Library·Somadeva: Kathasaritsagara·17·17.6
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे पद्मावतीलम्बके पञ्चमस् तरङ्गः । षष्ठस् तरङ्गः । ततो मेरुध्वजो राजा तं तथा मलयध्वजम् । पश्यन्स्मरज्वराक्रान्तं देवीं स्वामेवम् अब्रवीत्
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare padmāvatīlambake pañcamas taraṅgaḥ / ṣaṣṭhas taraṅgaḥ / tato merudhvajo rājā taṃ tathā malayadhvajam / paśyansmarajvarākrāntaṃ devīṃ svāmevam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पातालदृष्टे त्रैलोक्यमालिनस् ते सुते न चेत् । भार्ये मत्पुत्रयोः स्यातां तन्मया किं कृतं भवेत्
pātāladṛṣṭe trailokyamālinas te sute na cet / bhārye matputrayoḥ syātāṃ tanmayā kiṃ kṛtaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोः कनिष्ठां च विना पुत्रो मे मलयध्वजः । लज्जानिगूढकामाग्निः पुटपाकेन पच्यते
tayoḥ kaniṣṭhāṃ ca vinā putro me malayadhvajaḥ / lajjānigūḍhakāmāgniḥ puṭapākena pacyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदर्थं च मयाद्यापि मोक्षस्त्रैलोक्यमालिनः । प्रतिश्रुतो ऽपि तत्पत्न्यै सत्वरं न विधीयते
tadarthaṃ ca mayādyāpi mokṣastrailokyamālinaḥ / pratiśruto 'pi tatpatnyai satvaraṃ na vidhīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बन्धमुक्तो दुहितरावसुरत्वाभिमानतः । पुत्राभ्यां मानुषाभ्यां मे स दद्यान्नहि जातुचित्
bandhamukto duhitarāvasuratvābhimānataḥ / putrābhyāṃ mānuṣābhyāṃ me sa dadyānnahi jātucit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेतमर्थं सान्त्वेन ब्रूमस्तस्याधुना वरम् । इत्य् आलोच्य समं देव्या स प्रतीहारम् आदिशत्
tadetamarthaṃ sāntvena brūmastasyādhunā varam / ity ālocya samaṃ devyā sa pratīhāram ādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतशैलगुहां गत्वा प्रीत्या मद्वचनेन तम् । त्रैलोक्यमालिनं ब्रूहि दैत्येन्द्रं संयतस्थितम्
śvetaśailaguhāṃ gatvā prītyā madvacanena tam / trailokyamālinaṃ brūhi daityendraṃ saṃyatasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवयोगादिह क्लिष्टा यूयं दैत्यपते चिरम् । तदिदानीं मम वचः कृत्वा क्लेशं शमं नय
daivayogādiha kliṣṭā yūyaṃ daityapate ciram / tadidānīṃ mama vacaḥ kṛtvā kleśaṃ śamaṃ naya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहि दृष्ट्यानुरागिण्यौ मत्सुताभ्यां स्वकन्यके । इतो मुक्तः स्वराज्यं च विहितप्रत्ययः कुरु
dehi dṛṣṭyānurāgiṇyau matsutābhyāṃ svakanyake / ito muktaḥ svarājyaṃ ca vihitapratyayaḥ kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा प्रेषितो राज्ञा गत्वा तत्र गुहान्तरे । दैत्येन्द्रायाब्रवीत्तस्मै क्षत्ता राजवचः स तत्
ity uktvā preṣito rājñā gatvā tatra guhāntare / daityendrāyābravīttasmai kṣattā rājavacaḥ sa tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुषाभ्यामहं कन्ये न दास्यामीति तेन च । प्रत्य् उक्तः स तथैवेत्य क्षत्ता राजानम् अभ्यधात्
mānuṣābhyāmahaṃ kanye na dāsyāmīti tena ca / praty uktaḥ sa tathaivetya kṣattā rājānam abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोपायं विचिन्वाने तस्मिन्मेरुध्वजे नृपे । दिवसेषु च यातेषु विज्ञाततदुदन्तया
athopāyaṃ vicinvāne tasminmerudhvaje nṛpe / divaseṣu ca yāteṣu vijñātatadudantayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पातालात् प्रेषिता भूयः सा स्वयंप्रभया तया । आगाद् इन्दुमती तत्र दूती संदेशहारिणी
pātālāt preṣitā bhūyaḥ sā svayaṃprabhayā tayā / āgād indumatī tatra dūtī saṃdeśahāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा चागत्य प्रतीहार्य मुखेनावेदितात्मका । प्रविवेश महादेव्या निकटं तत्कृतादरा
sā cāgatya pratīhārya mukhenāveditātmakā / praviveśa mahādevyā nikaṭaṃ tatkṛtādarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणिपत्याब्रवीत्तां च देवि देवि स्वयंप्रभा । विज्ञापयति किं वस्तद्विस्मृतं वचनं निजम्
