Library·Somadeva: Kathasaritsagara·2·2.5
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे कथापीठलम्बके चतुर्थस् तरङ्गः । पञ्चमस् तरङ्गः । अथ वासवदत्ता सा शनैर्वत्सेश्वरं प्रति । गाढं बबन्ध सद्भावं पितृपक्षपराङ्मुखी
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare kathāpīṭhalambake caturthas taraṅgaḥ / pañcamas taraṅgaḥ / atha vāsavadattā sā śanairvatseśvaraṃ prati / gāḍhaṃ babandha sadbhāvaṃ pitṛpakṣaparāṅmukhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वत्सेशनिकटं पुनर् यौगन्धरायणः । विवेशादर्शनं कृत्वा सर्वान् अन्याञ् जनान् प्रति
tato vatseśanikaṭaṃ punar yaugandharāyaṇaḥ / viveśādarśanaṃ kṛtvā sarvān anyāñ janān prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसन्तकसमक्षं च विजने तं व्यजिज्ञपत् । राजन् बद्धो भवांश् चण्डमहासेनेन मायया
vasantakasamakṣaṃ ca vijane taṃ vyajijñapat / rājan baddho bhavāṃś caṇḍamahāsenena māyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुतां च दत्त्वा संमान्य त्वामयं मोक्तुमिच्छति । तदस्यैनां स्वयं हृत्वा गच्छामस्तनयां वयम्
sutāṃ ca dattvā saṃmānya tvāmayaṃ moktumicchati / tadasyaināṃ svayaṃ hṛtvā gacchāmastanayāṃ vayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ह्यस्य प्रतीकारो दृप्तस्य विहितो भवेत् । अपौरुषकृतं लोके नैव स्याल्लाघवं च वः
evaṃ hyasya pratīkāro dṛptasya vihito bhavet / apauruṣakṛtaṃ loke naiva syāllāghavaṃ ca vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति चैतेन दत्तास्यास् तनयायाः करेणुका । राज्ञा वासवदत्ताया नाम्ना भद्रवती नृप
asti caitena dattāsyās tanayāyāḥ kareṇukā / rājñā vāsavadattāyā nāmnā bhadravatī nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा चानुगन्तुं वेगेन शक्त्या नान्येन दन्तिना । मुक्त्वा नडागिरिं सो ऽपि तां दृष्टैव न युध्यते
sā cānugantuṃ vegena śaktyā nānyena dantinā / muktvā naḍāgiriṃ so 'pi tāṃ dṛṣṭaiva na yudhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यश्चाषाढको नाम हस्त्यारोहो ऽत्र विद्यते । स च दत्त्वा धनं भूरि स्वीकृत्य स्थापितो मया
tasyaścāṣāḍhako nāma hastyāroho 'tra vidyate / sa ca dattvā dhanaṃ bhūri svīkṛtya sthāpito mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदारुह्य करेणुं तां सह वासवदत्तया । सायुधेनापयातव्यं नक्तं गुप्तमितस्त्वया
tadāruhya kareṇuṃ tāṃ saha vāsavadattayā / sāyudhenāpayātavyaṃ naktaṃ guptamitastvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहत्यश्च महामात्रो द्विरदेङ्गितवित्तदा । मद्येन क्षीबतां नेयो नैतच्चेतयते यथा
ihatyaśca mahāmātro dviradeṅgitavittadā / madyena kṣībatāṃ neyo naitaccetayate yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलिन्दकस्य सख्युस्ते पार्श्वमग्रे च याम्यहम् । मार्गरक्षार्थमित्युक्त्वा ययौ यौगन्धरायणः
pulindakasya sakhyuste pārśvamagre ca yāmyaham / mārgarakṣārthamityuktvā yayau yaugandharāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सराजो ऽपि तत्सर्वं कर्तव्यं हृदये व्यधात् । अथ वासवदत्ता सा तस्यान्तिकमुपाययौ
vatsarājo 'pi tatsarvaṃ kartavyaṃ hṛdaye vyadhāt / atha vāsavadattā sā tasyāntikamupāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तास्ताः सविस्रम्भाः कथाः कुर्वंस्तया सह । यौगन्धरायणोक्तं च तस्यै राजा शशंस सः
tatastāstāḥ savisrambhāḥ kathāḥ kurvaṃstayā saha / yaugandharāyaṇoktaṃ ca tasyai rājā śaśaṃsa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च तत्प्रतिपद्यैव निश्चित्य गमनं प्रति । आनाय्याषाढकं सज्जं हस्त्यारोहं चकार तम्
sā ca tatpratipadyaiva niścitya gamanaṃ prati / ānāyyāṣāḍhakaṃ sajjaṃ hastyārohaṃ cakāra tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवपूजापदेशेन दत्त्वा मद्यं मदान्वितम् । सर्वधोरणसंयुक्तं महामारं च साकरोत्
