Somadeva: Kathasaritsagara 2.2

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे कथामुखलम्बके प्रथमस् तरङ्गः । द्वितीयस् तरङ्गः । गत्वाथ दूरमध्वानं राजा वसतिमग्रहीत् । दिने तस्मिन् स कस्मिंश्चिद् अरण्यसरसस्तटे

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare kathāmukhalambake prathamas taraṅgaḥ / dvitīyas taraṅgaḥ / gatvātha dūramadhvānaṃ rājā vasatimagrahīt / dine tasmin sa kasmiṃścid araṇyasarasastaṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शयनीयगतः श्रान्तस्तत्र सेवारसागतम् । सायं संगतकं नाम जगाद कथकं नृपः

śayanīyagataḥ śrāntastatra sevārasāgatam / sāyaṃ saṃgatakaṃ nāma jagāda kathakaṃ nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथामाख्याहि मे कांचिद्धृदयस्य विनोदिनीम् । मृगावतीमुखाम्भोजदर्शनोत्सवकाङ्क्षिणः

kathāmākhyāhi me kāṃciddhṛdayasya vinodinīm / mṛgāvatīmukhāmbhojadarśanotsavakāṅkṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ संगतको ऽवादीद्देव किं तप्यसे वृथा । आसन्न एव देव्यास्ते क्षीणशापः समागमः

atha saṃgatako 'vādīddeva kiṃ tapyase vṛthā / āsanna eva devyāste kṣīṇaśāpaḥ samāgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संयोगा विप्रयोगाश्च भवन्ति बहवो नृणाम् । तथ चात्र कथामेकां कथयामि शृणु प्रभो

saṃyogā viprayogāśca bhavanti bahavo nṛṇām / tatha cātra kathāmekāṃ kathayāmi śṛṇu prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मालवे यज्ञसोमाख्यो द्विजः कश्चिदभूत्पुरा । तस्य च द्वौ सुतौ साधोर्जायेते स्म जनप्रियौ

mālave yajñasomākhyo dvijaḥ kaścidabhūtpurā / tasya ca dvau sutau sādhorjāyete sma janapriyau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्तयोरभून्नाम्ना कालनेमिरिति श्रुतः । द्वितीयश्चापि विगतभय इत्याख्ययाभवत्

ekastayorabhūnnāmnā kālanemiriti śrutaḥ / dvitīyaścāpi vigatabhaya ityākhyayābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितरि स्वर्गते तौ च भ्रातरौ तीर्णशैशवौ । विद्याप्राप्त्यै प्रययतुः पुरं पाटलिपुत्रकम्

pitari svargate tau ca bhrātarau tīrṇaśaiśavau / vidyāprāptyai prayayatuḥ puraṃ pāṭaliputrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैवोपात्तविद्याभ्यामुपाध्यायो निजे सुते । देवशर्मा ददौ ताभ्यां मूर्ते विद्ये इवापरे

tatraivopāttavidyābhyāmupādhyāyo nije sute / devaśarmā dadau tābhyāṃ mūrte vidye ivāpare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथान्यान् वीक्ष्य तानाढ्यान् गृहस्थान् ईर्ष्यया श्रियम् । होमैः स साधयाम् आस कालनेमिः कृतव्रतः

athānyān vīkṣya tānāḍhyān gṛhasthān īrṣyayā śriyam / homaiḥ sa sādhayām āsa kālanemiḥ kṛtavrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा च तुष्टा सती साक्षादेवं श्रीस्तमभाषत । भूरि प्राप्स्यसि वित्तं च पुत्रं च पृथिवीपतिम्

sā ca tuṣṭā satī sākṣādevaṃ śrīstamabhāṣata / bhūri prāpsyasi vittaṃ ca putraṃ ca pṛthivīpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं त्वन्ते चौरसदृशो वधस्तव भविष्यति । हुतमग्नौ त्वया यस्मदमर्षकलुषात्मना

kiṃ tvante caurasadṛśo vadhastava bhaviṣyati / hutamagnau tvayā yasmadamarṣakaluṣātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वान्तर्दधे लक्ष्मीः कालनेमिरपि क्रमात् । महाधनो ऽभूत् किं चास्य दिनैः पुत्रो ऽप्यजायत

ityuktvāntardadhe lakṣmīḥ kālanemirapi kramāt / mahādhano 'bhūt kiṃ cāsya dinaiḥ putro 'pyajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीवरादेष संप्राप्त इति नाम्ना तमात्मजम् । श्रीदत्तमकरोत्सो ऽपि पिता पूर्णमनोरथः

