Somadeva: Kathasaritsagara 17.5

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे पद्मावतीलम्बके चतुर्थस् तरङ्गः । पञ्चमस् तरङ्गः । एवं पद्मावती यावत्तत्प्राप्त्यै संश्रिता तपः । तावत् स्वनगरं मुक्ताफलकेतुरवाप्य सः

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare padmāvatīlambake caturthas taraṅgaḥ / pañcamas taraṅgaḥ / evaṃ padmāvatī yāvattatprāptyai saṃśritā tapaḥ / tāvat svanagaraṃ muktāphalaketuravāpya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मशापवशासन्नमानुष्यावतरो भयात् । विद्याधरेन्द्रतनयः शरणं शिश्रिये शिवम्

brahmaśāpavaśāsannamānuṣyāvataro bhayāt / vidyādharendratanayaḥ śaraṇaṃ śiśriye śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमर्चयंश् च तद्गर्भगृहाच्छुश्राव भारतीम् । मा भैषीर्न हि ते गर्भवासक्लेशो भविष्यति

tamarcayaṃś ca tadgarbhagṛhācchuśrāva bhāratīm / mā bhaiṣīrna hi te garbhavāsakleśo bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानुष्ये नापि ते दुःखं भावि नापि चिरं स्थितिः । जनिष्यसे राजसुतो महाबलपराक्रमः

mānuṣye nāpi te duḥkhaṃ bhāvi nāpi ciraṃ sthitiḥ / janiṣyase rājasuto mahābalaparākramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपोधनान्मुनेः कृत्स्नमस्त्रग्राममवाप्स्यसि । मदीयः किंकराख्यश् च गणस् ते भवितानुजः

tapodhanānmuneḥ kṛtsnamastragrāmamavāpsyasi / madīyaḥ kiṃkarākhyaś ca gaṇas te bhavitānujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सहायो रिपूञ्जित्वा कृत्वा कार्यं दिवौकसाम् । कर्तासि खेचरैश्वर्यं पद्मावत्या युतः पुनः

tatsahāyo ripūñjitvā kṛtvā kāryaṃ divaukasām / kartāsi khecaraiśvaryaṃ padmāvatyā yutaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं श्रुत्वा गिरं बद्धधृतिः शापफलागमम् । प्रतीक्षमाण इव तं तस्थौ राजसुतो ऽथ सः

evaṃ śrutvā giraṃ baddhadhṛtiḥ śāpaphalāgamam / pratīkṣamāṇa iva taṃ tasthau rājasuto 'tha saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे कथासंधौ पूर्वस्यां नगरं दिशि । आसीद्देवसभं नाम जितदेवसभं श्रिया

atrāntare kathāsaṃdhau pūrvasyāṃ nagaraṃ diśi / āsīddevasabhaṃ nāma jitadevasabhaṃ śriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र मेरुध्वजो नाम सार्वभौमो ऽभवन्नृपः । सहायो देवराजस्य देवासुररणागमे

tatra merudhvajo nāma sārvabhaumo 'bhavannṛpaḥ / sahāyo devarājasya devāsuraraṇāgame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य लोभो यशस्यासीन्न परस्वे महात्मनः । तैक्ष्ण्यं खड्गे न दण्डे तु भयं पापान्न शत्रुतः

yasya lobho yaśasyāsīnna parasve mahātmanaḥ / taikṣṇyaṃ khaḍge na daṇḍe tu bhayaṃ pāpānna śatrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुटिलत्वं भ्रुवोः कोपे नाशये यस्य चाभवत् । मौर्वीकिणाङ्के पारुष्यं भुजे न वचने पुनः

kuṭilatvaṃ bhruvoḥ kope nāśaye yasya cābhavat / maurvīkiṇāṅke pāruṣyaṃ bhuje na vacane punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यधाद्युधि न कोषे तु यो दीनारातिरक्षणम् । रतिं च धर्मचर्यासु श्रद्दधे नाङ्गनासु यः

vyadhādyudhi na koṣe tu yo dīnārātirakṣaṇam / ratiṃ ca dharmacaryāsu śraddadhe nāṅganāsu yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याभूतामुभे चिन्ते भूपतेः सततं हृदि । एका पुत्रो न यत् तस्य तावदेको ऽप्य् अजायत

tasyābhūtāmubhe cinte bhūpateḥ satataṃ hṛdi / ekā putro na yat tasya tāvadeko 'py ajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीया चापि यत्पूर्वं देवासुरमहाहवात् । जग्मुः पातालमसुरा हतशेषाः पलाय्य ये

dvitīyā cāpi yatpūrvaṃ devāsuramahāhavāt / jagmuḥ pātālamasurā hataśeṣāḥ palāyya ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते निर्गत्य ततो दूरात्सतीर्थायतनाश्रमान् । विनाश्यैव च्छलात्तस्य पातालमसकृद्ययुः

