Somadeva: Kathasaritsagara 3.3

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे लावाणकलम्बके द्वितीयस् तरङ्गः । तृतीयस् तरङ्गः । ततो वत्सेश्वरो ऽन्येद्युः सह वासवदत्तया । पद्मावत्या च संसक्तपानलीलो विविक्तगः

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare lāvāṇakalambake dvitīyas taraṅgaḥ / tṛtīyas taraṅgaḥ / tato vatseśvaro 'nyedyuḥ saha vāsavadattayā / padmāvatyā ca saṃsaktapānalīlo viviktagaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सगोपालकमानीय सरुमण्वद्वसन्तकम् । यौगन्धरायणं ताश्च चक्रे विस्रम्भिणीः कथाः

sagopālakamānīya sarumaṇvadvasantakam / yaugandharāyaṇaṃ tāśca cakre visrambhiṇīḥ kathāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्वविरहोद्घातप्रसङ्गे च महीपतिः । सर्वेषु तेषु शृण्वत्सु कथामेतामवर्णयत्

tatra svavirahodghātaprasaṅge ca mahīpatiḥ / sarveṣu teṣu śṛṇvatsu kathāmetāmavarṇayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीत्पुरूरवा नाम रजा परमवैष्णवः । अभुद्भुवीव नाके ऽपि यस्याप्रतिहता गतिः

āsītpurūravā nāma rajā paramavaiṣṇavaḥ / abhudbhuvīva nāke 'pi yasyāpratihatā gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमन्तं नन्दने जातु तं ददर्श किलाप्सराः । उर्वशी नाम कामस्य मोहनास्त्रमिवापरम्

bhramantaṃ nandane jātu taṃ dadarśa kilāpsarāḥ / urvaśī nāma kāmasya mohanāstramivāparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टमात्रेण तेनाभूत्सा तथा हृतचेतना । यथा सभयरम्भादिसखीचेतांस्यकम्पयत्

dṛṣṭamātreṇa tenābhūtsā tathā hṛtacetanā / yathā sabhayarambhādisakhīcetāṃsyakampayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि तां वीक्ष्य लावण्यरसनिर्झरिणीं नृपः । यन्न प्राप परिष्वङ्गं तृषाक्रान्तो मुमूर्च्छ तत्

so 'pi tāṃ vīkṣya lāvaṇyarasanirjhariṇīṃ nṛpaḥ / yanna prāpa pariṣvaṅgaṃ tṛṣākrānto mumūrccha tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथादिदेश सर्वज्ञो हरिः क्षीराम्बुधिस्थितः । नारदाख्यं मुनिवरं दर्शनार्थमुपागतम्

athādideśa sarvajño hariḥ kṣīrāmbudhisthitaḥ / nāradākhyaṃ munivaraṃ darśanārthamupāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवर्षे नन्दनोद्यानवर्ती राजा पुरूरवाः । उर्वशीहृतचित्तः सन्स्थितो विरहनिःसहः

devarṣe nandanodyānavartī rājā purūravāḥ / urvaśīhṛtacittaḥ sansthito virahaniḥsahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्गत्वा मम वाक्येन बोधयित्वा शतक्रतुम् । दापय त्वरितं तस्मै राज्ञे तामुर्वशीं मुने

tadgatvā mama vākyena bodhayitvā śatakratum / dāpaya tvaritaṃ tasmai rājñe tāmurvaśīṃ mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादिष्टः स हरिणा तथेत्यागत्य नारदः । प्रबोध्य तं तथाभूतं पुरूरवसमब्रवीत्

ityādiṣṭaḥ sa hariṇā tathetyāgatya nāradaḥ / prabodhya taṃ tathābhūtaṃ purūravasamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तिष्ठ त्वत्कृते राजन् प्रहितो ऽस्मीह विष्णुना । स हि निर्व्याजभक्तानां नैवापदम् उपेक्षते

uttiṣṭha tvatkṛte rājan prahito 'smīha viṣṇunā / sa hi nirvyājabhaktānāṃ naivāpadam upekṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वाश्वासितेनाथ स पुरूरवसा सह । जगाम देवराजस्य निकटं नारदो मुनिः

