Somadeva: Kathasaritsagara 18.4

तच् छ्रुत्वावोचतां तौ नः क्रोडेभौ व्यक्तया गिरा । धीरा भवत भीर्नास्ति राजनामग्रहेण वः

tac chrutvāvocatāṃ tau naḥ kroḍebhau vyaktayā girā / dhīrā bhavata bhīrnāsti rājanāmagraheṇa vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इहैव तं च राजानमागतं द्रक्ष्यथाधुना । इत्य् उक्त्वा तौ गजक्रोडौ दिव्यौ कौचिदितो गतौ

ihaiva taṃ ca rājānamāgataṃ drakṣyathādhunā / ity uktvā tau gajakroḍau divyau kaucidito gatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषो ऽस्मदीयवृत्तान्त इत्य् उक्ते तैर् महत्तरैः । अयं स एव राजेति देवि तानहम् अब्रवम्

eṣo 'smadīyavṛttānta ity ukte tair mahattaraiḥ / ayaṃ sa eva rājeti devi tānaham abravam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् ते पादपतिता हृष्टास्ते राजकन्यके । तस्मै गुणवतीचन्द्रवत्यौ राज्ञे समर्पयन्

tatas te pādapatitā hṛṣṭāste rājakanyake / tasmai guṇavatīcandravatyau rājñe samarpayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजाप्यादिश्य वेतालं सुन्दर्यौ ते अनाययत् । सार्धं मदनसुन्दर्या समं तिस्रो ऽपि यान्तिति

rājāpyādiśya vetālaṃ sundaryau te anāyayat / sārdhaṃ madanasundaryā samaṃ tisro 'pi yāntiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं च तेन वेतालेनागतेन ततः क्षणात् । मया च सहितः प्रायदुत्पतेह्नैव देवि सः

svayaṃ ca tena vetālenāgatena tataḥ kṣaṇāt / mayā ca sahitaḥ prāyadutpatehnaiva devi saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छतां च वने ऽस्माकं रविरस्तम् उपागमत् । तत्कालं तत्र चास्माभिर् अश्रावि मुरजध्वनिः

gacchatāṃ ca vane 'smākaṃ ravirastam upāgamat / tatkālaṃ tatra cāsmābhir aśrāvi murajadhvaniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुतो मुरजशब्दो ऽयस्मिति राजनि पृच्छति । वेतालः सो ऽब्रवीद्देवकुलं देवात्र विद्यते

kuto murajaśabdo 'yasmiti rājani pṛcchati / vetālaḥ so 'bravīddevakulaṃ devātra vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यकौतूहलं तच् च निर्मितं विश्वकर्मणा । तत्रैष मुरजध्वानः संध्याप्रेक्षणके प्रभो

divyakautūhalaṃ tac ca nirmitaṃ viśvakarmaṇā / tatraiṣa murajadhvānaḥ saṃdhyāprekṣaṇake prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवान् स वेतालो राजा चाहं च कौतुकात् । तत्रागच्छाम संयम्य तुरगं प्रविशाम च

ity uktavān sa vetālo rājā cāhaṃ ca kautukāt / tatrāgacchāma saṃyamya turagaṃ praviśāma ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपश्यामार्चितं चात्र तार्क्ष्यरत्नमयं महत् । लिङ्गं तदग्रे चोदग्रदीपकं प्रेक्षणीयकम्

apaśyāmārcitaṃ cātra tārkṣyaratnamayaṃ mahat / liṅgaṃ tadagre codagradīpakaṃ prekṣaṇīyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनृत्यन्सुचिरं तत्र दिव्यरूपा वरस्त्रियः । चतुर्विधेन वाद्येन गानगान्धर्वयोगिना

anṛtyansuciraṃ tatra divyarūpā varastriyaḥ / caturvidhena vādyena gānagāndharvayoginā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेक्ष्यान्ते दृष्टमस्माभिस्तत्राश्चर्यं प्रविश्य यत् । स्तम्भस्थपुत्रिकास्वन्तर्नर्तक्यो लयमागताः

prekṣyānte dṛṣṭamasmābhistatrāścaryaṃ praviśya yat / stambhasthaputrikāsvantarnartakyo layamāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गायना वादकाद्याश् च चित्रस्थपुरुषेष्व् अपि । तद्दृष्ट्वा विस्मिते राज्ञि स वेतालो ऽब्रवीदिदम्

gāyanā vādakādyāś ca citrasthapuruṣeṣv api / taddṛṣṭvā vismite rājñi sa vetālo 'bravīdidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायेयमीदृशी दिव्य विश्वकर्मकृताक्षया । सततं हि भवत्येतत्संध्ययोर् उभयोर् अपि

māyeyamīdṛśī divya viśvakarmakṛtākṣayā / satataṃ hi bhavatyetatsaṃdhyayor ubhayor api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ते तेन तत्रान्तर्भ्रमन्तौ वयमेकतः । सविशेषमपश्याम रूपेण स्तम्भपुत्रिकाम्