praṇipatyābravīttāṃ ca devi devi svayaṃprabhā / vijñāpayati kiṃ vastadvismṛtaṃ vacanaṃ nijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अब्धयः कुशलैलाश् च भवन्ति प्रलये ऽन्यथा । भवादृशां तु वचनं न तदाप्यन्यथा भवेत्
abdhayaḥ kuśalailāś ca bhavanti pralaye 'nyathā / bhavādṛśāṃ tu vacanaṃ na tadāpyanyathā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्यप्य् उपगतं नास्मत्स्वामिना कन्यकार्पणम् । तत् स बद्धो दुहितरौ कथं दद्यादुपायनम्
yadyapy upagataṃ nāsmatsvāminā kanyakārpaṇam / tat sa baddho duhitarau kathaṃ dadyādupāyanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औचित्येनोपकाराय युष्माभिश् चेत्स मुच्यते । तन्निश्चितं सुतादानात्कुर्याद्वः प्रत्युपक्रियाम्
aucityenopakārāya yuṣmābhiś cetsa mucyate / tanniścitaṃ sutādānātkuryādvaḥ pratyupakriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकन्यापि त्यजेत् प्राणान् अन्यथा सा स्वयंप्रभा । तेन न स्यात्सुताप्राप्तिर्न च वः सत्यपालनम्
sakanyāpi tyajet prāṇān anyathā sā svayaṃprabhā / tena na syātsutāprāptirna ca vaḥ satyapālanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कुरुष्व तथा देवि समयप्रत्ययादिना । यथ राजा विमुञ्चेत्तं प्रभुं नः सर्वसिद्धये
tatkuruṣva tathā devi samayapratyayādinā / yatha rājā vimuñcettaṃ prabhuṃ naḥ sarvasiddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयंरभाविसृष्टं च गृहाणेदं विभूषणम् । दिव्यैस्तैस्तैश्चितं रत्नैः खेचरत्वादिदायिभिः
svayaṃrabhāvisṛṣṭaṃ ca gṛhāṇedaṃ vibhūṣaṇam / divyaistaistaiścitaṃ ratnaiḥ khecaratvādidāyibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवतीमिन्दुमतीं रज्ञी जगाद सा । दुःखितायाः कथं तस्या मयैतद्गृह्यतामिति
evam uktavatīmindumatīṃ rajñī jagāda sā / duḥkhitāyāḥ kathaṃ tasyā mayaitadgṛhyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अगृहीते त्वयाय् अस्मिन्न् अस्माकम् अधृतिर् भवेत् । गृहीते तु निजं दुःखं शान्तं मन्यामहे वयम्
agṛhīte tvayāy asminn asmākam adhṛtir bhavet / gṛhīte tu nijaṃ duḥkhaṃ śāntaṃ manyāmahe vayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतीन्दुमत्या राज्ञी सा तया यत्नेन बोधिता । आश्वासहेतोस् तस्यास् तद्रत्नाभरणम् अग्रहीत्
itīndumatyā rājñī sā tayā yatnena bodhitā / āśvāsahetos tasyās tadratnābharaṇam agrahīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहैव तावत् तिष्ठार्ये राजा यावद् उपैष्यति । इत्य् उक्त्वा तां च तत्रैव राज्ञी स्थापयति स्म सा
ihaiva tāvat tiṣṭhārye rājā yāvad upaiṣyati / ity uktvā tāṃ ca tatraiva rājñī sthāpayati sma sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत् स राजा तत्रागादुत्थायेन्दुमती च सा । राज्ञीनिवेदिता भूपं प्रणनाम तदादृता
tāvat sa rājā tatrāgādutthāyendumatī ca sā / rājñīniveditā bhūpaṃ praṇanāma tadādṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयंप्रभवितीर्णं च चूडारत्नं समर्पयत् । विषरक्षोजरारोगहरं तस्मै नृपाय सा
svayaṃprabhavitīrṇaṃ ca cūḍāratnaṃ samarpayat / viṣarakṣojarārogaharaṃ tasmai nṛpāya sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वसत्यमनुपाल्यैतद्ग्रहीष्यामीति वादिनम् । नृपमिन्दुमती सा तम् एवं प्रौढा व्यजिज्ञपत्
svasatyamanupālyaitadgrahīṣyāmīti vādinam / nṛpamindumatī sā tam evaṃ prauḍhā vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवेन प्रतिपन्नं चेत् सत्यं पालितम् एव तत् । अस्मिन् गृहीते त्व् अस्माकम् आश्वासः सुतरां भवेत्
devena pratipannaṃ cet satyaṃ pālitam eva tat / asmin gṛhīte tv asmākam āśvāsaḥ sutarāṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तयोक्ते साधूक्तमित्य् उक्त्वैवास्य भूपतेः । चूडारत्नं तदादाय राज्ञी मूर्ध्नि बबन्ध सा