te nirgatya tato dūrātsatīrthāyatanāśramān / vināśyaiva cchalāttasya pātālamasakṛdyayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च तान् प्राप स नृपः पातालव्योमचारिणः । तेजस्वी तेन संतेपे निःसपत्ने ऽपि भूतले

na ca tān prāpa sa nṛpaḥ pātālavyomacāriṇaḥ / tejasvī tena saṃtepe niḥsapatne 'pi bhūtale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्चिन्ताकुलो जातु शक्रप्रहितसद्रथः । देवास्थानं ययौ सो ऽत्र चैत्रशुक्लदिनागमे

etaccintākulo jātu śakraprahitasadrathaḥ / devāsthānaṃ yayau so 'tra caitraśukladināgame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्रस्य वत्सरारम्भे सर्वास्थानं तथाहि तत् । तद्रथेन स याति स्म राजा मेरुध्वजः सदा

śakrasya vatsarārambhe sarvāsthānaṃ tathāhi tat / tadrathena sa yāti sma rājā merudhvajaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा तु तत्र दिव्यस्त्रीनृत्तगीताकुले ऽपि सः । संमानितो ऽपि शक्रेण निःश्वसन्नास्त भूपतिः

tadā tu tatra divyastrīnṛttagītākule 'pi saḥ / saṃmānito 'pi śakreṇa niḥśvasannāsta bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् दृष्ट्वा ज्ञातहृदयो देवराजो जगाद तम् । राजञ्जानाम्यहं यत्ते दुःखं तन्मा च भूत्तव

tad dṛṣṭvā jñātahṛdayo devarājo jagāda tam / rājañjānāmyahaṃ yatte duḥkhaṃ tanmā ca bhūttava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्ताफलध्वजाख्यस् ते शिवांशो जनिता सुतः । एको गणावतारश् च द्वितीयो मलयध्वजः

muktāphaladhvajākhyas te śivāṃśo janitā sutaḥ / eko gaṇāvatāraś ca dvitīyo malayadhvajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपोधनान्मुनेर्विद्याः कामरूपं च वाहनम् । मुक्ताफलध्वजः प्राप्स्यत्यस्त्राणि च सहानुजः

tapodhanānmunervidyāḥ kāmarūpaṃ ca vāhanam / muktāphaladhvajaḥ prāpsyatyastrāṇi ca sahānujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महापाशुपतास्त्रं च पुनः प्राप्य स दुर्जयः । करिष्यति वशे पृथ्वीं पातालं च हतासुरः

mahāpāśupatāstraṃ ca punaḥ prāpya sa durjayaḥ / kariṣyati vaśe pṛthvīṃ pātālaṃ ca hatāsuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं च व्योमचराव् एतौ समहास्त्रौ गृहाण मे । वारणं काञ्चनगिरिं तथा काञ्चनशेखरम्

tvaṃ ca vyomacarāv etau samahāstrau gṛhāṇa me / vāraṇaṃ kāñcanagiriṃ tathā kāñcanaśekharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वास्त्रगजान्दत्त्वा प्रेषितः सो ऽथ वज्रिणा । आगान्मेरुध्वजो हृष्टो भूतले नगरं निजम्

ity uktvāstragajāndattvā preṣitaḥ so 'tha vajriṇā / āgānmerudhvajo hṛṣṭo bhūtale nagaraṃ nijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तु च्छलकृतावद्यास् तस्य पातालसंश्रयात् । खेचरत्वं गतस्यापि प्राप्या नासन् किलासुराः

te tu cchalakṛtāvadyās tasya pātālasaṃśrayāt / khecaratvaṃ gatasyāpi prāpyā nāsan kilāsurāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शक्राच् छ्रुतस्यासौ राजा पुत्रेच्छुर् आश्रमम् । तपोधनस्य तस्यर्षेर् ययौ दिव्येभवाहनः

tataḥ śakrāc chrutasyāsau rājā putrecchur āśramam / tapodhanasya tasyarṣer yayau divyebhavāhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राभिगम्य तमृषिं शक्रादेशं निवेद्य तम् । भगवन्नादिशोपायं शीघ्रं मे ऽत्रेति सो ऽब्रवीत्

tatrābhigamya tamṛṣiṃ śakrādeśaṃ nivedya tam / bhagavannādiśopāyaṃ śīghraṃ me 'treti so 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च तस्याचिरेणेष्टसिद्धये मुनिरादिशत् । व्रतमाराधनं शंभोः सभार्यस्य महीभुजः

sa ca tasyācireṇeṣṭasiddhaye munirādiśat / vratamārādhanaṃ śaṃbhoḥ sabhāryasya mahībhujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेनाराधयाम् आस व्रतेनोर्वीपतिः शिवम् । तुष्टः स च विभुः स्वप्ने तम् एवमवदन्नृपम्

