Library·Somadeva: Kathasaritsagara·16·16.2
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे सुरतमञ्जरीलम्बके प्रथमस् तरङ्गः । द्वितीयस् तरङ्गः । अथासितगिरौ तस्मिन्नास्थानस्थं व्यजिज्ञपत् । नरवाहनदत्तं तं स्वसेनापतिरेकदा
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare suratamañjarīlambake prathamas taraṅgaḥ / dvitīyas taraṅgaḥ / athāsitagirau tasminnāsthānasthaṃ vyajijñapat / naravāhanadattaṃ taṃ svasenāpatirekadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्याहं देव हर्म्यस्थो रक्षन्सैन्यानि दृष्टवान् । दिव्येन पुंसा नभसि ह्रियमाणां निशि स्त्रियम्
adyāhaṃ deva harmyastho rakṣansainyāni dṛṣṭavān / divyena puṃsā nabhasi hriyamāṇāṃ niśi striyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रन्दन्तीं हार्यपुत्रेति कान्तिसर्वस्वहारिणीम् । लब्ध्वैवानायितां बुद्ध्वां तत्कालबलिनेन्दुना
krandantīṃ hāryaputreti kāntisarvasvahāriṇīm / labdhvaivānāyitāṃ buddhvāṃ tatkālabalinendunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आः पाप परदारांस्त्वमपहृत्य क्व यास्यसि । नरवाहनदत्तस्य राज्ये देवस्य रक्षितुः
āḥ pāpa paradārāṃstvamapahṛtya kva yāsyasi / naravāhanadattasya rājye devasya rakṣituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योजनानां सहस्रेषु षष्टौ वैद्याधरे पदे । तिर्यञ्चो ऽपि हि नाधर्मं कुर्वन्त्य् अन्येषु का कथा
yojanānāṃ sahasreṣu ṣaṣṭau vaidyādhare pade / tiryañco 'pi hi nādharmaṃ kurvanty anyeṣu kā kathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वैव प्रधाव्याशु सानुगेन मया स्वयम् । संयम्य स पुमान्व्योम्नः सनारीको ऽवतारितः
ity uktvaiva pradhāvyāśu sānugena mayā svayam / saṃyamya sa pumānvyomnaḥ sanārīko 'vatāritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवतार्य च पश्यामो यावत् स्यालः स ते प्रभो । भ्राता युष्मन्महादेव्या इत्यकाख्यो नभश्चरः
avatārya ca paśyāmo yāvat syālaḥ sa te prabho / bhrātā yuṣmanmahādevyā ityakākhyo nabhaścaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव्यां कलिङ्गसेनायां जातो मदनवेगतः । केयं किमेतां हरसीत्य् उक्तो ऽस्माभिश् च सो ऽभ्यधात्
devyāṃ kaliṅgasenāyāṃ jāto madanavegataḥ / keyaṃ kimetāṃ harasīty ukto 'smābhiś ca so 'bhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं मतङ्गदेवस्य विद्याधरपतेः सुता । उत्पन्नाशोकमञ्जर्यां नाम्ना सुरतमञ्जरी
iyaṃ mataṅgadevasya vidyādharapateḥ sutā / utpannāśokamañjaryāṃ nāmnā suratamañjarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैषा प्रागेव वाचा मे मात्रा दत्ता सती किल । अन्यस्मै मानुषायात्र स्वपित्रा प्रतिपादिता
saiṣā prāgeva vācā me mātrā dattā satī kila / anyasmai mānuṣāyātra svapitrā pratipāditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो ऽद्यासौ निजा भार्या यदि प्राप्य हृता मया । तन्मे को दोष इत्य् उक्त्वा सो ऽत्र व्यरमदित्यकः
ato 'dyāsau nijā bhāryā yadi prāpya hṛtā mayā / tanme ko doṣa ity uktvā so 'tra vyaramadityakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केनार्ये परिणीता त्वं कथं प्राप्तासि चामुना । इति साथ मया पृष्टावोचत्सुरतमञ्जरी
kenārye pariṇītā tvaṃ kathaṃ prāptāsi cāmunā / iti sātha mayā pṛṣṭāvocatsuratamañjarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्य् उज्जयिन्यां नृपतिः श्रीमान् पालकसंज्ञकः । कुमारस् तस्य पुत्रो ऽस्ति सुनामावन्तिवर्धनः
asty ujjayinyāṃ nṛpatiḥ śrīmān pālakasaṃjñakaḥ / kumāras tasya putro 'sti sunāmāvantivardhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनेह परिणीताहं सुप्ता हर्म्यतले ऽद्य च । आर्यपुत्रस्य सुप्तस्य हृतास्म्येतेन पाप्मना