evaṃ tayokte sādhūktamity uktvaivāsya bhūpateḥ / cūḍāratnaṃ tadādāya rājñī mūrdhni babandha sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्वयंप्रभावाक्यं यथा राज्ञ्यै निवेदितम् । तथा शशंस सा राज्ञे तस्माय् इन्दुमती पुनः
tataḥ svayaṃprabhāvākyaṃ yathā rājñyai niveditam / tathā śaśaṃsa sā rājñe tasmāy indumatī punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो राज्ञ्या तथैवोक्तो ऽवादीद् इन्दुमतीं नृपः । इहैवाद्य प्रतीक्षस्व प्रातर् वक्ष्याम्य् अहं तव
tato rājñyā tathaivokto 'vādīd indumatīṃ nṛpaḥ / ihaivādya pratīkṣasva prātar vakṣyāmy ahaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा तां निशं नीत्वा प्रतराहूय मन्त्रिणः । स तामिन्दुमतीमेवं राजा मेरुध्वजो ऽब्रवीत्
ity uktvā tāṃ niśaṃ nītvā pratarāhūya mantriṇaḥ / sa tāmindumatīmevaṃ rājā merudhvajo 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एभिर् मन्मन्त्रिभिः साकं राज्ञे त्रैलोक्यमालिने । आवेद्य गत्वा पातालादानयासुरयोषितः
ebhir manmantribhiḥ sākaṃ rājñe trailokyamāline / āvedya gatvā pātālādānayāsurayoṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयंप्रभाद्याः सर्वांश् च मुख्यान् पातालवासिनः । हाटकेश्वरसंबन्धि मुद्रितं कोषवारि च
svayaṃprabhādyāḥ sarvāṃś ca mukhyān pātālavāsinaḥ / hāṭakeśvarasaṃbandhi mudritaṃ koṣavāri ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमद्वशे वर्तितव्यं नित्यं त्रैलोक्यमालिना । सभृत्यबन्धुना भाव्यं नागैश्चासस्यघातिभिः
amadvaśe vartitavyaṃ nityaṃ trailokyamālinā / sabhṛtyabandhunā bhāvyaṃ nāgaiścāsasyaghātibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रार्थे भर्तृचरणान्स्पृष्ट्वा मन्मन्त्रिसंनिधौ । स्वयंप्रभाद्याः शपथैर् अन्तरस्था भवन्तु नः
atrārthe bhartṛcaraṇānspṛṣṭvā manmantrisaṃnidhau / svayaṃprabhādyāḥ śapathair antarasthā bhavantu naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पातालवासिनः सन्तु तद्वत्प्रतिभुवो ऽखिलाः । अपत्यानि च सर्वे ऽइ स्थापयन्तु सराजकाः
pātālavāsinaḥ santu tadvatpratibhuvo 'khilāḥ / apatyāni ca sarve 'i sthāpayantu sarājakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सराजकाश् च लिखितं कुर्वन्तु निखिला अपि । हाटकेश्वरसर्वाङ्गवारिकोषं पिबन्तु च
sarājakāś ca likhitaṃ kurvantu nikhilā api / hāṭakeśvarasarvāṅgavārikoṣaṃ pibantu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मोक्ष्याम्यहं कारागृहात्त्रैलोक्यमालिनम् । इत्य् उक्त्वेन्दुमतीं राजा सामात्यां विससर्ज सः
tato mokṣyāmyahaṃ kārāgṛhāttrailokyamālinam / ity uktvendumatīṃ rājā sāmātyāṃ visasarja saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा गत्वा मन्त्रिसहितां प्रोच्य त्रैलोक्यमालिने । तच्छ्रद्धिता तथैवेन्दुमती पातालमाविशत्
sā gatvā mantrisahitāṃ procya trailokyamāline / tacchraddhitā tathaivendumatī pātālamāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयंप्रभादीन् आनीय कोषवारि च सा ततः । राजोक्तं तदमात्याग्रे सर्वान् सर्वम् अकारयत्
svayaṃprabhādīn ānīya koṣavāri ca sā tataḥ / rājoktaṃ tadamātyāgre sarvān sarvam akārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहितप्रत्ययम् तं च मुमोच सपरिच्छदम् । त्रैलोक्यमालिनं मेरुध्वजः कारागृहान् नृपः
vihitapratyayam taṃ ca mumoca saparicchadam / trailokyamālinaṃ merudhvajaḥ kārāgṛhān nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनीय च गृहं सम्यक्संमान्य सपरिग्रहम् । स्वीकृतासुररत्नौघः स्वराज्ये विससर्ज तम्
ānīya ca gṛhaṃ samyaksaṃmānya saparigraham / svīkṛtāsuraratnaughaḥ svarājye visasarja tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि त्रैलोक्यमाली स्वं पुनरेत्य रसातलम् । प्राप्तराज्यो ननन्द स्वैः सहितो भृत्यबान्धवैः