devapūjāpadeśena dattvā madyaṃ madānvitam / sarvadhoraṇasaṃyuktaṃ mahāmāraṃ ca sākarot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रदोषे विलसन्मेघशब्दसमाकुले । आषाढकः करेणुं तां सज्जीकृत्यानिनाय सः
tataḥ pradoṣe vilasanmeghaśabdasamākule / āṣāḍhakaḥ kareṇuṃ tāṃ sajjīkṛtyānināya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सज्ज्यमाना च सा शब्दं चकार करिणी किल । तं च हस्तिरुताभिज्ञो महामात्रो ऽथ सो ऽशृणोत्
sajjyamānā ca sā śabdaṃ cakāra kariṇī kila / taṃ ca hastirutābhijño mahāmātro 'tha so 'śṛṇot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिषष्टियोजनान्यद्य यास्यामीत्याह हस्तिनी । इत्युवाच स चोद्दाममदविस्खलिताक्षरम्
triṣaṣṭiyojanānyadya yāsyāmītyāha hastinī / ityuvāca sa coddāmamadaviskhalitākṣaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचारार्हं पुनस्तस्य मत्तस्याभून्न मानसम् । तच्च हस्तिपकाः क्षीबास्तद्वाक्यं नैव शुश्रुवुः
vicārārhaṃ punastasya mattasyābhūnna mānasam / tacca hastipakāḥ kṣībāstadvākyaṃ naiva śuśruvuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश्च वत्सराजो ऽत्र वीणामादाय तां निजाम् । यौगन्धरायणात्प्राप्तैर्योगैः स्रंसितबन्धनः
tataśca vatsarājo 'tra vīṇāmādāya tāṃ nijām / yaugandharāyaṇātprāptairyogaiḥ sraṃsitabandhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपनीतप्रहरणः स्वैरं वासवदत्तया । करेणुकायाम् आरोहत् स तस्यां सवसन्तकः
upanītapraharaṇaḥ svairaṃ vāsavadattayā / kareṇukāyām ārohat sa tasyāṃ savasantakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वासवदत्तापि सह काञ्चनमालया । सख्या रहस्यधारिण्या तस्यामेवारुरोह सा
tato vāsavadattāpi saha kāñcanamālayā / sakhyā rahasyadhāriṇyā tasyāmevāruroha sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोज्जयिन्या निरगात्स हस्तिपकपञ्चमः । वत्सेशो निशि मत्तेभभिन्नप्राकारवर्त्मना
athojjayinyā niragātsa hastipakapañcamaḥ / vatseśo niśi mattebhabhinnaprākāravartmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्स्थानरक्षिणौ वीरौ स्वैरं स हतवान्नृपः । वीरबाहुं तथा तालभटं राजसुतावुभौ
tatsthānarakṣiṇau vīrau svairaṃ sa hatavānnṛpaḥ / vīrabāhuṃ tathā tālabhaṭaṃ rājasutāvubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रतस्थे वेगेन स राजा दयितासखः । हृष्टः करेणुकारूढो दधत्याषाढके ऽङ्कुशम्
tataḥ pratasthe vegena sa rājā dayitāsakhaḥ / hṛṣṭaḥ kareṇukārūḍho dadhatyāṣāḍhake 'ṅkuśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उज्जयिन्यां च तौ दृष्ट्वा हतौ प्राकाररक्षिणौ । राज्ञे न्यवेदयन्रात्रौ क्षुभिताः पुररक्षिणः
ujjayinyāṃ ca tau dṛṣṭvā hatau prākārarakṣiṇau / rājñe nyavedayanrātrau kṣubhitāḥ purarakṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽप्यन्विष्य क्रमाच्चण्डमहासेनः पलायितम् । हृतवासवदत्तं तं वत्सराजमबुध्यत
so 'pyanviṣya kramāccaṇḍamahāsenaḥ palāyitam / hṛtavāsavadattaṃ taṃ vatsarājamabudhyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पुत्रः पालकाख्यो ऽथ जातकोलाहले पुरे । अन्वधावत्स वत्सेशमधिरुह्य नडागिरिम्
tatputraḥ pālakākhyo 'tha jātakolāhale pure / anvadhāvatsa vatseśamadhiruhya naḍāgirim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सेशो ऽपि तमायान्तं पहि बाणैरयोधयत् । नडागिरिः करेणुं तां दृष्ट्वा न प्रजहार च
vatseśo 'pi tamāyāntaṃ pahi bāṇairayodhayat / naḍāgiriḥ kareṇuṃ tāṃ dṛṣṭvā na prajahāra ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स पालको भ्रात्रा पश्चादेत्य न्यवर्त्यत । गोपालकेन वाक्यज्ञः पितृकार्यानुरोधिना
