃ tac ca tatkṣaṇam / acintyo bata daivenāpyāpātaḥ sukhaduḥkhayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तया समं तत्र यक्षिण्या तान्य् अहान्य् अहम् । सुखमासम् अथ स्वैरम् एकदा साब्रवीच् च माम्
tatas tayā samaṃ tatra yakṣiṇyā tāny ahāny aham / sukhamāsam atha svairam ekadā sābravīc ca mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीणः शापः स मे ब्रह्मंस्तदितो ऽद्य व्रजाम्य् अहम् । मत्प्रसादाच दिव्यं ते विज्ञानं संभविष्यति
kṣīṇaḥ śāpaḥ sa me brahmaṃstadito 'dya vrajāmy aham / matprasādāca divyaṃ te vijñānaṃ saṃbhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपस्वी सिद्धभोगश् च निर्भयश् च भविष्यसि । इहस्थो मद्गृहस्यास्य मा द्राक्षीर्मध्यमं पुरम्
tapasvī siddhabhogaś ca nirbhayaś ca bhaviṣyasi / ihastho madgṛhasyāsya mā drākṣīrmadhyamaṃ puram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वा तिरो ऽभूत्सा ततो ऽहं कौतुकेन तत् । मध्यमं पुरमारूढस्तत्रापश्यं तुरंगमम्
evam uktvā tiro 'bhūtsā tato 'haṃ kautukena tat / madhyamaṃ puramārūḍhastatrāpaśyaṃ turaṃgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनाहं निकटप्राप्तः क्षिप्तो ऽश्वेन खुराहतः । क्षणाद् अद्राक्षम् आत्मानं स्थितम् अस्मिञ् शिवालये
tenāhaṃ nikaṭaprāptaḥ kṣipto 'śvena khurāhataḥ / kṣaṇād adrākṣam ātmānaṃ sthitam asmiñ śivālaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभृति चात्राहं स्थितः सिद्धो ऽस्मि च क्रमात् । तदित्थं मानुषस्यापि त्रिकालज्ञानमस्ति मे
tataḥ prabhṛti cātrāhaṃ sthitaḥ siddho 'smi ca kramāt / taditthaṃ mānuṣasyāpi trikālajñānamasti me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं च क्लेशबहुलाः सर्वस्यापीह सिद्धयः । तद् इहास्स्व तवाभीष्टसिद्धिं शंभुर् विधास्यति
evaṃ ca kleśabahulāḥ sarvasyāpīha siddhayaḥ / tad ihāssva tavābhīṣṭasiddhiṃ śaṃbhur vidhāsyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तो ज्ञानिना तेन तत्रेयन्ति दिनान्य् अहम् । त्वत्पादप्राप्तिजातास्थः स्थितो ऽभूवं तदाश्रमे
ity ukto jñāninā tena tatreyanti dināny aham / tvatpādaprāptijātāsthaḥ sthito 'bhūvaṃ tadāśrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्नादिष्टभवत्सिद्धिः शर्वेणाद्य किल प्रभो । कयाप्य् अहमिहानीतो गृहीत्वा दिव्यया स्त्रिया
svapnādiṣṭabhavatsiddhiḥ śarveṇādya kila prabho / kayāpy ahamihānīto gṛhītvā divyayā striyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येष मम वृत्तान्त इत्य् उक्त्वा गोमुखे स्थिते । नरवाहनदत्ताग्रे मरुभूतिरथाब्रवीत्
ityeṣa mama vṛttānta ity uktvā gomukhe sthite / naravāhanadattāgre marubhūtirathābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्तं मानसवेगेन मां तदा कापि देवता । पाण्योर्विधाय विन्यस्य दूरे ऽटव्यां तिरो ऽभवत्
kṣiptaṃ mānasavegena māṃ tadā kāpi devatā / pāṇyorvidhāya vinyasya dūre 'ṭavyāṃ tiro 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽहं तत्र दुःखार्तो मरणोपायचिन्तया । भ्राम्यन्नदीपरिक्षिप्तं दृष्टवानेकमाश्रमम्
tato 'haṃ tatra duḥkhārto maraṇopāyacintayā / bhrāmyannadīparikṣiptaṃ dṛṣṭavānekamāśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र प्रविश्य चापश्यम् उपविष्टं शिलातले । जटाभिस्तापसं तं च प्रणम्याहम् उपागमम्
tatra praviśya cāpaśyam upaviṣṭaṃ śilātale / jaṭābhistāpasaṃ taṃ ca praṇamyāham upāgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्त्वं कथमनुप्राप्तो ऽस्येतां भूमिममानुषीम् । इति पृष्टश् च तेनाहं तस्मै सर्वमवर्णयम्
