Somadeva: Kathasaritsagara 18.4

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे विषस्मशीललम्बके तृतीयस् तरङ्गः । चतुर्थस् तरङ्गः । ततो ऽस्य विक्रमादित्यस्यैकदात्र कथान्तरे । राज्ञी कलिङ्गसेनाख्या सपत्नीरेवम् अब्रवीत्

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare viṣasmaśīlalambake tṛtīyas taraṅgaḥ / caturthas taraṅgaḥ / tato 'sya vikramādityasyaikadātra kathāntare / rājñī kaliṅgasenākhyā sapatnīrevam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञा मलयवत्यर्थे यत्कृतं न तदद्भुतम् । सदा विषमशीलो हि देवो ऽयं प्रथितो भुवि

rājñā malayavatyarthe yatkṛtaṃ na tadadbhutam / sadā viṣamaśīlo hi devo 'yaṃ prathito bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं न परिणीता किम् अवस्कन्द्यामुना बलात् । मद्रूपां पुत्रिकां दृष्ट्वा गतेनानङ्गनिघ्नताम्

ahaṃ na pariṇītā kim avaskandyāmunā balāt / madrūpāṃ putrikāṃ dṛṣṭvā gatenānaṅganighnatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन्निमित्तमाख्याता कथा कार्पटिकेन या । देवसेनेन मे तां वः कथयामि निशम्यताम्

etannimittamākhyātā kathā kārpaṭikena yā / devasenena me tāṃ vaḥ kathayāmi niśamyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिणीतास्म्यविधिना कथं राज्ञेति दुःखिताम् । मामेत्याश्वासयन्नेवं स हि कार्पटिको ऽब्रवीत्

pariṇītāsmyavidhinā kathaṃ rājñeti duḥkhitām / māmetyāśvāsayannevaṃ sa hi kārpaṭiko 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा स्म मन्युं कृथा देवि श्रद्धया परया ह्य् असि । परिणीतातिसंरम्भादत्रामूलात्कथां शृणु

mā sma manyuṃ kṛthā devi śraddhayā parayā hy asi / pariṇītātisaṃrambhādatrāmūlātkathāṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं कार्पटिको भूत्वा सेवां कुर्वन् भवत्प्रभोः । अटव्यां दूरतो ऽद्राक्षं महान्तं क्रोडम् एकदा

ahaṃ kārpaṭiko bhūtvā sevāṃ kurvan bhavatprabhoḥ / aṭavyāṃ dūrato 'drākṣaṃ mahāntaṃ kroḍam ekadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दंष्ट्राविशङ्कटमुखं तमालश्यामलच्छविम् । कृष्णपक्षं शशिकलाः खादन्तम् इव रूपिणम्

daṃṣṭrāviśaṅkaṭamukhaṃ tamālaśyāmalacchavim / kṛṣṇapakṣaṃ śaśikalāḥ khādantam iva rūpiṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एत्य चावेदितो देवि मया राज्ञे तथैव सः । राजापि तद्रसाकृष्टो निरगान्मृगयाकृते

etya cāvedito devi mayā rājñe tathaiva saḥ / rājāpi tadrasākṛṣṭo niragānmṛgayākṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगाटवीं च संप्राप्य कुर्वन्व्याघ्रमृगक्षयम् । आवेदितं मया दूराद्वराहं पश्यति स्म तम्

mṛgāṭavīṃ ca saṃprāpya kurvanvyāghramṛgakṣayam / āveditaṃ mayā dūrādvarāhaṃ paśyati sma tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वाद्भुतं च तं मत्वा कंचित्कारणसूकरम् । रत्नाकराख्यमारोहदश्वमुच्चैःश्रवःसुतम्

dṛṣṭvādbhutaṃ ca taṃ matvā kaṃcitkāraṇasūkaram / ratnākarākhyamārohadaśvamuccaiḥśravaḥsutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्याह्ने हि सदा भानुर्मुहूर्तं व्योम्नि तिष्ठति । तत्कालं चारुणेनाश्वा मुच्यन्ते स्नानपानयोः

madhyāhne hi sadā bhānurmuhūrtaṃ vyomni tiṣṭhati / tatkālaṃ cāruṇenāśvā mucyante snānapānayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदोच्चैःश्रवा मुक्तस्तदा रविरथाद्वने । दृष्टाम् उपेत्य राज्ञो ऽश्वां तं तुरंगमजीजनत्

ekadoccaiḥśravā muktastadā ravirathādvane / dṛṣṭām upetya rājño 'śvāṃ taṃ turaṃgamajījanat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्नारुह्य वाताश्वे जवादन्वपतच् च तम् । वराहं विद्रुतं राजा भूमिं दूराद्दवीयसीम्