ity ukte tena tatrāntarbhramantau vayamekataḥ / saviśeṣamapaśyāma rūpeṇa stambhaputrikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा तु तां विलोक्यैव तल्लावण्यविमोहितः । शून्यः स्तब्धः क्षणं सो ऽपि स्तम्भोत्कीर्ण इवाभवत्

rājā tu tāṃ vilokyaiva tallāvaṇyavimohitaḥ / śūnyaḥ stabdhaḥ kṣaṇaṃ so 'pi stambhotkīrṇa ivābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अब्रवीच् च न पश्यामि रूपेणानेन चेदहम् । सजीवामङ्गनां तन्मे किं राज्यं किं च जीवितम्

abravīc ca na paśyāmi rūpeṇānena cedaham / sajīvāmaṅganāṃ tanme kiṃ rājyaṃ kiṃ ca jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वा स वेतालो ऽवादीन्नैतद्दुरासदम् । कलिङ्गसेना नामास्ति कलिङ्गाधिपतेः सुता

etac chrutvā sa vetālo 'vādīnnaitaddurāsadam / kaliṅgasenā nāmāsti kaliṅgādhipateḥ sutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दृष्ट्वा रूपकारेण तद्रूपहटनेप्सुना । वर्धमानपुरीयेण कृतेयं सालभञ्जिका

tāṃ dṛṣṭvā rūpakāreṇa tadrūpahaṭanepsunā / vardhamānapurīyeṇa kṛteyaṃ sālabhañjikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्गत्वोज्जयिनीं तस्मात्कालिङ्गान्नृपतेः प्रभो । तामर्हयस्व तत्कन्यां विक्रमेण हराथवा

tadgatvojjayinīṃ tasmātkāliṅgānnṛpateḥ prabho / tāmarhayasva tatkanyāṃ vikrameṇa harāthavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति वेतालवचनं न्यधाद्राजा तथा हृदि । ततो नीत्वात्र तां रात्रिं प्रातः संप्रस्थिता वयम्

iti vetālavacanaṃ nyadhādrājā tathā hṛdi / tato nītvātra tāṃ rātriṃ prātaḥ saṃprasthitā vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यान्तश्चाशोकवृक्षस्य तले ऽपश्याम पूरुषौ । भव्यौ द्वौ तौ च राजानमुत्थायानमतां ततः

yāntaścāśokavṛkṣasya tale 'paśyāma pūruṣau / bhavyau dvau tau ca rājānamutthāyānamatāṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौ युवां किमरण्यस्थाविति राज्ञोक्तयोस्तयोः । एको वक्ति स्म देवैतच्छ्रूयतां कथयाम्य् अहम्

kau yuvāṃ kimaraṇyasthāviti rājñoktayostayoḥ / eko vakti sma devaitacchrūyatāṃ kathayāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनदत्ताभिधानो ऽहम् उज्जयिन्यां वणिक्सुतः । सो ऽहं हर्म्यतले जातु संसुप्तो भार्यया सह

dhanadattābhidhāno 'ham ujjayinyāṃ vaṇiksutaḥ / so 'haṃ harmyatale jātu saṃsupto bhāryayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातः प्रबुध्य पश्यामि यावत् सा तत्र नास्ति मे । भार्या हर्म्ये न चान्येषु प्रासादोपवनादिषु

prātaḥ prabudhya paśyāmi yāvat sā tatra nāsti me / bhāryā harmye na cānyeṣu prāsādopavanādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तस्याश्चित्तमन्यादृकॢप्तो ऽत्र प्रत्ययस् तथा । यदि साध्व्यस्मि तदियं न म्लायेद्ध्रुवमित्यसौ

na tasyāścittamanyādṛkḷpto 'tra pratyayas tathā / yadi sādhvyasmi tadiyaṃ na mlāyeddhruvamityasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माला मह्यं तया दत्ता सा चाम्लानैव वर्तते । तन् न जाने क्व याता सा नीत भूतादिना नु किम्

mālā mahyaṃ tayā dattā sā cāmlānaiva vartate / tan na jāne kva yātā sā nīta bhūtādinā nu kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्तयंश्चिन्वन्नाक्रन्दन्विलपन्रुदन् । अतिष्ठं तद्वियोगाग्निज्वलितो ऽहमभोजनः

iti saṃcintayaṃścinvannākrandanvilapanrudan / atiṣṭhaṃ tadviyogāgnijvalito 'hamabhojanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बान्धवाश्वासितः किंचित् कृताहारो ऽथ दुःखितः । ब्राह्मणान् भोजयन्न् आसं देवागारे कृतस्थितिः

bāndhavāśvāsitaḥ kiṃcit kṛtāhāro 'tha duḥkhitaḥ / brāhmaṇān bhojayann āsaṃ devāgāre kṛtasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र जातु परिश्रान्तो विप्रो मामयम् अभ्यधात् । मया विश्रमितश्चायं स्नानाहारादिना तदा