sa tenārādhayām āsa vratenorvīpatiḥ śivam / tuṣṭaḥ sa ca vibhuḥ svapne tam evamavadannṛpam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तिष्ठ राजन् प्राप्तासि क्रमेणैवाविलम्बितम् । शेषासुरविनाशाय द्वौ पुत्रावपराजितौ

uttiṣṭha rājan prāptāsi krameṇaivāvilambitam / śeṣāsuravināśāya dvau putrāvaparājitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वा प्रबुध्यैव प्रातरुक्त्वा मुनेश् च सः । सभार्यः पारणं कृत्वा राज स्वपुरमाययौ

etac chrutvā prabudhyaiva prātaruktvā muneś ca saḥ / sabhāryaḥ pāraṇaṃ kṛtvā rāja svapuramāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तस्य महादेवी राज्ञी मेरुध्वजस्य सा । ऋतुं दिनैः कतिपयैः प्रतिपेदे सुलक्षणा

tatra tasya mahādevī rājñī merudhvajasya sā / ṛtuṃ dinaiḥ katipayaiḥ pratipede sulakṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः स गर्भे समभून् मुक्त्वा शापवशेन ताम् । वैद्याधरीं तनुम् मुक्ताफलकेतुर् अतर्कितम्

tasyāḥ sa garbhe samabhūn muktvā śāpavaśena tām / vaidyādharīṃ tanum muktāphalaketur atarkitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा च तस्य तनुस् तत्र निजे चन्द्रपुरे पुरे । विद्याप्रभावाद् अम्लाना तस्थौ बान्धवरक्षिता

sā ca tasya tanus tatra nije candrapure pure / vidyāprabhāvād amlānā tasthau bāndhavarakṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि मेरुध्वजस्यात्र राज्ञो देवसभे पुरे । राज्ञी सगर्भा संपद्य नन्दयाम् आस तं पतिम्

sāpi merudhvajasyātra rājño devasabhe pure / rājñī sagarbhā saṃpadya nandayām āsa taṃ patim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा यथा च सा राज्ञी जज्ञे गर्भभरालसा । तथा तथा स सोत्साहस्तस्याः पतिरभून्नृपः

yathā yathā ca sā rājñī jajñe garbhabharālasā / tathā tathā sa sotsāhastasyāḥ patirabhūnnṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्ते च समये पुत्रं सासूत स्मार्कसंनिभम् । बालमेवोग्रमहसं कुमारम् इव पार्वती

prāpte ca samaye putraṃ sāsūta smārkasaṃnibham / bālamevogramahasaṃ kumāram iva pārvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव चोत्सवः कृत्स्ने न परं वसुधातले । यावन्नभस्तले ऽप्यासीद्देवप्रहतदुन्दुभौ

babhūva cotsavaḥ kṛtsne na paraṃ vasudhātale / yāvannabhastale 'pyāsīddevaprahatadundubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयम् आगान् मुनिश् चात्र दिव्यदृक् स तपोधनः । दिष्ट्या वर्धयितुं मेरुध्वजं तं पृथिवीपतिम्

svayam āgān muniś cātra divyadṛk sa tapodhanaḥ / diṣṭyā vardhayituṃ merudhvajaṃ taṃ pṛthivīpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन साकं स मुनिना नाम्ना शक्रोदितेन तम् । मुक्ताफलध्वजं चक्रे पुत्रं राजा कृतोत्सवः

tena sākaṃ sa muninā nāmnā śakroditena tam / muktāphaladhvajaṃ cakre putraṃ rājā kṛtotsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गते मुनौ तस्मिंस् तस्य संवत्सरान्तरे । राज्ञो द्वितीयस्तनयो राज्ञां तस्यामजायत

tato gate munau tasmiṃs tasya saṃvatsarāntare / rājño dvitīyastanayo rājñāṃ tasyāmajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं च नाम्ना स नृपतिश्चकार मलयध्वजम् । तथैव हर्षायातेन तेनैव मुनिना सह

taṃ ca nāmnā sa nṛpatiścakāra malayadhvajam / tathaiva harṣāyātena tenaiva muninā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संयतकः सो ऽपि शापात्तन्मन्त्रिणः सुतः । जज्ञे नाम पिता चास्य महाबुद्धिरिति व्यधात्

tataḥ saṃyatakaḥ so 'pi śāpāttanmantriṇaḥ sutaḥ / jajñe nāma pitā cāsya mahābuddhiriti vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तौ सिंहशावाभाव् अवर्धेतां नृपात्मजौ । क्रमेण तेजसा सार्धं मन्त्रिपुत्रेण तेन च

tatas tau siṃhaśāvābhāv avardhetāṃ nṛpātmajau / krameṇa tejasā sārdhaṃ mantriputreṇa tena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतेष्व् अथाष्टमात्रेषु वर्षेषु स तपोधनः । एत्योपनयनं चक्रे राजसून्वोस्तयोर् मुनिः