śrīvarādeṣa saṃprāpta iti nāmnā tamātmajam / śrīdattamakarotso 'pi pitā pūrṇamanorathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमात्स वृद्धिं संप्राप्तः श्रीदत्तो ब्राह्मणो ऽपि सन् । अस्त्रेंषु बाहुयुद्धेषु बभूवाप्रतिमो भुवि

kramātsa vṛddhiṃ saṃprāptaḥ śrīdatto brāhmaṇo 'pi san / astreṃṣu bāhuyuddheṣu babhūvāpratimo bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालनेमेरथ भ्राता तीर्थार्थी सर्पभक्षिताम् । भार्यामुद्दिश्य विगतभयो देशान्तरं ययौ

kālanemeratha bhrātā tīrthārthī sarpabhakṣitām / bhāryāmuddiśya vigatabhayo deśāntaraṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीदत्तो ऽपि गुणज्ञेन राज्ञा वल्लभशक्तिना । तत्र विक्रमशक्तेः स स्वपुत्रस्य कृतः सखा

śrīdatto 'pi guṇajñena rājñā vallabhaśaktinā / tatra vikramaśakteḥ sa svaputrasya kṛtaḥ sakhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपुत्रेण तेनास्य सहवासो ऽभिमानिना । बाल्ये दुर्योधनेनेव भीमस्यासीत्तरस्विना

rājaputreṇa tenāsya sahavāso 'bhimāninā / bālye duryodhaneneva bhīmasyāsīttarasvinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वावेतस्याथ मित्त्रत्वं विप्रस्यावन्तिदेशजौ । क्षत्रियौ बाहुशाली च वज्रमुष्टिश्च जग्मतुः

dvāvetasyātha mittratvaṃ viprasyāvantideśajau / kṣatriyau bāhuśālī ca vajramuṣṭiśca jagmatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाहुयुद्धजिताश्चान्ये दाक्षिणात्या गुणप्रियाः । स्वयंवरसुहृत्त्वेन मन्त्रिपुत्रास्तमाश्रयन्

bāhuyuddhajitāścānye dākṣiṇātyā guṇapriyāḥ / svayaṃvarasuhṛttvena mantriputrāstamāśrayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाबलव्याघ्रभटावुपेन्द्रबल इत्यपि । तथा निष्ठुरको नाम सौहार्दं तस्य चक्रिरे

mahābalavyāghrabhaṭāvupendrabala ityapi / tathā niṣṭhurako nāma sauhārdaṃ tasya cakrire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचिदथ वर्षासु विहर्तुं जाह्नवीतटे । श्रीदत्तः सह तैर्मित्रै राजपुत्रसखो ययौ

kadācidatha varṣāsu vihartuṃ jāhnavītaṭe / śrīdattaḥ saha tairmitrai rājaputrasakho yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वभृत्यास्तत्र तं चक्रुर्निजं राजसुतं नृपम् । श्रीदत्तो ऽपि स तत्कालं राजा मित्त्रैरकल्प्यत

svabhṛtyāstatra taṃ cakrurnijaṃ rājasutaṃ nṛpam / śrīdatto 'pi sa tatkālaṃ rājā mittrairakalpyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावता जातरोषेण राजपुत्रेण तेन सः । विप्रवीरो रणायाशु समाहूतो मदस्पृशा

tāvatā jātaroṣeṇa rājaputreṇa tena saḥ / vipravīro raṇāyāśu samāhūto madaspṛśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेन बाहुयुद्धेन श्रीदत्तेनाथ निर्जितः । चकार हृदि वध्यं तु वर्द्धमानं कलङ्कितम्

sa tena bāhuyuddhena śrīdattenātha nirjitaḥ / cakāra hṛdi vadhyaṃ tu varddhamānaṃ kalaṅkitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञात्वा च तमभिप्रायं राजपुत्रस्य शङ्कितः । श्रीदत्तः सह तैर्मित्त्रैस्तत्समीपादपासरत्

jñātvā ca tamabhiprāyaṃ rājaputrasya śaṅkitaḥ / śrīdattaḥ saha tairmittraistatsamīpādapāsarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपसर्पन्स चापश्यद्गङ्गामध्यगतां स्त्रियम् । ह्रियमाणां जलौघेन सागरस्थामिव श्रियम्

upasarpansa cāpaśyadgaṅgāmadhyagatāṃ striyam / hriyamāṇāṃ jalaughena sāgarasthāmiva śriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् चावततारैताम् उद्धर्तुं जलमध्यतः । षड्बाहुशालिप्रमुखान् स्थापयित्वा तटे सखीन्

tataś cāvatatāraitām uddhartuṃ jalamadhyataḥ / ṣaḍbāhuśālipramukhān sthāpayitvā taṭe sakhīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां च केशेष्वपि प्राप्तां निमग्नां दूरमम्भसि । अनुसर्तुं स्त्रियं सो ऽपि वीरस्तत्रैव मग्नवान्

tāṃ ca keśeṣvapi prāptāṃ nimagnāṃ dūramambhasi / anusartuṃ striyaṃ so 'pi vīrastatraiva magnavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमज्ज्य च ददर्शात्र स श्रीदत्तः क्षडादिति । शैवं देवकुलं दिव्यं न पुनर्वारि न स्त्रियम्