tasminnāruhya vātāśve javādanvapatac ca tam / varāhaṃ vidrutaṃ rājā bhūmiṃ dūrāddavīyasīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र दृष्टिपथात्सो ऽस्य नष्टो ऽभूत्क्वापि सूकरः । उच्चैःश्रवःसुतादश्वात्तस्मादपि जवाधिकः

tatra dṛṣṭipathātso 'sya naṣṭo 'bhūtkvāpi sūkaraḥ / uccaiḥśravaḥsutādaśvāttasmādapi javādhikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो राजा तमप्राप्य दूरोज्झितपरिच्छदः । एकमन्वागतं दृष्ट्वा मामेवं परिपृष्टवान्

tato rājā tamaprāpya dūrojjhitaparicchadaḥ / ekamanvāgataṃ dṛṣṭvā māmevaṃ paripṛṣṭavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि जानासि कियतीं वयं भूमिम् उपागताः । तच् छ्रुत्वा देवि राजानं प्रत्यवोचमहं तदा

api jānāsi kiyatīṃ vayaṃ bhūmim upāgatāḥ / tac chrutvā devi rājānaṃ pratyavocamahaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योजनानां शतानि त्रीण्यागताः स्मः प्रभो इति । ततो राजाब्रवीत्तर्हि त्वं पद्भ्यां कथमागतः

yojanānāṃ śatāni trīṇyāgatāḥ smaḥ prabho iti / tato rājābravīttarhi tvaṃ padbhyāṃ kathamāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सविस्मयेनाहं राज्ञा पृष्टस्तम् अब्रवम् । देवास्ति पादलेपो मे वृत्तान्तं चात्र तं शृणु

evaṃ savismayenāhaṃ rājñā pṛṣṭastam abravam / devāsti pādalepo me vṛttāntaṃ cātra taṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं भार्यावियोगेन तीर्थयात्राविनिर्गतः । पथि देवकुलं सायं सोद्यानं प्राप्तवानहम्

pūrvaṃ bhāryāviyogena tīrthayātrāvinirgataḥ / pathi devakulaṃ sāyaṃ sodyānaṃ prāptavānaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चाहं निशां नेतुं प्रविष्टो ऽपश्यमन्तरे । स्त्रियमेकामतिष्ठं च तत्रातिथ्यादृतस्तया

tatra cāhaṃ niśāṃ netuṃ praviṣṭo 'paśyamantare / striyamekāmatiṣṭhaṃ ca tatrātithyādṛtastayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्रौ च सा नभस्येकमोष्ठं कृत्वापरं भुवि । व्यात्तास्या प्राह मामीदृग्दृष्टं क्वापि मुखं त्वया

rātrau ca sā nabhasyekamoṣṭhaṃ kṛtvāparaṃ bhuvi / vyāttāsyā prāha māmīdṛgdṛṣṭaṃ kvāpi mukhaṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽसिधेनुमाकृष्य सभ्रूभङ्गमबिभ्यता । त्वया चेदृक्पुमान्दृष्टः क्वापीत्य् उक्ता मयापि सा

tato 'sidhenumākṛṣya sabhrūbhaṅgamabibhyatā / tvayā cedṛkpumāndṛṣṭaḥ kvāpīty uktā mayāpi sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सौम्यवपुर्भूत्वा साब्रवीन्मामवैकृता । यक्षी चण्ड्यभिधानाहं तुष्टा धैर् येण चास्मि ते

atha saumyavapurbhūtvā sābravīnmāmavaikṛtā / yakṣī caṇḍyabhidhānāhaṃ tuṣṭā dhair yeṇa cāsmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदिदानीं मम ब्रूहि किं प्रियं करवाणि ते । एवम् उक्तवतीं तां च यक्षिणीमहम् अभ्यधाम्

tadidānīṃ mama brūhi kiṃ priyaṃ karavāṇi te / evam uktavatīṃ tāṃ ca yakṣiṇīmaham abhyadhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परितुष्टासि चेत्सत्यं तत्कुरुष्व तथा मम । अक्लेशेन यथा तीर्थान्यटेयं निखिलान्यपि

parituṣṭāsi cetsatyaṃ tatkuruṣva tathā mama / akleśena yathā tīrthānyaṭeyaṃ nikhilānyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं मयोक्ता यक्षी सा पादलेपमदान्मम । तेन तीर्थान्यहं भ्रान्तस्त्वं चेहाद्यानुधावितः

evaṃ mayoktā yakṣī sā pādalepamadānmama / tena tīrthānyahaṃ bhrāntastvaṃ cehādyānudhāvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैव प्रत्यहं चाहमिहागत्याटवीभुवि । भुक्त्वा फलान्युज्जयिनीमेत्य सेवां करोमि ते

tenaiva pratyahaṃ cāhamihāgatyāṭavībhuvi / bhuktvā phalānyujjayinīmetya sevāṃ karomi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति देवि मया राजा विज्ञप्तो ऽन्तरमन्यत । प्रसन्नदृष्टिकथितं योग्यं मामनुयायिनम्