tataḥ sa pālako bhrātrā paścādetya nyavartyata / gopālakena vākyajñaḥ pitṛkāryānurodhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्सराजो ऽपि विस्रब्धं गन्तुं प्रववृते ततः । गच्छतश्चात्र शनकैः शर्वरी पर्यहीयत
vatsarājo 'pi visrabdhaṃ gantuṃ pravavṛte tataḥ / gacchataścātra śanakaiḥ śarvarī paryahīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विन्ध्याटवीं प्राप्य मध्याह्ने तस्य भूपतेः । त्रिषष्टियोजनायाता तृषिताभूत्करेणुका
tato vindhyāṭavīṃ prāpya madhyāhne tasya bhūpateḥ / triṣaṣṭiyojanāyātā tṛṣitābhūtkareṇukā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवतीर्णे सभार्ये च राज्ञि तस्मिञ्जलानि सा । पीत्वा तद्दोषतः प्राप पञ्चतां हस्तिनी क्षणात्
avatīrṇe sabhārye ca rājñi tasmiñjalāni sā / pītvā taddoṣataḥ prāpa pañcatāṃ hastinī kṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषण्णो ऽथ स वत्सेशः सह वासवदत्तया । गगनादुद्गतामेतां शृणोति स्म सरस्वतीम्
viṣaṇṇo 'tha sa vatseśaḥ saha vāsavadattayā / gaganādudgatāmetāṃ śṛṇoti sma sarasvatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं मायावती नाम राजन्विद्याधराङ्गना । इयन्तं कालमभवं शापदोषेण हस्तिनी
ahaṃ māyāvatī nāma rājanvidyādharāṅganā / iyantaṃ kālamabhavaṃ śāpadoṣeṇa hastinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपकारं च वत्सेश तवाद्य ऋतवत्यहम् । करिष्यामि च भूयो ऽपि त्वत्पुत्रस्य भविष्यतः
upakāraṃ ca vatseśa tavādya ṛtavatyaham / kariṣyāmi ca bhūyo 'pi tvatputrasya bhaviṣyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषा वासवदत्ता च पत्नी ते नैव मानुषी । देवीयं कारणवशादवतीर्णा क्षिताविति
eṣā vāsavadattā ca patnī te naiva mānuṣī / devīyaṃ kāraṇavaśādavatīrṇā kṣitāviti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स हृष्टो व्यसृजद्विन्ध्यसानुं वसन्तकम् । पुलिन्दकाय सुहृदे वक्तुं स्वागमनं नृपः
tataḥ sa hṛṣṭo vyasṛjadvindhyasānuṃ vasantakam / pulindakāya suhṛde vaktuṃ svāgamanaṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं च पादचारी सन्स शनैर्दयितान्वितः । तत्रैव गच्छन्न् उत्थाय दस्युभिः पर्यवार्यत
svayaṃ ca pādacārī sansa śanairdayitānvitaḥ / tatraiva gacchann utthāya dasyubhiḥ paryavāryata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनुर्द्वितीयो दस्यूनां तेषां पञ्चोत्तरं शतम् । पुरो वासवदत्ताया वत्सराजः स चावधीत्
dhanurdvitīyo dasyūnāṃ teṣāṃ pañcottaraṃ śatam / puro vāsavadattāyā vatsarājaḥ sa cāvadhīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्षणं सो ऽस्य राज्ञो ऽत्र मित्त्रं चागात्पुलिन्दकः । यौगन्धरायणसखो वसन्तकपुरःसरः
tatkṣaṇaṃ so 'sya rājño 'tra mittraṃ cāgātpulindakaḥ / yaugandharāyaṇasakho vasantakapuraḥsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तान्दस्यून्निवार्यान्यान्वत्सेशं प्रणिपत्य तम् । नयति स्म निजां पल्लीं भिल्लराजः सवल्लभम्
sa tāndasyūnnivāryānyānvatseśaṃ praṇipatya tam / nayati sma nijāṃ pallīṃ bhillarājaḥ savallabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तां रात्रिमारण्यदर्भपाटितपादया । स वत्सेशो विशश्रास सह वासवदत्तया
tatra tāṃ rātrimāraṇyadarbhapāṭitapādayā / sa vatseśo viśaśrāsa saha vāsavadattayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातः सेनापतिश् चास्य रुमण्वान् प्रापदन्तिकम् । यौगन्धरायणेन प्राग्दूतं संप्रेष्य बोधितः
prātaḥ senāpatiś cāsya rumaṇvān prāpadantikam / yaugandharāyaṇena prāgdūtaṃ saṃpreṣya bodhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अगाच्च कटकं सर्वं तथा व्याप्तदिगन्तरम् । यथा विन्ध्याटवी प्राप सा संबाधरसज्ञताम्
agācca kaṭakaṃ sarvaṃ tathā vyāptadigantaram / yathā vindhyāṭavī prāpa sā saṃbādharasajñatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य कटके तस्मिंस्तस्यामेवाटवीभुवि । तस्थावुज्जयिनीवार्तां ज्ञातुं वत्सेश्वरो ऽथ सः