tatra jātu pariśrānto vipro māmayam abhyadhāt / mayā viśramitaścāyaṃ snānāhārādinā tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुतस् त्वम् इति पृष्टश् च भुक्तोत्तरम् असौ मया । वाराणसीसमीपस्थाद् ग्रामाद् अस्मीत्य् अभाषत

kutas tvam iti pṛṣṭaś ca bhuktottaram asau mayā / vārāṇasīsamīpasthād grāmād asmīty abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्भृत्याक्यातमद् दुःखस् तत एषो ऽब्रवीत् पुनः । आत्मावसादितो मित्त्र किमनुद्योगिना त्वया

madbhṛtyākyātamad duḥkhas tata eṣo 'bravīt punaḥ / ātmāvasādito mittra kimanudyoginā tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यवसायी हि दुष्प्रापमति प्राप्नोति तत्सखे । उत्तिष्ठ तव भार्यां तामन्विष्यावः सखास्मि ते

vyavasāyī hi duṣprāpamati prāpnoti tatsakhe / uttiṣṭha tava bhāryāṃ tāmanviṣyāvaḥ sakhāsmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं सान्विष्यते यस्या दिङ्मात्रं नैव बुध्यते । इत्य् उक्तवन्तमथ मां प्रीत्या भूयो ऽब्रवीदयम्

kathaṃ sānviṣyate yasyā diṅmātraṃ naiva budhyate / ity uktavantamatha māṃ prītyā bhūyo 'bravīdayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैव किं केसटो न प्रागसंभाव्यसमागमाम् । प्राप रूपवतीं भार्यां तथा चैतत्कथां शृणु

maiva kiṃ kesaṭo na prāgasaṃbhāvyasamāgamām / prāpa rūpavatīṃ bhāryāṃ tathā caitatkathāṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरे पाटलिपुत्रे ऽभूद्धनाढ्यब्राह्मणात्मजः । केसटाख्यो द्विजयुवा रूपे काम इवापरः

pure pāṭaliputre 'bhūddhanāḍhyabrāhmaṇātmajaḥ / kesaṭākhyo dvijayuvā rūpe kāma ivāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भार्यां सदृशीं प्रेप्सुः पित्रोरविदितो गृहात् । निर्गत्य देशान् बभ्राम तांस् तांस् तीर्थापदेशतः

sa bhāryāṃ sadṛśīṃ prepsuḥ pitroravidito gṛhāt / nirgatya deśān babhrāma tāṃs tāṃs tīrthāpadeśataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमाच् च नर्मदातीरं प्राप्तो जातु ददर्श सः । महान्तमागतं तेन जन्ययात्राजनं पथा

kramāc ca narmadātīraṃ prāpto jātu dadarśa saḥ / mahāntamāgataṃ tena janyayātrājanaṃ pathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा च दूरात् तन्मध्याद् एत्यैकस् तं द्विजाग्रणीः । संभाष्य केसटं वृद्धः प्राह सप्रणयं रहः

dṛṣṭvā ca dūrāt tanmadhyād etyaikas taṃ dvijāgraṇīḥ / saṃbhāṣya kesaṭaṃ vṛddhaḥ prāha sapraṇayaṃ rahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्तो ऽहमर्थये किंचिल् लीलासाध्यं च तत् तव । मम तूपकृतिः पूर्णा करोषि यदि वच्मि तत्

tvatto 'hamarthaye kiṃcil līlāsādhyaṃ ca tat tava / mama tūpakṛtiḥ pūrṇā karoṣi yadi vacmi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा केसटो ऽवादीदार्य शक्यं ब्रवीषि चेत् । तन्निश्चितं मया कार्यं भवतूपकृतिस्तव

tac chrutvā kesaṭo 'vādīdārya śakyaṃ bravīṣi cet / tanniścitaṃ mayā kāryaṃ bhavatūpakṛtistava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वृद्धद्विजो ऽवादीच्छृणु पुत्रास्ति ते सुतः । स चाग्रणीर्विरूपाणां सुरूपाणां भवानिव

tato vṛddhadvijo 'vādīcchṛṇu putrāsti te sutaḥ / sa cāgraṇīrvirūpāṇāṃ surūpāṇāṃ bhavāniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दन्तुरश्चिपिटघ्राणः कृष्णः कातरलोचनः । पृथूदरो वक्रपादः शूर्पकर्णपुटश् च सः

danturaścipiṭaghrāṇaḥ kṛṣṇaḥ kātaralocanaḥ / pṛthūdaro vakrapādaḥ śūrpakarṇapuṭaś ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तादृशस्य कृते स्नेहात्कृत्वा रूपाभिवर्णनम् । ब्राह्मणाद्रत्नदत्ताख्यात्कन्यका याचिता मया