iti devi mayā rājā vijñapto 'ntaramanyata / prasannadṛṣṭikathitaṃ yogyaṃ māmanuyāyinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूयो मयैवं विज्ञप्तो राजा देवानयाम्य् अहम् । सुस्वादूनि फलानीह भुज्यन्ते प्रभुणा यदि

bhūyo mayaivaṃ vijñapto rājā devānayāmy aham / susvādūni phalānīha bhujyante prabhuṇā yadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहं भोक्ष्ये न मे किंचिद् उपयुक्तं भवान् पुनः । भुङ्क्तां किंचित् परिश्रान्त इति राजादिशच् च माम्

nāhaṃ bhokṣye na me kiṃcid upayuktaṃ bhavān punaḥ / bhuṅktāṃ kiṃcit pariśrānta iti rājādiśac ca mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कर्कटिकां तत्र संप्राप्याहमभक्षयम् । तया चाजगरो ऽभूवमहं भक्षितमात्रया

tataḥ karkaṭikāṃ tatra saṃprāpyāhamabhakṣayam / tayā cājagaro 'bhūvamahaṃ bhakṣitamātrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा चाजगरीभूतमकस्माद्देवि मां तदा । देवो विषमशीलो ऽभूत्सविषादः सविस्मयः

dṛṣṭvā cājagarībhūtamakasmāddevi māṃ tadā / devo viṣamaśīlo 'bhūtsaviṣādaḥ savismayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाकी चात्र वेतालं भूतकेतुं समस्मरत् । प्राङ्नेत्ररोगाद् दृष्ट्यैव मोचयित्वा वशीकृतम्

ekākī cātra vetālaṃ bhūtaketuṃ samasmarat / prāṅnetrarogād dṛṣṭyaiva mocayitvā vaśīkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वेतालः स्मृतायातः प्रह्वो राजानम् अब्रवीत् । किं स्मृतो ऽस्मि महाराज निदेशो दीयतामिति

sa vetālaḥ smṛtāyātaḥ prahvo rājānam abravīt / kiṃ smṛto 'smi mahārāja nideśo dīyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ राजाब्रवीदेतं भद्र कार्पटिकं मम । सहसाजगरीभूतं प्रापय प्रकृतिं निजाम्

atha rājābravīdetaṃ bhadra kārpaṭikaṃ mama / sahasājagarībhūtaṃ prāpaya prakṛtiṃ nijām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेतालो ऽप्य् अवदद्देव नास्ति शक्तिर्ममेदृशी । शक्तयो नियता वारि वैद्युताग्निं नु हन्ति किम्

vetālo 'py avadaddeva nāsti śaktirmamedṛśī / śaktayo niyatā vāri vaidyutāgniṃ nu hanti kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो राजाब्रवीत्तर्हि यामः पल्लीमिमां सखे । अतो बुध्येत भिल्लेभ्यः को ऽप्य् उपायः कदाचन

tato rājābravīttarhi yāmaḥ pallīmimāṃ sakhe / ato budhyeta bhillebhyaḥ ko 'py upāyaḥ kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यालोच्य सवेतालो राजा पल्लीं जगाम ताम् । तत्र साभरणं दृष्ट्वा तं चौराः पर्यवारयन्

ityālocya savetālo rājā pallīṃ jagāma tām / tatra sābharaṇaṃ dṛṣṭvā taṃ caurāḥ paryavārayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किरतां शरवर्षाणि तेषां पञ्चशतानि च । भूतकेतुः स वेतालो राजादेशादभक्षयत्

kiratāṃ śaravarṣāṇi teṣāṃ pañcaśatāni ca / bhūtaketuḥ sa vetālo rājādeśādabhakṣayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषाः पलाय्य गत्वा तत्स्वसेनापतये ऽब्रुवन् । एकाकिकेसरी नाम स चागात्सबलः क्रुधा

śeṣāḥ palāyya gatvā tatsvasenāpataye 'bruvan / ekākikesarī nāma sa cāgātsabalaḥ krudhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृत्यस्यैकस्य च मुखाद्बुद्ध्वा प्रत्यभिजानतः । सेनापतिः स राजानमेत्य जग्राह पादयोः

bhṛtyasyaikasya ca mukhādbuddhvā pratyabhijānataḥ / senāpatiḥ sa rājānametya jagrāha pādayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो निवेदितात्मानं प्रह्वं प्रत्यभिनन्द्य तम् । पृष्ट्वा च कुशलं राजा सेनापतिम् अभाषत

tato niveditātmānaṃ prahvaṃ pratyabhinandya tam / pṛṣṭvā ca kuśalaṃ rājā senāpatim abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम कार्पटिको भुक्त्वा फलं कर्कटिकां वने । गतो ऽजगरतां तस्य युक्तिं तन्मुक्तये कुरु