gateṣv athāṣṭamātreṣu varṣeṣu sa tapodhanaḥ / etyopanayanaṃ cakre rājasūnvostayor muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टौ चान्यानि वर्षाणि विद्यासु च कलासु च । महास्त्रेषु च सर्वेषु विनीयेते स्म तेन तौ

aṣṭau cānyāni varṣāṇi vidyāsu ca kalāsu ca / mahāstreṣu ca sarveṣu vinīyete sma tena tau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो युवानौ दृष्ट्वा तौ सर्वशस्त्रास् त्रयोधिनौ । पुत्रौ कृतिनमात्मानं मेने मेरुध्वजो नृपः

tato yuvānau dṛṣṭvā tau sarvaśastrās trayodhinau / putrau kṛtinamātmānaṃ mene merudhvajo nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तं स्वाश्रमं गन्तुम् इच्छन्तं सो ऽब्रवीन् मुनिम् । अभीष्टा दक्षिणेदानीं भगवन् गृह्यताम् इति

atha taṃ svāśramaṃ gantum icchantaṃ so 'bravīn munim / abhīṣṭā dakṣiṇedānīṃ bhagavan gṛhyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषैव दक्षिणाभीष्टा मम त्वत्तो महीपते । असुरान् यज्ञहन्तॄन् यत् सपुत्रो मे हनिष्यसि

eṣaiva dakṣiṇābhīṣṭā mama tvatto mahīpate / asurān yajñahantṝn yat saputro me haniṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यूचिवांसमवदत्तं महर्षिं स भूपतिः । अत एवाधुना ग्राह्या भगवन्दक्षिणा त्वया

ityūcivāṃsamavadattaṃ maharṣiṃ sa bhūpatiḥ / ata evādhunā grāhyā bhagavandakṣiṇā tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदारभस्व यज्ञं त्वं तद्विघ्नायासुराश् च ते । एष्यन्त्यहं च तत्कालं तत्रैष्यामि सपुत्रकः

tadārabhasva yajñaṃ tvaṃ tadvighnāyāsurāś ca te / eṣyantyahaṃ ca tatkālaṃ tatraiṣyāmi saputrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वकालं हि दैत्यास्ते कृत्वा दोषं छलेन वः । खमुत्पत्य निपत्याब्धौ पातालमगमन्मुने

pūrvakālaṃ hi daityāste kṛtvā doṣaṃ chalena vaḥ / khamutpatya nipatyābdhau pātālamagamanmune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदानीं त्व् इन्द्रदत्तौ मे विद्येते खचरौ गजौ । ताभ्यां सह सपुत्रस् तान् प्राप्स्यामि व्योमगान् अपि

idānīṃ tv indradattau me vidyete khacarau gajau / tābhyāṃ saha saputras tān prāpsyāmi vyomagān api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स मुनिस्तुष्टस् तम् उवाच नराधिपम् । तर्हि त्वं यज्ञसंभारं यथायोग्यं कुरुष्व मे

tac chrutvā sa munistuṣṭas tam uvāca narādhipam / tarhi tvaṃ yajñasaṃbhāraṃ yathāyogyaṃ kuruṣva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद्दिग्विश्रुतं गत्वा तत्र यागं समारभे । प्रेषयामि च वो दूतं शिष्यमेतं दृढव्रतम्

yāvaddigviśrutaṃ gatvā tatra yāgaṃ samārabhe / preṣayāmi ca vo dūtaṃ śiṣyametaṃ dṛḍhavratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संजातकामगोद्दाममहाबलखगाकृतिम् । मुक्ताफलध्वजस्यास्य भविता सैष वाहनम्

saṃjātakāmagoddāmamahābalakhagākṛtim / muktāphaladhvajasyāsya bhavitā saiṣa vāhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा स मुनिः प्रायात्स्वाश्रमं स च भूपतिः । प्राहिणोत्सर्वसंभारांस्तस्यानुपदम् एव तान्

ity uktvā sa muniḥ prāyātsvāśramaṃ sa ca bhūpatiḥ / prāhiṇotsarvasaṃbhārāṃstasyānupadam eva tān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रारब्धे तेन यज्ञे च मिलद्देवर्षिसंसदि । बुद्ध्वा पातालनिलया दानवाः क्षोभम् आययुः

prārabdhe tena yajñe ca miladdevarṣisaṃsadi / buddhvā pātālanilayā dānavāḥ kṣobham āyayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तज्ज्ञात्वा स मुनिः शिष्यं प्राहिणोत्तं दृढव्रतम् । शास्पकल्पितपक्षीन्द्ररूपं देवसभं पुरम्

tajjñātvā sa muniḥ śiṣyaṃ prāhiṇottaṃ dṛḍhavratam / śāspakalpitapakṣīndrarūpaṃ devasabhaṃ puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्राप्तं च तं दृष्ट्वा स्मृत्वा मुनिवचश् च सः । सज्जीचकार तौ दिव्यौ राजा मेरुध्वजो गजौ

tatra prāptaṃ ca taṃ dṛṣṭvā smṛtvā munivacaś ca saḥ / sajjīcakāra tau divyau rājā merudhvajo gajau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरुरोह तयोर् मुख्यं स काञ्चनगिरिं स्वयम् । कनीयसे च पुत्राय ददौ काञ्चनशेखरम्