ityuktvāśvāsitenātha sa purūravasā saha / jagāma devarājasya nikaṭaṃ nārado muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरेर् निर्देशम् इन्द्राय निवेद्य प्रणतात्मने । उर्वशीं दापयाम् आस स पुरूरवसे ततः

harer nirdeśam indrāya nivedya praṇatātmane / urvaśīṃ dāpayām āsa sa purūravase tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदभूदुर्वशीदानं निर्जीवकरणं दिवः । उर्वश्यास्तु तदेवासीन्मृतसंजीवनौषधम्

tadabhūdurvaśīdānaṃ nirjīvakaraṇaṃ divaḥ / urvaśyāstu tadevāsīnmṛtasaṃjīvanauṣadham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाजगाम भूलोकं तामादाय पुरूरवाः । स्वर्वधूदर्शनाश्चर्यमर्पयन्मर्त्यचक्षुषाम्

athājagāma bhūlokaṃ tāmādāya purūravāḥ / svarvadhūdarśanāścaryamarpayanmartyacakṣuṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽनपायिनौ तौ द्वावुर्वशी च नृपश्च सः । अन्योन्यदृष्टिपाशेन निबद्धाविव तस्थतुः

tato 'napāyinau tau dvāvurvaśī ca nṛpaśca saḥ / anyonyadṛṣṭipāśena nibaddhāviva tasthatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा दानवैः साकं प्राप्तयुद्धेन वज्रिणा । साहायकार्थमाहूतो ययौ नाकं पुरूरवाः

ekadā dānavaiḥ sākaṃ prāptayuddhena vajriṇā / sāhāyakārthamāhūto yayau nākaṃ purūravāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तस्मिन् हते मायाधरनाम्न्यसुराधिपे । प्रनृत्तस्वर्वधूसार्थः शक्रस्याभवद् उत्सवः

tatra tasmin hate māyādharanāmnyasurādhipe / pranṛttasvarvadhūsārthaḥ śakrasyābhavad utsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश्च रम्भां नृत्यन्तीमाचार्ये तुम्बुरौ स्थिते । चलिताभिनयां दृष्ट्वा जहास स पुरूरवाः

tataśca rambhāṃ nṛtyantīmācārye tumburau sthite / calitābhinayāṃ dṛṣṭvā jahāsa sa purūravāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाने दिव्यम् इदं नृत्तं किं त्वं जानासि मानुष । इति रम्भाणि तत्कालं सासुयं तम् अभाषत

jāne divyam idaṃ nṛttaṃ kiṃ tvaṃ jānāsi mānuṣa / iti rambhāṇi tatkālaṃ sāsuyaṃ tam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाने ऽहमुर्वशी सङ्गात्तद्यद्वेत्ति न तुम्बुरुः । युष्मद्गुरुरपीत्येनामुवाचाथ पुरूरवाः

jāne 'hamurvaśī saṅgāttadyadvetti na tumburuḥ / yuṣmadgururapītyenāmuvācātha purūravāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा तुम्बुरुः कोपात्तस्मै शापमथादिशत् । उर्वश्या ते वियोगः स्यदा कृष्णाराधनादिति

tacchrutvā tumburuḥ kopāttasmai śāpamathādiśat / urvaśyā te viyogaḥ syadā kṛṣṇārādhanāditi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतशापश्च गत्वैव तमुर्वश्यै पुरूरवाः । अकालाशनिपातोग्रं स्ववृत्तान्तं न्यवेदयत्

śrutaśāpaśca gatvaiva tamurvaśyai purūravāḥ / akālāśanipātograṃ svavṛttāntaṃ nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽकस्मान्निपत्यैव निन्ये क्वाप्यपहृत्य सा । अदृष्टैस्तेन भूपेन गन्धर्वैरुर्वशी किल

tato 'kasmānnipatyaiva ninye kvāpyapahṛtya sā / adṛṣṭaistena bhūpena gandharvairurvaśī kila

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवेत्य शापदोषं तं सो ऽथ गत्वा पुरूरवाः । हरेराराधनं चक्रे ततो बदरिकाश्रमे

avetya śāpadoṣaṃ taṃ so 'tha gatvā purūravāḥ / harerārādhanaṃ cakre tato badarikāśrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उर्वशी तु वियोगार्ता गन्धर्वविषयस्थिता । आसीन्मृतेव सुप्तेव लिखितेव विचेतना

urvaśī tu viyogārtā gandharvaviṣayasthitā / āsīnmṛteva supteva likhiteva vicetanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्चर्यं यन्न सा प्राणैः शापान्ताशावलम्बिनी । मुक्ता विरहदीर्घासु चक्रवाकीव रात्रिषु