mama kārpaṭiko bhuktvā phalaṃ karkaṭikāṃ vane / gato 'jagaratāṃ tasya yuktiṃ tanmuktaye kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्राजवचः श्रुत्वा सेनापतिर् उवाच सः । देवानुगो ऽयं मत्पुत्रायास्मै तं दर्शयत्विति

etadrājavacaḥ śrutvā senāpatir uvāca saḥ / devānugo 'yaṃ matputrāyāsmai taṃ darśayatviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स तेन तत्पुत्रो वेतालेन सहैत्य माम् । ओषधीरसनस्येन पूर्ववन्मानुषं व्यधात्

tataḥ sa tena tatputro vetālena sahaitya mām / oṣadhīrasanasyena pūrvavanmānuṣaṃ vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपागच्छाम च ततो हृष्टा राजान्तिकं वयम् । राजा च तमुदन्तं मां पादानतमबोधयत्

upāgacchāma ca tato hṛṣṭā rājāntikaṃ vayam / rājā ca tamudantaṃ māṃ pādānatamabodhayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाकिकेसरी सो ऽथ भिल्लसेनापतिर्निजम् । गृहमभ्यर्थ्य राजानमनैषीदस्मदन्वितम्

ekākikesarī so 'tha bhillasenāpatirnijam / gṛhamabhyarthya rājānamanaiṣīdasmadanvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपश्याम च तत्तस्य सदनं शबरीवृतम् । दन्तिदन्तचितोत्तुङ्गभित्ति व्याघ्रच्छदच्छवि

apaśyāma ca tattasya sadanaṃ śabarīvṛtam / dantidantacitottuṅgabhitti vyāghracchadacchavi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासांसि बर्हिपिच्छानि हारा गुञ्जाफलस्रजः । मातङ्गमदनिष्यन्दो यत्र स्त्रीणां च मण्डनम्

vāsāṃsi barhipicchāni hārā guñjāphalasrajaḥ / mātaṅgamadaniṣyando yatra strīṇāṃ ca maṇḍanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सेनापतेर्भार्या परिचर्यां व्यधात्स्वयम् । राज्ञो मृगमदामोदिवासा मुक्ताद्यलंकृता

tatra senāpaterbhāryā paricaryāṃ vyadhātsvayam / rājño mṛgamadāmodivāsā muktādyalaṃkṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नातभुक्तस्ततो राजा तत्र वृद्धांस्तदात्मजान् । सेनापतिं च तरुणं दृष्ट्वा तं परिपृष्टवान्

snātabhuktastato rājā tatra vṛddhāṃstadātmajān / senāpatiṃ ca taruṇaṃ dṛṣṭvā taṃ paripṛṣṭavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेनापते ममाश्चर्यमिदं तावत्त्वयोच्यताम् । तरुणस्त्वं त्वदीयास्तु पुत्रा वृद्धा अमी कथम्

senāpate mamāścaryamidaṃ tāvattvayocyatām / taruṇastvaṃ tvadīyāstu putrā vṛddhā amī katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स राज्ञा गदितः शबरेन्द्रो ऽब्रवीदिदम् । महत्येषा कथा देव श्रूयतं यदि कौतुकम्

evaṃ sa rājñā gaditaḥ śabarendro 'bravīdidam / mahatyeṣā kathā deva śrūyataṃ yadi kautukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रस्वामीति विप्रो ऽहं मायापुर्यां पुरावसम् । सो ऽहं वनमगां जातु दार्वर्थं पितुराज्ञया

candrasvāmīti vipro 'haṃ māyāpuryāṃ purāvasam / so 'haṃ vanamagāṃ jātu dārvarthaṃ piturājñayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र मे मर्कटो मार्गम् रुद्ध्वातिष्ठद् अबाधकृत् । आर्तेन चक्षुषा पश्यन् मार्गम् अन्यं प्रदर्शयन्

tatra me markaṭo mārgam ruddhvātiṣṭhad abādhakṛt / ārtena cakṣuṣā paśyan mārgam anyaṃ pradarśayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न खादत्येष मां तावत्तद्गच्छामि वरं पथा । एतत्प्रदर्श्यमानेन पश्याम्यस्याशयं कपेः

na khādatyeṣa māṃ tāvattadgacchāmi varaṃ pathā / etatpradarśyamānena paśyāmyasyāśayaṃ kapeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यालोच्याथ तेनाहं मार्गेण प्रस्थितो ऽभवम् । स च मे मर्कटो ऽग्रे ऽग्रे प्रायात्पश्यन्विवृत्य माम्

ityālocyātha tenāhaṃ mārgeṇa prasthito 'bhavam / sa ca me markaṭo 'gre 'gre prāyātpaśyanvivṛtya mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा च दूरमारोहज्जम्बूवृक्षं स मर्कटः । तत्पृष्ठे च लताजालघने दृष्टिमदामहम्