so 'pi trailokyamālī svaṃ punaretya rasātalam / prāptarājyo nananda svaiḥ sahito bhṛtyabāndhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेरुध्वजश् च पातालप्रभवैर् अर्थसंचयैः । पृथिवीं पूरयाम् आस प्रावृड्घन इवाम्बुभिः
merudhvajaś ca pātālaprabhavair arthasaṃcayaiḥ / pṛthivīṃ pūrayām āsa prāvṛḍghana ivāmbubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ त्रैलोक्यमाली स संमन्त्र्य निजभार्यया । कन्यारत्नद्वयं दित्सुस्तत्सुताभ्यां स्ववेश्मनि
atha trailokyamālī sa saṃmantrya nijabhāryayā / kanyāratnadvayaṃ ditsustatsutābhyāṃ svaveśmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृपं मेरुध्वजं नेतुं तं निमन्त्र्य सबान्धवम् । स्मृतोपकारो दैत्येन्द्रः पातालात्स्वयमाययौ
nṛpaṃ merudhvajaṃ netuṃ taṃ nimantrya sabāndhavam / smṛtopakāro daityendraḥ pātālātsvayamāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगत्य तं च राजानं कृतातिथ्यम् उवाच सः । युष्माभिर् नातिनिर्वृत्या तदा दृष्टं रसातलम्
āgatya taṃ ca rājānaṃ kṛtātithyam uvāca saḥ / yuṣmābhir nātinirvṛtyā tadā dṛṣṭaṃ rasātalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिचर्यापरेष्व् अस्मास्विदानीमेत्य दृश्यताम् । कन्यारत्ने मदीये च गृह्येतां सुतयोः कृते
paricaryāpareṣv asmāsvidānīmetya dṛśyatām / kanyāratne madīye ca gṛhyetāṃ sutayoḥ kṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ते ऽसुरराजेन तेन मेरुध्वजो ऽथ सः । तत्रैवानाययाम् आस भार्यां पुत्रौ च तावुभौ
ity ukte 'surarājena tena merudhvajo 'tha saḥ / tatraivānāyayām āsa bhāryāṃ putrau ca tāvubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेभ्यो ऽसुरेन्द्रवाक्यं तत्कन्यादानान्तम् अब्रवीत् । ततो जगाद तं ज्येष्ठः पुत्रो मुक्ताफलध्वजः
tebhyo 'surendravākyaṃ tatkanyādānāntam abravīt / tato jagāda taṃ jyeṣṭhaḥ putro muktāphaladhvajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवाहं न करिष्ये ऽहमनाराधितशंकरः । उक्तं मया प्राक् क्षन्तव्यम् एतस्मान् मे ऽपराधतः
vivāhaṃ na kariṣye 'hamanārādhitaśaṃkaraḥ / uktaṃ mayā prāk kṣantavyam etasmān me 'parādhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयि प्रयाते भवनं करोतु मलयध्वजः । विना पातालकन्यां तां नास्त्येवास्य हि निर्वृतिः
mayi prayāte bhavanaṃ karotu malayadhvajaḥ / vinā pātālakanyāṃ tāṃ nāstyevāsya hi nirvṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुवा स कनीयांस्तमवादीन्न त्वयि स्थिते । अयशस्यमधर्म्यं च करोम्यार्याहमीदृशम्
tacchruvā sa kanīyāṃstamavādīnna tvayi sthite / ayaśasyamadharmyaṃ ca karomyāryāhamīdṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मेरुध्वजे राज्ञि प्रयत्नाद्बोधयत्यपि । मुक्ताफलध्वजो नैच्छत्स्वविवाहक्रियां यदा
tato merudhvaje rājñi prayatnādbodhayatyapi / muktāphaladhvajo naicchatsvavivāhakriyāṃ yadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा त्रैलोक्यमाली तं खिन्नमामन्त्र्य भूपतिम् । ययौ स्वम् एव पातालं सानुगः स यथागतम्
tadā trailokyamālī taṃ khinnamāmantrya bhūpatim / yayau svam eva pātālaṃ sānugaḥ sa yathāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वृत्तान्तमावेद्य भार्यां पुत्रं च सो ऽभ्यधात् । न्यक्कारैकपरो ऽस्माकं कीदृशः पश्यतं विधिः
tatra vṛttāntamāvedya bhāryāṃ putraṃ ca so 'bhyadhāt / nyakkāraikaparo 'smākaṃ kīdṛśaḥ paśyataṃ vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुषौ नाद्य गृह्णीतः कन्ये मे प्रार्थितावपि । पूर्वं ये प्रार्थिते ताभ्यां दातुं नाङ्गीकृते मया
mānuṣau nādya gṛhṇītaḥ kanye me prārthitāvapi / pūrvaṃ ye prārthite tābhyāṃ dātuṃ nāṅgīkṛte mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा तौ जगदतुः को जानाति कथं विधेः । चेतस्येतत्स्थितं किं हि शांभवं स्याद्वचो ऽन्यथा