āścaryaṃ yanna sā prāṇaiḥ śāpāntāśāvalambinī / muktā virahadīrghāsu cakravākīva rātriṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरूरवाश्च तपसा तेनाच्युतमतोषयत् । तत्प्रसादेन गन्धर्वा मुमुचुस्तस्य चोर्वशीम्

purūravāśca tapasā tenācyutamatoṣayat / tatprasādena gandharvā mumucustasya corvaśīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शापान्तलब्धया युक्तः पुनर् अप्सरसा तया । दिव्यान् स राजा बुभुजे भोगान् भूतलवर्त्य् अपि

śāpāntalabdhayā yuktaḥ punar apsarasā tayā / divyān sa rājā bubhuje bhogān bhūtalavarty api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा विरते राज्ञि श्रुतोर्वश्यनुरागया । प्रापि सोढवियोगत्वाद्व्रीडा वासवदत्तया

ityuktvā virate rājñi śrutorvaśyanurāgayā / prāpi soḍhaviyogatvādvrīḍā vāsavadattayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दृष्ट्वा युक्त्युपालब्धां राज्ञा देवीं विलक्षिताम् । अथाप्याययितुं भूपमाह यौगन्धरायणः

tāṃ dṛṣṭvā yuktyupālabdhāṃ rājñā devīṃ vilakṣitām / athāpyāyayituṃ bhūpamāha yaugandharāyaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न श्रुता यदि तद् राजन् कथेयं श्रूयतां त्वया । अस्तीह तिमिरानाम नगरी मन्दिरं श्रियः

na śrutā yadi tad rājan katheyaṃ śrūyatāṃ tvayā / astīha timirānāma nagarī mandiraṃ śriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां विहितसेनाख्यः ख्यातिमानभवन्नृपः । तस्य तेजोवतीत्यासीद्भार्या क्षितितलाप्सराः

tasyāṃ vihitasenākhyaḥ khyātimānabhavannṛpaḥ / tasya tejovatītyāsīdbhāryā kṣititalāpsarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः कण्ठग्रहैकाग्रः स राजा स्पर्शलोलुभः । न सेहे कञ्चुकेनापि क्षिप्रमाच्छुरितं वपुः

tasyāḥ kaṇṭhagrahaikāgraḥ sa rājā sparśalolubhaḥ / na sehe kañcukenāpi kṣipramācchuritaṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचित् तस्य राज्ञश् च जज्ञे जीर्णज्वरामयः । वैद्या निवारयामासुस्तया देव्यास्य संगमम्

kadācit tasya rājñaś ca jajñe jīrṇajvarāmayaḥ / vaidyā nivārayāmāsustayā devyāsya saṃgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवीसंपर्कहीनस्य हृदये तस्य भूभृतः । औषधोपक्रमासाध्यो व्याधिः समुदपद्यत

devīsaṃparkahīnasya hṛdaye tasya bhūbhṛtaḥ / auṣadhopakramāsādhyo vyādhiḥ samudapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भयाच्छोकाभिघाताद्वा राज्ञो रोगः कदाचन । स्फुटेद् अयम् इति स्माहुर् भिषजो मन्त्रिणं रहः

bhayācchokābhighātādvā rājño rogaḥ kadācana / sphuṭed ayam iti smāhur bhiṣajo mantriṇaṃ rahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः पुरा पृष्ठपतिते न तत्रास महोरगे । नान्तःपुरप्रविष्टे ऽपि परानीके च चुक्षुभे

yaḥ purā pṛṣṭhapatite na tatrāsa mahorage / nāntaḥpurapraviṣṭe 'pi parānīke ca cukṣubhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास्य राज्ञो जायेत भयं सत्त्ववतः कथम् । नास्त्यत्रोपायबुद्धिर्नः किं कुर्मस्तेन मन्त्रिणः

tasyāsya rājño jāyeta bhayaṃ sattvavataḥ katham / nāstyatropāyabuddhirnaḥ kiṃ kurmastena mantriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य संमन्त्र्य ते देव्या सह मन्त्रिणः । तां प्रच्छाद्य तमूचुश्च मृता देवीति भूपतिम्