nimajjya ca dadarśātra sa śrīdattaḥ kṣaḍāditi / śaivaṃ devakulaṃ divyaṃ na punarvāri na striyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं श्रान्तो नत्वा वृषध्वजम् । उद्याने सुन्दरे तत्र तां निनाय विभावरीम्

taddṛṣṭvā mahadāścaryaṃ śrānto natvā vṛṣadhvajam / udyāne sundare tatra tāṃ nināya vibhāvarīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तश्च देवमीशानं सा पूजयितुमागता । ददृशे तेन मूर्तेव रूपश्रीः स्त्रीगुणान्विता

prāptaśca devamīśānaṃ sā pūjayitumāgatā / dadṛśe tena mūrteva rūpaśrīḥ strīguṇānvitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईश्वरं पूजयित्वा च सा ततो निजमन्दिरम् । ययाविन्दुमुखी सो ऽपि श्रीदत्तो ऽनुजगाम ताम्

īśvaraṃ pūjayitvā ca sā tato nijamandiram / yayāvindumukhī so 'pi śrīdatto 'nujagāma tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श मन्दिरं तच्च तस्याः सुरपुरोपमम् । प्रविवेश च संभ्रान्ता सावमानेव मानिनी

dadarśa mandiraṃ tacca tasyāḥ surapuropamam / praviveśa ca saṃbhrāntā sāvamāneva māninī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साप्यसंभाषमाणैव तमन्तर्वासवेश्मनि । तन्वी न्यपीदत् पर्यङ्के स्त्रीसहस्रोपसेविता

sāpyasaṃbhāṣamāṇaiva tamantarvāsaveśmani / tanvī nyapīdat paryaṅke strīsahasropasevitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीदत्तो ऽपि स तत्रैव निषसाद तदन्तिके । अथाकस्मात् प्रववृत्ते तया साध्व्या प्ररोदितुम्

śrīdatto 'pi sa tatraiva niṣasāda tadantike / athākasmāt pravavṛtte tayā sādhvyā praroditum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निपेतुः स्तनयोस् तस्याः संतप्ता बाष्पबिन्दवः । श्रीदत्तस्य च तत्कालं कारुण्यं हृदये गतम्

nipetuḥ stanayos tasyāḥ saṃtaptā bāṣpabindavaḥ / śrīdattasya ca tatkālaṃ kāruṇyaṃ hṛdaye gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स चैनां पप्रच्छ का त्वं दुःखं च किं तव । वद सुन्दरि शक्तो ऽहं तन्निवारयितुं यतः

tataḥ sa caināṃ papraccha kā tvaṃ duḥkhaṃ ca kiṃ tava / vada sundari śakto 'haṃ tannivārayituṃ yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कथंचित् सावादीद् वयं दैत्यपतेर् बले । पौत्र्यो दशशतं तासां ज्येष्ठा विद्युत्प्रभेत्यहम्

tataḥ kathaṃcit sāvādīd vayaṃ daityapater bale / pautryo daśaśataṃ tāsāṃ jyeṣṭhā vidyutprabhetyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स नः पितामहो नीतो विष्णुना दीर्घबन्धनम् । पिता च बाहुयुद्धेन हतस्तेनैव शौरिणा

sa naḥ pitāmaho nīto viṣṇunā dīrghabandhanam / pitā ca bāhuyuddhena hatastenaiva śauriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं हत्वा तेन च निजात्पुरान्निर्वासिता वयम् । प्रवेशरोधकृत्तत्र सिंहश्च स्थापितो ऽन्तरे

taṃ hatvā tena ca nijātpurānnirvāsitā vayam / praveśarodhakṛttatra siṃhaśca sthāpito 'ntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवृतं तत्पदं तेन दुःखेन हृदयं च नः । स च यक्षः कुबेरस्य शापासिंहत्वमागतः

āvṛtaṃ tatpadaṃ tena duḥkhena hṛdayaṃ ca naḥ / sa ca yakṣaḥ kuberasya śāpāsiṃhatvamāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्त्यैश्चाभिभवस्तस्य शापान्तः कथितः पुरा । पुरप्रवेशोपायार्थे विज्ञप्तो विष्णुर् आदिशत्

martyaiścābhibhavastasya śāpāntaḥ kathitaḥ purā / purapraveśopāyārthe vijñapto viṣṇur ādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः स शत्रुरस्माकं केसरी जीयतां त्वया । तदर्थमेव चानीतो मया वीर भवानिह

ataḥ sa śatrurasmākaṃ kesarī jīyatāṃ tvayā / tadarthameva cānīto mayā vīra bhavāniha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगाङ्ककाख्यं खड्गं च जितात्तस्मादवाप्स्यसि । पृथिवीं यत्प्रभावेण जित्वा राजा भविष्यसि

mṛgāṅkakākhyaṃ khaḍgaṃ ca jitāttasmādavāpsyasi / pṛthivīṃ yatprabhāveṇa jitvā rājā bhaviṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा स तथेत्यत्र श्रीदत्तो ऽतीततद्दिनः । अन्येद्युर्दैत्यकन्यास्ताः कृत्वाग्रे तत्पुरं ययौ