tac chrutvā tau jagadatuḥ ko jānāti kathaṃ vidheḥ / cetasyetatsthitaṃ kiṃ hi śāṃbhavaṃ syādvaco 'nyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादि तेषां वदतां बुद्ध्वा ते तत्र चक्रतुः । कन्ये प्रतिज्ञां त्रैलोक्यप्रभात्रिभुवनप्रभे
ityādi teṣāṃ vadatāṃ buddhvā te tatra cakratuḥ / kanye pratijñāṃ trailokyaprabhātribhuvanaprabhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वादशाहं निराहारस्थितयोर् आवयोर् यदि । देवो विवाहसंपत्तिप्रसादं न करिष्यति
dvādaśāhaṃ nirāhārasthitayor āvayor yadi / devo vivāhasaṃpattiprasādaṃ na kariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् च कार्यमावाभ्यां सहैवाग्निप्रवेशनम् । न तु धार्यं निकारार्थं वृत्त्यर्थं वा शरीरकम्
tataś ca kāryamāvābhyāṃ sahaivāgnipraveśanam / na tu dhāryaṃ nikārārthaṃ vṛttyarthaṃ vā śarīrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं नियम्य देवस्य पुरतस्तस्थतुश् च ते । निराहारे जपध्यानपरे दैत्येन्द्रकन्यके
evaṃ niyamya devasya puratastasthatuś ca te / nirāhāre japadhyānapare daityendrakanyake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्बुद्ध्वा च तयोर् माता पिता च दितिजेश्वरः । तथैवात्र निराहारावास्तां दुहितृवत्सलौ
tadbuddhvā ca tayor mātā pitā ca ditijeśvaraḥ / tathaivātra nirāhārāvāstāṃ duhitṛvatsalau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्वयंप्रभा सा तां तन्मातेन्दुमतीं पुनः । मेरुध्वजमहादेव्यै वक्तुं तत्प्राहिणोद्द्रुतम्
tataḥ svayaṃprabhā sā tāṃ tanmātendumatīṃ punaḥ / merudhvajamahādevyai vaktuṃ tatprāhiṇoddrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तया गत्वा तदाख्यातं स्वस्वामिगृहसंकटम् । राज्ञ्यै तस्यै विवेदाथ राजा मेरुद्व्हजो ऽपि तत्
tayā gatvā tadākhyātaṃ svasvāmigṛhasaṃkaṭam / rājñyai tasyai vivedātha rājā merudvhajo 'pi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तदनुरोधात्तौ जहतुस् तत्र दंपती । आहारं तौ च तत्पुत्रौ पितृभक्त्यनुरोधिनौ
tatas tadanurodhāttau jahatus tatra daṃpatī / āhāraṃ tau ca tatputrau pitṛbhaktyanurodhinau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं लोकद्वये राजगृहयोः संकटस्थयोः । मुक्ताफलध्वजो ऽनश्नन् ध्यातवाञ् शरणं शिवम्
evaṃ lokadvaye rājagṛhayoḥ saṃkaṭasthayoḥ / muktāphaladhvajo 'naśnan dhyātavāñ śaraṇaṃ śivam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्रात्रे च गते राजपुत्रः प्रातः प्रबुध्य सः । पूर्वं संयतकं मित्त्रं महाबुद्दिम् अभाषत
ṣaḍrātre ca gate rājaputraḥ prātaḥ prabudhya saḥ / pūrvaṃ saṃyatakaṃ mittraṃ mahābuddim abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सखे स्वप्ने ऽद्य जाने ऽहमारूढो वाहने निजे । तपोधनमुनिप्रत्ते कामरूपे मनोगतौ
sakhe svapne 'dya jāne 'hamārūḍho vāhane nije / tapodhanamunipratte kāmarūpe manogatau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमानताम् उपगते निर्वेदान्मेरुपार्श्वगम् । गौरीशायतनं दिव्यमतिदूरमितो गतः
vimānatām upagate nirvedānmerupārśvagam / gaurīśāyatanaṃ divyamatidūramito gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापश्यमहं कांचिद्दिव्यकन्यां तपःकृशाम् । तामुद्दिश्याब्रवीन्मां च जटाभृत्पुरुषो हसन्
tatrāpaśyamahaṃ kāṃciddivyakanyāṃ tapaḥkṛśām / tāmuddiśyābravīnmāṃ ca jaṭābhṛtpuruṣo hasan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्याः कन्यकायास्त्वं पलाय्यैवमिहागतः । इहैषा च द्वितीया ते संप्राप्ता पश्य तिष्ठति
ekasyāḥ kanyakāyāstvaṃ palāyyaivamihāgataḥ / ihaiṣā ca dvitīyā te saṃprāptā paśya tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाकर्ण्य वचस् तस्य तत्कन्यारूपदर्शने । अतृप्त एव सहसा प्रबुद्धो ऽस्मि निशाक्षये