iti saṃcintya saṃmantrya te devyā saha mantriṇaḥ / tāṃ pracchādya tamūcuśca mṛtā devīti bhūpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन शोकातिभारेण मथ्यमानस्य तस्य सः । पुस्फोट हृदयव्याधिर्विह्वलस्य महीभृतः

tena śokātibhāreṇa mathyamānasya tasya saḥ / pusphoṭa hṛdayavyādhirvihvalasya mahībhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तिर्णरोगविपदे तस्मै राज्ञे ऽथ मन्त्रिभिः । अर्पिता सा महादेवी सुखसंपदिवापरा

uttirṇarogavipade tasmai rājñe 'tha mantribhiḥ / arpitā sā mahādevī sukhasaṃpadivāparā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहु मेने च सो ऽप्येनां राजा प्राणप्रदायिनीम् । न पुनर्मतिमानस्यै चुक्रोधाच्छादितात्मने

bahu mene ca so 'pyenāṃ rājā prāṇapradāyinīm / na punarmatimānasyai cukrodhācchāditātmane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हितैषिता हि या पत्युः सा देवीत्वस्य कारणम् । प्रियकारित्वमात्रेण देवीशब्दो न लभ्यते

hitaiṣitā hi yā patyuḥ sā devītvasya kāraṇam / priyakāritvamātreṇa devīśabdo na labhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा मन्त्रिता च यद्राज्यकार्यभारैकचिन्तनम् । चित्तानुवर्तनं यत्तदुपजीवकलक्षणम्

sā mantritā ca yadrājyakāryabhāraikacintanam / cittānuvartanaṃ yattadupajīvakalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो मगधराजेन संधातुं परिपन्थिना । पृथ्वीविजयहेतोस् ते यत्नो ऽस्माभिरियं कृतः

ato magadharājena saṃdhātuṃ paripanthinā / pṛthvīvijayahetos te yatno 'smābhiriyaṃ kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन देव भवद्भक्तिसोढासह्यवियोगया । देव्या नैवापराद्धं ते पूर्णा तूपकृतिः कृता

tena deva bhavadbhaktisoḍhāsahyaviyogayā / devyā naivāparāddhaṃ te pūrṇā tūpakṛtiḥ kṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्या वचस्तस्य यथार्थं मुख्यमन्त्रिणः । मेने ऽपराद्धमात्मानं वत्सराजस्तुतोष च

etacchrutyā vacastasya yathārthaṃ mukhyamantriṇaḥ / mene 'parāddhamātmānaṃ vatsarājastutoṣa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच चैतज् जाने ऽहं देव्या युष्मत्प्रयुक्तया । आकारवत्या नीत्येव मम दत्तैव मेदिनी

uvāca caitaj jāne 'haṃ devyā yuṣmatprayuktayā / ākāravatyā nītyeva mama dattaiva medinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं त्वतिप्रणयादेतन्मयोक्तमसमञ्जसम् । अनुरागान्धमनसां विचारसहता कुतः

kiṃ tvatipraṇayādetanmayoktamasamañjasam / anurāgāndhamanasāṃ vicārasahatā kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादिभिः समालापैर्वत्सराजः स तद्दिनम् । लज्जोपरागं देव्याश्च सममेवापनीतवान्

ityādibhiḥ samālāpairvatsarājaḥ sa taddinam / lajjoparāgaṃ devyāśca samamevāpanītavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येद्युर्मगधेशेन प्रेषितो ज्ञानवस्तुना । दूतो वत्सेशमभ्येत्य तद्वाक्येन व्यजिज्ञपत्

anyedyurmagadheśena preṣito jñānavastunā / dūto vatseśamabhyetya tadvākyena vyajijñapat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रिभिस्ते वयं तावद्वञ्चिता तत्तथाधुना । कुर्याः शोकमयो येन जीवलोको भवेन्न नः

mantribhiste vayaṃ tāvadvañcitā tattathādhunā / kuryāḥ śokamayo yena jīvaloko bhavenna naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वाथ संमान्य वत्सेशः प्रजिघाय तम् । दूतं पद्मावतीपार्श्वं प्रतिसंदेशलब्धये