tacchrutvā sa tathetyatra śrīdatto 'tītataddinaḥ / anyedyurdaityakanyāstāḥ kṛtvāgre tatpuraṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिगाय बाहुयुद्धेन तत्र तं सिंहम् उद्धतम् । सो ऽपि शापविमुक्तः सन् बभूव पुरुषाकृतिः

jigāya bāhuyuddhena tatra taṃ siṃham uddhatam / so 'pi śāpavimuktaḥ san babhūva puruṣākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा चास्मै स खड्गं स्वं तुष्टः शापान्तकारिणे । सहासुराङ्गनादुःखभारेणादर्शनं ययौ

dattvā cāsmai sa khaḍgaṃ svaṃ tuṣṭaḥ śāpāntakāriṇe / sahāsurāṅganāduḥkhabhāreṇādarśanaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽथ सानुजया साकं श्रीदत्तो दैत्यकन्यया । बहिर्गतमिवानन्तं तद्विवेश पुरोत्तमम्

so 'tha sānujayā sākaṃ śrīdatto daityakanyayā / bahirgatamivānantaṃ tadviveśa purottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुलीयं विषघ्नं च सास्मै दैत्यसुता ददौ । ततः सो ऽत्र स्थितस्तस्यां साभिलाषो ऽभवद्युवा

aṅgulīyaṃ viṣaghnaṃ ca sāsmai daityasutā dadau / tataḥ so 'tra sthitastasyāṃ sābhilāṣo 'bhavadyuvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साथ युक्त्या जगादैनं वाप्यां स्नानमितः कुरु । अदायैनं च मज्जेस्त्वं खड्गं ग्राहभयापहम्

sātha yuktyā jagādainaṃ vāpyāṃ snānamitaḥ kuru / adāyainaṃ ca majjestvaṃ khaḍgaṃ grāhabhayāpaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति वाप्यां मग्नः सञ् श्रीदत्तो जाह्नवीतटात् । तस्माद् एव समुत्तस्थौ यस्मात् पूर्वम् अवातरत्

tatheti vāpyāṃ magnaḥ sañ śrīdatto jāhnavītaṭāt / tasmād eva samuttasthau yasmāt pūrvam avātarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खड्गाङ्गुलीयके पश्यन् पातालाद् उत्थितो ऽथ सः । विषण्णो विस्मितश् चासीद् वञ्चितो ऽसुरकन्यया

khaḍgāṅgulīyake paśyan pātālād utthito 'tha saḥ / viṣaṇṇo vismitaś cāsīd vañcito 'surakanyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तान्सुहृदो ऽन्वेष्टुं स्वगृहाभिमुखं ययौ । गच्छन्निष्ठुरकाख्यं च मित्त्रं मार्गे ददर्श सः

tatastānsuhṛdo 'nveṣṭuṃ svagṛhābhimukhaṃ yayau / gacchanniṣṭhurakākhyaṃ ca mittraṃ mārge dadarśa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चोपेत्य प्रणम्याथ नीत्वैकान्ते च सत्वरम् । तं पृष्टस्वजनोदन्तमेवं निष्ठुरको ऽब्रवीत्

sa copetya praṇamyātha nītvaikānte ca satvaram / taṃ pṛṣṭasvajanodantamevaṃ niṣṭhurako 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गान्तस् त्वां तदा मग्नम् अन्विष्य दिवसान् बहून् । स्वशिरांसि शुचा छेत्तुम् अभूम वयम् उद्यताः

gaṅgāntas tvāṃ tadā magnam anviṣya divasān bahūn / svaśirāṃsi śucā chettum abhūma vayam udyatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पुत्राः साहसं कार्यं जीवन्नेष्यति वः सखा । इत्य् अन्तरिक्षा द्वाणी नस् तम् उद्योगं न्यवारयत्

na putrāḥ sāhasaṃ kāryaṃ jīvanneṣyati vaḥ sakhā / ity antarikṣā dvāṇī nas tam udyogaṃ nyavārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश्च त्वत्पितुः पार्श्वमस्माकं प्रतिगच्छताम् । मार्गे सत्वरमभ्येत्य पुमानेको ऽब्रवीदिदम्

tataśca tvatpituḥ pārśvamasmākaṃ pratigacchatām / mārge satvaramabhyetya pumāneko 'bravīdidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नगरं न प्रवेष्टव्यं युष्माभिरिह सांप्रतम् । यतो वल्लभशक्तिः स विपन्नो ऽत्र महीपतिः

nagaraṃ na praveṣṭavyaṃ yuṣmābhiriha sāṃpratam / yato vallabhaśaktiḥ sa vipanno 'tra mahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्तो विक्रमशक्तिश्च राज्ये संभूय मन्त्रिभिः । प्राप्तराज्यः स चान्येद्युः कालनेमेरगाद्गृहम्

datto vikramaśaktiśca rājye saṃbhūya mantribhiḥ / prāptarājyaḥ sa cānyedyuḥ kālanemeragādgṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीदत्तः क्व स ते पुत्र इति चामर्षनिर्भरः । तमपृच्छत्स चाप्येनं नाहं वेद्मीत्यभाषत