gatvā ca dūramārohajjambūvṛkṣaṃ sa markaṭaḥ / tatpṛṣṭhe ca latājālaghane dṛṣṭimadāmaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लतावलयबद्धाङ्गीमपश्यं चात्र वानरीम् । एतदर्थमनेनाहमानीत इति चाविदम्

latāvalayabaddhāṅgīmapaśyaṃ cātra vānarīm / etadarthamanenāhamānīta iti cāvidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहं वृक्षमारुह्य वल्लीवलयपाशकम् । छित्त्वा परशुना तं च वानरीं ताममोचयम्

tato 'haṃ vṛkṣamāruhya vallīvalayapāśakam / chittvā paraśunā taṃ ca vānarīṃ tāmamocayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथावतीर्य वृक्षात्तौ वानरो वानरी च सा । अवतीर्णस्य मे पादावगृह्णीतामुभावपि

athāvatīrya vṛkṣāttau vānaro vānarī ca sā / avatīrṇasya me pādāvagṛhṇītāmubhāvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थापयित्वा च मे पादलग्नां तां वानरीं क्षणम् । गत्वा स कपिरानीय मह्यं दिव्यमदात्फलम्

sthāpayitvā ca me pādalagnāṃ tāṃ vānarīṃ kṣaṇam / gatvā sa kapirānīya mahyaṃ divyamadātphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदादाय गृहीत्वाहमिन्धनान्यागमं गृहम् । तत्र चाभक्षयं भार्यासहितस्तत्फलोत्तमम्

tadādāya gṛhītvāhamindhanānyāgamaṃ gṛham / tatra cābhakṣayaṃ bhāryāsahitastatphalottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् भुक्ते जरारोगौ सभार्यस्य गतौ मम । ततस् तत्रोदभूद् अस्मद्देशे दुर्भिक्षविप्लवः

tasmin bhukte jarārogau sabhāryasya gatau mama / tatas tatrodabhūd asmaddeśe durbhikṣaviplavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाक्रान्तश् च तत्रत्यो जनो यातो यतस् ततः । अहं दैवाद् इमं देशं सभार्यः प्राप्तवान् क्रमात्

tadākrāntaś ca tatratyo jano yāto yatas tataḥ / ahaṃ daivād imaṃ deśaṃ sabhāryaḥ prāptavān kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह काञ्चनदंष्ट्रास्ख्यस्तदाभूच्छबराधिपः । तस्य शस्त्रम् उपादाय भृत्यतामहमाश्रयम्

iha kāñcanadaṃṣṭrāskhyastadābhūcchabarādhipaḥ / tasya śastram upādāya bhṛtyatāmahamāśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयोधनेषु दृष्ट्वा च तेषु तेष्व् अग्रयायिनम् । सो ऽथ काञ्चनदंष्ट्रो मां सेनापत्ये ऽभिषिक्तवान्

āyodhaneṣu dṛṣṭvā ca teṣu teṣv agrayāyinam / so 'tha kāñcanadaṃṣṭro māṃ senāpatye 'bhiṣiktavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकभक्त्या च स मया ततो ऽप्याराधितः प्रभुः । मह्यमेवान्तकाले ऽत्र राज्यं प्रादादपुत्रकः

ekabhaktyā ca sa mayā tato 'pyārādhitaḥ prabhuḥ / mahyamevāntakāle 'tra rājyaṃ prādādaputrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इहस्थस्य च मे यातान्यब्दानाम् सप्तविंशतिः । शतानि न जरा चास्ति मम तत्फलभक्षणात्

ihasthasya ca me yātānyabdānām saptaviṃśatiḥ / śatāni na jarā cāsti mama tatphalabhakṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स्वोदन्तमाख्याय स राजानं सविस्मयम् । एकाकिकेसरी भूयो भिल्लराजो व्यजिज्ञपत्

evaṃ svodantamākhyāya sa rājānaṃ savismayam / ekākikesarī bhūyo bhillarājo vyajijñapat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मया वानरफलाद्यत्कृतं चिरजीवितम् । पूर्णं ततो ऽद्य संप्राप्तं फलं त्वत्पाददर्शनम्

tanmayā vānaraphalādyatkṛtaṃ cirajīvitam / pūrṇaṃ tato 'dya saṃprāptaṃ phalaṃ tvatpādadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो ऽहमर्थये देव यो गृहागमनान्मयि । दर्शितो ऽनुग्रहो ऽद्यायं परितोषं स नीयताम्

ato 'hamarthaye deva yo gṛhāgamanānmayi / darśito 'nugraho 'dyāyaṃ paritoṣaṃ sa nīyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्यायां क्षत्रियायां मे देवोत्पन्नास्ति कन्यका । अनन्यतुल्या रूपेण नाम्ना मदनसुन्दरी