teneha pariṇītāhaṃ suptā harmyatale 'dya ca / āryaputrasya suptasya hṛtāsmyetena pāpmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवती सा च संयतस्थः स चेत्यकः । मयेह स्थापितौ तौ द्वौ प्रमाणमधुना प्रभुः
evam uktavatī sā ca saṃyatasthaḥ sa cetyakaḥ / mayeha sthāpitau tau dvau pramāṇamadhunā prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं हरिशिखात्सेनापतेः श्रुत्वा ससंशयम् । गत्वा गोपालकायैतच्चक्रवर्ती शशंस सः
evaṃ hariśikhātsenāpateḥ śrutvā sasaṃśayam / gatvā gopālakāyaitaccakravartī śaśaṃsa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोपालको ऽपि सो ऽवादीद्वत्सैतद्विदितं न मे । सांप्रतं परिणीतैषा जाने पालकसूनुना
gopālako 'pi so 'vādīdvatsaitadviditaṃ na me / sāṃprataṃ pariṇītaiṣā jāne pālakasūnunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनीयतां कुमारस्तदुज्जयिन्याः स मन्त्रिणा । समं भरतरोहेण ज्ञास्यामो निश्चयं ततः
ānīyatāṃ kumārastadujjayinyāḥ sa mantriṇā / samaṃ bharataroheṇa jñāsyāmo niścayaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुवा मातुलवचश्चक्रवर्ती विसृज्य सः । विद्याधरं धूमशिखं मातुलस्य कनीयसः
tacchruvā mātulavacaścakravartī visṛjya saḥ / vidyādharaṃ dhūmaśikhaṃ mātulasya kanīyasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पालकस्यान्तिकं राज्ञस्तावानायितवानुभौ । उज्जयिन्याः कुमारं तं तत्सुतं तं च मन्त्रिणम्
pālakasyāntikaṃ rājñastāvānāyitavānubhau / ujjayinyāḥ kumāraṃ taṃ tatsutaṃ taṃ ca mantriṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्तौ कृतप्रणामौ च स तौ गोपालकान्वितः । स्नेहादराभ्यां संमान्य प्रकृतं पृच्छति स्म तम्
prāptau kṛtapraṇāmau ca sa tau gopālakānvitaḥ / snehādarābhyāṃ saṃmānya prakṛtaṃ pṛcchati sma tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्थिते निशाहीनचन्द्राभे ऽवन्तिवर्धने । तथा सुरतमञ्जर्यां पितर्यस्याश् च सेत्यके
tatra sthite niśāhīnacandrābhe 'vantivardhane / tathā suratamañjaryāṃ pitaryasyāś ca setyake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्सु वायुपथाद्येषु मुनु तिष्ठति कश्यपे । सो ऽन्येषु च जगादैवं मन्त्री भरतरोहकः
satsu vāyupathādyeṣu munu tiṣṭhati kaśyape / so 'nyeṣu ca jagādaivaṃ mantrī bharatarohakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आ मूलाच्छृणु देवैतदुज्जयिन्याः किलैकदा । एवं समेत्य विज्ञप्तः सर्वैः पालकभूपतिः
ā mūlācchṛṇu devaitadujjayinyāḥ kilaikadā / evaṃ sametya vijñaptaḥ sarvaiḥ pālakabhūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्याम् उदकदानाख्यो भवत्य् अद्योत्सवः पुरि । हेतुश् चात्र न चेत् सम्यक् छ्रुतस् तच् छ्रूयतां प्रभो
asyām udakadānākhyo bhavaty adyotsavaḥ puri / hetuś cātra na cet samyak chrutas tac chrūyatāṃ prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वं चण्डमहासेनः पिता ते खड्गमुत्तमम् । प्राप्तुं च भार्यां तपसा देवीं चण्डीमतोषयत्
pūrvaṃ caṇḍamahāsenaḥ pitā te khaḍgamuttamam / prāptuṃ ca bhāryāṃ tapasā devīṃ caṇḍīmatoṣayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा स्वं खड्गं ददौ तस्मै भार्यार्थे चैवम् अभ्यधात् । अङ्गारकाख्यमसुरं हत्वा तस्याचिरात्सुताम्
sā svaṃ khaḍgaṃ dadau tasmai bhāryārthe caivam abhyadhāt / aṅgārakākhyamasuraṃ hatvā tasyācirātsutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्राङ्गारवतीं नाम भव्यां भार्यामवाप्स्यसि । इत्यादिष्टस्तया देव्या तस्थौ राजा स तन्मनाः
putrāṅgāravatīṃ nāma bhavyāṃ bhāryāmavāpsyasi / ityādiṣṭastayā devyā tasthau rājā sa tanmanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे चोज्जयिन्यां यो यो ऽभूनगराधिपः । स स केनापि सत्त्वेन रात्रौ रात्रावभक्ष्यत
atrāntare cojjayinyāṃ yo yo 'bhūnagarādhipaḥ / sa sa kenāpi sattvena rātrau rātrāvabhakṣyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् चण्डमहासेनस् तद् अन्वेष्टुं स्वयं निशि । स्वैरं भ्रमन् पुरि प्राप पुरुषं पारदारिकम्