kastvaṃ kathamanuprāpto 'syetāṃ bhūmimamānuṣīm / iti pṛṣṭaś ca tenāhaṃ tasmai sarvamavarṇayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स बुद्ध्वावोचन् मां मात्मानं सांप्रतं वधीः । ज्ञास्यसीह प्रभोर् वार्तां ततः कर्तासि यत्क्षमम्
tataḥ sa buddhvāvocan māṃ mātmānaṃ sāṃprataṃ vadhīḥ / jñāsyasīha prabhor vārtāṃ tataḥ kartāsi yatkṣamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तद्वचनाद्युष्मद्वार्ताजिज्ञासया स्थिते । मयि तत्र स्त्रियो दिव्या नदीं तां स्नातुमागमन्
iti tadvacanādyuṣmadvārtājijñāsayā sthite / mayi tatra striyo divyā nadīṃ tāṃ snātumāgaman
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽथ मां तापसो ऽवादीद्गच्छास्या वस्त्रमानय । आसु स्नान्त्यास्त्वमेकस्या वार्तां ज्ञास्यस्यतः प्रभोः
so 'tha māṃ tāpaso 'vādīdgacchāsyā vastramānaya / āsu snāntyāstvamekasyā vārtāṃ jñāsyasyataḥ prabhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वाहं तथाकार्षं मामन्वागाच् च सा वधूः । हृतवस्त्रार्द्रवसना सहस्तस्वस्तिकस्तनी
tac chrutvāhaṃ tathākārṣaṃ māmanvāgāc ca sā vadhūḥ / hṛtavastrārdravasanā sahastasvastikastanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तस्य वर्तामाख्याय वाससी । गृहाणेत्युदिता तेन तापसेनाथ साब्रवीत्
naravāhanadattasya vartāmākhyāya vāsasī / gṛhāṇetyuditā tena tāpasenātha sābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तो ऽद्य हरमाराधयन्स्थितः । कैलासे दिवसैर् विद्याधरसम्राड् भविष्यति
naravāhanadatto 'dya haramārādhayansthitaḥ / kailāse divasair vidyādharasamrāḍ bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवती तस्य संपेदे तापसस्य सा । भार्या शापवशाद्दिव्या तत्कथासंस्तवाद्वधूः
evam uktavatī tasya saṃpede tāpasasya sā / bhāryā śāpavaśāddivyā tatkathāsaṃstavādvadhūḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तया समं तस्थौ विद्याधर्या स तापसः । तद्गिरा चाहमत्रासं जातास्थस्त्वत्समागमे
tatas tayā samaṃ tasthau vidyādharyā sa tāpasaḥ / tadgirā cāhamatrāsaṃ jātāsthastvatsamāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनैः सगर्भा च सती गर्भं द्युस्त्री प्रसूय तम् । सावोचत्तापसं शान्तः शापस्त्वत्सङ्गतो मम
dinaiḥ sagarbhā ca satī garbhaṃ dyustrī prasūya tam / sāvocattāpasaṃ śāntaḥ śāpastvatsaṅgato mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयो मत्सङ्गवाञ्छा ते यदि तत्तण्डुलैः सह । पक्त्वा भुक्त्वान्वगादेतां खमुत्पत्य स तापसः
bhūyo matsaṅgavāñchā te yadi tattaṇḍulaiḥ saha / paktvā bhuktvānvagādetāṃ khamutpatya sa tāpasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वास्याम् प्रयातायाम् एतद्गर्भं सतण्डुलम् । पक्त्वा भुक्त्वान्वगाद् एतं भुङ्क्ष्व प्राप्स्यसि माम् ततः
ity uktvāsyām prayātāyām etadgarbhaṃ sataṇḍulam / paktvā bhuktvānvagād etaṃ bhuṅkṣva prāpsyasi mām tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं तदुक्तो ऽप्यादौ तन्नाश्नां सिद्धिमवेक्ष्य तु । भक्तसिक्थद्वयं प्राप्य पाकभाण्डादभक्षयम्
ahaṃ tadukto 'pyādau tannāśnāṃ siddhimavekṣya tu / bhaktasikthadvayaṃ prāpya pākabhāṇḍādabhakṣayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन यत्राहम् अष्ठीवम् अभूत् तत् तत्र काञ्चनम् । अथादैन्यः परिभ्राम्यन् प्रापम् एकम् अहं पुरम्