tadākarṇya vacas tasya tatkanyārūpadarśane / atṛpta eva sahasā prabuddho 'smi niśākṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्तत्रैव गच्छामि प्राप्तुं तां दिव्यकन्यकाम् । प्राप्स्यामि चेन्न तां तत्र प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्
tasmāttatraiva gacchāmi prāptuṃ tāṃ divyakanyakām / prāpsyāmi cenna tāṃ tatra pravekṣyāmi hutāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां तथोपनतां हित्वा दैत्यकन्यां मनो मम । रज्यते स्वप्नदृष्टायामस्यां किं क्रियते विधेः
tāṃ tathopanatāṃ hitvā daityakanyāṃ mano mama / rajyate svapnadṛṣṭāyāmasyāṃ kiṃ kriyate vidheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाने च तत्र यातस्य निश्चितं शुभमस्ति मे । इत्य् उक्त्वा तत्स सस्मार मुनिदत्तं स्ववाहनम्
jāne ca tatra yātasya niścitaṃ śubhamasti me / ity uktvā tatsa sasmāra munidattaṃ svavāhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदारुह्य विमानत्वं प्राप्तं सख्या समं च सः । मनःसंकल्पितस्थानप्रापकं कामरूपकृत्
tadāruhya vimānatvaṃ prāptaṃ sakhyā samaṃ ca saḥ / manaḥsaṃkalpitasthānaprāpakaṃ kāmarūpakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्ताफलध्वजः प्रायाद्दिव्यं गौरीशधाम तत् । प्राप्य तच् च यथा स्वप्ने दृष्टं पश्यञ्जहर्ष सः
muktāphaladhvajaḥ prāyāddivyaṃ gaurīśadhāma tat / prāpya tac ca yathā svapne dṛṣṭaṃ paśyañjaharṣa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रववृते तत्र स सिद्धोदकनामनि । तीर्थे स्नानादिकं कर्तुं सख्येकपरिचारकः
tataḥ pravavṛte tatra sa siddhodakanāmani / tīrthe snānādikaṃ kartuṃ sakhyekaparicārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत्तं क्वाप्य् अविज्ञातगतं बुद्ध्वा स तत्पिता । राजा मेरुध्वजो भार्यासुतादिसहितस्तदा
tāvattaṃ kvāpy avijñātagataṃ buddhvā sa tatpitā / rājā merudhvajo bhāryāsutādisahitastadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपवासकृशो दुःखक्षोभं स्वपुरगो दधौ । तथा तदैव पाताले ऽप्येतत्सर्वमबुध्यत
upavāsakṛśo duḥkhakṣobhaṃ svapurago dadhau / tathā tadaiva pātāle 'pyetatsarvamabudhyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्त्रैलोक्यमाली स गृहीत्वा ते स्वकन्यके । सोपवासः सभार्यादिस् तत्रैवागान् नृपान्तिकम्
tatastrailokyamālī sa gṛhītvā te svakanyake / sopavāsaḥ sabhāryādis tatraivāgān nṛpāntikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्दश्यां गतः सो ऽद्य नूनं क्वाप्य् अर्चितुं हरम् । तत्प्रतीक्षामहे तावदिहैवैतद्दिनं वयम्
caturdaśyāṃ gataḥ so 'dya nūnaṃ kvāpy arcituṃ haram / tatpratīkṣāmahe tāvadihaivaitaddinaṃ vayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातर्यत्र स तत्रैव यास्यामो नागतो यदि । ततो यद्भवतीत्येव सर्वे ते निश्चयं व्यधुः
prātaryatra sa tatraiva yāsyāmo nāgato yadi / tato yadbhavatītyeva sarve te niścayaṃ vyadhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे मेघवने तस्मिन् गौर्याश्रमे स्थिता । सापि पद्मावती तस्मिन् दिने ऽवादीन् निजाः सखीः
atrāntare meghavane tasmin gauryāśrame sthitā / sāpi padmāvatī tasmin dine 'vādīn nijāḥ sakhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सख्यः स्वप्ने ऽद्य जाने मां सिद्धीश्वरगतां पुमान् । जटाधरो ऽब्रवीत् कोऽपि देवागाराद्विनिर्गतः
sakhyaḥ svapne 'dya jāne māṃ siddhīśvaragatāṃ pumān / jaṭādharo 'bravīt ko'pi devāgārādvinirgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखं समाप्तमासन्नो भर्त्रा ते पुत्रि संगमः । इत्येवोक्त्वा गते ऽस्मिन्मे गते निद्रानिशे अपि
duḥkhaṃ samāptamāsanno bhartrā te putri saṃgamaḥ / ityevoktvā gate 'sminme gate nidrāniśe api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेत तत्र गच्छाम इत्य् उक्त्वा सा जगाम तत् । मेरुपार्श्वस्थितं पद्मावती गौरीशकेतनम्
