Library·Somadeva: Kathasaritsagara·18·18.1
प्रथमस् तरङ्गः । चन्द्राननार्धदेहाय चन्द्रांशुसितभूतये । चन्द्रार्कनलनेत्राय चन्द्रार्धशिरसे नमः
prathamas taraṅgaḥ / candrānanārdhadehāya candrāṃśusitabhūtaye / candrārkanalanetrāya candrārdhaśirase namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करेण कुञ्चिताग्रेण लीलयोन्नमितेन यः । भाति सिद्धीर् इव ददत् स पायाद् वो गजाननः
kareṇa kuñcitāgreṇa līlayonnamitena yaḥ / bhāti siddhīr iva dadat sa pāyād vo gajānanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽसितगिरौ तत्र कश्यपस्याश्रमे मुनेः । नरवाहनदत्तस् तान्मुनीनेवम् अभाषत
tato 'sitagirau tatra kaśyapasyāśrame muneḥ / naravāhanadattas tānmunīnevam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यच् च देवीविरहे नीत्वाहं सानुरागया । वेगवत्या यदा न्यस्तो विद्याहस् ते ऽभिर् अक्षितुम्
anyac ca devīvirahe nītvāhaṃ sānurāgayā / vegavatyā yadā nyasto vidyāhas te 'bhir akṣitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा शरीरत्यागैषी विरही परदेशगः । वनान्ते दृष्टवान् अस्मि भ्रमन् कण्वं महामुनिम्
tadā śarīratyāgaiṣī virahī paradeśagaḥ / vanānte dṛṣṭavān asmi bhraman kaṇvaṃ mahāmunim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मां पादानतं दृष्ट्वा प्रणिधानादवेत्य च । दुःखितं स्वाश्रमं नीत्वा सदयो मुनिरभ्यधात्
sa māṃ pādānataṃ dṛṣṭvā praṇidhānādavetya ca / duḥkhitaṃ svāśramaṃ nītvā sadayo munirabhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमवंशोद्भवो वीरो भूत्वा किं नाम मुह्यसि । देवादेशे ध्रुवे ऽनास्था का भार्यासंगमे तव
somavaṃśodbhavo vīro bhūtvā kiṃ nāma muhyasi / devādeśe dhruve 'nāsthā kā bhāryāsaṃgame tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंभाव्या अपि नृणां भवन्तीह समागमाः । तथा हि विक्रमादित्यकथामाख्यामि ते शृणु
asaṃbhāvyā api nṛṇāṃ bhavantīha samāgamāḥ / tathā hi vikramādityakathāmākhyāmi te śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्यवन्तिषु विख्याता युगादौ विश्वकर्मणा । निर्मितोज्जयिनी नाम पुरारिवसतिः पुरी
astyavantiṣu vikhyātā yugādau viśvakarmaṇā / nirmitojjayinī nāma purārivasatiḥ purī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सतीव या पराधृष्या पद्मिनीवाश्रिता श्रिया । सतां धीरिव धर्माढ्या पृथ्वीव बहुकौतुका
satīva yā parādhṛṣyā padminīvāśritā śriyā / satāṃ dhīriva dharmāḍhyā pṛthvīva bahukautukā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेन्द्रादित्य इत्यासीद्राजा तस्यां जगज्जयी । मघवेवामरावत्यां विपक्षबलसूदनः
mahendrāditya ityāsīdrājā tasyāṃ jagajjayī / maghavevāmarāvatyāṃ vipakṣabalasūdanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाशस्त्रायुधः शौर्ये रूपे तु कुसुमायुधः । यो ऽभून्मुक्तकरस्त्यागे बद्धमुष्टिकरस्त्वसौ
nānāśastrāyudhaḥ śaurye rūpe tu kusumāyudhaḥ / yo 'bhūnmuktakarastyāge baddhamuṣṭikarastvasau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य पृथ्वीपतेर् भार्या नाम्नाभूत् सौम्यदर्शना । शचीवेन्द्रस्य गौरीव शंभोः श्रीरिव शार्ङ्गिणः
tasya pṛthvīpater bhāryā nāmnābhūt saumyadarśanā / śacīvendrasya gaurīva śaṃbhoḥ śrīriva śārṅgiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महामन्त्री च सुमतिर् नाम तस्याभवत्प्रभोः । वज्रायुधाभिधानश् च प्रतीहारः क्रमागतः
mahāmantrī ca sumatir nāma tasyābhavatprabhoḥ / vajrāyudhābhidhānaś ca pratīhāraḥ kramāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैः समं स नृपः शासद्राज्यम् आराधयन् हरम् । नानाव्रतधरः शश्वद् अभवत् पुत्रकाम्यया