tādṛśasya kṛte snehātkṛtvā rūpābhivarṇanam / brāhmaṇādratnadattākhyātkanyakā yācitā mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा च रूपवती नाम पित्रा दातुं प्रतिश्रुता । तेनान्वर्थाभिधा तस्मै सो ऽद्य पाणिग्रहस्तयोः

sā ca rūpavatī nāma pitrā dātuṃ pratiśrutā / tenānvarthābhidhā tasmai so 'dya pāṇigrahastayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदर्थमागता एते वयं दृष्टे च मत्सुते । न संबन्धी सुतां दद्यादारम्भो ऽयं वृथा भवेत्

tadarthamāgatā ete vayaṃ dṛṣṭe ca matsute / na saṃbandhī sutāṃ dadyādārambho 'yaṃ vṛthā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपायं ध्यायता चात्र मया लब्धो भवानिह । तद्वाचा प्रतिपन्नं द्रागिदं मे वाञ्छितं कुरु

upāyaṃ dhyāyatā cātra mayā labdho bhavāniha / tadvācā pratipannaṃ drāgidaṃ me vāñchitaṃ kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्माभिः सममागत्य कन्यां तां परिणीय च । मत्पुत्राय प्रयच्छाद्य वध्वास्त्वं ह्य् अनुरूपकः

asmābhiḥ samamāgatya kanyāṃ tāṃ pariṇīya ca / matputrāya prayacchādya vadhvāstvaṃ hy anurūpakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तं तथेत्य् उक्तवन्तमादाय केसटम् । नौभिः स नर्मदां तीर्त्वा पारं वृद्धद्विजो ययौ

tac chrutvā taṃ tathety uktavantamādāya kesaṭam / naubhiḥ sa narmadāṃ tīrtvā pāraṃ vṛddhadvijo yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्य चैकं पुरं सो ऽथ व्यश्रमत्सानुगो बहिः । आकाशपथिको ऽस्ताद्रौ तावदर्को ऽप्य् उपाविशत्

prāpya caikaṃ puraṃ so 'tha vyaśramatsānugo bahiḥ / ākāśapathiko 'stādrau tāvadarko 'py upāviśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसर्पति ततो ध्वान्ते जलोपान्ते स केसटः । उपस्प्रष्टुं गतो ऽद्रक्षीद्राक्षसं घोरमुत्थितम्

prasarpati tato dhvānte jalopānte sa kesaṭaḥ / upaspraṣṭuṃ gato 'drakṣīdrākṣasaṃ ghoramutthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्षयाम्य् अहमेष त्वां क्व मे केसट यास्यसि । इत्य् उक्तवन्तं च स तं राक्षसं केसटो ऽभ्यधात्

bhakṣayāmy ahameṣa tvāṃ kva me kesaṭa yāsyasi / ity uktavantaṃ ca sa taṃ rākṣasaṃ kesaṭo 'bhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा स्म मां भक्षयेस्तावत्त्वाम् उपैष्याम्यहं पुनः । ब्राह्मणस्य प्रतिज्ञातं कार्यं निर्वाह्य निश्चितम्

mā sma māṃ bhakṣayestāvattvām upaiṣyāmyahaṃ punaḥ / brāhmaṇasya pratijñātaṃ kāryaṃ nirvāhya niścitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा कारयित्वा च शपथं सो ऽथ राक्षसः । मुमोच केसटं सो ऽपि तज्जन्यबलकं ययौ

tac chrutvā kārayitvā ca śapathaṃ so 'tha rākṣasaḥ / mumoca kesaṭaṃ so 'pi tajjanyabalakaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स वृद्धविप्रस्तं वरमण्डनमण्डितम् । आदाय केसटं जन्यैः समं तत्प्राविशत्पुरम्

tataḥ sa vṛddhaviprastaṃ varamaṇḍanamaṇḍitam / ādāya kesaṭaṃ janyaiḥ samaṃ tatprāviśatpuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सज्जितवेदीकं रत्नदत्तगृहं च सः । प्रावेशयत् केसटं तं विविधातोद्यनादितम्

tatra sajjitavedīkaṃ ratnadattagṛhaṃ ca saḥ / prāveśayat kesaṭaṃ taṃ vividhātodyanāditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केसटश् च स तां सम्यगुपयेमे वराननाम् । कन्यां रूपवतीं तत्र पित्रा प्रत्तमहाधनाम्

kesaṭaś ca sa tāṃ samyagupayeme varānanām / kanyāṃ rūpavatīṃ tatra pitrā prattamahādhanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननन्द स्त्रीजनश्चात्र तुल्यौ वीक्ष्य वधूवरौ । सा च रूपवती प्राप्तं दृष्ट्वा तं तादृशं वरम्

nananda strījanaścātra tulyau vīkṣya vadhūvarau / sā ca rūpavatī prāptaṃ dṛṣṭvā taṃ tādṛśaṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः सख्यो ऽपि तं दृष्ट्वा जज्ञिरे जातमन्मथाः । विषादविस्मयाक्रान्तः स त्वासीत्केसटस्तदा