tataś caṇḍamahāsenas tad anveṣṭuṃ svayaṃ niśi / svairaṃ bhraman puri prāpa puruṣaṃ pāradārikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याच्छिनत्स खड्गेन शिरो रचितमण्डनम् । छिन्नकण्ठं च तं सद्यः को ऽप्येत्यादत्त राक्षसः
tasyācchinatsa khaḍgena śiro racitamaṇḍanam / chinnakaṇṭhaṃ ca taṃ sadyaḥ ko 'pyetyādatta rākṣasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽयं पुराधिपानत्ति नूनमत्रेत्युदीर्य सः । आदाय केशेष्व् आरेभे हन्तुं तं राक्षसं नृपः
so 'yaṃ purādhipānatti nūnamatretyudīrya saḥ / ādāya keśeṣv ārebhe hantuṃ taṃ rākṣasaṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत् स राक्षसो ऽवादीन्मा राजन्मां वधीर्मृषा । अन्य एव स को ऽपीह यः खादति पुराधिपान्
tāvat sa rākṣaso 'vādīnmā rājanmāṃ vadhīrmṛṣā / anya eva sa ko 'pīha yaḥ khādati purādhipān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को ऽसौ ब्रूहीति राज्ञा तत्पृष्टं रक्षो ऽब्रवीत्पुनः । अस्तीहाङ्गारको नाम पातालनिलयो ऽसुरः
ko 'sau brūhīti rājñā tatpṛṣṭaṃ rakṣo 'bravītpunaḥ / astīhāṅgārako nāma pātālanilayo 'suraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ते पुराधिपानत्ति निशीथेषु परंतप । सर्वतो राजकन्याश् च हठेन हरति प्रभो
sa te purādhipānatti niśītheṣu paraṃtapa / sarvato rājakanyāś ca haṭhena harati prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करोत्यङ्गारवत्याश् च ताः सुतायाः परिच्छदम् । तमटव्यां भ्रमन्तं त्वं दृष्ट्वा हत्वा कृती भव
karotyaṅgāravatyāś ca tāḥ sutāyāḥ paricchadam / tamaṭavyāṃ bhramantaṃ tvaṃ dṛṣṭvā hatvā kṛtī bhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं मुक्त्वा तं राक्षसं स स्वमन्दिरम् । राजा ययाव् एकदा च जगामाखेटकं ततः
ity uktavantaṃ muktvā taṃ rākṣasaṃ sa svamandiram / rājā yayāv ekadā ca jagāmākheṭakaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापश्यन् महाकायं कोपज्वलितलोचनम् । सूकरं सदरीखण्डमञ्जनाद्रिमिवोद्यतम्
tatrāpaśyan mahākāyaṃ kopajvalitalocanam / sūkaraṃ sadarīkhaṇḍamañjanādrimivodyatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न वराहो भवेदीदृङ्मायी सो ऽङ्गारको नु किम् । इति ध्यायन् स राजा तं क्रोडं बाणैर् अताडयत्
na varāho bhavedīdṛṅmāyī so 'ṅgārako nu kim / iti dhyāyan sa rājā taṃ kroḍaṃ bāṇair atāḍayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तानगणयन्नेव बाणान्व्याधूय तद्रथम् । गत्वा वराहः सुमहद्विवेश विवरं भुवः
sa tānagaṇayanneva bāṇānvyādhūya tadratham / gatvā varāhaḥ sumahadviveśa vivaraṃ bhuvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजापि वीरस् तत्रैव तस्य पश्चात् प्रविश्य सः । दिव्यं पुरं ददर्शात्र न ददर्श च सूकरम्
rājāpi vīras tatraiva tasya paścāt praviśya saḥ / divyaṃ puraṃ dadarśātra na dadarśa ca sūkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वापीतटोपविष्टश् च तत्रापश्यत् स कन्यकाम् । कन्याशतपरीवारां रतिं रूपवतीम् इव
vāpītaṭopaviṣṭaś ca tatrāpaśyat sa kanyakām / kanyāśataparīvārāṃ ratiṃ rūpavatīm iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा कन्याभ्येत्य पृष्ट्वा च तत्रागमनकारणम् । पश्यन्ती साश्रुनयना जातप्रेमा जगाद तम्
sā kanyābhyetya pṛṣṭvā ca tatrāgamanakāraṇam / paśyantī sāśrunayanā jātapremā jagāda tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कष्टं कुत्र प्रविष्टो ऽसि वराहो यस्त्वयेक्षितः । स दैत्यो ऽङ्गारको नाम वज्रकायो महाबलः
kaṣṭaṃ kutra praviṣṭo 'si varāho yastvayekṣitaḥ / sa daityo 'ṅgārako nāma vajrakāyo mahābalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्रति त्यक्तवाराहरूपश्चान्तः स्वपित्यसौ । प्रबुध्याहारकाले तु कुर्यादत्यहितं तव