āruroha tayor mukhyaṃ sa kāñcanagiriṃ svayam / kanīyase ca putrāya dadau kāñcanaśekharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढव्रतखगेन्द्रं च तं स मुक्ताफलध्वजः । आरुरोहात्तदिव्यास्त्रो बन्दिवृन्दाभिवन्दितः

dṛḍhavratakhagendraṃ ca taṃ sa muktāphaladhvajaḥ / ārurohāttadivyāstro bandivṛndābhivanditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् ते प्रययुर् वीरास् त्रयः खेचरवाहनाः । दत्ताशिषो द्विजवरैः पुरः प्रहितसैनिकाः

tatas te prayayur vīrās trayaḥ khecaravāhanāḥ / dattāśiṣo dvijavaraiḥ puraḥ prahitasainikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तानां चाश्रमं तेषां स मुनिः प्रीतमानसः । अभेद्याः सर्वशस्त्राणां भूयास्तेति वरं ददौ

prāptānāṃ cāśramaṃ teṣāṃ sa muniḥ prītamānasaḥ / abhedyāḥ sarvaśastrāṇāṃ bhūyāsteti varaṃ dadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च दानवबलं निहन्तुं यज्ञमाययौ । अभ्यधावच तद्दृष्ट्वा मेरुध्वजबलं नदत्

tāvac ca dānavabalaṃ nihantuṃ yajñamāyayau / abhyadhāvaca taddṛṣṭvā merudhvajabalaṃ nadat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रावर्तत ततो युद्धं दैत्यानां मानुषैः सह । दैत्यास् तु मानुषान् स्वस्था भूतलस्थान् बबाधिरे

prāvartata tato yuddhaṃ daityānāṃ mānuṣaiḥ saha / daityās tu mānuṣān svasthā bhūtalasthān babādhire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स पक्षिवहनो दैत्यान्मुक्ताफलध्वजः । प्रधाव्य शरवर्षेण चकर्त च ममाथ च

tataḥ sa pakṣivahano daityānmuktāphaladhvajaḥ / pradhāvya śaravarṣeṇa cakarta ca mamātha ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं च दृष्ट्वा विहंगस्थं ज्वलन्तम् इव तेजसा । तच्छेषाः प्राद्रवन्दैत्यास्ते नारायणशङ्किताः

taṃ ca dṛṣṭvā vihaṃgasthaṃ jvalantam iva tejasā / taccheṣāḥ prādravandaityāste nārāyaṇaśaṅkitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा भयाच् च पातालं सर्वं त्रैलोक्यमालिने । तत्कालं दैत्यराजाय शशंसुस्ते तथैव तत्

gatvā bhayāc ca pātālaṃ sarvaṃ trailokyamāline / tatkālaṃ daityarājāya śaśaṃsuste tathaiva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तद्बुद्ध्वा द्रुतं चारैर् अन्विष्य तमवेत्य च । मुक्ताफलध्वजं मर्त्यं मानुषाभिभवाक्षमी

sa tadbuddhvā drutaṃ cārair anviṣya tamavetya ca / muktāphaladhvajaṃ martyaṃ mānuṣābhibhavākṣamī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संघट्य सर्वपातालदानवानसुरेश्वरः । वार्यमाणो ऽपि शकुनैर् योद्धुमागात्तमाश्रमम्

saṃghaṭya sarvapātāladānavānasureśvaraḥ / vāryamāṇo 'pi śakunair yoddhumāgāttamāśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्ताफलध्वजाद्याश् च तत्रैवावहिताः स्थिताः । तम् अभ्यधावन् दृष्ट्वैव सबलं दानवाधिपम्

muktāphaladhvajādyāś ca tatraivāvahitāḥ sthitāḥ / tam abhyadhāvan dṛṣṭvaiva sabalaṃ dānavādhipam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रवृत्ते भूयो ऽत्र मर्त्यासुरमहाहवे । विमानैर् आययुर्द्रष्टुं रुद्रेन्द्रप्रमुखाः सुराः

tataḥ pravṛtte bhūyo 'tra martyāsuramahāhave / vimānair āyayurdraṣṭuṃ rudrendrapramukhāḥ surāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्ताफलध्वजश्चात्र तत्क्षणोपस्थितं पुरः । ददर्शालङ्घ्यतेजस्कमस्त्रं पाशुपतं महत्

muktāphaladhvajaścātra tatkṣaṇopasthitaṃ puraḥ / dadarśālaṅghyatejaskamastraṃ pāśupataṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिप्रमाणमुद्वह्निज्वालं त्र्यक्षं चतुर्मुखम् । एकाङ्घ्रिमष्टबाहुं च कल्पान्तानलसंनिभम्