tadeta tatra gacchāma ity uktvā sā jagāma tat / merupārśvasthitaṃ padmāvatī gaurīśaketanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सिद्धोदके स्नान्तं दूरान्मुक्ताफलध्वजम् । दृष्ट्वा सविस्मया सा तं स्वसखीरेवम् अब्रवीत्
tatra siddhodake snāntaṃ dūrānmuktāphaladhvajam / dṛṣṭvā savismayā sā taṃ svasakhīrevam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदृशो मे प्रियस्यायं पुमान् पश्यत कीदृशः । आश्चर्यं किं स एव स्यान् नास्त्य् एतन्मानुषो ह्य् अयम्
sadṛśo me priyasyāyaṃ pumān paśyata kīdṛśaḥ / āścaryaṃ kiṃ sa eva syān nāsty etanmānuṣo hy ayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा तं च दृष्ट्वा ताः सख्यस्तामेवमब्रुवन् । न केवलं सुसदृशो देव्ययं प्रेयसस्तव
tac chrutvā taṃ ca dṛṣṭvā tāḥ sakhyastāmevamabruvan / na kevalaṃ susadṛśo devyayaṃ preyasastava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावद् एतद्वयस्यो ऽयं त्वत्कन्तसुहृदः किल । तस्य संयतकस्यापि पश्य सादृश्यम् अश्नुते
yāvad etadvayasyo 'yaṃ tvatkantasuhṛdaḥ kila / tasya saṃyatakasyāpi paśya sādṛśyam aśnute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्त्वया वर्णितं देवि यथाद्य स्वप्नदर्शनम् । तथा जानीमहे व्यक्तं शापान्मानुषतां गतौ
yattvayā varṇitaṃ devi yathādya svapnadarśanam / tathā jānīmahe vyaktaṃ śāpānmānuṣatāṃ gatau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावेवैताविहानीतावीश्वरेण स्वयुक्तितः । मानुषागमनं देवभूमाव् अस्यां कुतो ऽन्यथा
tāvevaitāvihānītāvīśvareṇa svayuktitaḥ / mānuṣāgamanaṃ devabhūmāv asyāṃ kuto 'nyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सखीभिर् उक्ता सा पद्मावत्यर्चितेश्वरा । तस्थौ देवान्तिके छन्ना तं जिज्ञासितुमुत्सुका
evaṃ sakhībhir uktā sā padmāvatyarciteśvarā / tasthau devāntike channā taṃ jijñāsitumutsukā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत् स्नात्वार्चितुं देवं तत्र मुक्ताफलध्वजः । आगतः सर्वतो वीक्ष्य महबुद्धिम् उवाच तम्
tāvat snātvārcituṃ devaṃ tatra muktāphaladhvajaḥ / āgataḥ sarvato vīkṣya mahabuddhim uvāca tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेवायतनं चित्रमिदं स्वप्ने यदीक्षितम् । लिङ्गान्तर्दृश्यगौरीशमूर्ति रत्नमयं मया
tadevāyatanaṃ citramidaṃ svapne yadīkṣitam / liṅgāntardṛśyagaurīśamūrti ratnamayaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् एव चैतान् पश्यामि स्वप्नदृष्टान् इहाधुना । प्रदेशान् दिव्यविहगस्फुरद्रत्नप्रभद्रुमान्
tān eva caitān paśyāmi svapnadṛṣṭān ihādhunā / pradeśān divyavihagasphuradratnaprabhadrumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कालदृष्टां दिव्यां तु कन्यां पश्यामि नेह ताम् । अप्राप्तया तया चेह देहं त्यक्ष्यामि निश्चितम्
tatkāladṛṣṭāṃ divyāṃ tu kanyāṃ paśyāmi neha tām / aprāptayā tayā ceha dehaṃ tyakṣyāmi niścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ते तेन सख्यस्तामूचुः पद्मावतीं रहः । शृणु नूनमिह स्वप्ने दृष्ट्वा त्वामयमागतः
ity ukte tena sakhyastāmūcuḥ padmāvatīṃ rahaḥ / śṛṇu nūnamiha svapne dṛṣṭvā tvāmayamāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वद्दर्शनेनैव विना त्यक्तुं प्राणान्समीहते । तन्निगूढस्थिता एव पश्यामो देवि निश्चयम्
tvaddarśanenaiva vinā tyaktuṃ prāṇānsamīhate / tannigūḍhasthitā eva paśyāmo devi niścayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति च्छन्नासु तास्वत्र स्थितास्वन्तः प्रविश्य सः । मुक्ताफलध्वजो देवमर्चयित्वा विनिर्ययौ
iti cchannāsu tāsvatra sthitāsvantaḥ praviśya saḥ / muktāphaladhvajo devamarcayitvā viniryayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्गत्य यावत्कुरुते भक्तितस्त्रिः प्रदक्षिणम् । तावत् स च सखा चास्य जातिं सस्मरतुर्निजाम्