saṃprati tyaktavārāharūpaścāntaḥ svapityasau / prabudhyāhārakāle tu kuryādatyahitaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं च सुभगैतस्य नाम्नाङ्गारवती सुता । तव चानिष्टमाशङ्क्य प्राणाः कण्ठागता मम
ahaṃ ca subhagaitasya nāmnāṅgāravatī sutā / tava cāniṣṭamāśaṅkya prāṇāḥ kaṇṭhāgatā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः स तया राजा देव्या दत्तं वरं स्मरन् । कार्यसिद्धिर्ममास्तीति जातास्थः प्रत्युवाच ताम्
ity uktaḥ sa tayā rājā devyā dattaṃ varaṃ smaran / kāryasiddhirmamāstīti jātāsthaḥ pratyuvāca tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि मय्यस्ति ते स्नेहस्तदिदं कुरु मद्वचः । गत्वा रुदिहि पार्श्वे ऽस्य प्रबुद्धस्य सतः पितुः
yadi mayyasti te snehastadidaṃ kuru madvacaḥ / gatvā rudihi pārśve 'sya prabuddhasya sataḥ pituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रमत्तं यदि कश्चित् त्वां हन्यात् तन् मम का गतिः । इति वाच्यश् च मुग्धाक्षि स पृच्छन् कारणं त्वया
pramattaṃ yadi kaścit tvāṃ hanyāt tan mama kā gatiḥ / iti vācyaś ca mugdhākṣi sa pṛcchan kāraṇaṃ tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कृते ममाप्यस्ति ध्रुवं श्रेयस्तवापि च । इत्य् उक्ता तेन राज्ञा सा गत्वा मदनमोहिता
evaṃ kṛte mamāpyasti dhruvaṃ śreyastavāpi ca / ity uktā tena rājñā sā gatvā madanamohitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपविश्य प्रबुद्धस्य पार्श्वे तस्यारुदत्पितुः । पृष्टा शशंस तस्मै च हेतुं तद्वधजं भयम्
upaviśya prabuddhasya pārśve tasyārudatpituḥ / pṛṣṭā śaśaṃsa tasmai ca hetuṃ tadvadhajaṃ bhayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स दैत्यो ऽवादीत्तां वज्राङ्गं को हि हन्ति माम् । यद्धि वामकरे मे ऽस्ति मर्म रक्षति तद्धनुः
tataḥ sa daityo 'vādīttāṃ vajrāṅgaṃ ko hi hanti mām / yaddhi vāmakare me 'sti marma rakṣati taddhanuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येतत्तद्वचो राजा प्रच्छन्नः स तदाशृणोत् । सो ऽथ दैत्यः प्रववृते स्नात्वा पूजयितुं हरम्
ityetattadvaco rājā pracchannaḥ sa tadāśṛṇot / so 'tha daityaḥ pravavṛte snātvā pūjayituṃ haram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कालं प्रकटीभूय युद्धायाह्वयते स्म सः । दैत्यं गृहीतमौनं तं राजा रोपितकार्मुकः
tatkālaṃ prakaṭībhūya yuddhāyāhvayate sma saḥ / daityaṃ gṛhītamaunaṃ taṃ rājā ropitakārmukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि दैत्यः करं वाममुत्क्षिप्य व्यापृतेतरः । संज्ञां तस्याकरोद्राज्ञः प्रतीक्षस्व मनागिति
so 'pi daityaḥ karaṃ vāmamutkṣipya vyāpṛtetaraḥ / saṃjñāṃ tasyākarodrājñaḥ pratīkṣasva manāgiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्षणं तेन राज्ञा च करे तत्र स मर्मणि । सिद्धलक्ष्येण बाणेन हतो दैत्यो ऽपतद् भुवि
tatkṣaṇaṃ tena rājñā ca kare tatra sa marmaṇi / siddhalakṣyeṇa bāṇena hato daityo 'patad bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृषार्तो ऽहं हतो येन सो ऽब्दे ऽब्दे चेन्न मां जलैः । तर्पयिष्यति तत्तस्य पञ्च नङ्क्ष्यन्ति मन्त्रिणः
tṛṣārto 'haṃ hato yena so 'bde 'bde cenna māṃ jalaiḥ / tarpayiṣyati tattasya pañca naṅkṣyanti mantriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वैव विपन्ने ऽस्मिन् दैत्ये तां तत्सुतां नृपः । आदाय सो ऽङ्गारवतीमागादुज्जयिनीमिमाम्
ity uktvaiva vipanne 'smin daitye tāṃ tatsutāṃ nṛpaḥ / ādāya so 'ṅgāravatīmāgādujjayinīmimām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिणीय च तां देवीं स देवो देव वः पिता । अङ्गारकस्याम्बुदानं प्रतिवर्षम् अकारयत्
pariṇīya ca tāṃ devīṃ sa devo deva vaḥ pitā / aṅgārakasyāmbudānaṃ prativarṣam akārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे चोदकदानाख्यं कुर्वन्तीह महोत्सवम् । प्राप्तः स चाद्य तत्पित्रा यत्कृतं ते कुरुष्व तत्