atipramāṇamudvahnijvālaṃ tryakṣaṃ caturmukham / ekāṅghrimaṣṭabāhuṃ ca kalpāntānalasaṃnibham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्धि मां शंकरादेशादायातं विजयाय ते । इति ब्रुवाणं सो ऽभ्यर्च्य राजपुत्रस्तदग्रहीत्

viddhi māṃ śaṃkarādeśādāyātaṃ vijayāya te / iti bruvāṇaṃ so 'bhyarcya rājaputrastadagrahīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च गगने तैस्तैर् असुरैर् अस्त्रवृष्टिभिः । मेरुध्वजबलं ताम्यदधःस्थितमबाध्यत

tāvac ca gagane taistair asurair astravṛṣṭibhiḥ / merudhvajabalaṃ tāmyadadhaḥsthitamabādhyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तद्रक्षितुं चित्रयोधी मुक्ताफलध्वजः । शरजालं ददौ मध्ये युयुधे चासुरैः सह

tatas tadrakṣituṃ citrayodhī muktāphaladhvajaḥ / śarajālaṃ dadau madhye yuyudhe cāsuraiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृभ्रातृयुतं दृष्ट्वा तं नभश्चरवाहनम् । त्रैलोक्यमाली दैत्येन्द्रः पन्नगास्त्रं मुमोच सः

pitṛbhrātṛyutaṃ dṛṣṭvā taṃ nabhaścaravāhanam / trailokyamālī daityendraḥ pannagāstraṃ mumoca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान् निर्गच्छतो ऽसंख्यान् घोरान् आशीविषान् अहीन् । गरुडैर् गारुडास्त्रोत्थैर् अर्दयन् मलयध्वजः

tasmān nirgacchato 'saṃkhyān ghorān āśīviṣān ahīn / garuḍair gāruḍāstrotthair ardayan malayadhvajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो यद्यत्स दैत्येन्द्रः सपुत्रो ऽस्त्रमवासृजत् । मुक्ताफलध्वजस्तत्तन्निरास्यत् तस्य हेलया

tato yadyatsa daityendraḥ saputro 'stramavāsṛjat / muktāphaladhvajastattannirāsyat tasya helayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ क्रुद्धः स देवारिस्तत्पुत्रो ऽन्ये च दानवाः । आग्नेयादीनि युगपत्तस्मिन्नस्त्राणि चिक्षिपुः

atha kruddhaḥ sa devāristatputro 'nye ca dānavāḥ / āgneyādīni yugapattasminnastrāṇi cikṣipuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि तस्याग्रतो दृष्ट्वा स्थितं पाशुपतं ज्वलत् । भीतान्यस्त्राणि सर्वाणि विमुखानि क्षणाद्ययुः

tāni tasyāgrato dṛṣṭvā sthitaṃ pāśupataṃ jvalat / bhītānyastrāṇi sarvāṇi vimukhāni kṣaṇādyayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् ते यावदिच्छन्ति भीता दैत्याः पलायितुम् । तावत्तदाशयं बुद्ध्वा वीरो मुक्ताफलध्वजः

tatas te yāvadicchanti bhītā daityāḥ palāyitum / tāvattadāśayaṃ buddhvā vīro muktāphaladhvajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बबन्ध तेषाम् ऊर्ध्वं च चतुर्दिक्कं च तत्क्षणम् । शरजालं स दुर्भेदं वज्रपञ्जरसंनिभम्

babandha teṣām ūrdhvaṃ ca caturdikkaṃ ca tatkṣaṇam / śarajālaṃ sa durbhedaṃ vajrapañjarasaṃnibham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रान्तर्भ्रमतस्तांश् च शकुन्तानिव दानवान् । पित्रा भ्रात्रा च सहितः स जघान शितैः शरैः

tatrāntarbhramatastāṃś ca śakuntāniva dānavān / pitrā bhrātrā ca sahitaḥ sa jaghāna śitaiḥ śaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निपेतुश् च कराः पादाः शरीराणि शिरांसि च । छिन्नानि तेषां दैत्यानामवहंश्चास्रनिम्नगाः

nipetuś ca karāḥ pādāḥ śarīrāṇi śirāṃsi ca / chinnāni teṣāṃ daityānāmavahaṃścāsranimnagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधुवादे ततो दत्ते पुष्पवर्षानुगे सुरैः । मोहनास्त्रं ददौ तेषां द्विषां मुक्ताफलध्वजः

sādhuvāde tato datte puṣpavarṣānuge suraiḥ / mohanāstraṃ dadau teṣāṃ dviṣāṃ muktāphaladhvajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन संमोहितान् भूमौ पतितांस् तान् सराजकान् । असुरान् वारुणास्त्रेण पाशबद्धांश् चकार सः