taiḥ samaṃ sa nṛpaḥ śāsadrājyam ārādhayan haram / nānāvratadharaḥ śaśvad abhavat putrakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे च गीर्वाणगणसंश्रितकंदरे । अन्यदिग्जयसानन्दकौबेरीहाससुन्दरे
atrāntare ca gīrvāṇagaṇasaṃśritakaṃdare / anyadigjayasānandakauberīhāsasundare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितं कैलासशैलेन्द्रे पुरारिं पार्वतीयुतम् । उपाजग्मुः सुराः सेन्द्रा म्लेच्छोपद्रवदुःस्थिताः
sthitaṃ kailāsaśailendre purāriṃ pārvatīyutam / upājagmuḥ surāḥ sendrā mlecchopadravaduḥsthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणामानन्तरासीनास्ते कृतस्तुतयो ऽमराः । पृष्टागमनकार्यास्ते देवमेवं व्यजिज्ञपन्
praṇāmānantarāsīnāste kṛtastutayo 'marāḥ / pṛṣṭāgamanakāryāste devamevaṃ vyajijñapan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये त्वया देव निहता असुरा ये च विष्णुना । ते जाता म्लेच्छरूपेण पुनरद्य महीतले
ye tvayā deva nihatā asurā ye ca viṣṇunā / te jātā mleccharūpeṇa punaradya mahītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यापादयन्ति ते विघ्नान् घ्नन्ति यज्ञादिकाः क्रियाः । हरन्ति मुनिकन्याश् च पापाः किं किं न कुर्वते
vyāpādayanti te vighnān ghnanti yajñādikāḥ kriyāḥ / haranti munikanyāś ca pāpāḥ kiṃ kiṃ na kurvate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूलोकाद्देवलोकश् च शश्वदाप्यायते प्रभो । ब्राह्मणैर् हुतमग्नौ हि हविस्तृप्त्यै दिवौकसाम्
bhūlokāddevalokaś ca śaśvadāpyāyate prabho / brāhmaṇair hutamagnau hi havistṛptyai divaukasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्लेच्छाक्रान्ते च भूलोके निर्वषट्कारमङ्गले । यज्ञभागादिविच्छेदाद्देवलोको ऽवसीदति
mlecchākrānte ca bhūloke nirvaṣaṭkāramaṅgale / yajñabhāgādivicchedāddevaloko 'vasīdati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदुपायं कुरुष्वात्र तं कंचिदवतारय । प्रवीरं भूतले यस्तान्म्लेच्छानुत्सादयिष्यति
tadupāyaṃ kuruṣvātra taṃ kaṃcidavatāraya / pravīraṃ bhūtale yastānmlecchānutsādayiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति देवैः स विज्ञप्तः पुरारातिर् उवाच तान् । यात यूयं न चिन्तात्र कार्या भवत निर्वृताः
iti devaiḥ sa vijñaptaḥ purārātir uvāca tān / yāta yūyaṃ na cintātra kāryā bhavata nirvṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचिरेण करिष्ये ऽहमत्रोपायमसंशयम् । इत्य् उक्त्वा व्यसृजद्देवान्स्वधिष्ण्यान्यम्बिकापतिः
acireṇa kariṣye 'hamatropāyamasaṃśayam / ity uktvā vyasṛjaddevānsvadhiṣṇyānyambikāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतेषु तेषु चाहूय माल्यवत्संज्ञकं गणम् । सपर्वतीको भगवानेवमादिशति स्म सः
gateṣu teṣu cāhūya mālyavatsaṃjñakaṃ gaṇam / saparvatīko bhagavānevamādiśati sma saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रावतार मानुष्ये जायस्व च महापुरि । उज्जयिन्यां सुतः शूरो महेन्द्रादित्यभूपतेः
putrāvatāra mānuṣye jāyasva ca mahāpuri / ujjayinyāṃ sutaḥ śūro mahendrādityabhūpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च राजा ममैवांशस्तद्भार्या चाम्बिकांशजा । तयोर् गृहे समुत्पद्य कुरु कार्यं दिवौकसाम्
sa ca rājā mamaivāṃśastadbhāryā cāmbikāṃśajā / tayor gṛhe samutpadya kuru kāryaṃ divaukasām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्लेच्छान्व्यापादयाशेषांस्त्रयीधर्मविघातिनः । सप्तद्वीपेश्वरो राजा मत्प्रसादाच् च भाव्यसि
mlecchānvyāpādayāśeṣāṃstrayīdharmavighātinaḥ / saptadvīpeśvaro rājā matprasādāc ca bhāvyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यक्षराक्षसवेताला अपि स्थास्यन्ति ते वशे । भुक्त्वा मानुषभोगांश् च पुनरस्मनुपैष्यसि