sarve codakadānākhyaṃ kurvantīha mahotsavam / prāptaḥ sa cādya tatpitrā yatkṛtaṃ te kuruṣva tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्प्रजावचः श्रुत्वा स तं पालकभूपतिः । पुरि प्रावर्तयत्तत्र जलदानोत्सवं तदा
etatprajāvacaḥ śrutvā sa taṃ pālakabhūpatiḥ / puri prāvartayattatra jaladānotsavaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् प्रवृत्ते तद्व्यग्रे जने कोलाहलाकुले । अकस्मात् त्रोटितालानो गजो ऽत्राधावदुन्मदः
tasmin pravṛtte tadvyagre jane kolāhalākule / akasmāt troṭitālāno gajo 'trādhāvadunmadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वारणो ऽङ्कुशं जित्वा व्याधूताधोरणो भ्रमन् । अन्तर्नगर्यां सुबहून् क्षणाद् व्यापादयज् जनान्
sa vāraṇo 'ṅkuśaṃ jitvā vyādhūtādhoraṇo bhraman / antarnagaryāṃ subahūn kṣaṇād vyāpādayaj janān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रधावितेषु मेण्ठेषु महामात्रान्वितेष्व् अपि । पौरेषु च न तं कश्चिन्नियन्तुमशकद्गजम्
pradhāviteṣu meṇṭheṣu mahāmātrānviteṣv api / paureṣu ca na taṃ kaścinniyantumaśakadgajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमाद्भ्रमति तस्मिंश् च गजे चण्डालवाटकम् । संप्राप्ते निरगात्तस्मादेका चण्डालकन्यका
kramādbhramati tasmiṃś ca gaje caṇḍālavāṭakam / saṃprāpte niragāttasmādekā caṇḍālakanyakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जितो ऽनया मुखेनेन्दुर् मद्वैरीतीव तुष्टया । भासयन्ती भुवं पादलग्नया कमलश्रिया
jito 'nayā mukhenendur madvairītīva tuṣṭayā / bhāsayantī bhuvaṃ pādalagnayā kamalaśriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यवृत्तचेतसो ऽन्येभ्यो भावेभ्यस्तिमितस्थितेः । निद्रेव सर्वलोकस्य दृशोर्विश्रान्तिदायिनी
vyavṛttacetaso 'nyebhyo bhāvebhyastimitasthiteḥ / nidreva sarvalokasya dṛśorviśrāntidāyinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा कन्या वारणेन्द्रं तं संमुखोपागतं करे । करेणाहत्य कुटिलैस्तैः कटाक्षैर् अताडयत्
sā kanyā vāraṇendraṃ taṃ saṃmukhopāgataṃ kare / kareṇāhatya kuṭilaistaiḥ kaṭākṣair atāḍayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हस्ती तत्करस्पर्शमोहितो विनताननः । तद्दृष्टिविद्धस् तां पश्यन् पदम् अप्य् अत्र नाचलत्
sa hastī tatkarasparśamohito vinatānanaḥ / taddṛṣṭividdhas tāṃ paśyan padam apy atra nācalat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा स्वोत्तरीयेण कृतायां तस्य दन्तयोः । उत्पत्यारुह्य दोलायां प्राक्रीडद्वरकन्यका
tataḥ sā svottarīyeṇa kṛtāyāṃ tasya dantayoḥ / utpatyāruhya dolāyāṃ prākrīḍadvarakanyakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तां च स घर्मार्तां तरुच्छायामगाद्द्विपः । एतद्दृष्ट्वा महच्चित्रं पौरास्तत्रैवमब्रुवन्
dṛṣṭvā tāṃ ca sa gharmārtāṃ tarucchāyāmagāddvipaḥ / etaddṛṣṭvā mahaccitraṃ paurāstatraivamabruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो दिव्येव काप्येषा कन्या सर्वातिशायिना । रूपेणेव प्रभावेण तिर्यञ्चो ऽप्याहृता यया
aho divyeva kāpyeṣā kanyā sarvātiśāyinā / rūpeṇeva prabhāveṇa tiryañco 'pyāhṛtā yayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे च तद्बुद्ध्वा कुमारो ऽवन्तिवर्धनः । निर्गतः कौतुकं द्रष्टुमपश्यत्तां स कन्यकाम्
atrāntare ca tadbuddhvā kumāro 'vantivardhanaḥ / nirgataḥ kautukaṃ draṣṭumapaśyattāṃ sa kanyakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यतस् तस्य मदनव्याधवागुरया तया । धावितश् चित्तहरिणो राजसूनोरबध्यत
paśyatas tasya madanavyādhavāgurayā tayā / dhāvitaś cittahariṇo rājasūnorabadhyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि तं वीक्ष्य तद्रूपहृतचित्ता तदग्रहीत् । गजेन्द्रदन्तदोलाया अवरुह्योत्तरीयकम्