praviśya kaṭake tasmiṃstasyāmevāṭavībhuvi / tasthāvujjayinīvārtāṃ jñātuṃ vatseśvaro 'tha saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रस्थं च तमभ्यागादुज्जयिन्या वणिक्तदा । यौगन्धरायणसुहृत्स चागत्याब्रवीदिदम्
tatrasthaṃ ca tamabhyāgādujjayinyā vaṇiktadā / yaugandharāyaṇasuhṛtsa cāgatyābravīdidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव चण्डमहासेनः प्रीतो जामातरि त्वयि । प्रेषितश्च प्रतीहारस्तेनेह भवदन्तिकम्
deva caṇḍamahāsenaḥ prīto jāmātari tvayi / preṣitaśca pratīhārasteneha bhavadantikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चागच्छन्स्थितः पश्चादहमग्रत एव तु । प्रच्छन्नः सत्वरं देवं विज्ञापयितुमागतः
sa cāgacchansthitaḥ paścādahamagrata eva tu / pracchannaḥ satvaraṃ devaṃ vijñāpayitumāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच्छ्रुत्वा स वत्सेशो जहर्ष च शशंस च । सर्वं वासवदत्तायाः सापि हर्षमगात्परम्
etacchrutvā sa vatseśo jaharṣa ca śaśaṃsa ca / sarvaṃ vāsavadattāyāḥ sāpi harṣamagātparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतबन्धुपरित्यागा विवाहविधिसत्वरा । अथ वासवदत्ता सा सलज्जा चोत्सुका तथा
kṛtabandhuparityāgā vivāhavidhisatvarā / atha vāsavadattā sā salajjā cotsukā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्वात्मविनोदाय निकटस्थं वसन्तकम् । सा जगाद कथा काचित्त्वया मे वर्ण्यतामिति
tataḥ svātmavinodāya nikaṭasthaṃ vasantakam / sā jagāda kathā kācittvayā me varṇyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च मुग्धदृशस्तस्या भर्तृभक्तिविवर्धिनीम् । वसन्तकस्तदा धीमानिमामकथयत्कथाम्
sa ca mugdhadṛśastasyā bhartṛbhaktivivardhinīm / vasantakastadā dhīmānimāmakathayatkathām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्तीह नगरी लोके ताम्रलिप्तीति विश्रुता । तस्यां च धनदत्ताख्यो वणिगासीन्मधाधनः
astīha nagarī loke tāmraliptīti viśrutā / tasyāṃ ca dhanadattākhyo vaṇigāsīnmadhādhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चापुत्रो बहून्विप्रान्संघट्य प्रणतो ऽब्रवीत् । तथा कुरुत पुत्रो मे यथा स्यादचिरादिति
sa cāputro bahūnviprānsaṃghaṭya praṇato 'bravīt / tathā kuruta putro me yathā syādacirāditi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तम् ऊचुर् विप्रास्ते नैतत् किंचन दुष्करम् । सर्वं हि साधयन्तीह द्विजाः श्रौतेन कर्मणा
tatas tam ūcur viprāste naitat kiṃcana duṣkaram / sarvaṃ hi sādhayantīha dvijāḥ śrautena karmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च पूर्वमभवद्राज कश्चिदपुत्रकः । पञ्चोत्तरं शतं चाभूत्तस्यान्तःपुरयोषिताम्
tathā ca pūrvamabhavadrāja kaścidaputrakaḥ / pañcottaraṃ śataṃ cābhūttasyāntaḥpurayoṣitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रीयेष्ट्या च तस्यैको जन्तुर्नाम सुतो ऽजनि । तत्पत्नीनामशेषाणां नूतनेन्दूदयो दृशि
putrīyeṣṭyā ca tasyaiko janturnāma suto 'jani / tatpatnīnāmaśeṣāṇāṃ nūtanendūdayo dṛśi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानुभ्यां पर्यटन्तं च बालं जातु पिपीलिका । उरूदेशे ददंशैनं मुक्तचूत्कारकातरम्
jānubhyāṃ paryaṭantaṃ ca bālaṃ jātu pipīlikā / urūdeśe dadaṃśainaṃ muktacūtkārakātaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावता तुमुलाक्रन्दमन्तः पुरमजायत । राजापि पुत्र पुत्रेति चिक्रन्द प्राकृतो यथा
tāvatā tumulākrandamantaḥ puramajāyata / rājāpi putra putreti cikranda prākṛto yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणात्तस्मिन्समाश्वस्ते बाले ऽपास्तपिपीलिके । दुःखैककारणं राजा स निनिन्दैकपुत्रताम्