yakṣarākṣasavetālā api sthāsyanti te vaśe / bhuktvā mānuṣabhogāṃś ca punarasmanupaiṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादिष्टः पुरजिता मल्यवान्सो ऽब्रवीद्गणः । अलङ्घ्या युष्मदाज्ञा मे भोगा मानुष्यके तु के
ityādiṣṭaḥ purajitā malyavānso 'bravīdgaṇaḥ / alaṅghyā yuṣmadājñā me bhogā mānuṣyake tu ke
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र बन्धुसुहृद्भृत्यविप्रयोगाः सुदुःसहाः । धननाशजरारोगाद्युद्भवा यत्र च व्यथा
yatra bandhusuhṛdbhṛtyaviprayogāḥ suduḥsahāḥ / dhananāśajarārogādyudbhavā yatra ca vyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेन गणेनोक्तो धूर्जटिः प्रत्युवाच तम् । गच्छ नैतानि दुःखानि भविष्यन्ति तवानघ
iti tena gaṇenokto dhūrjaṭiḥ pratyuvāca tam / gaccha naitāni duḥkhāni bhaviṣyanti tavānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्प्रसादेन सुखितः सर्वकालं भविष्यसि । इत्य् उक्तः शंभुना सो ऽभूददृश्यो माल्यवांस् ततः
matprasādena sukhitaḥ sarvakālaṃ bhaviṣyasi / ity uktaḥ śaṃbhunā so 'bhūdadṛśyo mālyavāṃs tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गत्वा चोज्जयिनीं तस्य महेन्द्रादित्यभूभुजः । देव्या ऋतुजुषो गर्भे समभूत्स गणोत्तमः
gatvā cojjayinīṃ tasya mahendrādityabhūbhujaḥ / devyā ṛtujuṣo garbhe samabhūtsa gaṇottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कालं च निशाकान्तकलाकलितशेखरः । देवो महेन्द्रादित्यं तं नृपं स्वप्ने समादिशत्
tatkālaṃ ca niśākāntakalākalitaśekharaḥ / devo mahendrādityaṃ taṃ nṛpaṃ svapne samādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टो ऽस्मि तव तद्राजन्स ते पुत्रो भविष्यति । आक्रमिष्यति सद्वीपां पृथिवीं विक्रमेण यः
tuṣṭo 'smi tava tadrājansa te putro bhaviṣyati / ākramiṣyati sadvīpāṃ pṛthivīṃ vikrameṇa yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यक्षरक्षः पिशचादीन् पातालाकाशगान् अपि । वीरः करिष्यति वशे म्लेच्छसंघान् हनिष्यति
yakṣarakṣaḥ piśacādīn pātālākāśagān api / vīraḥ kariṣyati vaśe mlecchasaṃghān haniṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भविष्यत्यत एवैष विक्रमादित्यसंज्ञकः । तथा विषमशीलश् च नाम्ना वैषम्यतो ऽरिषु
bhaviṣyatyata evaiṣa vikramādityasaṃjñakaḥ / tathā viṣamaśīlaś ca nāmnā vaiṣamyato 'riṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वान्तर्हिते देवे प्रबुध्य स महीपतिः । प्रातः स्वसचिवेभ्यस्तं हृष्टः स्वप्नं न्यवेदयत्
ity uktvāntarhite deve prabudhya sa mahīpatiḥ / prātaḥ svasacivebhyastaṃ hṛṣṭaḥ svapnaṃ nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते ऽपि स्वप्ने हरादेशं पुत्रप्राप्तिफलं क्रमात् । तस्मै शशंसुः सचिवा राज्ञे प्रमुदितास्तदा
te 'pi svapne harādeśaṃ putraprāptiphalaṃ kramāt / tasmai śaśaṃsuḥ sacivā rājñe pramuditāstadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावदेत्य फलं साक्षाद्राज्ञे ऽन्तःपुरचेटिकाः । अदर्शयदिदं देव्यै स्वप्ने शंभुरदादिति
tāvadetya phalaṃ sākṣādrājñe 'ntaḥpuraceṭikāḥ / adarśayadidaṃ devyai svapne śaṃbhuradāditi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स राजा मुमुदे सचिवैर् अभिनन्दितः । सत्यं मम सुतो दत्तः शर्वेणेति मुहुर्वदन्
tataḥ sa rājā mumude sacivair abhinanditaḥ / satyaṃ mama suto dattaḥ śarveṇeti muhurvadan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ राज्ञी सगर्भा सा जज्ञे तस्योर्जितद्युतिः । प्रची प्रातरिवोदेष्यत्सहस्रकरमण्डला
atha rājñī sagarbhā sā jajñe tasyorjitadyutiḥ / pracī prātarivodeṣyatsahasrakaramaṇḍalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चकाशे सा च कुचयोः श्यामया चूचुकत्विषा । गर्भस्थस्येव सम्राजः स्तन्यरक्षणमुद्रया