tena yatrāham aṣṭhīvam abhūt tat tatra kāñcanam / athādainyaḥ paribhrāmyan prāpam ekam ahaṃ puram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वेश्यागृहे हेम्ना तेनोदारव्ययस्य मे । वसतो वमनं प्रादाज्जिज्ञासुः कुट्टनी छलात्
tatra veśyāgṛhe hemnā tenodāravyayasya me / vasato vamanaṃ prādājjijñāsuḥ kuṭṭanī chalāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन मे वमतो भास्वत्पद्मरागनिभे उभे । प्राग्भुक्तभक्तसिक्थे ते मुखेन निरगच्छताम्
tena me vamato bhāsvatpadmarāganibhe ubhe / prāgbhuktabhaktasikthe te mukhena niragacchatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्गते एव कुट्टन्या गृहीते भक्षिते च ते । नष्टाथ हेमसिद्धिः सा कुट्टन्यापहृता तया
nirgate eva kuṭṭanyā gṛhīte bhakṣite ca te / naṣṭātha hemasiddhiḥ sā kuṭṭanyāpahṛtā tayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सचन्द्रार्धः शिवो ऽद्यास्पि हरिर्यच्चः सकौस्तुभः । तत्तयोर् वेद्मि कुट्टन्या गोचरापतने फलम्
sacandrārdhaḥ śivo 'dyāspi hariryaccaḥ sakaustubhaḥ / tattayor vedmi kuṭṭanyā gocarāpatane phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चेदृगेष संसारो बह्वाश्चर्यो बहुच्छलः । परिच्छेत्तुं कदा केन समुद्र इव पार्यते
kiṃ cedṛgeṣa saṃsāro bahvāścaryo bahucchalaḥ / paricchettuṃ kadā kena samudra iva pāryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यहं विमृशन् खिन्नस् त्वत्प्राप्त्यै चण्डिकागृहम् । अगच्छं तपसा देवीं ताम् आराधयितुं ततः
ityahaṃ vimṛśan khinnas tvatprāptyai caṇḍikāgṛham / agacchaṃ tapasā devīṃ tām ārādhayituṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिरात्रोपोषितं सा मां देवी स्वप्ने समादिशत् । सिद्धकामः स ते स्वामी संपन्नो गच्छ पश्य तम्
trirātropoṣitaṃ sā māṃ devī svapne samādiśat / siddhakāmaḥ sa te svāmī saṃpanno gaccha paśya tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा प्रबुद्धो ऽस्मि प्रातर्देव्या कयाप्य् अहम् । त्वत्पादमूलमानीत इत्येषा देव मे कथा
etac chrutvā prabuddho 'smi prātardevyā kayāpy aham / tvatpādamūlamānīta ityeṣā deva me kathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं कुट्टन्या मरुभूतिं विडम्बितम् । नरवाहनदत्तो ऽसौ जहास सह पार्श्वगैः
ity uktavantaṃ kuṭṭanyā marubhūtiṃ viḍambitam / naravāhanadatto 'sau jahāsa saha pārśvagaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो हरिशिखो ऽवादीत्प्रास्तं मां रिपुणा तदा । उज्जयिन्यां न्यधात्कापि रक्षित्वा देव देवता
tato hariśikho 'vādītprāstaṃ māṃ ripuṇā tadā / ujjayinyāṃ nyadhātkāpi rakṣitvā deva devatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राहं दुःखितो देहं त्यक्तुमिच्छन्निशागमे । गत्वा श्मशानं तत्रत्यैः काष्ठैर् अरचयं चिताम्
tatrāhaṃ duḥkhito dehaṃ tyaktumicchanniśāgame / gatvā śmaśānaṃ tatratyaiḥ kāṣṭhair aracayaṃ citām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां प्रज्वाल्य च तत्राग्निं पूजयन्तम् उपेत्य माम् । तालजङ्घ इति ख्यातो भूताधिपतिरभ्यधात्
tāṃ prajvālya ca tatrāgniṃ pūjayantam upetya mām / tālajaṅgha iti khyāto bhūtādhipatirabhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमर्थं प्रविशस्यग्निं स्थितो जीवन्स ते प्रभुः । पूर्णस्वसिद्धिकामेन तेन त्वं संगमिष्यसि
kimarthaṃ praviśasyagniṃ sthito jīvansa te prabhuḥ / pūrṇasvasiddhikāmena tena tvaṃ saṃgamiṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मां मरणात्प्रीत्या स क्रूरो ऽपि न्यवारयत् । ग्रावाणो ऽप्यार्द्रतां सम्यग्भजन्त्यभिमुखे विधौ