tena saṃmohitān bhūmau patitāṃs tān sarājakān / asurān vāruṇāstreṇa pāśabaddhāṃś cakāra saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपोधनो ऽथ सो ऽवादीन्मेरुध्वजनृपं मुनिः । न वध्यमासुरं सैन्यं हतशेषमिदं खलु

tapodhano 'tha so 'vādīnmerudhvajanṛpaṃ muniḥ / na vadhyamāsuraṃ sainyaṃ hataśeṣamidaṃ khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वीकृतेन ह्य् अनेनैव प्रवेक्ष्यध्वं रसातलम् । दैत्येन्द्रस्तु सपुत्रो ऽयं बद्ध्वा नीत्वा समन्त्रिकः

svīkṛtena hy anenaiva pravekṣyadhvaṃ rasātalam / daityendrastu saputro 'yaṃ baddhvā nītvā samantrikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महासुरैर् दुष्टनागैर् युक्तो मुख्यैश् च राक्षसैः । स्थाप्यो देवसभासन्ने श्वेतशैलगुहान्तरे

mahāsurair duṣṭanāgair yukto mukhyaiś ca rākṣasaiḥ / sthāpyo devasabhāsanne śvetaśailaguhāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तो मुनिना दैत्ययोधान्मेरुध्वजो ऽब्रवीत् । मा भैष्ट यूयं नास्माभिर् वध्या सभ्रातृकस्य तु

ity ukto muninā daityayodhānmerudhvajo 'bravīt / mā bhaiṣṭa yūyaṃ nāsmābhir vadhyā sabhrātṛkasya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्ताफलध्वजस्यास्य वर्तध्वं शासने ऽधुना । इत्य् उक्ता दानवा राज्ञा हृष्टास्तत्प्रतिपेदिरे

muktāphaladhvajasyāsya vartadhvaṃ śāsane 'dhunā / ity uktā dānavā rājñā hṛṣṭāstatpratipedire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स राजा तं दैत्यराजं त्रैलोक्यमालिनम् । पुत्रादिभिस्तैः सहितं श्वेतशैलमनाययत्

tataḥ sa rājā taṃ daityarājaṃ trailokyamālinam / putrādibhistaiḥ sahitaṃ śvetaśailamanāyayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्गुहाभ्यन्तरे तं च स्थापयाम् आस संयतम् । भूरिशूरबलोपेतप्रधास्नामात्यरक्षितम्

tadguhābhyantare taṃ ca sthāpayām āsa saṃyatam / bhūriśūrabalopetapradhāsnāmātyarakṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो निवृत्ते सङ्ग्रामे मुक्तमन्दरवृष्टिषु । वैमानिकेषु यातेषु प्रवृत्ते जगदुत्सवे

tato nivṛtte saṅgrāme muktamandaravṛṣṭiṣu / vaimānikeṣu yāteṣu pravṛtte jagadutsave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तत्र पुत्रौ वक्ति स्म राजा मेरुध्वजो जयी । इहैव यज्ञरक्षार्थमहं तिष्ठामि संप्रति

sa tatra putrau vakti sma rājā merudhvajo jayī / ihaiva yajñarakṣārthamahaṃ tiṣṭhāmi saṃprati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युवां प्रयातं पातालमेतैः स्वैः सैनिकैः सह । प्राप्तदैत्यविमानौघैः शेषासुरबलेन च

yuvāṃ prayātaṃ pātālametaiḥ svaiḥ sainikaiḥ saha / prāptadaityavimānaughaiḥ śeṣāsurabalena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्वास्य स्थापयित्वा च वशे पातालवासिनः । प्रधानाधिष्ठितान् कृत्वा स्वीकृत्येहागमिष्यथः

āśvāsya sthāpayitvā ca vaśe pātālavāsinaḥ / pradhānādhiṣṭhitān kṛtvā svīkṛtyehāgamiṣyathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वा तथेत्याशु दिव्यकामगवाहनः । मुक्ताफलध्वजो वीरः स चापि मलयध्वजः

etac chrutvā tathetyāśu divyakāmagavāhanaḥ / muktāphaladhvajo vīraḥ sa cāpi malayadhvajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसातलं विविशतुः ससैन्यौ भ्रातरावुभौ । सह दानवसैन्येन प्रणतेनाग्रयायिना

rasātalaṃ viviśatuḥ sasainyau bhrātarāvubhau / saha dānavasainyena praṇatenāgrayāyinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हत्वा चरक्षिणः स्थानस्थानेषु परिपन्थिनः । अदातामत्र तौ शेषजनस्याभयडिण्डिमम्

hatvā carakṣiṇaḥ sthānasthāneṣu paripanthinaḥ / adātāmatra tau śeṣajanasyābhayaḍiṇḍimam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वस्तप्रणते चैतौ जने सप्त रसातलास्न् । स्वीचक्रतुः पुरशतैर् नानारत्नमयैर् युतान्