bhāryāyāṃ kṣatriyāyāṃ me devotpannāsti kanyakā / ananyatulyā rūpeṇa nāmnā madanasundarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्यारत्नं च तद् एवादृते नान्यत्र शोभते । तत् प्रयच्छामि तां तुभ्यम् उद्वहस्व यथाविधि

kanyāratnaṃ ca tad evādṛte nānyatra śobhate / tat prayacchāmi tāṃ tubhyam udvahasva yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दासो ऽहं च धनुर्लक्षद्वयेनानुगतः प्रभो । इति तेनार्थितो राजा स तथेत्यन्वमन्यत

dāso 'haṃ ca dhanurlakṣadvayenānugataḥ prabho / iti tenārthito rājā sa tathetyanvamanyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभे लग्ने च तां तस्य तनयां परिणीतवान् । मुक्ताकस्तूरिकाभारभृतोष्ट्रशतदायिनः

śubhe lagne ca tāṃ tasya tanayāṃ pariṇītavān / muktākastūrikābhārabhṛtoṣṭraśatadāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तरात्रमुषित्वा च राजा प्रस्थितवांस् ततः । तया मदनसुन्दर्या सभिल्लानीकया सह

saptarātramuṣitvā ca rājā prasthitavāṃs tataḥ / tayā madanasundaryā sabhillānīkayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे ऽश्वापहृते राज्ञि तन्मृगयावने । स्थितमस्मद्बलं विग्नं क्षत्ता भद्रायुधो ऽभ्यधात्

atrāntare 'śvāpahṛte rājñi tanmṛgayāvane / sthitamasmadbalaṃ vignaṃ kṣattā bhadrāyudho 'bhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलं विषादेनायाति नचिराद् एव वः प्रभुः । नास्य दिव्यप्रभावस्य किंचिदत्यहितं भवेत्

alaṃ viṣādenāyāti nacirād eva vaḥ prabhuḥ / nāsya divyaprabhāvasya kiṃcidatyahitaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं न स्मरथ यद्गत्वा पातालात्परिणीय च । नागकन्यां सुरूपाख्यामेककः स इहागतः

kiṃ na smaratha yadgatvā pātālātpariṇīya ca / nāgakanyāṃ surūpākhyāmekakaḥ sa ihāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धर्वलोकं गत्वा च वीरः प्रत्यागतस् ततः । तारावलीम् उपादाय गन्धर्वाधिपकन्यकाम्

gandharvalokaṃ gatvā ca vīraḥ pratyāgatas tataḥ / tārāvalīm upādāya gandharvādhipakanyakām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वाश्वासिताः सर्वे तेन भद्रायुधेन ते । अतिष्ठन्नटवीद्वारे राज्ञो मार्गावलोकिनः

ity uktvāśvāsitāḥ sarve tena bhadrāyudhena te / atiṣṭhannaṭavīdvāre rājño mārgāvalokinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजापि स्पष्टमार्गेण समं शबरसैनिकैः । तस्यां मदनसुन्दर्यां प्रक्रामन्त्यां यथेच्छया

rājāpi spaṣṭamārgeṇa samaṃ śabarasainikaiḥ / tasyāṃ madanasundaryāṃ prakrāmantyāṃ yathecchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राविशत्तुरगारूढः सवेतालो मया सह । वनं तत्पूर्वदृष्टस्य वराहस्य दिदृक्षया

prāviśatturagārūḍhaḥ savetālo mayā saha / vanaṃ tatpūrvadṛṣṭasya varāhasya didṛkṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविष्टस्य च तत्रागाद्वराहस् तस्य सो ऽग्रतः । दृष्ट्वैव च स राजा तमवधीत्पञ्चभिः शरैः

praviṣṭasya ca tatrāgādvarāhas tasya so 'grataḥ / dṛṣṭvaiva ca sa rājā tamavadhītpañcabhiḥ śaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हतस्य तस्य धावित्वा वेतालेन विदारितात् । उदराद्देवि निरगादकस्मात्सुभगः पुमान्

hatasya tasya dhāvitvā vetālena vidāritāt / udarāddevi niragādakasmātsubhagaḥ pumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को भवानिति यावत्तं राजा पृच्छति विस्मयात् । जङ्गमाद्रिनिभस्तावदागात्तत्र वनद्विपः

ko bhavāniti yāvattaṃ rājā pṛcchati vismayāt / jaṅgamādrinibhastāvadāgāttatra vanadvipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपतन्तं तमारण्यं राजा दृष्ट्वैव कुञ्जरम् । एकेनैव पृषत्केन मर्माहतमपातयत्