sāpi taṃ vīkṣya tadrūpahṛtacittā tadagrahīt / gajendradantadolāyā avaruhyottarīyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मेण्ठाधिरूढे ऽस्मिन् गजे साथ नृपात्मजम् । सलज्जं सानुरागं च पश्यन्ती स्वगृहानगात्
tato meṇṭhādhirūḍhe 'smin gaje sātha nṛpātmajam / salajjaṃ sānurāgaṃ ca paśyantī svagṛhānagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवन्तिवर्धनः सो ऽपि प्रशान्ते गजसंभ्रमे । तया हृतेन चित्तेन शून्यो ऽयासीत्स्वमन्दिरम्
avantivardhanaḥ so 'pi praśānte gajasaṃbhrame / tayā hṛtena cittena śūnyo 'yāsītsvamandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र संतप्यमानश् च तां विना वरकन्यकाम् । अपृच्छद् विस्मृतारब्धजलदानोत्सवः सखीन्
tatra saṃtapyamānaś ca tāṃ vinā varakanyakām / apṛcchad vismṛtārabdhajaladānotsavaḥ sakhīn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानीथ कस्य तनया किंनामा सा च कन्यका । तच् छ्रुत्वा ते वयस्यास्तं राजपुत्रं बभाषिरे
jānītha kasya tanayā kiṃnāmā sā ca kanyakā / tac chrutvā te vayasyāstaṃ rājaputraṃ babhāṣire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्तीहोत्पलहस्ताख्यः कोऽपि चण्डालवाटके । मातङ्गस्तत्तनूजा सा नाम्ना सुरतमञ्जरी
astīhotpalahastākhyaḥ ko'pi caṇḍālavāṭake / mātaṅgastattanūjā sā nāmnā suratamañjarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सतां दर्शनमात्रैकफलं तस्या मनोरमम् । चित्रस्थिताया इव तन्नोपभोगक्षमं वपुः
satāṃ darśanamātraikaphalaṃ tasyā manoramam / citrasthitāyā iva tannopabhogakṣamaṃ vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स वयस्येभ्यः कुमारस्तानभाषत । मन्ये न मातङ्गसुता सा दिव्या कापि निश्चितम्
tac chrutvā sa vayasyebhyaḥ kumārastānabhāṣata / manye na mātaṅgasutā sā divyā kāpi niścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नहि चण्डालकन्यायाः सा तादृश्याकृतिर्भवेत् । तद्रूपा सा च भार्या मे न चेत्स्याज्जीवितेन किम्
nahi caṇḍālakanyāyāḥ sā tādṛśyākṛtirbhavet / tadrūpā sā ca bhāryā me na cetsyājjīvitena kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इरि ब्रुवन्स सचिवैर् अशक्यविनिवारणः । अत्यर्थं तद्वियोगाग्निसंतप्तो ऽभून्नृपात्मजः
iri bruvansa sacivair aśakyavinivāraṇaḥ / atyarthaṃ tadviyogāgnisaṃtapto 'bhūnnṛpātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽवन्तिवती देवी नृपतिः पालकस् तथा । पितरौ तस्य बुद्ध्वा तदभूतां चिरमाकुलौ
tato 'vantivatī devī nṛpatiḥ pālakas tathā / pitarau tasya buddhvā tadabhūtāṃ ciramākulau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं वाञ्छति पुत्रो नावन्त्यजां राजवंशजः । इति चोक्ते तया देव्या स राजा पालको ऽब्रवीत्
kathaṃ vāñchati putro nāvantyajāṃ rājavaṃśajaḥ / iti cokte tayā devyā sa rājā pālako 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं धावति यच्चेतस्तस्यामस्मत्सुतस्य तत् । ध्रुवं कारणमातङ्गी कापि सान्यैव कन्यका
evaṃ dhāvati yaccetastasyāmasmatsutasya tat / dhruvaṃ kāraṇamātaṅgī kāpi sānyaiva kanyakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्ति रज्यदरज्यद्वा कार्याकार्ये सतां मनः । अत्र चैषा कथा देवि न श्रुता चेन्निशम्यताम्
vakti rajyadarajyadvā kāryākārye satāṃ manaḥ / atra caiṣā kathā devi na śrutā cenniśamyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राक्प्रसेनजितो राज्ञः सुप्रतिष्ठितसंज्ञके । पुरे कुरङ्गी नाम्नाभूदतिरूपवती सुता
prākprasenajito rājñaḥ supratiṣṭhitasaṃjñake / pure kuraṅgī nāmnābhūdatirūpavatī sutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा जातुद्याननिर्याता बन्धभ्रष्टेन हस्तिना । उच्चिक्षिपे सवहना धावित्वोपरि दन्तयोः