kṣaṇāttasminsamāśvaste bāle 'pāstapipīlike / duḥkhaikakāraṇaṃ rājā sa ninindaikaputratām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति कश्चिदुपायो मे येन स्युर्बहवः सुताः । इति तत्परितापेन पप्रच्छ ब्राह्मणांश्च सः
asti kaścidupāyo me yena syurbahavaḥ sutāḥ / iti tatparitāpena papraccha brāhmaṇāṃśca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तं प्रत्यब्रुवन्राजन्नुपायो ऽत्र तवास्त्ययम् । हवैतं त्वत्सुतं वह्नौ तन्मासं हूयते ऽखिलम्
te taṃ pratyabruvanrājannupāyo 'tra tavāstyayam / havaitaṃ tvatsutaṃ vahnau tanmāsaṃ hūyate 'khilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्गन्धाघ्राणतो राज्ञ्यः सर्वाः प्राप्स्यन्ति ते सुतान् । एतच् छ्रुत्वा स राजा तत् तथा सर्वम् अकारयत्
tadgandhāghrāṇato rājñyaḥ sarvāḥ prāpsyanti te sutān / etac chrutvā sa rājā tat tathā sarvam akārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वपत्नीसमसंख्यांश् च स पुत्रान् प्राप्तवान् नृपः । अतस् तवापि होमेन साधयामो वयं सुतम्
svapatnīsamasaṃkhyāṃś ca sa putrān prāptavān nṛpaḥ / atas tavāpi homena sādhayāmo vayaṃ sutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा धनदत्तं ते ब्राह्मणाः कॢप्तदक्षिणम् । होमं चक्रुस्ततस्तस्य वणिजो जातवान्सुतः
ityuktvā dhanadattaṃ te brāhmaṇāḥ kḷptadakṣiṇam / homaṃ cakrustatastasya vaṇijo jātavānsutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुहसेनाभिधानश्च स बलो ववृधे क्रमात् । पिताथ धनदत्तो ऽस्य भार्यामन्विष्यति स्म सः
guhasenābhidhānaśca sa balo vavṛdhe kramāt / pitātha dhanadatto 'sya bhāryāmanviṣyati sma saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स तत्पिता तेन तनयेन समं ययौ । द्वीपान्तरं स्नुषाहेतोर्वणिज्याव्यपदेशतः
tataḥ sa tatpitā tena tanayena samaṃ yayau / dvīpāntaraṃ snuṣāhetorvaṇijyāvyapadeśataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र देवस्मितां नाम धर्मगुप्ताद्वणिग्वरात् । स्वपुत्रगुहसेनस्य कृते कन्यामयाचत
tatra devasmitāṃ nāma dharmaguptādvaṇigvarāt / svaputraguhasenasya kṛte kanyāmayācata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मगुप्तस्तु संबन्धं न तमङ्गीचकार सः । आलोच्य ताम्रलिप्तीं तां दुरां दुहितृवत्सलः
dharmaguptastu saṃbandhaṃ na tamaṅgīcakāra saḥ / ālocya tāmraliptīṃ tāṃ durāṃ duhitṛvatsalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तु देवस्मिता दृष्ट्वा गुहसेनं तदैव तम् । तद्गुणाकृष्टचित्तत्वाद्बन्धुत्यागैकनिश्चया
sā tu devasmitā dṛṣṭvā guhasenaṃ tadaiva tam / tadguṇākṛṣṭacittatvādbandhutyāgaikaniścayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सखीमुखेन कृत्वा च संकेतं सह तेन सा । प्रियेण पितृयुक्तेन रात्रौ द्वीपात्ततो ययौ
sakhīmukhena kṛtvā ca saṃketaṃ saha tena sā / priyeṇa pitṛyuktena rātrau dvīpāttato yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्रलिप्तीमथ प्राप्य तयोः कृतविवाहयोः । जायापत्योर्मिथः प्रेमपाशबद्धमभून्मनः
tāmraliptīmatha prāpya tayoḥ kṛtavivāhayoḥ / jāyāpatyormithaḥ premapāśabaddhamabhūnmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथास्तं पितरि प्राप्ते प्रेरितो ऽभूत्स बन्धुभिः । कटाहद्वीपगमने गुहसेनो यदृच्छया
athāstaṃ pitari prāpte prerito 'bhūtsa bandhubhiḥ / kaṭāhadvīpagamane guhaseno yadṛcchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्चास्य गमनं भार्या तदा नाङ्गीचकार सा । सेर्ष्या देवस्मिता काममन्यस्त्रीसङ्गशङ्किनी
taccāsya gamanaṃ bhāryā tadā nāṅgīcakāra sā / serṣyā devasmitā kāmamanyastrīsaṅgaśaṅkinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पत्न्यामनिच्छन्त्यां प्रेरयत्सु च बन्धुषु । कर्तव्यनिश्चलो मूढो गुहसेनो बभूव सः