tasyāḥ sakhyo 'pi taṃ dṛṣṭvā jajñire jātamanmathāḥ / viṣādavismayākrāntaḥ sa tvāsītkesaṭastadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्रौ च शयनीये तं चिन्तासक्तं पराङ्मुखम् । प्रियं रूपवतीं दृष्ट्वा व्याजसुप्तं चकार सा

rātrau ca śayanīye taṃ cintāsaktaṃ parāṅmukham / priyaṃ rūpavatīṃ dṛṣṭvā vyājasuptaṃ cakāra sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशीथे सो ऽथ सुप्तां तां मत्वा निर्गत्य केसटः । राक्षसस्यान्तिकं तस्य सत्यं पालयितुं ययौ

niśīthe so 'tha suptāṃ tāṃ matvā nirgatya kesaṭaḥ / rākṣasasyāntikaṃ tasya satyaṃ pālayituṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि रूपवती स्वैर् अमुत्थायान्युपलक्षिता । सकौतुका तं भर्तारमन्वियाय पतिव्रता

sāpi rūpavatī svair amutthāyānyupalakṣitā / sakautukā taṃ bhartāramanviyāya pativratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तं च केसटं तत्र राक्षसः स जगाद तम् । साधु भोः पालितं सत्यं महासत्त्वो ऽसि केसट

prāptaṃ ca kesaṭaṃ tatra rākṣasaḥ sa jagāda tam / sādhu bhoḥ pālitaṃ satyaṃ mahāsattvo 'si kesaṭa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरं पाटलिपुत्रं तद्देसटश् च पिता त्वया । पवित्रितस्तदायाहि यावत्त्वां भक्षयाम्य् अहम्

puraṃ pāṭaliputraṃ taddesaṭaś ca pitā tvayā / pavitritastadāyāhi yāvattvāṃ bhakṣayāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा सहसोपेत्य रूपवत्य् अभ्यधाद् इदम् । मां खाद भक्षिते ह्य् अस्मिन् पत्यौ का मे गतिर् भवेत्

tac chrutvā sahasopetya rūpavaty abhyadhād idam / māṃ khāda bhakṣite hy asmin patyau kā me gatir bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिक्षा ते गतिरित्य् उक्ते रक्षसा साप्य् उवाच तम् । को मे भिक्षां महासत्त्व दास्यतीह स्त्रिया इति

bhikṣā te gatirity ukte rakṣasā sāpy uvāca tam / ko me bhikṣāṃ mahāsattva dāsyatīha striyā iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो न दास्यति भिक्षां ते याचितस् तस्य यास्यति । शतधा शिर इत्य् उक्ते राक्षसेन च साब्रवीत्

yo na dāsyati bhikṣāṃ te yācitas tasya yāsyati / śatadhā śira ity ukte rākṣasena ca sābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तर्हि त्वम् एव मे देहि भर्तृभिक्षामिमामिति । अददच् च ममाराशु शीर्णमूर्धा स राक्षसः

tarhi tvam eva me dehi bhartṛbhikṣāmimāmiti / adadac ca mamārāśu śīrṇamūrdhā sa rākṣasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साथ केसटमादाय तच्चारित्रातिविस्मितम् । आगाद्रूपवती वेश्म तावच् चाक्षीयत क्षपा

sātha kesaṭamādāya taccāritrātivismitam / āgādrūpavatī veśma tāvac cākṣīyata kṣapā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वोभूते च कृताहारं तज्जन्यबलकं ततः । प्रस्थाय नर्मदातीरं संप्राप सवधूवरम्

śvobhūte ca kṛtāhāraṃ tajjanyabalakaṃ tataḥ / prasthāya narmadātīraṃ saṃprāpa savadhūvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वधूं रूपवतीं नावमारोप्य सानुगाम् । स मुख्यवृद्धविप्रो ऽन्यां नावमारोहदात्मना

tato vadhūṃ rūpavatīṃ nāvamāropya sānugām / sa mukhyavṛddhavipro 'nyāṃ nāvamārohadātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केसटं तु पृथङ्नावि स्वीकृत्याभरणादि सः । आरोपयच्छठः कृत्वा नाविकैः सह संविदम्

kesaṭaṃ tu pṛthaṅnāvi svīkṛtyābharaṇādi saḥ / āropayacchaṭhaḥ kṛtvā nāvikaiḥ saha saṃvidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स सवधूजन्यः पारं तीर्त्वा ययौ द्विजः । नदीमध्येन दूरं तु दाशैर् निन्ये स केसटः

tataḥ sa savadhūjanyaḥ pāraṃ tīrtvā yayau dvijaḥ / nadīmadhyena dūraṃ tu dāśair ninye sa kesaṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र क्षिप्त्वा महत्योघे नावं तां केसटं च ते । वृद्धद्विजादात्तधना बाहुतीर्णापगा ययुः