sā jātudyānaniryātā bandhabhraṣṭena hastinā / uccikṣipe savahanā dhāvitvopari dantayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्रुते परिवारे ऽस्याः साक्रन्दे तं गजं प्रति । तत्रात्तखड्गश् चण्डालकुमारः कोऽप्य् अधावत
vidrute parivāre 'syāḥ sākrande taṃ gajaṃ prati / tatrāttakhaḍgaś caṇḍālakumāraḥ ko'py adhāvata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तं लूनकरं खड्गप्रहारेण महागजम् । हत्वा तां मोचयाम् आस प्रवीरो राजकन्यकाम्
sa taṃ lūnakaraṃ khaḍgaprahāreṇa mahāgajam / hatvā tāṃ mocayām āsa pravīro rājakanyakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मिलत्परिजना सा जगाम स्वमन्दिरम् । आकृष्टहृदया तस्य वीर्यसौन्दर्यसंपदा
tato milatparijanā sā jagāma svamandiram / ākṛṣṭahṛdayā tasya vīryasaundaryasaṃpadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मे वारणतस्त्राता भर्ता वा मृत्युरेव वा । इति संचिन्तयन्ती च तस्थौ तद्बिरहातुरा
sa me vāraṇatastrātā bhartā vā mṛtyureva vā / iti saṃcintayantī ca tasthau tadbirahāturā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चण्डालकुमारो ऽपि शनैर् गत्वा निजं गृहम् । तद्रूपहृतचित्तः सन्ध्यायंस्तां पर्यतप्यत
sa caṇḍālakumāro 'pi śanair gatvā nijaṃ gṛham / tadrūpahṛtacittaḥ sandhyāyaṃstāṃ paryatapyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुत्राहमन्त्यजन्मायं कुत्र सा राजकन्यका । काकस्य राजहंस्याश् च कीदृशः क्व समागमः
kutrāhamantyajanmāyaṃ kutra sā rājakanyakā / kākasya rājahaṃsyāś ca kīdṛśaḥ kva samāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हास्यमेतच् च शक्नोमि न वक्तुं नाप्य् उपेक्षितुम् । तस्मान्मरणमेवात्र संकटे शरणं मम
hāsyametac ca śaknomi na vaktuṃ nāpy upekṣitum / tasmānmaraṇamevātra saṃkaṭe śaraṇaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यालोच्य स गत्वा च निशायां पितृकाननम् । स्नात्वा कृत्वा चितामग्निं प्रज्वाल्यैव व्यजिज्ञपत्
ityālocya sa gatvā ca niśāyāṃ pitṛkānanam / snātvā kṛtvā citāmagniṃ prajvālyaiva vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एव पावक विश्वात्मंस्त्वय्यात्माहुतिदानतः । जन्मान्तरे ऽपि सा भूयाद्भार्या राजसुता मम
eva pāvaka viśvātmaṃstvayyātmāhutidānataḥ / janmāntare 'pi sā bhūyādbhāryā rājasutā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं हुतभुज्यात्मानं क्षेप्तुमुद्यतम् । प्रकटीभूय साक्षात् तं प्रसन्नो ऽग्निर् अभाषत
ity uktavantaṃ hutabhujyātmānaṃ kṣeptumudyatam / prakaṭībhūya sākṣāt taṃ prasanno 'gnir abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा कृथाः साहसं भार्या भविष्यति तवैव सा । नहि त्वं पूर्वचण्डालो यश् च त्वां वच्मि तच्छृणु
mā kṛthāḥ sāhasaṃ bhāryā bhaviṣyati tavaiva sā / nahi tvaṃ pūrvacaṇḍālo yaś ca tvāṃ vacmi tacchṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्ते कपिलशर्माख्यो नगरे ऽस्मिन् द्विजोत्तमः । तस्यान्न्यगारे प्रत्यक्षः सकारः सन्वसाम्य् अहम्
āste kapilaśarmākhyo nagare 'smin dvijottamaḥ / tasyānnyagāre pratyakṣaḥ sakāraḥ sanvasāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र जात्वन्तिकप्राप्तां तत्सुतां रूपलोभतः । कन्यामकरवं भार्यां वरोत्सारितदूषणाम्
tatra jātvantikaprāptāṃ tatsutāṃ rūpalobhataḥ / kanyāmakaravaṃ bhāryāṃ varotsāritadūṣaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यं तदैव जातस्त्वं मम वीर्येण पुत्रक । तया च लज्जया रथ्यामुखे क्षिप्तो ऽसि तत्क्षणम्
tasyaṃ tadaiva jātastvaṃ mama vīryeṇa putraka / tayā ca lajjayā rathyāmukhe kṣipto 'si tatkṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्त्वं प्राप्य चण्डालैर् अजाक्षीरेण वर्धितः । तदैवं ब्राह्मणीगर्भसंभूतस्त्वं ममात्मजः