etacchrutvātha saṃmānya vatseśaḥ prajighāya tam / dūtaṃ padmāvatīpārśvaṃ pratisaṃdeśalabdhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि वासवदत्तैकनम्रा तत्संनिधौ ददौ । दूतस्य दर्शनं तस्य विनयो हि सतीव्रतम्

sāpi vāsavadattaikanamrā tatsaṃnidhau dadau / dūtasya darśanaṃ tasya vinayo hi satīvratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याजेन पुत्रि नीता त्वमन्यासक्तश्च ते पतिः । इति शोकान्मया लब्धं कन्याजनकताफलम्

vyājena putri nītā tvamanyāsaktaśca te patiḥ / iti śokānmayā labdhaṃ kanyājanakatāphalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तपितृसंदेशं दूतं पद्मावती तदा । जगाद भद्र विज्ञाप्यस्तातो ऽम्बा च गिरा मम

ityuktapitṛsaṃdeśaṃ dūtaṃ padmāvatī tadā / jagāda bhadra vijñāpyastāto 'mbā ca girā mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं शोकेनार्यपुत्रो हि परमं सदयो मयि । देवी वासवदत्ता च सस्नेहा भगिनीव मे

kiṃ śokenāryaputro hi paramaṃ sadayo mayi / devī vāsavadattā ca sasnehā bhaginīva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तातेनार्यपुत्रस्य भाव्यं नैव विकारिणा । निजसत्यमिवात्याज्यं मदीयं जीवितं यदि

tattātenāryaputrasya bhāvyaṃ naiva vikāriṇā / nijasatyamivātyājyaṃ madīyaṃ jīvitaṃ yadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते प्रतिसंदेशे पद्मावत्या यथोचिते । दूतं वासवदत्ता तं सत्कृत्य प्राहिणोत्ततः

ityukte pratisaṃdeśe padmāvatyā yathocite / dūtaṃ vāsavadattā taṃ satkṛtya prāhiṇottataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूते प्रतिगते तस्मिन्स्मरन्ती पितृवेश्मनः । किंचित्पद्मावती तत्स्थावुत्कण्ठाविमना इव

dūte pratigate tasminsmarantī pitṛveśmanaḥ / kiṃcitpadmāvatī tatsthāvutkaṇṭhāvimanā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तस्य विनोदार्थमुक्तो वासवदत्तया । वसन्तको ऽन्तिकप्राप्तः कथामित्थमवर्णयत्

tatastasya vinodārthamukto vāsavadattayā / vasantako 'ntikaprāptaḥ kathāmitthamavarṇayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति पाटलिपुत्राख्यं पुरं पृथ्वीविभूषणम् । तस्मिंश्च धर्मगुप्ताख्यो बभूवैको महावणिक्

asti pāṭaliputrākhyaṃ puraṃ pṛthvīvibhūṣaṇam / tasmiṃśca dharmaguptākhyo babhūvaiko mahāvaṇik

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य चन्द्रप्रभेत्य् आसीद् भार्या सा च कदाचन । सगर्भाभूत् प्रसूताथ कन्यां सर्वाङ्गसुन्दरीम्

tasya candraprabhety āsīd bhāryā sā ca kadācana / sagarbhābhūt prasūtātha kanyāṃ sarvāṅgasundarīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा कन्या जातमात्रैव कान्तिद्योतितवासका । चक्रे सव्यक्तमालापमुत्थायोपविवेश च

sā kanyā jātamātraiva kāntidyotitavāsakā / cakre savyaktamālāpamutthāyopaviveśa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विस्मितवित्रस्तं स्त्रीजनं जातवेश्मनि । दृष्ट्वा स धर्मगुप्तो ऽत्र सभयः स्वयमाययौ

tato vismitavitrastaṃ strījanaṃ jātaveśmani / dṛṣṭvā sa dharmagupto 'tra sabhayaḥ svayamāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पप्रच्छ कन्यकां तां च प्रणतस्तत्क्षणं रहः । भगवत्यवतीर्णासि का त्वं मम गृहेष्विति

papraccha kanyakāṃ tāṃ ca praṇatastatkṣaṇaṃ rahaḥ / bhagavatyavatīrṇāsi kā tvaṃ mama gṛheṣviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साप्यवादीत्त्वया नैव देया कस्मैचिदप्यहम् । गृहस्थिता शुभाहं ते पृष्टेनान्येन तात किम्