nirgatya yāvatkurute bhaktitastriḥ pradakṣiṇam / tāvat sa ca sakhā cāsya jātiṃ sasmaraturnijām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हर्षाच् च पूर्ववृत्तान्तं यावदन्योन्यमाहतुः । तावत् पद्मावती दृष्टिगोचरं सा ययौ तयोः
harṣāc ca pūrvavṛttāntaṃ yāvadanyonyamāhatuḥ / tāvat padmāvatī dṛṣṭigocaraṃ sā yayau tayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्ताफलध्वजः पूर्वजन्मवृत्तं स्मरंश् च सः । तां दृष्ट्वैव तमाह स्म वयस्यं हर्षनिर्भरः
muktāphaladhvajaḥ pūrvajanmavṛttaṃ smaraṃś ca saḥ / tāṃ dṛṣṭvaiva tamāha sma vayasyaṃ harṣanirbharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टा सेयमिह स्वप्ने देवी पद्मावती मया । दिष्ट्या प्राप्ता च तदिमामाशु संभावयाम्य् अहम्
dṛṣṭā seyamiha svapne devī padmāvatī mayā / diṣṭyā prāptā ca tadimāmāśu saṃbhāvayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वोपेत्य साश्रुस्तामवोचद्देवि माधुना । क्वापि यासीरहं मुक्ताफलकेतुः स ते प्रियः
ity uktvopetya sāśrustāmavocaddevi mādhunā / kvāpi yāsīrahaṃ muktāphalaketuḥ sa te priyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृढव्रतस्य शापेन मानुषीभूय संस्मृता । जातिर्मयाद्येत्य् उक्त्वा तमैच्छदाश्लेष्टुमुत्सुकः
dṛḍhavratasya śāpena mānuṣībhūya saṃsmṛtā / jātirmayādyety uktvā tamaicchadāśleṣṭumutsukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तूद्भ्रान्ता तिरोभूय तत्रासीत्साश्रुलोचना । सो ऽपि राजसुतो ऽपश्यंस्तां मोहादपतद्भुवि
sā tūdbhrāntā tirobhūya tatrāsītsāśrulocanā / so 'pi rājasuto 'paśyaṃstāṃ mohādapatadbhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सदुःखमाकाशे तद्वयस्यो जगाद सः । यदर्थं स तपःक्लेशो देवि पद्मावति त्वया
tataḥ saduḥkhamākāśe tadvayasyo jagāda saḥ / yadarthaṃ sa tapaḥkleśo devi padmāvati tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुभूतः कथं प्राप्तं तम् एवं नाभिभाषसे । अहं संयतकं सो ऽपि वयस्यो दयितस्य ते
anubhūtaḥ kathaṃ prāptaṃ tam evaṃ nābhibhāṣase / ahaṃ saṃyatakaṃ so 'pi vayasyo dayitasya te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्युष्मदर्थं शप्तस्य किं मे नालपसि प्रियम् । इत्य् उक्त्वा स समाश्वास्य तम् उवाच नृपात्मजम्
tadyuṣmadarthaṃ śaptasya kiṃ me nālapasi priyam / ity uktvā sa samāśvāsya tam uvāca nṛpātmajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथानुरागोपगता दैत्यराजसुता त्वया । यत्त्यक्ता तस्य पापस्य तवागतमिदं फलम्
tathānurāgopagatā daityarājasutā tvayā / yattyaktā tasya pāpasya tavāgatamidaṃ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा सा सखीराह च्छन्ना पद्मावती तदा । शृणुतासुरकन्यासु न किलायं प्रवर्तते
tac chrutvā sā sakhīrāha cchannā padmāvatī tadā / śṛṇutāsurakanyāsu na kilāyaṃ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सख्यो ऽपि तामूचुः सर्वं संवादि दृश्यते । किं न स्मरसि यत्तेन शापकाले प्रियेण ते
tataḥ sakhyo 'pi tāmūcuḥ sarvaṃ saṃvādi dṛśyate / kiṃ na smarasi yattena śāpakāle priyeṇa te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुष्ये मे मनो ऽन्यत्र मा गात्पद्मावतीं विना । इत्यर्तितो वरस्तस्मान्मुनेः पूर्वं तपोधनात्
mānuṣye me mano 'nyatra mā gātpadmāvatīṃ vinā / ityartito varastasmānmuneḥ pūrvaṃ tapodhanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्प्रभावादयं नूनमन्यस्त्रीषु न रज्यते । श्रुत्वैतद् राजपुत्री सा संजज्ञे संशयाकुला
tatprabhāvādayaṃ nūnamanyastrīṣu na rajyate / śrutvaitad rājaputrī sā saṃjajñe saṃśayākulā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्ताफलध्वजः सो ऽपि दृष्टनष्टप्रियस् ततः । चक्रन्द हा प्रिये पद्मावति किं नैतदीक्षसे
muktāphaladhvajaḥ so 'pi dṛṣṭanaṣṭapriyas tataḥ / cakranda hā priye padmāvati kiṃ naitadīkṣase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.