tataḥ patnyāmanicchantyāṃ prerayatsu ca bandhuṣu / kartavyaniścalo mūḍho guhaseno babhūva saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अह गत्वा निराहारश्चक्रे देवकुले व्रतम् । उपायमिह देवो मे निर्दिशत्विति चिन्तयन्
aha gatvā nirāhāraścakre devakule vratam / upāyamiha devo me nirdiśatviti cintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि देवस्मिता तद्वत्तेन सार्धं व्यधाद्व्रतम् । ततो ऽनयोः शिवः स्वप्ने दंपत्योर्दर्शनं ददौ
sāpi devasmitā tadvattena sārdhaṃ vyadhādvratam / tato 'nayoḥ śivaḥ svapne daṃpatyordarśanaṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वे च रक्ताम्बुजे दत्त्वा स देवस्तावभाषत । हस्ते गृह्णीतमेकैकं पद्ममेतदुभावपि
dve ca raktāmbuje dattvā sa devastāvabhāṣata / haste gṛhṇītamekaikaṃ padmametadubhāvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरस्थत्वे च यद्येकः शीलत्यागं करिष्यति । तदन्यस्य करे पद्मं म्लानिमेष्यति नान्यथा
dūrasthatve ca yadyekaḥ śīlatyāgaṃ kariṣyati / tadanyasya kare padmaṃ mlānimeṣyati nānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच्छ्रुत्वा प्रबुध्यैव दंपती तावपश्यताम् । अन्योन्यस्येव हृदयं हस्तस्थं रक्तमम्बुजम्
etacchrutvā prabudhyaiva daṃpatī tāvapaśyatām / anyonyasyeva hṛdayaṃ hastasthaṃ raktamambujam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स चक्रे प्रस्थानं गुहसेनो धृताम्बुजः । सा तु देवस्मितातत्र तस्थौ पद्मार्पितेक्षणा
tataḥ sa cakre prasthānaṃ guhaseno dhṛtāmbujaḥ / sā tu devasmitātatra tasthau padmārpitekṣaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुहसेनो ऽपि तं प्राप कटाहद्वीपमाशु सः । कर्तुं प्रववृते चात्र रत्नानां क्रयविक्रयौ
guhaseno 'pi taṃ prāpa kaṭāhadvīpamāśu saḥ / kartuṃ pravavṛte cātra ratnānāṃ krayavikrayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्ते च तस्य तद्दृष्ट्वा सदैवाम्लानमम्बुजम् । अत्र केचिद्वणिक्पुत्राश्चत्वारो विस्मयं ययुः
haste ca tasya taddṛṣṭvā sadaivāmlānamambujam / atra kecidvaṇikputrāścatvāro vismayaṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते युक्त्या तं गृहं नीत्वा पाययित्वा भृशं मधु । पप्रच्छुः पद्मवृत्तान्तं सो ऽपि क्षीबः शशंस तम्
te yuktyā taṃ gṛhaṃ nītvā pāyayitvā bhṛśaṃ madhu / papracchuḥ padmavṛttāntaṃ so 'pi kṣībaḥ śaśaṃsa tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तं चिरनिर्वाह्यरत्नादिक्रयविक्रयम् । विचिन्त्य गुहसेनं ते चत्वारो ऽपि वणिक्सुताः
tatastaṃ ciranirvāhyaratnādikrayavikrayam / vicintya guhasenaṃ te catvāro 'pi vaṇiksutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संमन्त्र्य कौतुकात्पापास्तद्भार्याशीलविप्लवम् । चिकीर्षवो ययुः शीघ्रं ताम्रलिप्तीमलक्षिताः
saṃmantrya kautukātpāpāstadbhāryāśīlaviplavam / cikīrṣavo yayuḥ śīghraṃ tāmraliptīmalakṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रोपायं विचिन्वन्तः सुगतायतनस्थिताम् । प्रव्राजिकामुपाजग्मुर्नाम्ना योगकरण्डिकाम्
tatropāyaṃ vicinvantaḥ sugatāyatanasthitām / pravrājikāmupājagmurnāmnā yogakaraṇḍikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीतिपूर्वं च ताम् ऊचुर् भगवत्य् अस्मदीप्सितम् । साध्यते चेत् त्वया तत् ते दास्यामो ऽर्थान् बहून् इति
prītipūrvaṃ ca tām ūcur bhagavaty asmadīpsitam / sādhyate cet tvayā tat te dāsyāmo 'rthān bahūn iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साप्युवाच ध्रुवं यूनां कापि स्त्री वाञ्छितेह वः । तद्भूत साधयाम्येव धनलिप्सा च नास्ति मे
sāpyuvāca dhruvaṃ yūnāṃ kāpi strī vāñchiteha vaḥ / tadbhūta sādhayāmyeva dhanalipsā ca nāsti me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति सिद्धिकरी नाम शिष्या मे बुद्धिशालिनी । अत्प्रसादेन संप्राप्तमसंख्यं हि धनं मया