tatastvaṃ prāpya caṇḍālair ajākṣīreṇa vardhitaḥ / tadaivaṃ brāhmaṇīgarbhasaṃbhūtastvaṃ mamātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो नास्त्यपवित्रत्वं मत्तेजः संभवस्य ते । प्राप्स्यस्येव च भार्यां तां कुरङ्गीं राजकन्यकाम्
tato nāstyapavitratvaṃ mattejaḥ saṃbhavasya te / prāpsyasyeva ca bhāryāṃ tāṃ kuraṅgīṃ rājakanyakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वान्तर्दधे वह्निः सो ऽपि संप्राप्तसंमदः । मातङ्गकृत्रिमसुतो जातास्थः स्वगृहं ययौ
ity uktvāntardadhe vahniḥ so 'pi saṃprāptasaṃmadaḥ / mātaṅgakṛtrimasuto jātāsthaḥ svagṛhaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रसेनजिद्राजा स्वप्ने ऽग्निप्रेरितो ददौ । अन्विष्टतत्त्वस् तस्मै तां सुतां पावकसूनवे
tataḥ prasenajidrājā svapne 'gniprerito dadau / anviṣṭatattvas tasmai tāṃ sutāṃ pāvakasūnave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं भवन्ति प्रच्छन्ना दिव्या देवि सदा भुवि । तदेषा कापि दिव्यैव नान्त्या सुरतमञ्जरी
evaṃ bhavanti pracchannā divyā devi sadā bhuvi / tadeṣā kāpi divyaiva nāntyā suratamañjarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यदेव हि तद्रत्नं मत्सूनोः सा च निश्चितम् । जन्मान्तरप्रियतमा चक्षूरागोपवर्णिता
anyadeva hi tadratnaṃ matsūnoḥ sā ca niścitam / janmāntarapriyatamā cakṣūrāgopavarṇitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमस्मासु तिष्ठत्सु राज्ञि ब्रुवति पालके । अवर्णयमहं तत्र कैवर्तीयामिमां कथाम्
evamasmāsu tiṣṭhatsu rājñi bruvati pālake / avarṇayamahaṃ tatra kaivartīyāmimāṃ kathām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभुन्मलयसिंहाख्यो राजा राजगृहे पुरा । तस्य मायावतीत्यासीद्रूपेणाप्रतिमा सुता
abhunmalayasiṃhākhyo rājā rājagṛhe purā / tasya māyāvatītyāsīdrūpeṇāpratimā sutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा क्रीडन्ती मधूद्याने रूपयौवनशालिना । कैवर्तककुमारेण दृष्टा केनापि जातुचित्
sā krīḍantī madhūdyāne rūpayauvanaśālinā / kaivartakakumāreṇa dṛṣṭā kenāpi jātucit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च तां सुप्रहाराख्यो दृष्ट्वा स्मरवशो ऽभवत् । साध्यासाध्यविचारं हि नेक्षते भवितव्यता
sa ca tāṃ suprahārākhyo dṛṣṭvā smaravaśo 'bhavat / sādhyāsādhyavicāraṃ hi nekṣate bhavitavyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा च स्वगृहं त्यक्त्वा पाठीनाहरणादि सः । तस्थौ तदेकचित्तः सञ् शय्यायाम् उज्झिताशनः
gatvā ca svagṛhaṃ tyaktvā pāṭhīnāharaṇādi saḥ / tasthau tadekacittaḥ sañ śayyāyām ujjhitāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुबन्धेन पृष्टश् च स्वाभिप्रायं शशंस सः । मात्रे रक्षितकानाम्न्यै सापि पुत्रं तम् अभ्यधात्
anubandhena pṛṣṭaś ca svābhiprāyaṃ śaśaṃsa saḥ / mātre rakṣitakānāmnyai sāpi putraṃ tam abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषादं मुञ्च पुत्र त्वमाहारं भज निश्चितम् । एतत्ते साधयाम्येव स्वयुक्त्याहमभीप्सितम्
viṣādaṃ muñca putra tvamāhāraṃ bhaja niścitam / etatte sādhayāmyeva svayuktyāhamabhīpsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वाश्वासिते तस्मिञ्जातास्थे भुक्तभोजने । मत्स्यानादाय हृद्यान्सा ययौ रजसुतागृहम्
ity uktvāśvāsite tasmiñjātāsthe bhuktabhojane / matsyānādāya hṛdyānsā yayau rajasutāgṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र चेटीभिर् आख्याता सेवोद्देशात्प्रविश्य सा । दाशी रक्षितिका तस्यै तन्मत्स्यप्राभृतं ददौ
tatra ceṭībhir ākhyātā sevoddeśātpraviśya sā / dāśī rakṣitikā tasyai tanmatsyaprābhṛtaṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैव च क्रमेणैतद्ददती सा दिने दिने । वचनाकाङ्क्षिणीं चक्रे ताम् आराध्य नृपात्मजाम्
tenaiva ca krameṇaitaddadatī sā dine dine / vacanākāṅkṣiṇīṃ cakre tām ārādhya nṛpātmajām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.