iti māṃ maraṇātprītyā sa krūro 'pi nyavārayat / grāvāṇo 'pyārdratāṃ samyagbhajantyabhimukhe vidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा ततो ऽहं देवाग्रे तपस्यंश् च ततः स्थितः । तवानीतः कयाप्यद्य पार्श्वं देवतया प्रभो
gatvā tato 'haṃ devāgre tapasyaṃś ca tataḥ sthitaḥ / tavānītaḥ kayāpyadya pārśvaṃ devatayā prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं हरिशिखेनोक्ते तथैवान्यैर् अपि क्रमात् । नरवाहनदत्तो ऽसौ राजामितगतेर्गिरा
evaṃ hariśikhenokte tathaivānyair api kramāt / naravāhanadatto 'sau rājāmitagatergirā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामर्हन्तीं धनवतीं प्रेर्य विद्याधरार्चिताम् । तेभ्यः स्वसचिवेभ्यो ऽपि विद्याः सर्वा अदापयस्त्
tāmarhantīṃ dhanavatīṃ prerya vidyādharārcitām / tebhyaḥ svasacivebhyo 'pi vidyāḥ sarvā adāpayast
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विद्याधरीभूतेष्वेषु तत्सचिवेष्व् अपि । शत्रूञ्जयाधुनेत्य् उक्तो धनवत्या शुभे ऽहनि
tato vidyādharībhūteṣveṣu tatsaciveṣv api / śatrūñjayādhunety ukto dhanavatyā śubhe 'hani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चक्रवर्ती सैन्यानां प्रयाणारम्भमादिशत् । वीरो गोविन्दकूटाख्यं गौरिमुण्डपुरं प्रति
sa cakravartī sainyānāṃ prayāṇārambhamādiśat / vīro govindakūṭākhyaṃ gaurimuṇḍapuraṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोच्चचाल च्छन्नार्कं विद्याधरबलं दिवि । वैर् इशीतकराकालराहूदयकृतभ्रमम्
athoccacāla cchannārkaṃ vidyādharabalaṃ divi / vair iśītakarākālarāhūdayakṛtabhramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तो ऽपि स्वयमारुह्य कर्णिकाम् । तस्य पद्मविमानस्य भार्याः स्वाः केसरेषु च
naravāhanadatto 'pi svayamāruhya karṇikām / tasya padmavimānasya bhāryāḥ svāḥ kesareṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरोप्य पत्त्रेषु सखींश्चण्डसिंहादिकेषु च । पुरःसरेषु नभसा प्रतस्थे विजयाय सः
āropya pattreṣu sakhīṃścaṇḍasiṃhādikeṣu ca / puraḥsareṣu nabhasā pratasthe vijayāya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छंश्चार्धपथप्राप्ते तस्थौ धनवतीगृहे । तदर्चितः संस् तदहर्मातङ्गपुरसंज्ञके
gacchaṃścārdhapathaprāpte tasthau dhanavatīgṛhe / tadarcitaḥ saṃs tadaharmātaṅgapurasaṃjñake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रस्थश्चाहवाह्वाने दूतमेकं व्यसर्जयत् । विद्याधरेशयोर् गौरिमुण्डमानसवेगयोः
tatrasthaścāhavāhvāne dūtamekaṃ vyasarjayat / vidyādhareśayor gaurimuṇḍamānasavegayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येद्युस् तत्र मातङ्गपुरे पत्नीर्निधाय सः । गोविन्दकूटं तं प्रायाद्राजभिर् द्युचरैः सह
anyedyus tatra mātaṅgapure patnīrnidhāya saḥ / govindakūṭaṃ taṃ prāyādrājabhir dyucaraiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र युद्धाय तौ गौरिमुण्डमानसवेगकौ । निर्गतौ प्रत्यगृह्णंस्ते चण्डसिंहादयो ऽग्रतः
tatra yuddhāya tau gaurimuṇḍamānasavegakau / nirgatau pratyagṛhṇaṃste caṇḍasiṃhādayo 'grataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवृत्तसमरादिष्टपतत्सुभटपादपः । सो ऽभूद्गोविन्दकूटाद्रिः स्रवद्रुधिरनिर्झरः
pravṛttasamarādiṣṭapatatsubhaṭapādapaḥ / so 'bhūdgovindakūṭādriḥ sravadrudhiranirjharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तलिप्तलसत्खड्गजताजिह्वो व्यजृम्भत । सङ्ग्रामकालः शूराणां जिघत्सुर्जीवितानि सः