viśvastapraṇate caitau jane sapta rasātalāsn / svīcakratuḥ puraśatair nānāratnamayair yutān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुभुजाते च तान् रम्यान् उद्यानैः सर्वकामदैः । दिव्यासवभृतान् एकरत्नसोपान् अवापिकैः

bubhujāte ca tān ramyān udyānaiḥ sarvakāmadaiḥ / divyāsavabhṛtān ekaratnasopān avāpikaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राद्भुताकृती तौ च ददृशुर्दानवाङ्गनाः । तत्कन्याश् च तरुष्वन्तर्मायाच्छादितविग्रहाः

tatrādbhutākṛtī tau ca dadṛśurdānavāṅganāḥ / tatkanyāś ca taruṣvantarmāyācchāditavigrahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरेभे च तदा तत्र भर्तुर्बद्धस्य शर्मणे । तपः स्वयंप्रभा नाम भार्या त्रैलोक्यमालिनः

ārebhe ca tadā tatra bharturbaddhasya śarmaṇe / tapaḥ svayaṃprabhā nāma bhāryā trailokyamālinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः सुते च त्रैलोक्यप्रभात्रिभुवनप्रभे । आरेभाते तपस्तद्वत्कुमार्यौ श्रेयसे पितुः

tasyāḥ sute ca trailokyaprabhātribhuvanaprabhe / ārebhāte tapastadvatkumāryau śreyase pituḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ च राजसुतौ तत्र पाताले सकलं जनम् । लब्धप्रशमनस्वस्थं संमान्य विविधैः प्रियैः

tau ca rājasutau tatra pātāle sakalaṃ janam / labdhapraśamanasvasthaṃ saṃmānya vividhaiḥ priyaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थापयित्वा च सङ्ग्रामसिंहादीनधिकारिणः । तपोवनाश्रमपदं पितुः पार्श्वम् उपेयतुः

sthāpayitvā ca saṅgrāmasiṃhādīnadhikāriṇaḥ / tapovanāśramapadaṃ pituḥ pārśvam upeyatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत्तत्र मुनेर्यज्ञः स समाप्तिम् उपाययौ । गन्तुं प्रारेभिर् ए देवाः स्वधिष्ण्यान्यृषयस् तथा

tāvattatra muneryajñaḥ sa samāptim upāyayau / gantuṃ prārebhir e devāḥ svadhiṣṇyānyṛṣayas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मेरुध्वजः शक्रं परितुष्टं व्यजिज्ञपत् । आगम्यतां मन्नगरं देव तुष्टो ऽसि चेन्मयि

tato merudhvajaḥ śakraṃ parituṣṭaṃ vyajijñapat / āgamyatāṃ mannagaraṃ deva tuṣṭo 'si cenmayi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तत्प्रियायागान्मुनिमामन्त्र्य वासवः । राज्ञा तेन सपुत्रेण सह देवसभं पुरम्

tac chrutvā tatpriyāyāgānmunimāmantrya vāsavaḥ / rājñā tena saputreṇa saha devasabhaṃ puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चोपाचरत्तं स राजा लोकद्वयेश्वरः । तथा शक्रं यथा दिव्यं सुखं विस्मरति स्म सः

tatra copācarattaṃ sa rājā lokadvayeśvaraḥ / tathā śakraṃ yathā divyaṃ sukhaṃ vismarati sma saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रीतः स शक्रो ऽपि तं सपुत्रं महीपतिम् । दिव्यात्मवाहनारूढं निनाय स्वं त्रिविष्टपस्म्

tataḥ prītaḥ sa śakro 'pi taṃ saputraṃ mahīpatim / divyātmavāhanārūḍhaṃ nināya svaṃ triviṣṭapasm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र नारदरम्भादिसंगीतसुखसुन्दरे । स विश्रमय्य तं मेरुध्वजं समलयध्वजम्

tatra nāradarambhādisaṃgītasukhasundare / sa viśramayya taṃ merudhvajaṃ samalayadhvajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्ताफलध्वजं चेन्द्रः पारिजातमयीः स्रजः । दत्त्वा सदिव्यमुकुटाः संमान्य प्राहिणोद्गृहम्

muktāphaladhvajaṃ cendraḥ pārijātamayīḥ srajaḥ / dattvā sadivyamukuṭāḥ saṃmānya prāhiṇodgṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते चागत्यात्र भूलोके पाताले च गतागतम् । कुर्वाणाश्चक्रिरे रज्यं नृदेवा लोकयोर् द्वयोः

te cāgatyātra bhūloke pātāle ca gatāgatam / kurvāṇāścakrire rajyaṃ nṛdevā lokayor dvayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मेरुध्वजो मुक्ताफलध्वजम् उवाच सः । विजिताः शत्रवः पुत्र युवानौ भ्रातरौ युवाम्

tato merudhvajo muktāphaladhvajam uvāca saḥ / vijitāḥ śatravaḥ putra yuvānau bhrātarau yuvām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.