cakāśe sā ca kucayoḥ śyāmayā cūcukatviṣā / garbhasthasyeva samrājaḥ stanyarakṣaṇamudrayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्ने सप्तापि जलधीनुत्ततार च सा तदा । प्रणम्यमाना निखिलैर् यक्षवेतालरक्षसैः
svapne saptāpi jaladhīnuttatāra ca sā tadā / praṇamyamānā nikhilair yakṣavetālarakṣasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्ते च समये पुत्रं सा सूते स्म महस्विनम् । नभो ऽर्केणेव बालेन येनाभास्यत वासकम्
prāpte ca samaye putraṃ sā sūte sma mahasvinam / nabho 'rkeṇeva bālena yenābhāsyata vāsakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाते च तस्मिन्निपतत्पुष्पवृष्टिप्रहासिनी । द्यौरराजत गीर्वाणदुन्दुभिध्वनिनादिनी
jāte ca tasminnipatatpuṣpavṛṣṭiprahāsinī / dyaurarājata gīrvāṇadundubhidhvaninādinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीबेव भूताविष्टेव वातक्षोभावृतेव च । तत्कालमुत्सवानन्दव्याकुला साभवत्पुरी
kṣībeva bhūtāviṣṭeva vātakṣobhāvṛteva ca / tatkālamutsavānandavyākulā sābhavatpurī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा च तत्राविरतं वसु राजनि वर्षति । सौगतव्यतिरेकेण नासीत्कश्चिदनीश्वरः
tadā ca tatrāvirataṃ vasu rājani varṣati / saugatavyatirekeṇa nāsītkaścidanīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाम्ना तं विक्रमादित्यं हरोक्तेनाकरोत्पिता । तथा विषमशीलं च महेन्द्रादित्यभूपतिः
nāmnā taṃ vikramādityaṃ haroktenākarotpitā / tathā viṣamaśīlaṃ ca mahendrādityabhūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतेष्व् अन्येषु दिवसेष्व् अत्र तस्य महीभुजः । सुमतेर्मन्त्रिणः पुत्रो जज्ञे नाम्ना महामतिः
gateṣv anyeṣu divaseṣv atra tasya mahībhujaḥ / sumatermantriṇaḥ putro jajñe nāmnā mahāmatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्तुर्वज्रायुधस्यापि पुत्रो भद्रायुधो ऽजनि । श्रीधरो ऽजायत सुतो महीधरपुरोधसः
kṣatturvajrāyudhasyāpi putro bhadrāyudho 'jani / śrīdharo 'jāyata suto mahīdharapurodhasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैस् त्रिभिर् मन्त्रितनयैः सह राजसुतो ऽत्र सः । ववृधे विक्रमादित्यस् तेजोवीर्यबलैर् इव
tais tribhir mantritanayaiḥ saha rājasuto 'tra saḥ / vavṛdhe vikramādityas tejovīryabalair iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपनीतस्य विद्यासु गुरवो हेतुमात्रताम् । ययुस्तस्याप्रयासेन प्रादुरासन्स्वयं तु ताः
upanītasya vidyāsu guravo hetumātratām / yayustasyāprayāsena prādurāsansvayaṃ tu tāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददृशे स प्रयुञ्जानो यां यां विद्यां कलां तथा । सैव सैवासमोत्कर्षा तस्य तज्ज्ञैर् अबुध्यत
dadṛśe sa prayuñjāno yāṃ yāṃ vidyāṃ kalāṃ tathā / saiva saivāsamotkarṣā tasya tajjñair abudhyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यास्त्रयोधिनं तं च पश्यन्राजसुतं जनाः । मन्दादरो ऽभूद् रामादिधनुर्धरकथास्व् अपि
divyāstrayodhinaṃ taṃ ca paśyanrājasutaṃ janāḥ / mandādaro 'bhūd rāmādidhanurdharakathāsv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आक्रान्तोपनतैर् दत्ताः कन्या रूपवतीर्नृपैः । आजहार पिता तस्य तास्ताः श्रिय इवापराः
ākrāntopanatair dattāḥ kanyā rūpavatīrnṛpaiḥ / ājahāra pitā tasya tāstāḥ śriya ivāparāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् च यौवनस्थं तम् विलोक्य प्राज्यविक्रमम् । अभिषिच्य सुतं राज्ये यथाविधि जनप्रियम्
tataś ca yauvanasthaṃ tam vilokya prājyavikramam / abhiṣicya sutaṃ rājye yathāvidhi janapriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महेन्द्रादित्यनृपतिः सभार्यासचिवो ऽपि सः । वृद्धो वाराणसीं गत्वा शरणं शिश्रिये शिवम्
mahendrādityanṛpatiḥ sabhāryāsacivo 'pi saḥ / vṛddho vārāṇasīṃ gatvā śaraṇaṃ śiśriye śivam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि तद्विक्रमादित्यो राज्यमासाद्य पैतृकम् । नभो भास्वानिवारेभे राजा प्रतपितुं क्रमात्