śrīdattaḥ kva sa te putra iti cāmarṣanirbharaḥ / tamapṛcchatsa cāpyenaṃ nāhaṃ vedmītyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रच्छादितो ऽमुना पुत्र इति तेन निषूदितः । कालनेमिः स शूलायां राज्ञा चौर इति क्रुधा

pracchādito 'munā putra iti tena niṣūditaḥ / kālanemiḥ sa śūlāyāṃ rājñā caura iti krudhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दृष्ट्वा तस्य भार्यायाः स्वयं हृदयमस्फुटत् । पापं पापान्तराक्षेपक्रूरं हि क्रूरकर्मणाम्

taddṛṣṭvā tasya bhāryāyāḥ svayaṃ hṛdayamasphuṭat / pāpaṃ pāpāntarākṣepakrūraṃ hi krūrakarmaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन चान्विष्यते हन्तुं सो ऽपि विक्रमशक्तिना । श्रीदत्तस्तद्वयस्याश्च यूयं तद्गम्यतामितः

tena cānviṣyate hantuṃ so 'pi vikramaśaktinā / śrīdattastadvayasyāśca yūyaṃ tadgamyatāmitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेनोदिताः पुंसा शोकार्तास्ते निजां भुवम् । बाहुशाल्यादयः पञ्च संमन्त्र्योज्जयिनीं गताः

iti tenoditāḥ puṃsā śokārtāste nijāṃ bhuvam / bāhuśālyādayaḥ pañca saṃmantryojjayinīṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रच्छन्नः स्थापितश्चाहं त्वदर्थमिह तैः सखे । तदेहि तावद् गच्छावस् तत्रैव सुहृदन्तिकम्

pracchannaḥ sthāpitaścāhaṃ tvadarthamiha taiḥ sakhe / tadehi tāvad gacchāvas tatraiva suhṛdantikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं निष्ठुरकाच् छ्रुत्वा पितराव् अनुशोच्य सः । निदधे प्रतिकारास्थाम् इव खड्गे दृशं मुहुः

evaṃ niṣṭhurakāc chrutvā pitarāv anuśocya saḥ / nidadhe pratikārāsthām iva khaḍge dṛśaṃ muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालं प्रतीक्षमाणो ऽथ वीरो निष्ठुरकान्वितः । प्रतस्थे तान् सखीन् प्राप्तुं स ताम् उज्जयिनीं पुरीम्

kālaṃ pratīkṣamāṇo 'tha vīro niṣṭhurakānvitaḥ / pratasthe tān sakhīn prāptuṃ sa tām ujjayinīṃ purīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमज्जनान्तं वृत्तान्तं सख्युस् तस्य च वर्णयन् । श्रीदत्तः स ददर्शैकां क्रोशन्तीमबलां पथि

āmajjanāntaṃ vṛttāntaṃ sakhyus tasya ca varṇayan / śrīdattaḥ sa dadarśaikāṃ krośantīmabalāṃ pathi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अबला भ्रष्टमार्गाहं मालवं प्रस्थितेति ताम् । ब्रुवन्तीं दयया सो ऽथ सहपस्थायिनीं व्यधात्

abalā bhraṣṭamārgāhaṃ mālavaṃ prasthiteti tām / bruvantīṃ dayayā so 'tha sahapasthāyinīṃ vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया दयानुरोधाच्च स्त्रिया निष्ठुरकान्वितः । कस्मिंश्चिच्छून्यनगरे दिने तस्मिन्नुवास सः

tayā dayānurodhācca striyā niṣṭhurakānvitaḥ / kasmiṃścicchūnyanagare dine tasminnuvāsa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र रात्रावकस्माच्च मुक्तनिद्रो ददर्श ताम् । स्त्रियं निष्ठुरकं हत्वा हर्षात्तन्मांसमश्नतीम्

tatra rātrāvakasmācca muktanidro dadarśa tām / striyaṃ niṣṭhurakaṃ hatvā harṣāttanmāṃsamaśnatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदतिष्ठत् समाकृष्य सो ऽथ खड्गं मृगाङ्ककम् । सापि स्त्री राक्षसीरूपं घोरं स्वं प्रत्यपद्यत

udatiṣṭhat samākṛṣya so 'tha khaḍgaṃ mṛgāṅkakam / sāpi strī rākṣasīrūpaṃ ghoraṃ svaṃ pratyapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च केशेषु जग्राह निहन्तुं तां निशाचरीम् । तत्क्षणं दिव्यरूपत्वं संप्राप्ता तमुवाच सा

sa ca keśeṣu jagrāha nihantuṃ tāṃ niśācarīm / tatkṣaṇaṃ divyarūpatvaṃ saṃprāptā tamuvāca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा मां वधीर्महाभाग मुञ्च नैवास्मि राक्षसी । अयमेवंविधः शापो ममाभूत्कौशिकान्मुनेः