āpatantaṃ tamāraṇyaṃ rājā dṛṣṭvaiva kuñjaram / ekenaiva pṛṣatkena marmāhatamapātayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यापि पाटितात्तेन वेतालेनोदरान्तरात् । पुरुषो निरगाद्दिव्यः स्त्री च सर्वाङ्गसुन्दरी

tasyāpi pāṭitāttena vetālenodarāntarāt / puruṣo niragāddivyaḥ strī ca sarvāṅgasundarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रष्टुकामं च राजानं वराहोदरनिर्गतः । स पुमानवदद्राजन्स्वोदन्तं शृणु वच्मि ते

praṣṭukāmaṃ ca rājānaṃ varāhodaranirgataḥ / sa pumānavadadrājansvodantaṃ śṛṇu vacmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवां देवकुमारौ द्वौ भद्राख्यो ऽयमहं शुभः । तौ भ्रमन्तावपश्याव कण्वं ध्यानस्थितं मुनिम्

āvāṃ devakumārau dvau bhadrākhyo 'yamahaṃ śubhaḥ / tau bhramantāvapaśyāva kaṇvaṃ dhyānasthitaṃ munim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गजसूकरयो रूपमावाभ्यां क्रीडया कृतम् । कृत्वा च त्रासितो मोहान्महर्षिः शपति स्म नौ

gajasūkarayo rūpamāvābhyāṃ krīḍayā kṛtam / kṛtvā ca trāsito mohānmaharṣiḥ śapati sma nau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अटव्यामीदृशावेव भवतं गजसूकरौ । विक्रमादित्यभूपेन हतौ मुक्तिमवाप्स्यथः

aṭavyāmīdṛśāveva bhavataṃ gajasūkarau / vikramādityabhūpena hatau muktimavāpsyathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यावां मुनिशापेन गजसूकरतां गतौ । त्वयाद्य मोचितौ स्त्री तु स्वोदन्तं वक्त्वियं स्वयम्

ityāvāṃ muniśāpena gajasūkaratāṃ gatau / tvayādya mocitau strī tu svodantaṃ vaktviyaṃ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतं च सूकरं कण्ठे पृष्टे च स्पृश वारणम् । कृपाणचर्मणी दिव्ये तवैतौ हि भविष्यतः

etaṃ ca sūkaraṃ kaṇṭhe pṛṣṭe ca spṛśa vāraṇam / kṛpāṇacarmaṇī divye tavaitau hi bhaviṣyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा सद्वितीयः स तिरो ऽभूत्तौ च भूपतेः । क्रोडद्विपौ करस्पृष्टौ संपन्नौ खड्गचर्मणी

ity uktvā sadvitīyaḥ sa tiro 'bhūttau ca bhūpateḥ / kroḍadvipau karaspṛṣṭau saṃpannau khaḍgacarmaṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा स्त्री स्ववृत्तान्तं पृष्टा सत्य् एवम् अब्रवीत् । भर्याहं धनदत्ताख्यस्योज्जयिन्यां वणिक्पतेः

tataḥ sā strī svavṛttāntaṃ pṛṣṭā saty evam abravīt / bharyāhaṃ dhanadattākhyasyojjayinyāṃ vaṇikpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा हर्म्यतलसुप्ताहमागत्यानेन दन्तिना । निर्गीयैवमिहानीता न चास्यान्तः पुमानभूत्

sā harmyatalasuptāhamāgatyānena dantinā / nirgīyaivamihānītā na cāsyāntaḥ pumānabhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिन्नोदरात्तु निर्यातः पुमानस्मान्मया सह । एवम् उक्तवतीं राजा दीनां तामवदत्स्त्रियम्

bhinnodarāttu niryātaḥ pumānasmānmayā saha / evam uktavatīṃ rājā dīnāṃ tāmavadatstriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीरा भव गृहान् भर्तुर् भवतीं प्रापयाम्य् अहम् । समं मदवरोधेन गच्छ प्रकमनिर्भया

dhīrā bhava gṛhān bhartur bhavatīṃ prāpayāmy aham / samaṃ madavarodhena gaccha prakamanirbhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वानाययित्वा तां वेतालेन समर्पयत् । राज्ञ्यै मदनसुन्दर्यै प्रक्रामन्त्यै पृथक्पथा

ity uktvānāyayitvā tāṃ vetālena samarpayat / rājñyai madanasundaryai prakrāmantyai pṛthakpathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यागते ऽथ वेताले तत्रापश्याव कानने । अकस्माद्राजकन्ये द्वे भूरिभव्यपरिच्छदे

pratyāgate 'tha vetāle tatrāpaśyāva kānane / akasmādrājakanye dve bhūribhavyaparicchade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनाययच् च मां प्रेष्य तयो राजा महत्तरान् । कुतः के कन्यके चैते इति पृष्टाश् च ते ऽब्रुवन्