sāpyavādīttvayā naiva deyā kasmaicidapyaham / gṛhasthitā śubhāhaṃ te pṛṣṭenānyena tāta kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तः स तया भीतो धर्मगुप्तः स्वमन्दिरे । गुप्तं तां स्थापयामास मृतेति ख्यापितां बहिः

ityuktaḥ sa tayā bhīto dharmaguptaḥ svamandire / guptaṃ tāṃ sthāpayāmāsa mṛteti khyāpitāṃ bahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सोमप्रभा नाम्ना सा कन्या ववृधे क्रमात् । मानुषेण शरीरेण रूपकान्त्या तु दिव्यया

tataḥ somaprabhā nāmnā sā kanyā vavṛdhe kramāt / mānuṣeṇa śarīreṇa rūpakāntyā tu divyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा तु प्रमोदेन मधूत्सवविलोकिनीम् । हर्म्यस्थां गुहचन्द्राख्यो वणिक्पुत्रो ददर्श ताम्

ekadā tu pramodena madhūtsavavilokinīm / harmyasthāṃ guhacandrākhyo vaṇikputro dadarśa tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मनोभवभल्ल्येव सद्यो हृदयलग्नया । तया मुमूर्च्छेव तदा कृच्छाच्च गृहमाययौ

sa manobhavabhallyeva sadyo hṛdayalagnayā / tayā mumūrccheva tadā kṛcchācca gṛhamāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मरार्तिविधुरस्तत्र पित्रोरस्वास्थ्यकारणम् । निर्बन्धपृष्टो वक्ति स्म स्ववयस्यमुखेन सः

smarārtividhurastatra pitrorasvāsthyakāraṇam / nirbandhapṛṣṭo vakti sma svavayasyamukhena saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽस्य गुहसेनाख्यः पिता स्नेहेन याचितुम् । आं कन्यां धर्मगुप्तस्य वणिजो भवनं ययौ

tato 'sya guhasenākhyaḥ pitā snehena yācitum / āṃ kanyāṃ dharmaguptasya vaṇijo bhavanaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तं कृतयाच्ञं स गुहसेनं स्नुषार्थिनम् । कन्या कुतो मे मूढेति धर्मगुप्तो निराकरोत्

tatra taṃ kṛtayācñaṃ sa guhasenaṃ snuṣārthinam / kanyā kuto me mūḍheti dharmagupto nirākarot

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निह्नुतां तेन कन्यां तां मत्वा गत्वा गृहे सुतम् । दृष्ट्वा स्मरज्वराक्रान्तं गुहसेनो व्यचिन्तयत्

nihnutāṃ tena kanyāṃ tāṃ matvā gatvā gṛhe sutam / dṛṣṭvā smarajvarākrāntaṃ guhaseno vyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजानं प्रेरयाम्यत्र स हि मे पूर्वसेवितः । दापयत्यपि पुत्राय स कन्यां तां मुमूर्षवे

rājānaṃ prerayāmyatra sa hi me pūrvasevitaḥ / dāpayatyapi putrāya sa kanyāṃ tāṃ mumūrṣave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निश्चित्य गत्वा च दत्त्वास्मै रत्नमुत्तमम् । नृपं विज्ञापयामास स वणिक्स्वाभिकाङ्क्षितम्

iti niścitya gatvā ca dattvāsmai ratnamuttamam / nṛpaṃ vijñāpayāmāsa sa vaṇiksvābhikāṅkṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपो ऽपि प्रीतिमानस्य साहाय्ये नगराधिपम् । ददौ तेन समं चासौ धर्मगुप्तगृहं ययौ

nṛpo 'pi prītimānasya sāhāyye nagarādhipam / dadau tena samaṃ cāsau dharmaguptagṛhaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुरोध च गृहं तस्य धर्मगुप्तस्य तद्बलैः । असुभिः कण्ठदेशं च सर्वनाशविशङ्किनः

rurodha ca gṛhaṃ tasya dharmaguptasya tadbalaiḥ / asubhiḥ kaṇṭhadeśaṃ ca sarvanāśaviśaṅkinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सोमप्रभा सा तं धर्मगुप्तमभाषत । देहि मां तात मा भूत्ते मन्निमित्तमुपद्रवः

tataḥ somaprabhā sā taṃ dharmaguptamabhāṣata / dehi māṃ tāta mā bhūtte mannimittamupadravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोपणीया शय्यायां नाहं भर्त्रा कदाचन । ईदृक्तु वाचा नियमो ग्राह्यः संबन्धिनां त्वया