mā māṃ vadhīrmahābhāga muñca naivāsmi rākṣasī / ayamevaṃvidhaḥ śāpo mamābhūtkauśikānmuneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपस्यतो हि तस्याहं धनाधिपतिनामुना । विघ्नाय प्रेषिता पूर्वं तत्पदप्राप्तिकाङ्क्षिणः

tapasyato hi tasyāhaṃ dhanādhipatināmunā / vighnāya preṣitā pūrvaṃ tatpadaprāptikāṅkṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कान्तेन रूपेण तं क्षोभयितुमक्षमा । लज्जिता त्रासयन्त्येनमकार्षं भैरवं वपुः

tataḥ kāntena rūpeṇa taṃ kṣobhayitumakṣamā / lajjitā trāsayantyenamakārṣaṃ bhairavaṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दृष्ट्वा स मुनिः शापं सदृशं मय्यथो दधे । राक्षसी भव पापे त्वं निघ्नन्ती मानुषानिति

taddṛṣṭvā sa muniḥ śāpaṃ sadṛśaṃ mayyatho dadhe / rākṣasī bhava pāpe tvaṃ nighnantī mānuṣāniti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्तः केशग्रहे प्राप्ते शापान्तं मे स चाकरोत् । इत्यहं राक्षसीभावमिमं कष्टमुपागमम्

tvattaḥ keśagrahe prāpte śāpāntaṃ me sa cākarot / ityahaṃ rākṣasībhāvamimaṃ kaṣṭamupāgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयैव नगरं चैतद्ग्रस्तमद्य च मे चिरात् । त्वया कृतः स शापान्तस्तद्गृहाणाधुना वरम्

mayaiva nagaraṃ caitadgrastamadya ca me cirāt / tvayā kṛtaḥ sa śāpāntastadgṛhāṇādhunā varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्या वचः श्रुत्वा श्रीदत्तः सादरो ऽभ्यधात् । किमन्येन वरेणाध्य जीवत्वेष सखा मम

iti tasyā vacaḥ śrutvā śrīdattaḥ sādaro 'bhyadhāt / kimanyena vareṇādhya jīvatveṣa sakhā mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमस्त्विति सा चास्मै वरं दत्त्वा तिरोधधे । अक्षताङ्गः स चोत्तस्थौ जीवन्निष्ठुरकः पुनः

evamastviti sā cāsmai varaṃ dattvā tirodhadhe / akṣatāṅgaḥ sa cottasthau jīvanniṣṭhurakaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैव सह च प्रातः प्रहृष्टो विस्मितश्च सः । ततः प्रतस्थे श्रीदत्तः प्राप चोज्जयिनीं क्रमात्

tenaiva saha ca prātaḥ prahṛṣṭo vismitaśca saḥ / tataḥ pratasthe śrīdattaḥ prāpa cojjayinīṃ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र संभावयामास सखीन्मार्गोन्मुखान्स तान् । दर्शनेन यथायातो नीलकण्ठानिवाम्बुदः

tatra saṃbhāvayāmāsa sakhīnmārgonmukhānsa tān / darśanena yathāyāto nīlakaṇṭhānivāmbudaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतातिथ्यविधिश्चासौ स्वगृहं बाहुशालिना । नीतो ऽभूत्कथिताशेषनिजवृत्तान्तकौतुकः

kṛtātithyavidhiścāsau svagṛhaṃ bāhuśālinā / nīto 'bhūtkathitāśeṣanijavṛttāntakautukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोपचर्यमाणः सन् पितृभ्यां बाहुशालिनः । स उवास समं मित्त्रैः श्रीदत्तः स्वगृहे यथा

tatropacaryamāṇaḥ san pitṛbhyāṃ bāhuśālinaḥ / sa uvāsa samaṃ mittraiḥ śrīdattaḥ svagṛhe yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचित्सो ऽथ संप्राप्ते मधुमासमहोत्सवे । यात्रामुपवने द्रष्टुं जगाम सखिभिः सह

kadācitso 'tha saṃprāpte madhumāsamahotsave / yātrāmupavane draṣṭuṃ jagāma sakhibhiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र कन्यां ददर्शैकां राज्ञः श्रीबिम्बकेः सुताम् । आगतामाकृतिमतीं साक्षादिव मधुश्रियम्

tatra kanyāṃ dadarśaikāṃ rājñaḥ śrībimbakeḥ sutām / āgatāmākṛtimatīṃ sākṣādiva madhuśriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा मृगाङ्कवती नाम हृदयं तस्य तत्क्षणम् । विवेश दत्तमार्गेव दृष्ट्यास्य सविकासया

sā mṛgāṅkavatī nāma hṛdayaṃ tasya tatkṣaṇam / viveśa dattamārgeva dṛṣṭyāsya savikāsayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्या अपि मुहुः स्निग्धा प्रथमप्रेमशंसिनी । न्यस्ता तं प्रति दूतीव दृष्टिश्चक्रे गतागतम्