tatra kṣiptvā mahatyoghe nāvaṃ tāṃ kesaṭaṃ ca te / vṛddhadvijādāttadhanā bāhutīrṇāpagā yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केसटस्तु सनौको ऽपि नद्या हृत्वोत्तरङ्गया । क्षिप्तो ऽम्बुधौ वातवशान्न्यस्तो ऽभूदूर्मिणा तटे

kesaṭastu sanauko 'pi nadyā hṛtvottaraṅgayā / kṣipto 'mbudhau vātavaśānnyasto 'bhūdūrmiṇā taṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रायुषः सशेषत्वात्समाश्वस्य व्यचिन्तयत् । अहो प्रत्युपकारो ऽयं कृतस्तेन द्विजेन मे

tatrāyuṣaḥ saśeṣatvātsamāśvasya vyacintayat / aho pratyupakāro 'yaṃ kṛtastena dvijena me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं वा तेनैव नाख्याता तस्य निर्धर्ममूर्खत । युनक्ति भार्यया पुत्रं परेण परिणाय्य यत्

kiṃ vā tenaiva nākhyātā tasya nirdharmamūrkhata / yunakti bhāryayā putraṃ pareṇa pariṇāyya yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्तयन्यावदास्ते तत्र स विह्वलः । विचरत्खेचरीचक्रा तावत्तस्याययौ क्षपा

iti saṃcintayanyāvadāste tatra sa vihvalaḥ / vicaratkhecarīcakrā tāvattasyāyayau kṣapā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां विनिद्रस् तुर्ये स यामे कलकलं दिवि । श्रुत्वा ददर्श सुभगं खाद्भ्रष्टं पुरुषं पुरः

tasyāṃ vinidras turye sa yāme kalakalaṃ divi / śrutvā dadarśa subhagaṃ khādbhraṣṭaṃ puruṣaṃ puraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रस्तश्चिरादविकृतं तं विभाव्य स केसटः । को भवानिति पप्रच्छ ततस् तं सो ऽब्रवीत्पुमान्

trastaścirādavikṛtaṃ taṃ vibhāvya sa kesaṭaḥ / ko bhavāniti papraccha tatas taṃ so 'bravītpumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं मे ब्रूहि भवान् को ऽत्र ततो वक्ष्याम्य् अहं तव । तच् छ्रुत्वा केसटस् तस्मै स्ववृत्तान् तम् अवर्णयत्

tvaṃ me brūhi bhavān ko 'tra tato vakṣyāmy ahaṃ tava / tac chrutvā kesaṭas tasmai svavṛttān tam avarṇayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स पुरुषो ऽवादीत्तुल्यावस्थो ऽसि तर्हि मे । तदिदानीं स्ववृत्तान्तं तव वच्मि सखे शृणु

tataḥ sa puruṣo 'vādīttulyāvastho 'si tarhi me / tadidānīṃ svavṛttāntaṃ tava vacmi sakhe śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति वेणानदीतीरे पुरं रत्नपुराख्यया । तत्र कंदर्पनामाहमाढ्यपुत्रो गृही द्विजः

asti veṇānadītīre puraṃ ratnapurākhyayā / tatra kaṃdarpanāmāhamāḍhyaputro gṛhī dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं प्रदोषे तोयार्थी वेणामवतरन्नदीम् । तस्यां स्खलित्वा पतितो वार्योघेण हृतो ऽभवम्

so 'haṃ pradoṣe toyārthī veṇāmavatarannadīm / tasyāṃ skhalitvā patito vāryogheṇa hṛto 'bhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरं नीत्वा तया रात्र्या तेनाहं च दिनागमे । आयुर्बलात्कच्छगते तरुखण्डे निवेशितः

dūraṃ nītvā tayā rātryā tenāhaṃ ca dināgame / āyurbalātkacchagate tarukhaṇḍe niveśitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाखावलम्बेनारुह्य रोधस्याश्वस्य चान्तिके । मातृदेवगृहं शून्यं तत्रापश्यम् अहं महत्

śākhāvalambenāruhya rodhasyāśvasya cāntike / mātṛdevagṛhaṃ śūnyaṃ tatrāpaśyam ahaṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् प्रविश्य दृष्ट्वान्तः स्फुरन्तीरिव तेजसा । मातॄर् अहं शान्तभयो नत्वा स्तुत्वा व्यजिज्ञपम्

tasmin praviśya dṛṣṭvāntaḥ sphurantīriva tejasā / mātṝr ahaṃ śāntabhayo natvā stutvā vyajijñapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवत्यः परित्राणं कुरुधं कृपणस्य मे । अहमेष हि युष्माकं प्राप्तो ऽद्य शरणागतः

bhagavatyaḥ paritrāṇaṃ kurudhaṃ kṛpaṇasya me / ahameṣa hi yuṣmākaṃ prāpto 'dya śaraṇāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति विज्ञप्य नद्योघपरिक्लिष्टस्य तत्र मे । विश्राम्यतः शनैर् मित्त्रं विश्रान्तिं वासरो ऽप्य् अगात्

iti vijñapya nadyoghaparikliṣṭasya tatra me / viśrāmyataḥ śanair mittraṃ viśrāntiṃ vāsaro 'py agāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगात्तारास्थिमालाढ्या ज्योत्स्नाभूतिसिता ततः । शशिशुभ्रकपाला च रौद्री रजनितापसी