āropaṇīyā śayyāyāṃ nāhaṃ bhartrā kadācana / īdṛktu vācā niyamo grāhyaḥ saṃbandhināṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तः स तया पुत्र्या दातुं तां पत्यपद्यत । धर्मगुप्तस्तदाभाष्य शय्यारोपणवर्जनम्

ityuktaḥ sa tayā putryā dātuṃ tāṃ patyapadyata / dharmaguptastadābhāṣya śayyāropaṇavarjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुहसेनो ऽनुमेने च सान्तर्हासस्तथैव तत् । विवाहो मम पुत्रस्य तावदत्विति चिन्तयन्

guhaseno 'numene ca sāntarhāsastathaiva tat / vivāho mama putrasya tāvadatviti cintayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथादाय कृतोद्वाहां तां स सोमप्रभां वधूम् । गुहसेनसुतः प्रायाद्गुहचन्द्रो निजं गृहम्

athādāya kṛtodvāhāṃ tāṃ sa somaprabhāṃ vadhūm / guhasenasutaḥ prāyādguhacandro nijaṃ gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सायं चैनं पितावादीत्पुत्र शय्यामिमां वधूम् । आरोपय स्वभार्या हि कस्याशय्या भविष्यति

sāyaṃ cainaṃ pitāvādītputra śayyāmimāṃ vadhūm / āropaya svabhāryā hi kasyāśayyā bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा श्वशुरं तं सा वधूः सोमप्रभा क्रुधा । विलोक्य भ्रामयामास यमाज्ञामिव तर्जनीम्

tacchrutvā śvaśuraṃ taṃ sā vadhūḥ somaprabhā krudhā / vilokya bhrāmayāmāsa yamājñāmiva tarjanīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दृष्टैवाङ्गुलिं तस्याः स्नुषायास्तस्य तत्क्षणम् । वणिजः प्रययुः प्राणा अन्येषामाययौ भयम्

tāṃ dṛṣṭaivāṅguliṃ tasyāḥ snuṣāyāstasya tatkṣaṇam / vaṇijaḥ prayayuḥ prāṇā anyeṣāmāyayau bhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुहचन्द्रो ऽपि संप्राप्ते तस्मिन् पितरि पञ्चताम् । मारी मम गृहे भार्या प्रविष्टेति व्यचिन्तयत्

guhacandro 'pi saṃprāpte tasmin pitari pañcatām / mārī mama gṛhe bhāryā praviṣṭeti vyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश्चानुपभुञ्जानो भार्यां तां गृहवर्तिनीम् । सिषेवे गुहचन्द्रो ऽसावसिधारमिव व्रतम्

tataścānupabhuñjāno bhāryāṃ tāṃ gṛhavartinīm / siṣeve guhacandro 'sāvasidhāramiva vratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दुःखदह्यमानो ऽन्तर्विरक्तो भोगसंपदि । ब्राह्मणान् भोजयाम् आस प्रत्यहं स कृतव्रतः

tadduḥkhadahyamāno 'ntarvirakto bhogasaṃpadi / brāhmaṇān bhojayām āsa pratyahaṃ sa kṛtavrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्भार्यापि च सा तेभ्यो द्विजेभ्यो मौनधारिणी । भुक्तवद्भ्यो ददौ नित्यं दक्षिणां दिव्यरूपधृत्

tadbhāryāpi ca sā tebhyo dvijebhyo maunadhāriṇī / bhuktavadbhyo dadau nityaṃ dakṣiṇāṃ divyarūpadhṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा ब्राह्मणो वृद्धस्तामेको भोजनागतः । ददर्श जगदाश्चर्यजननीं रूपसंपदा

ekadā brāhmaṇo vṛddhastāmeko bhojanāgataḥ / dadarśa jagadāścaryajananīṃ rūpasaṃpadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकौतुको द्विजो ऽप्राक्षीद्गुहचन्द्रं रहस्तदा । का तेभवति बालेयं त्वया मे कथ्यतामिति