so 'pi tadvikramādityo rājyamāsādya paitṛkam / nabho bhāsvānivārebhe rājā pratapituṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वैव तेन कोदण्डे नमत्यारोपितं गुणम् । तच्छिक्षयेवोच्छिरसो ऽप्यानमन्सर्वतो नृपाः
dṛṣṭvaiva tena kodaṇḍe namatyāropitaṃ guṇam / tacchikṣayevocchiraso 'pyānamansarvato nṛpāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यानुभावो वेतालराक्षसप्रभृतीनपि । साधयित्वानुशास्ति स्म सम्यगुन्मार्गवर्तिनः
divyānubhāvo vetālarākṣasaprabhṛtīnapi / sādhayitvānuśāsti sma samyagunmārgavartinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसाधयन्त्यः ककुभः सेनास् तस्य महीतले । निश्चेरुर्विक्रमादित्यस्यादित्यस्येव रश्मयः
prasādhayantyaḥ kakubhaḥ senās tasya mahītale / niścerurvikramādityasyādityasyeva raśmayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महावीरो ऽप्य् अभूद्राजा स भीरुः परलोकतः । शूरो ऽपि चाचण्डकरः कुभर्ताप्यङ्गनाप्रियः
mahāvīro 'py abhūdrājā sa bhīruḥ paralokataḥ / śūro 'pi cācaṇḍakaraḥ kubhartāpyaṅganāpriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पिता पितृहीनानामबन्धूनां स बान्धवः । अनाथानां च नाथः स प्रजानां कः स नाभवत्
sa pitā pitṛhīnānāmabandhūnāṃ sa bāndhavaḥ / anāthānāṃ ca nāthaḥ sa prajānāṃ kaḥ sa nābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतद्वीपस्य दुग्धाब्धेः कैलासहिमशैलयोः । निर्माणे तद्यशो नूनम् उपमानमभूद्विधेः
śvetadvīpasya dugdhābdheḥ kailāsahimaśailayoḥ / nirmāṇe tadyaśo nūnam upamānamabhūdvidheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा च तमास्थानगतं भद्रायुधो नृपम् । प्रविश्य विक्रमादित्यं प्रतीहारो व्यजिज्ञपत्
ekadā ca tamāsthānagataṃ bhadrāyudho nṛpam / praviśya vikramādityaṃ pratīhāro vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेषितस्य ससैन्यस्य दक्षिणाशाविनिर्जये । पार्श्वं विक्रमशक्तेर्यो देवेन प्रेषितो ऽभवत्
preṣitasya sasainyasya dakṣiṇāśāvinirjaye / pārśvaṃ vikramaśakteryo devena preṣito 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दूतो ऽनङ्गदेवो ऽयमागतो द्वारि तिष्ठति । सद्वितीयो मुखं चास्य हृष्टं वक्ति शुभं प्रभो
sa dūto 'naṅgadevo 'yamāgato dvāri tiṣṭhati / sadvitīyo mukhaṃ cāsya hṛṣṭaṃ vakti śubhaṃ prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविशत्विति राज्ञोक्ते सद्वितीयं स तत्र तम् । प्रावेशयत्प्रतीहारो ऽनङ्गदेवं सगौरवम्
praviśatviti rājñokte sadvitīyaṃ sa tatra tam / prāveśayatpratīhāro 'naṅgadevaṃ sagauravam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविष्टः सप्रणामं च जयशब्दमुदीर्य सः । उपविष्टो ऽग्रतो दूतस्तेनापृच्छ्यत भूभुजा
praviṣṭaḥ sapraṇāmaṃ ca jayaśabdamudīrya saḥ / upaviṣṭo 'grato dūtastenāpṛcchyata bhūbhujā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कच्चिद्विक्रमशक्तिः स सेनानी कुशली नृपः । कच्चिद्व्याघ्रबलाद्याश् च नृपाः कुशलिनो ऽपरे
kaccidvikramaśaktiḥ sa senānī kuśalī nṛpaḥ / kaccidvyāghrabalādyāś ca nṛpāḥ kuśalino 'pare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येषां राजपुत्राणां प्रधानानां च तद्बले । कच्चिच्छिवं गजाश्वस्य रथपादातकस्य च
anyeṣāṃ rājaputrāṇāṃ pradhānānāṃ ca tadbale / kaccicchivaṃ gajāśvasya rathapādātakasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति भूमिभृता पृष्टो ऽनङ्गदेवो जगाद सः । शिवं विक्रमशक्तेश् च सैन्यस्य सकलस्य च
iti bhūmibhṛtā pṛṣṭo 'naṅgadevo jagāda saḥ / śivaṃ vikramaśakteś ca sainyasya sakalasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापरान्तश् च देवेन निर्जितो दक्षिणापथः । मध्यदेशः ससौराष्ट्रः सवङ्गाङ्गा च पूर्वदिक्