tasyā api muhuḥ snigdhā prathamapremaśaṃsinī / nyastā taṃ prati dūtīva dṛṣṭiścakre gatāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविष्टां वृक्षगहनं तामपश्यन्नथ क्षणात् । श्रीदत्तः शून्यहृदयो दिशो ऽपि न ददर्श सः

praviṣṭāṃ vṛkṣagahanaṃ tāmapaśyannatha kṣaṇāt / śrīdattaḥ śūnyahṛdayo diśo 'pi na dadarśa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञातं मया ते हृदयं सखे मापह्नवं कृथाः । तदेहि तत्र गच्छावो यत्र राजसुता गता

jñātaṃ mayā te hṛdayaṃ sakhe māpahnavaṃ kṛthāḥ / tadehi tatra gacchāvo yatra rājasutā gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तश्चेङ्गितज्ञेन सुहृदा बाहुशालिना । तथेति स ययौ तस्याः संनिकर्षं सुहृत्सखः

ityuktaśceṅgitajñena suhṛdā bāhuśālinā / tatheti sa yayau tasyāḥ saṃnikarṣaṃ suhṛtsakhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा कष्टमहिना दष्टा राजपुत्रीति तत्क्षणम् । आक्रन्द उदभूत्तत्र श्रीदत्तहृदयज्वरः

hā kaṣṭamahinā daṣṭā rājaputrīti tatkṣaṇam / ākranda udabhūttatra śrīdattahṛdayajvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषघ्नमङ्गुलीयं च विद्या च सुहृदो ऽस्य मे । अस्तीति गत्वा जगदे कञ्चुकी बाहुशालिना

viṣaghnamaṅgulīyaṃ ca vidyā ca suhṛdo 'sya me / astīti gatvā jagade kañcukī bāhuśālinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च तत्क्षणमभ्येत्य कञ्चुकी चरणानतः । निकटं राजदुहितुः श्रीदत्तमनयद्द्रुतम्

sa ca tatkṣaṇamabhyetya kañcukī caraṇānataḥ / nikaṭaṃ rājaduhituḥ śrīdattamanayaddrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि तस्यास्तदङ्गुल्यां निचिक्षेपाङ्गुलीयकम् । ततो जजाप विद्यां च तेन प्रत्युज्जिजीव सा

so 'pi tasyāstadaṅgulyāṃ nicikṣepāṅgulīyakam / tato jajāpa vidyāṃ ca tena pratyujjijīva sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सर्वजने हृष्टे श्रीदत्तस्तुतितत्परे । तत्रैव ज्ञातवृत्तान्तो राजा बिम्बकिराययौ

atha sarvajane hṛṣṭe śrīdattastutitatpare / tatraiva jñātavṛttānto rājā bimbakirāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनासौ सखिभिः सार्धमगृहीताङ्गुलीयकः । प्रत्याजगाम श्रीदत्तो भवनं बाहुशालिनः

tenāsau sakhibhiḥ sārdhamagṛhītāṅgulīyakaḥ / pratyājagāma śrīdatto bhavanaṃ bāhuśālinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तस्मै सुवर्णादि यत्प्रीतः प्राहिणोन्नृपः । तद्बाहुशालिनः पित्रे समग्रं स समर्पयत्

tatra tasmai suvarṇādi yatprītaḥ prāhiṇonnṛpaḥ / tadbāhuśālinaḥ pitre samagraṃ sa samarpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तां चिन्तयन् कान्तां स तथा पर्यतप्यत । यथा किंकार्यतामूढा वयस्यस् तस्य जज्ञिरे

atha tāṃ cintayan kāntāṃ sa tathā paryatapyata / yathā kiṃkāryatāmūḍhā vayasyas tasya jajñire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भावनिका नाम राजपुत्र्याः प्रिया सखी । अङ्गुलीयार्पणव्याजात्तस्यान्तिकमुपाययौ

tato bhāvanikā nāma rājaputryāḥ priyā sakhī / aṅgulīyārpaṇavyājāttasyāntikamupāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच चैनं मत्सख्यास् तस्याः सुभग सांप्रतम् । त्वं वा प्राणप्रदो भर्ता मृत्युर्वाप्येष निश्चयः

uvāca cainaṃ matsakhyās tasyāḥ subhaga sāṃpratam / tvaṃ vā prāṇaprado bhartā mṛtyurvāpyeṣa niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते भावनिकया श्रीदत्तः स च सापि च । बाहुशाली च ते ऽन्ये च मन्त्रं संभूय चक्रिरे

ityukte bhāvanikayā śrīdattaḥ sa ca sāpi ca / bāhuśālī ca te 'nye ca mantraṃ saṃbhūya cakrire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरामो निभृतं युक्त्या राजपुत्रीमिमां वयम् । निवासहेतोर् गुप्तं च गच्छामो मथुरामितः