raktaliptalasatkhaḍgajatājihvo vyajṛmbhata / saṅgrāmakālaḥ śūrāṇāṃ jighatsurjīvitāni saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसासृङ्मत्तवेतालतालवाद्यविशङ्कटः । अभून्नृत्यत्कबन्धो ऽसौ भूतप्रीत्यै रणोत्सवः
māṃsāsṛṅmattavetālatālavādyaviśaṅkaṭaḥ / abhūnnṛtyatkabandho 'sau bhūtaprītyai raṇotsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मानसवेगं तं रणे ऽस्मिन् संमुखागतम् । नरवाहनदत्तः स स्वयमभ्यपतत्क्रुधा
atha mānasavegaṃ taṃ raṇe 'smin saṃmukhāgatam / naravāhanadattaḥ sa svayamabhyapatatkrudhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिपत्य च केशेषु गृहीत्वा तस्य तत्क्षणम् । चक्रवर्ती स चिच्छेद शिरः खड्गेन पाप्मनः
abhipatya ca keśeṣu gṛhītvā tasya tatkṣaṇam / cakravartī sa ciccheda śiraḥ khaḍgena pāpmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दृष्ट्वा कुपितं तत्र गौरिमुण्डं प्रधावितम् । केशेष्वाकृष्य तद्दृष्टिनष्टविद्याबलं भुवि
taddṛṣṭvā kupitaṃ tatra gaurimuṇḍaṃ pradhāvitam / keśeṣvākṛṣya taddṛṣṭinaṣṭavidyābalaṃ bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्त्वा गृहीत्वाङ्घ्रियुगे भ्रामयित्वा नभस्तले । नरवाहनदत्तो ऽसौ तं शिलायामचूर्णयत्
kṣiptvā gṛhītvāṅghriyuge bhrāmayitvā nabhastale / naravāhanadatto 'sau taṃ śilāyāmacūrṇayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तेन तयोर् गौरिमुण्डमानसवेगयोः । हतयोस्तद्बलं शेषमगाद्भीतं पलाय्य तत्
evaṃ tena tayor gaurimuṇḍamānasavegayoḥ / hatayostadbalaṃ śeṣamagādbhītaṃ palāyya tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पपात पुष्पवृष्टिश् च तस्याङ्गे चक्रवर्तिनः । गगनस्थाः सुराः सर्वे साधु साध्विति चाब्रुवन्
papāta puṣpavṛṣṭiś ca tasyāṅge cakravartinaḥ / gaganasthāḥ surāḥ sarve sādhu sādhviti cābruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथात्र गौरिमुण्डस्य राजधानीं विवेश सः । नरवाहनदत्तस् तैः स्वैः सर्वै राजभिः सह
athātra gaurimuṇḍasya rājadhānīṃ viveśa saḥ / naravāhanadattas taiḥ svaiḥ sarvai rājabhiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदैव गौरिमुण्डादिसंबद्धास् तस्य शासनम् । एत्य विद्याधराधीशाः प्रणताः प्रतिपेदिरे
tadaiva gaurimuṇḍādisaṃbaddhās tasya śāsanam / etya vidyādharādhīśāḥ praṇatāḥ pratipedire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽत्र निहतारातिराज्यप्राप्त्युत्सवान्तरे । उपेत्य तं धनवती सा सम्राजं व्यजिज्ञपत्
tato 'tra nihatārātirājyaprāptyutsavāntare / upetya taṃ dhanavatī sā samrājaṃ vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवास्ति गौरिमुण्डस्य सुता त्रैलोक्यसुन्दरी । तामिहात्मनिकानाम्नीम् उपयच्छस्व कन्यकाम्
devāsti gaurimuṇḍasya sutā trailokyasundarī / tāmihātmanikānāmnīm upayacchasva kanyakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः स तया राजा तामानाय्यैव तत्क्षणम् । उपयेमे तया साकमासीच् च तदहः सुखम्
ity uktaḥ sa tayā rājā tāmānāyyaiva tatkṣaṇam / upayeme tayā sākamāsīc ca tadahaḥ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातर् मानसवेगस्य पुरान् मदनमञ्चुकाम् । आनाययद् वेगवतीप्रभावत्यौ विसृज्य सः
prātar mānasavegasya purān madanamañcukām / ānāyayad vegavatīprabhāvatyau visṛjya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनीता हर्षबाष्पार्द्रविकस्वरमुखी पतिम् । उदयस्थं हतारातितमसं प्रविलोक्य तम्
ānītā harṣabāṣpārdravikasvaramukhī patim / udayasthaṃ hatārātitamasaṃ pravilokya tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.