ānāyayac ca māṃ preṣya tayo rājā mahattarān / kutaḥ ke kanyake caite iti pṛṣṭāś ca te 'bruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति द्वीपं कटाहाख्यं केतनं सर्वसंपदाम् । अन्वर्थनामा तत्रास्ति नृपतिर्गुणसागरः

asti dvīpaṃ kaṭāhākhyaṃ ketanaṃ sarvasaṃpadām / anvarthanāmā tatrāsti nṛpatirguṇasāgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याजनि महादेव्यां नाम्ना गुणवती सुता । निर्मातुरेव धातुर्या रूपेणाश्चर्यदायिनी

tasyājani mahādevyāṃ nāmnā guṇavatī sutā / nirmātureva dhāturyā rūpeṇāścaryadāyinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याश् च सिद्धैर् आदिष्टः सप्तद्वीपेश्वरः पतिः । ततश् च तत्पिता राजा सो ऽमन्त्रयत मन्त्रिभिः

tasyāś ca siddhair ādiṣṭaḥ saptadvīpeśvaraḥ patiḥ / tataś ca tatpitā rājā so 'mantrayata mantribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विक्रमादित्यदेवो ऽस्या योग्यो मे दुहितुर्वरः । तत्पाणिग्रहणायैतां तस्यैव प्रेषयाम्य् अहम्

vikramādityadevo 'syā yogyo me duhiturvaraḥ / tatpāṇigrahaṇāyaitāṃ tasyaiva preṣayāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संमन्त्र्य वहने जलधौ सपरिच्छदाम् । आरोप्य सधनां तां च स राजा व्यसृजत्सुताम्

iti saṃmantrya vahane jaladhau saparicchadām / āropya sadhanāṃ tāṃ ca sa rājā vyasṛjatsutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुवर्णद्वीपनिकटं प्राप्तं दैवान्न्यगीर्यत । सराजकन्यं सजनं वहनं शफरेण तत्

suvarṇadvīpanikaṭaṃ prāptaṃ daivānnyagīryata / sarājakanyaṃ sajanaṃ vahanaṃ śaphareṇa tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चाब्धिवेलया नीत्वा विधिगत्येव रोधसि । क्षिप्तस्तद्द्वीपसंलग्नो महामत्स्यो ऽवसन्नवान्

sa cābdhivelayā nītvā vidhigatyeva rodhasi / kṣiptastaddvīpasaṃlagno mahāmatsyo 'vasannavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वैव तत्र धावित्वा नानाप्रहरणो जनः । व्यापाद्याश्चर्यमत्स्यस्य तस्योदरमपाटयत्

dṛṣṭvaiva tatra dhāvitvā nānāpraharaṇo janaḥ / vyāpādyāścaryamatsyasya tasyodaramapāṭayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरगाच् च ततः पूर्णं जनैस्तद्वहनं महत् । बुद्ध्वैतद्विस्मयादागात्तत्र तद्द्वीपभूपतिः

niragāc ca tataḥ pūrṇaṃ janaistadvahanaṃ mahat / buddhvaitadvismayādāgāttatra taddvīpabhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चन्द्रशेखरो राजा गुणसागरभूभृतः । स्यालो जनाद्वहनगाद्यथातत्त्वमबुध्यत

sa candraśekharo rājā guṇasāgarabhūbhṛtaḥ / syālo janādvahanagādyathātattvamabudhyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो बुद्ध्वा गुणवतीं भगिनेयीं स तां नृपः । प्रवेश्य राजधानीं स्वामानन्दादुत्सवं व्यधात्

tato buddhvā guṇavatīṃ bhagineyīṃ sa tāṃ nṛpaḥ / praveśya rājadhānīṃ svāmānandādutsavaṃ vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येद्युश् च सुतां चन्द्रवतीं नाम स भूपतिः । विक्रमादित्यदेवाय दातुं प्राक्परिकल्पिताम्

anyedyuś ca sutāṃ candravatīṃ nāma sa bhūpatiḥ / vikramādityadevāya dātuṃ prākparikalpitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणवत्य तया साकं तत्कृते विभवोत्तराम् । प्रास्थापयत्प्रवहणे सुमुहूर्ते ऽधिरोपिताम्

guṇavatya tayā sākaṃ tatkṛte vibhavottarām / prāsthāpayatpravahaṇe sumuhūrte 'dhiropitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते इमे तीर्णजलधी प्रक्रामन्त्यौ क्रमादिह । राजकन्ये उभे प्राप्ते वयं परिकरो ऽनयोः

te ime tīrṇajaladhī prakrāmantyau kramādiha / rājakanye ubhe prāpte vayaṃ parikaro 'nayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह प्राप्तांश् च नः क्रोडवारणावभ्यधावताम् । सुमहान्तौ ततो ऽस्माभिर् एवमाक्रन्दितं प्रभो

iha prāptāṃś ca naḥ kroḍavāraṇāvabhyadhāvatām / sumahāntau tato 'smābhir evamākranditaṃ prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगते विक्रमादित्यदेवस्यैते स्वयंवरे । कन्यके लोकपालास्तत्तस्य धर्मेण रक्षत

āgate vikramādityadevasyaite svayaṃvare / kanyake lokapālāstattasya dharmeṇa rakṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.