āgāttārāsthimālāḍhyā jyotsnābhūtisitā tataḥ / śaśiśubhrakapālā ca raudrī rajanitāpasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कालं चात्र जानामि ततो मातृगणान्तरात् । निर्गत्य योगिनीग्रामः परस्परम् अभाषत

tatkālaṃ cātra jānāmi tato mātṛgaṇāntarāt / nirgatya yoginīgrāmaḥ parasparam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य चक्रपुरे ऽस्माभिर् गन्तव्यं चक्रमेलके । इह च श्वापदाकीर्णे रक्षास्य ब्राह्मणस्य का

adya cakrapure 'smābhir gantavyaṃ cakramelake / iha ca śvāpadākīrṇe rakṣāsya brāhmaṇasya kā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एष स्थाप्यतां नीत्वा यत्रैतस्य शुभं भवेत् । आनेष्यामः पुनश् चैनम् एषो ऽस्माञ् शरणं श्रितः

tad eṣa sthāpyatāṃ nītvā yatraitasya śubhaṃ bhavet / āneṣyāmaḥ punaś cainam eṣo 'smāñ śaraṇaṃ śritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा खेन नीत्वा मामलंकृत्य निधाय च । पुरे क्वापि गृहे कस्याप्याढ्यविप्रस्य ता गताः

ity uktvā khena nītvā māmalaṃkṛtya nidhāya ca / pure kvāpi gṛhe kasyāpyāḍhyaviprasya tā gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र पश्यामि यावच् च कन्योद्वाहाय सज्जिता । वेदो लग्नश् च संप्राप्तो न जन्यबलकं पुनः

tatra paśyāmi yāvac ca kanyodvāhāya sajjitā / vedo lagnaś ca saṃprāpto na janyabalakaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तत्र स्थितं दिव्यवरवेषं विलोक्य माम् । अयं तावद्वरः प्राप्त इति सर्वो ऽब्रवीज्जनः

tatas tatra sthitaṃ divyavaraveṣaṃ vilokya mām / ayaṃ tāvadvaraḥ prāpta iti sarvo 'bravījjanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो नीत्वैव मां वेदीम् आनीयालंकृतां सुताम् । गृहस्थो ऽत्र स विप्रस्तां मह्यं प्रादाद्यथाविधि

tato nītvaiva māṃ vedīm ānīyālaṃkṛtāṃ sutām / gṛhastho 'tra sa viprastāṃ mahyaṃ prādādyathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिष्ट्या तुल्यवरप्राप्तेरस्याः सुमनसो ऽधुना । सौन्दर्यं सफलीभूतमित्यन्योन्यं स्त्रियो ऽभ्यधुः

diṣṭyā tulyavaraprāpterasyāḥ sumanaso 'dhunā / saundaryaṃ saphalībhūtamityanyonyaṃ striyo 'bhyadhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कृतविवाहो ऽत्र तया सुमनसा सह । महोपचारसुखितः प्रासादे सुप्तवानहम्

tataḥ kṛtavivāho 'tra tayā sumanasā saha / mahopacārasukhitaḥ prāsāde suptavānaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्मिन् पश्चिमे यामे योगिन्यश् चक्रमेलकत् । आगत्य ताः स्वयुक्त्या मां हृत्वैवोदपतन् नभः

athāsmin paścime yāme yoginyaś cakramelakat / āgatya tāḥ svayuktyā māṃ hṛtvaivodapatan nabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यान्तीनां नभसा तासामन्याभिर् मज्जिहीर्षुभिः । साकं प्रवृत्तयुद्धानामहं हस्तादिह च्युतः

yāntīnāṃ nabhasā tāsāmanyābhir majjihīrṣubhiḥ / sākaṃ pravṛttayuddhānāmahaṃ hastādiha cyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च तद्वेद्मि नगरं यत्र सा सुमना मया । परिणीता न जाने च किमिदानीं भविष्यति

na ca tadvedmi nagaraṃ yatra sā sumanā mayā / pariṇītā na jāne ca kimidānīṃ bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येष विधिना दत्ता या मे दुःखपरम्परा । सा सुखान्तैव संपन्ना ममाद्य त्वत्समागमात्

ityeṣa vidhinā dattā yā me duḥkhaparamparā / sā sukhāntaiva saṃpannā mamādya tvatsamāgamāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवन्तं कंदर्पं केसटस् तम् उवाच सः । मा भैषीर्मित्त्र नेदानीं योगिन्यः प्रभवन्ति ते