asti siddhikarī nāma śiṣyā me buddhiśālinī / atprasādena saṃprāptamasaṃkhyaṃ hi dhanaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं शिष्याप्रसादेन भूरि प्राप्तं धनं त्वया । इति तैः सा वणिक्पुत्रैः पृष्टा प्रव्राजिकाब्रवीत्
kathaṃ śiṣyāprasādena bhūri prāptaṃ dhanaṃ tvayā / iti taiḥ sā vaṇikputraiḥ pṛṣṭā pravrājikābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कौतुकं यदि तत्पुत्राः श्रूयतां वर्णयामि वः । इह कोऽपि वणिक्पूर्वमाययावुत्तरापथात्
kautukaṃ yadi tatputrāḥ śrūyatāṃ varṇayāmi vaḥ / iha ko'pi vaṇikpūrvamāyayāvuttarāpathāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्येहस्थस्य मच्छिष्या सा गत्वा शिश्रिये गृहे । युक्त्या कर्मकरीभावं कृतरूपविवर्तना
tasyehasthasya macchiṣyā sā gatvā śiśriye gṛhe / yuktyā karmakarībhāvaṃ kṛtarūpavivartanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वास्य वणिजं तं च तद्गृहात्स्वर्णसंचयम् । सर्वं मुषित्वा प्रच्छन्नं प्रत्यूषे साथ निर्ययौ
viśvāsya vaṇijaṃ taṃ ca tadgṛhātsvarṇasaṃcayam / sarvaṃ muṣitvā pracchannaṃ pratyūṣe sātha niryayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नगरीनिर्गतां दृष्ट्वा शङ्काशीघ्रगतिं च ताम् । मृदङ्गहस्तो मोषाय डोम्बः को ऽप्यन्वगाद्द्रुतम्
nagarīnirgatāṃ dṛṣṭvā śaṅkāśīghragatiṃ ca tām / mṛdaṅgahasto moṣāya ḍombaḥ ko 'pyanvagāddrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यग्रोधस्य तलं प्राप्य सा दृष्ट्वा तमुपागतम् । डोम्बं सिद्धिकरी धूर्ता सदैन्येवेदमब्रवीत्
nyagrodhasya talaṃ prāpya sā dṛṣṭvā tamupāgatam / ḍombaṃ siddhikarī dhūrtā sadainyevedamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्त्रा सहाद्य कलहं कृत्वाहं निगता गृहात् । मर्तुं तद्भद्र पाशो ऽत्र त्वया मे बध्यतामिति
bhartrā sahādya kalahaṃ kṛtvāhaṃ nigatā gṛhāt / martuṃ tadbhadra pāśo 'tra tvayā me badhyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाशेन म्रियतामेषा किमेनां हन्म्यहं स्त्रियम् । मत्वेति तत्र वृक्षे ऽसौ डोम्बः पाशमसज्जयत्
pāśena mriyatāmeṣā kimenāṃ hanmyahaṃ striyam / matveti tatra vṛkṣe 'sau ḍombaḥ pāśamasajjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सिद्धिकरी डोम्बं सा मुग्धेव जगाद तम् । क्रियते कथमुद्बन्धस्त्वया मेदर्श्यतामिति
tataḥ siddhikarī ḍombaṃ sā mugdheva jagāda tam / kriyate kathamudbandhastvayā medarśyatāmiti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स डोम्बस् तं दत्त्वा मृदङ्गं पादयोरधः । इत्थं क्रियत इत्युक्त्वा स्वकण्ठे पाशमर्पयत्
tataḥ sa ḍombas taṃ dattvā mṛdaṅgaṃ pādayoradhaḥ / itthaṃ kriyata ityuktvā svakaṇṭhe pāśamarpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि सिद्धिकरी सद्यस्तं मृदङ्गमचूर्णयत् । पादाघातेन डोम्बो ऽथ सो ऽपि पाशे व्यपद्यत
sāpi siddhikarī sadyastaṃ mṛdaṅgamacūrṇayat / pādāghātena ḍombo 'tha so 'pi pāśe vyapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कालमागतो ऽन्वेष्टुं वृक्षमूले ददर्श सः । मुषिताशेषकोषां तां दूरात्सिद्धिकरीं वणिक्
tatkālamāgato 'nveṣṭuṃ vṛkṣamūle dadarśa saḥ / muṣitāśeṣakoṣāṃ tāṃ dūrātsiddhikarīṃ vaṇik
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि दृष्ट्वा तमायान्तं वृक्षे तस्मिन्नलक्षितम् । आरुह्य तस्थौ शाखायां पत्त्रौघच्छन्नविग्रहा
sāpi dṛṣṭvā tamāyāntaṃ vṛkṣe tasminnalakṣitam / āruhya tasthau śākhāyāṃ pattraughacchannavigrahā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चागत्य वणिग्यावत्सभृत्यः पाशबन्धनम् । डोम्बमेव तमद्राक्षीन्न तु सिद्धिकरीं क्वचित्
sa cāgatya vaṇigyāvatsabhṛtyaḥ pāśabandhanam / ḍombameva tamadrākṣīnna tu siddhikarīṃ kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा नाम वृक्षमारूढा सा भवेदिति तत्क्षणम् । एको ऽस्य वणिजो भृत्यस्तरुमारोहति स्म तम्