sāparāntaś ca devena nirjito dakṣiṇāpathaḥ / madhyadeśaḥ sasaurāṣṭraḥ savaṅgāṅgā ca pūrvadik
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकश्मीरा च कौबेरी काष्ठा च करदीकृता । तानि तान्य् अपि दुर्गाणि द्वीपानि विजितानि च
sakaśmīrā ca kauberī kāṣṭhā ca karadīkṛtā / tāni tāny api durgāṇi dvīpāni vijitāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
म्लेच्छसंघाश् च निहताः शेषाश् च स्थापिता वशे । ते ते विक्रमशक्तेश् च प्रविष्टाः कटके नृपाः
mlecchasaṃghāś ca nihatāḥ śeṣāś ca sthāpitā vaśe / te te vikramaśakteś ca praviṣṭāḥ kaṭake nṛpāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च विक्रमशक्तिस्तै राजभिः सममागतः । इतः प्रयाणकेष्वास्ते द्वित्रेष्वेव खलु प्रभो
sa ca vikramaśaktistai rājabhiḥ samamāgataḥ / itaḥ prayāṇakeṣvāste dvitreṣveva khalu prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमाख्यातवन्तं तं तुष्टो वस्त्रैर् विभूषणैः । ग्रामैश् च विक्रमादित्यो दूतं राजाभ्यपूरयत्
evamākhyātavantaṃ taṃ tuṣṭo vastrair vibhūṣaṇaiḥ / grāmaiś ca vikramādityo dūtaṃ rājābhyapūrayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ पप्रच्छ नृपतिः स तं दूतवरं पुनः । अनङ्गदेव के देशा गतेनात्र विलोकिताः
atha papraccha nṛpatiḥ sa taṃ dūtavaraṃ punaḥ / anaṅgadeva ke deśā gatenātra vilokitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया कुत्र च किं दृष्टं कौतुकं भद्र कथ्यताम् । इत्य् उक्तो भूभृतानङ्गदेवो वक्तुं प्रचक्रमे
tvayā kutra ca kiṃ dṛṣṭaṃ kautukaṃ bhadra kathyatām / ity ukto bhūbhṛtānaṅgadevo vaktuṃ pracakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतो देवाज्ञया देव गत्वाहं प्राप्तवान् क्रमात् । पार्श्वे विक्रमशक्तेस् तं सेनासमुदयं तव
ito devājñayā deva gatvāhaṃ prāptavān kramāt / pārśve vikramaśaktes taṃ senāsamudayaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिलितानन्तनागेन्द्रसश्रीकहरिशोभितम् । समुद्रम् इव विस्तीर्णं सस्पक्षक्ष्माभृदाश्रितम्
militānantanāgendrasaśrīkahariśobhitam / samudram iva vistīrṇaṃ saspakṣakṣmābhṛdāśritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपागतश् च तत्राहं तेन विक्रमशक्तिना । प्रभुणा प्रेषित इति प्रणतेनातिसत्कृतः
upāgataś ca tatrāhaṃ tena vikramaśaktinā / prabhuṇā preṣita iti praṇatenātisatkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत्तिष्ठामि विजयस्वरूपं प्रविलोकयन् । सिंहलेश्वरसंबन्धी दूतस्तावदुपागमत्
tāvattiṣṭhāmi vijayasvarūpaṃ pravilokayan / siṃhaleśvarasaṃbandhī dūtastāvadupāgamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रज्ञो हृदयभूतस् ते ऽनङ्गदेवः स्थितो ऽन्तिके । इति मे कथितं दूतैस्त्वत्पार्श्वप्रहितागतैः
rajño hṛdayabhūtas te 'naṅgadevaḥ sthito 'ntike / iti me kathitaṃ dūtaistvatpārśvaprahitāgataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेतं त्वरयानङ्गदेवं प्रहिणु मे ऽन्तिकम् । कल्याणमस्य वक्ष्यामि राजकार्यं हि किंचन
tadetaṃ tvarayānaṅgadevaṃ prahiṇu me 'ntikam / kalyāṇamasya vakṣyāmi rājakāryaṃ hi kiṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति स्वप्रभुवाक्यं च स दूतः सिंहलागतः । मत्संनिधाने वक्ति स्म तस्मै विक्रमशक्तये
iti svaprabhuvākyaṃ ca sa dūtaḥ siṃhalāgataḥ / matsaṃnidhāne vakti sma tasmai vikramaśaktaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विक्रमशक्तिर्मामवदद्गच्छ सत्वरम् । सिंहलेशान्तिकं पश्य त्वन्मुखे किं ब्रवीति सः
tato vikramaśaktirmāmavadadgaccha satvaram / siṃhaleśāntikaṃ paśya tvanmukhe kiṃ bravīti saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाहं सिंहलाधीशदूतेन सह तेन तत् । अगच्छं सिंहलद्वीपं वहनेनाब्धिवर्त्मना