ity uktavantaṃ kaṃdarpaṃ kesaṭas tam uvāca saḥ / mā bhaiṣīrmittra nedānīṃ yoginyaḥ prabhavanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति मे तादृशी शक्तिः काप्यप्रतिहता यतः । सहैव च भ्रमिष्यावो विधिः श्रेयो विधास्यति

asti me tādṛśī śaktiḥ kāpyapratihatā yataḥ / sahaiva ca bhramiṣyāvo vidhiḥ śreyo vidhāsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्योन्यं वदतोरेवं व्यतीताय तयोर् निशा । प्रातस् तत्रः प्रयातः स्म तौ च तीर्णाम्बुधी उभौ

anyonyaṃ vadatorevaṃ vyatītāya tayor niśā / prātas tatraḥ prayātaḥ sma tau ca tīrṇāmbudhī ubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमाद् भीमपुरं नाम नगरं प्रापतुश् च तौ । सह केसटकंदर्पौ रत्ननद्याः समीपगम्

kramād bhīmapuraṃ nāma nagaraṃ prāpatuś ca tau / saha kesaṭakaṃdarpau ratnanadyāḥ samīpagam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तौ तन् नदीतीरे श्रुत्वा कलकलं तदा । गत्वा ददृशतुर्मत्स्यमापूरिततटद्वयम्

tatra tau tan nadītīre śrutvā kalakalaṃ tadā / gatvā dadṛśaturmatsyamāpūritataṭadvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्रवेलया क्षिप्तं बद्धं कायमहत्तया । मांसार्थिभिः पाट्यमानं नानाशस्त्रकरैर् जनैः

samudravelayā kṣiptaṃ baddhaṃ kāyamahattayā / māṃsārthibhiḥ pāṭyamānaṃ nānāśastrakarair janaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाट्यमानस्य निरगादुदरात्तस्य चाङ्गना । साश्चर्यजनदृष्टा च सा भीताशिश्रियत्तटम्

pāṭyamānasya niragādudarāttasya cāṅganā / sāścaryajanadṛṣṭā ca sā bhītāśiśriyattaṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तां वीक्ष्य कंदर्पो हृष्टो ऽभाषत केसटम् । वयस्य सेयं सुमना यामहं परिणीतवान्

tatastāṃ vīkṣya kaṃdarpo hṛṣṭo 'bhāṣata kesaṭam / vayasya seyaṃ sumanā yāmahaṃ pariṇītavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जाने पुनरेतस्या वासो मत्स्योदरे कथम् । तत्तूष्णीमिह तिष्ठावो यावद्व्यक्तिर्भविष्यति

na jāne punaretasyā vāso matsyodare katham / tattūṣṇīmiha tiṣṭhāvo yāvadvyaktirbhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति केसटेनोक्ते तत्रावस्थितयोस्तयोः । का त्वं किमेतदिति सा पृष्टाभूत्सुमना जनैः

tatheti kesaṭenokte tatrāvasthitayostayoḥ / kā tvaṃ kimetaditi sā pṛṣṭābhūtsumanā janaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कृच्छ्रेण सावादीदहं रत्नाकरे पुरे । जयदत्ताभिधानस्य विप्रचूडामणेः सुता

tataḥ kṛcchreṇa sāvādīdahaṃ ratnākare pure / jayadattābhidhānasya vipracūḍāmaṇeḥ sutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमना इति नाम्नास्मि साहं भव्येन केनचित् । परिणीतानुरूपेण निशि ब्राह्मणसूनुना

sumanā iti nāmnāsmi sāhaṃ bhavyena kenacit / pariṇītānurūpeṇa niśi brāhmaṇasūnunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्रात्रावेव सुप्ताया गतः क्वापि स मे पतिः । यत्नान्विष्टो ऽपि मत्पित्र न च प्राप्तः कुतो ऽपि सः

tadrātrāveva suptāyā gataḥ kvāpi sa me patiḥ / yatnānviṣṭo 'pi matpitra na ca prāptaḥ kuto 'pi saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽस्मि पतिता नद्यां तद्वियोगाग्निशान्तये । निगीर्णानेन मत्स्येन संप्राप्तेह विधेर्वशात्

tato 'smi patitā nadyāṃ tadviyogāgniśāntaye / nigīrṇānena matsyena saṃprāpteha vidhervaśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तां वादिनीमेवं निर्गत्य जनमध्यतः । आश्लिष्य यज्ञस्वामीति विप्र एको ऽब्रवीदिदम्

iti tāṃ vādinīmevaṃ nirgatya janamadhyataḥ / āśliṣya yajñasvāmīti vipra eko 'bravīdidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एह्येहि पुत्रि भवति भगिनीदुहिता मम । यज्ञस्वामीति हि भ्राता सोदर्यो मातुरस्मि ते

ehyehi putri bhavati bhaginīduhitā mama / yajñasvāmīti hi bhrātā sodaryo māturasmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.