harāmo nibhṛtaṃ yuktyā rājaputrīmimāṃ vayam / nivāsahetor guptaṃ ca gacchāmo mathurāmitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संमन्त्रिते सम्यक्कायसिद्ध्यै च संविदि । अन्योन्यं स्थापितायां सा ययौ भावनिका ततः

iti saṃmantrite samyakkāyasiddhyai ca saṃvidi / anyonyaṃ sthāpitāyāṃ sā yayau bhāvanikā tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येद्युर्बाहुशाली च वयस्यत्रितयान्वितः । वणिज्याव्यपदेशेन जगाम मथुरां प्रति

anyedyurbāhuśālī ca vayasyatritayānvitaḥ / vaṇijyāvyapadeśena jagāma mathurāṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गच्छन्स्थापयामास वाहनानि पदे पदे । राजपुत्र्यभिसाराय गूढानि चतुराणि च

sa gacchansthāpayāmāsa vāhanāni pade pade / rājaputryabhisārāya gūḍhāni caturāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीदत्तो ऽपि ततः काच्मिद्दुहित्रा सहितां स्त्रियम् । सायं राजसुतावासे पाययित्वा मधु न्यधात्

śrīdatto 'pi tataḥ kācmidduhitrā sahitāṃ striyam / sāyaṃ rājasutāvāse pāyayitvā madhu nyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽत्र दीपोद्देशेन दत्त्वाग्निं वासवेश्मनि । प्रच्छन्नं भावनिकया निन्ये राजसुता बहिः

tato 'tra dīpoddeśena dattvāgniṃ vāsaveśmani / pracchannaṃ bhāvanikayā ninye rājasutā bahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणं तां च संप्राप्य श्रीदत्तः स बहिः स्थितः । प्राक्प्रस्थितस्य निकटं प्राहिणोद्बाहुशालिनः

tatkṣaṇaṃ tāṃ ca saṃprāpya śrīdattaḥ sa bahiḥ sthitaḥ / prākprasthitasya nikaṭaṃ prāhiṇodbāhuśālinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददौ मित्रद्वयं चास्याः पश्चाद्भावनिकां तथा । तन्मन्दिरे च दग्धा सा क्षीबा स्त्री सुतया सह

dadau mitradvayaṃ cāsyāḥ paścādbhāvanikāṃ tathā / tanmandire ca dagdhā sā kṣībā strī sutayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकस्तु तां सखीयुक्तां मेने दग्धां नृपात्मजाम् । प्रातश्च पूर्ववत्तत्र श्रीदत्तो ददृशे जनैः

lokastu tāṃ sakhīyuktāṃ mene dagdhāṃ nṛpātmajām / prātaśca pūrvavattatra śrīdatto dadṛśe janaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो रात्रौ द्वितीयस्यां स गृहीतमृगाङ्ककः । श्रीदत्तः प्रययौ पूर्वप्रस्थितां तां प्रियां प्रति

tato rātrau dvitīyasyāṃ sa gṛhītamṛgāṅkakaḥ / śrīdattaḥ prayayau pūrvaprasthitāṃ tāṃ priyāṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया च रात्र्यातिक्रम्य दूरमध्वानम् उत्सुकः । विन्ध्याटवीमथ प्राप स प्रातः प्रहरे गते

tayā ca rātryātikramya dūramadhvānam utsukaḥ / vindhyāṭavīmatha prāpa sa prātaḥ prahare gate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रादावनिमित्तानि पश्चात् पथि ददर्श तान् । सर्वान् प्रहाराभिहतान् सहभावनिकान् सखीन्

tatrādāvanimittāni paścāt pathi dadarśa tān / sarvān prahārābhihatān sahabhāvanikān sakhīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते च दृष्ट्वा निजगदुस्तं संभ्रान्तमुपागतम् । मुषिताः स्मो निपत्याद्य बह्वश्वारोहसेनया

te ca dṛṣṭvā nijagadustaṃ saṃbhrāntamupāgatam / muṣitāḥ smo nipatyādya bahvaśvārohasenayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकेन चाश्वारोहेण राजपुत्री भयाकुला । अस्मास्वेतदवस्थेषु नीताश्वमधिरोप्य सा

ekena cāśvāroheṇa rājaputrī bhayākulā / asmāsvetadavastheṣu nītāśvamadhiropya sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरं न यावन् नीता च तावद्गच्छानया दिशा । अस्माकमन्तिके मा स्थाः सर्वथाभ्यधिका च सा

dūraṃ na yāvan nītā ca tāvadgacchānayā diśā / asmākamantike mā sthāḥ sarvathābhyadhikā ca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तैः प्रेषितो मित्त्रैर्मुहुः पश्यन्विवृत्य सः । जवेन राजतनयां श्रीदत्तो ऽनुससार ताम्

iti taiḥ preṣito mittrairmuhuḥ paśyanvivṛtya saḥ / javena rājatanayāṃ śrīdatto 'nusasāra tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.