athāhaṃ siṃhalādhīśadūtena saha tena tat / agacchaṃ siṃhaladvīpaṃ vahanenābdhivartmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजधानीं च तत्राहम् अपश्यं हेमनिर्मिताम् । विचित्ररत्नप्रासादां गीर्वाणनगरीम् इव
rājadhānīṃ ca tatrāham apaśyaṃ hemanirmitām / vicitraratnaprāsādāṃ gīrvāṇanagarīm iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां च वीरसेनं तमद्राक्षं सिंहलेश्वरम् । वृतं विनीतैः सचिवैः सुरैर् इव शतक्रतुम्
tasyāṃ ca vīrasenaṃ tamadrākṣaṃ siṃhaleśvaram / vṛtaṃ vinītaiḥ sacivaiḥ surair iva śatakratum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स माम् उपेतमादृत्य पृष्ट्वा च कुशलं प्रभोः । राजा विश्रमयाम् आस सत्कारेणात्र भूयसा
sa mām upetamādṛtya pṛṣṭvā ca kuśalaṃ prabhoḥ / rājā viśramayām āsa satkāreṇātra bhūyasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येद्युर् आस्थानगतो मामाहूय स भूपतिः । युष्मासु दर्शयन् भक्तिम् अवोचन् मन्त्रिसंनिधौ
anyedyur āsthānagato māmāhūya sa bhūpatiḥ / yuṣmāsu darśayan bhaktim avocan mantrisaṃnidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति मे दुहिता कन्या मर्त्यलोकैकसुन्दरी । नाम्ना मदनलेखेति तां च राज्ञे ददामि वः
asti me duhitā kanyā martyalokaikasundarī / nāmnā madanalekheti tāṃ ca rājñe dadāmi vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यानुरूपा भार्या सा स तस्याश्चोचितः पतिः । एतदर्थं त्वमाहूतस्त्वत्स्वाम्यर्थं प्रतीप्सता
tasyānurūpā bhāryā sā sa tasyāścocitaḥ patiḥ / etadarthaṃ tvamāhūtastvatsvāmyarthaṃ pratīpsatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छ च स्वामिने वक्तुं मद्दूतेन सहाग्रतः । अहं तवैवानुपदं प्रहेष्याम्यत्र चात्मजाम्
gaccha ca svāmine vaktuṃ maddūtena sahāgrataḥ / ahaṃ tavaivānupadaṃ praheṣyāmyatra cātmajām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्त्वेत्यानाययाम् आस स राजा तत्र तां सुताम् । भूषिताभरणाभोगां रूपलावण्ययौवनैः
uktvetyānāyayām āsa sa rājā tatra tāṃ sutām / bhūṣitābharaṇābhogāṃ rūpalāvaṇyayauvanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपवेश्य च तामङ्के दर्शयित्वा जगाद माम् । त्वत्स्वामिने मया दत्ता कन्येयं गृह्यतामिति
upaveśya ca tāmaṅke darśayitvā jagāda mām / tvatsvāmine mayā dattā kanyeyaṃ gṛhyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं च राजपुत्रीं तां दृष्ट्वा तद्रूपविस्मितः । प्रतीप्सितैषा राजार्थं मयेति मुदितो ऽब्रवम्
ahaṃ ca rājaputrīṃ tāṃ dṛṣṭvā tadrūpavismitaḥ / pratīpsitaiṣā rājārthaṃ mayeti mudito 'bravam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचिन्तयं च नाश्चर्यविधौ तृप्यत्यहो विधिः । तदुत्तमामिमां चक्रे यत्कृत्वापि तिलोत्तमाम्
acintayaṃ ca nāścaryavidhau tṛpyatyaho vidhiḥ / taduttamāmimāṃ cakre yatkṛtvāpi tilottamām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽहं सत्कृतस्तेन राज्ञा प्रस्थितवांस् ततः । द्वीपाद्धवलसेनेन तद्दूतेन सहामुना
tato 'haṃ satkṛtastena rājñā prasthitavāṃs tataḥ / dvīpāddhavalasenena taddūtena sahāmunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरुह्य वहनं चावाम् व्रजावो यावद् अम्बुधौ । तावद् द्राग्दृष्टवन्तौ स्वस् तन्मध्ये पुलिनं महत्
āruhya vahanaṃ cāvām vrajāvo yāvad ambudhau / tāvad drāgdṛṣṭavantau svas tanmadhye pulinaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मध्ये ऽद्भुतरूपे द्वे अपश्याव च कन्यके । एकां प्रियंगुश्यामाङ्गीम् अन्यां चन्द्रामलद्युतिम्
tanmadhye 'dbhutarūpe dve apaśyāva ca kanyake / ekāṃ priyaṃguśyāmāṅgīm anyāṃ candrāmaladyutim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वस्ववर्णोचितोपात्तवस्त्राभरणशोभिते । सरत्नकंकणक्वाणवितीर्णकरतालिके