mā nāma vṛkṣamārūḍhā sā bhavediti tatkṣaṇam / eko 'sya vaṇijo bhṛtyastarumārohati sma tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदा त्वय्येव मे प्रीतिरिहारूढस्त्वमेव च । तत्सुन्दर तवैवेदं धनमेहि भजस्व माम्
sadā tvayyeva me prītirihārūḍhastvameva ca / tatsundara tavaivedaṃ dhanamehi bhajasva mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वालिङ्ग्य चुम्बन्ती सास्य सिद्धिकरी मुखम् । वणिग्भृत्यस्य दशनैर्जिह्वां मूढधियो ऽच्छिनत्
ityuktvāliṅgya cumbantī sāsya siddhikarī mukham / vaṇigbhṛtyasya daśanairjihvāṃ mūḍhadhiyo 'cchinat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पपात व्यथाक्रान्तो मुखेन रुधिरं वमन् । वृक्षात्तस्माल्ललल्लेति किमप्यप्रस्फुटं ब्रुवन्
sa papāta vyathākrānto mukhena rudhiraṃ vaman / vṛkṣāttasmāllalalleti kimapyaprasphuṭaṃ bruvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दृष्ट्वा स वणिग्भीतो भूतग्रस्तमवेत्य तम् । स्वगृहं भृत्यसहितः पलाय्यैव ततो ययौ
taddṛṣṭvā sa vaṇigbhīto bhūtagrastamavetya tam / svagṛhaṃ bhṛtyasahitaḥ palāyyaiva tato yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथावतीर्य वृक्षाग्रात्तद्वद्भीता च तापसी । आगाद्गृहं समादाय तत्सा सिद्धिकरी धनम्
athāvatīrya vṛkṣāgrāttadvadbhītā ca tāpasī / āgādgṛhaṃ samādāya tatsā siddhikarī dhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंविधा हि मच्छिष्या बहुप्रज्ञानशालिनी । एवं च तत्प्रसादेन पुत्राः प्राप्तं मया धनम्
evaṃvidhā hi macchiṣyā bahuprajñānaśālinī / evaṃ ca tatprasādena putrāḥ prāptaṃ mayā dhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा तान्वणिक्पुत्रानथ प्रव्राजिका निजाम् । तत्कालमागतां शिष्यामेतेभ्यस्तामदर्शयत्
ityuktvā tānvaṇikputrānatha pravrājikā nijām / tatkālamāgatāṃ śiṣyāmetebhyastāmadarśayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगाद चैतांस् तत्पुत्राः सद्भावं वदताधुना । कां स्त्रियं वाञ्छथ क्षिप्रं तामहं साधयामि वः
jagāda caitāṃs tatputrāḥ sadbhāvaṃ vadatādhunā / kāṃ striyaṃ vāñchatha kṣipraṃ tāmahaṃ sādhayāmi vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छ्रुत्वा ते च तामूचुर्यैषा देवस्मिताभिधा । गुहसेनवणिग्भार्या तया नः संगमं कुरु
tacchrutvā te ca tāmūcuryaiṣā devasmitābhidhā / guhasenavaṇigbhāryā tayā naḥ saṃgamaṃ kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वेति प्रतिजज्ञे तत्कार्यं प्रव्राजिकाथ सा । वणिक्सुतानां चैतेषां स्वगृहं स्थितये ददौ
śrutveti pratijajñe tatkāryaṃ pravrājikātha sā / vaṇiksutānāṃ caiteṣāṃ svagṛhaṃ sthitaye dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रञ्जयित्वाथ तत्रत्यं जनं भक्ष्यादिदानतः । गुहसेनगृहं तत्सा विवेश सह शिष्यया
rañjayitvātha tatratyaṃ janaṃ bhakṣyādidānataḥ / guhasenagṛhaṃ tatsā viveśa saha śiṣyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो देवस्मितावासगृहद्वारमुपागताम् । तां शुनी शृङ्खलाबद्धा रुरोधापूर्वरोधिनी
tato devasmitāvāsagṛhadvāramupāgatām / tāṃ śunī śṛṅkhalābaddhā rurodhāpūrvarodhinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो देवस्मिता दृष्ट्वा सा तां प्रावेशयत्स्वयम् । किम् आगता स्याद् एषेति विचिन्त्य प्रेष्य चेटिकाम्
tato devasmitā dṛṣṭvā sā tāṃ prāveśayatsvayam / kim āgatā syād eṣeti vicintya preṣya ceṭikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविष्टा चाशिषं दत्त्वा कृत्वा व्याजकृतादराम् । सा तां देवस्मितां साध्वीं पापा प्रव्राजिकाब्रवीत्
praviṣṭā cāśiṣaṃ dattvā kṛtvā vyājakṛtādarām / sā tāṃ devasmitāṃ sādhvīṃ pāpā pravrājikābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.