svasvavarṇocitopāttavastrābharaṇaśobhite / saratnakaṃkaṇakvāṇavitīrṇakaratālike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रनर्तयन्त्यौ पुरतः क्रीडाहरिणपोतकम् । अपि जाम्बूनदमयं सजीवं रत्नचित्रितम्
pranartayantyau purataḥ krīḍāhariṇapotakam / api jāmbūnadamayaṃ sajīvaṃ ratnacitritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दृष्ट्वान्योन्यमावाभ्यां विस्मिताभ्यामभण्यत । अहो किम् इदमाश्चर्यं स्वप्नो माया भ्रमो नु किम्
taddṛṣṭvānyonyamāvābhyāṃ vismitābhyāmabhaṇyata / aho kim idamāścaryaṃ svapno māyā bhramo nu kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्वाब्धावकाण्डे पुलिनं क्वेदृश्यौ तत्र कन्यके । क्व चेदृग्रत्नचित्राङ्गो जीवन् हेममृगो ऽनयोः
kvābdhāvakāṇḍe pulinaṃ kvedṛśyau tatra kanyake / kva cedṛgratnacitrāṅgo jīvan hemamṛgo 'nayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादि वदतोरेव देव साश्चर्यमावयोः । वायुः प्रावर्तताकस्माद्वातुमुद्वेल्लिताम्बुधिः
ityādi vadatoreva deva sāścaryamāvayoḥ / vāyuḥ prāvartatākasmādvātumudvellitāmbudhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनास्मद्वहनं वेल्लद्विचिन्त्यस्तमभज्यत । मकरैर् भक्ष्यमाणाश् च ममज्जुस्तद्गता जनाः
tenāsmadvahanaṃ velladvicintyastamabhajyata / makarair bhakṣyamāṇāś ca mamajjustadgatā janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवां च ताभ्यां कन्याभ्यामेत्यैवालम्ब्य बाहुषु । उत्क्षिप्य पुलिनं नीतावप्राप्तमकराननौ
āvāṃ ca tābhyāṃ kanyābhyāmetyaivālambya bāhuṣu / utkṣipya pulinaṃ nītāvaprāptamakarānanau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्मिभिः पूर्यमाणे च तस्मिन्रोधसि विह्वलौ । आश्वास्यावां गुहागर्भम् इव ताभ्यां प्रवेशितौ
ūrmibhiḥ pūryamāṇe ca tasminrodhasi vihvalau / āśvāsyāvāṃ guhāgarbham iva tābhyāṃ praveśitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वीक्षावहे तावद्दिव्यं नानाद्रुमं वनम् । नाम्भोधिर्न तटं नापि मृगशावो न कन्यके
tato vīkṣāvahe tāvaddivyaṃ nānādrumaṃ vanam / nāmbhodhirna taṭaṃ nāpi mṛgaśāvo na kanyake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रं किम् एतन्मायेयं नूनं कापीति वादिनौ । क्षणं भ्रमन्तौ तत्रावाम् अपश्याव महत्सरः
citraṃ kim etanmāyeyaṃ nūnaṃ kāpīti vādinau / kṣaṇaṃ bhramantau tatrāvām apaśyāva mahatsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वछगम्भीरविस्तीर्णम् आशयं महताम् इव । तृष्णासंतापशमनं निर्वाणम् इव मूर्तिमत्
svachagambhīravistīrṇam āśayaṃ mahatām iva / tṛṣṇāsaṃtāpaśamanaṃ nirvāṇam iva mūrtimat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र च स्नातुमायातां साक्षादिव वनश्रियम् । परिवारावृतां कांचिदपश्याव वराङ्गनाम्
tatra ca snātumāyātāṃ sākṣādiva vanaśriyam / parivārāvṛtāṃ kāṃcidapaśyāva varāṅganām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्णीरथावतीर्णा च तत्रोचितसरोरुहा । स्नात्वा सरस्यनुध्यानमकरोत्सा पुरद्विषः
karṇīrathāvatīrṇā ca tatrocitasaroruhā / snātvā sarasyanudhyānamakarotsā puradviṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावदुद्गम्य सरसो विस्मयेन सहावयोः । साक्षादुपागान्निकटं तस्या लिङ्गाकृतिः शिवः
tāvadudgamya saraso vismayena sahāvayoḥ / sākṣādupāgānnikaṭaṃ tasyā liṅgākṛtiḥ śivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यरत्नमयं तं सा तैस् तैः स्वविभवोचितैः । अभ्यर्च्य विविधैर् भोगैर् वीणामादत्त सुन्दरी
divyaratnamayaṃ taṃ sā tais taiḥ svavibhavocitaiḥ / abhyarcya vividhair bhogair vīṇāmādatta sundarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.