sakautuko dvijo 'prākṣīdguhacandraṃ rahastadā / kā tebhavati bāleyaṃ tvayā me kathyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्बन्धपृष्टः सो ऽप्यस्मै गुहचन्द्रो द्विजन्मने । शशंस तद्गतं सर्वं वृत्तान्तं खिन्नमानसः

nirbandhapṛṣṭaḥ so 'pyasmai guhacandro dvijanmane / śaśaṃsa tadgataṃ sarvaṃ vṛttāntaṃ khinnamānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्बुद्ध्वा स ततस्तस्मै सानुकम्पो द्विजोत्तमः । अग्नेराराधनं मन्त्रं ददावीप्सितसिद्धये

tadbuddhvā sa tatastasmai sānukampo dvijottamaḥ / agnerārādhanaṃ mantraṃ dadāvīpsitasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन मन्त्रेण तस्याथ जपं रहसि कुर्वतः । उदभूद्गुहचन्द्रस्य पुरुषो बह्निमध्यतः

tena mantreṇa tasyātha japaṃ rahasi kurvataḥ / udabhūdguhacandrasya puruṣo bahnimadhyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चाग्निर्द्विजरूपी तं जगाद चरणानतम् । अद्याहं त्वद्गृहे भोक्ष्ये रात्रौ स्थास्यामि तत्र च

sa cāgnirdvijarūpī taṃ jagāda caraṇānatam / adyāhaṃ tvadgṛhe bhokṣye rātrau sthāsyāmi tatra ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शयित्वा च तत्त्वं ते साधयिष्यामि वाञ्छितम् । इत्युक्त्वा गुहचन्द्रं स ब्राह्मणस्तद्गृहं ययौ

darśayitvā ca tattvaṃ te sādhayiṣyāmi vāñchitam / ityuktvā guhacandraṃ sa brāhmaṇastadgṛhaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रान्यविप्रवद्भुक्त्वा गुहचन्द्रान्तिके च सः । सिषेवे शयनं रात्रौ याममात्रमतन्द्रितः

tatrānyavipravadbhuktvā guhacandrāntike ca saḥ / siṣeve śayanaṃ rātrau yāmamātramatandritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच्च संसुप्तजनात्सा तस्मात्तस्य मन्दिरात् । निर्ययौ गुहचन्द्रस्य भार्या सोमप्रभा निशि

tāvacca saṃsuptajanātsā tasmāttasya mandirāt / niryayau guhacandrasya bhāryā somaprabhā niśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कालं ब्राह्मणः सो ऽत्र गुहचन्द्रमबोधयत् । एहि स्वभार्यावृत्तान्तं पश्येत्य् एनम् उवाच च

tatkālaṃ brāhmaṇaḥ so 'tra guhacandramabodhayat / ehi svabhāryāvṛttāntaṃ paśyety enam uvāca ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगेन भृङ्गरूपं च कृत्वा तस्यात्मनस्तथा । निर्गत्यादर्शयत्तस्य भार्यां तां गृहनिर्गताम्

yogena bhṛṅgarūpaṃ ca kṛtvā tasyātmanastathā / nirgatyādarśayattasya bhāryāṃ tāṃ gṛhanirgatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा जगाम सुदूरं च सुन्दरी नगराद्बहिः । गुहचन्द्रेण साकं च द्विजो ऽप्यनुजगाम ताम्

sā jagāma sudūraṃ ca sundarī nagarādbahiḥ / guhacandreṇa sākaṃ ca dvijo 'pyanujagāma tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तत्र महाभोगं सच्छायस्कन्धसुन्दरम् । गुहचन्द्रो ददर्शासावेकं न्यप्रोधपादपम्

tatastatra mahābhogaṃ sacchāyaskandhasundaram / guhacandro dadarśāsāvekaṃ nyaprodhapādapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याधस्ताच्च शुश्राव वीणावेणुरवान्वितम् । उल्लसद्गीतमधुरं दिव्यं संगीतकध्वनिम्

tasyādhastācca śuśrāva vīṇāveṇuravānvitam / ullasadgītamadhuraṃ divyaṃ saṃgītakadhvanim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्कन्धदेशे च तस्यैकां स्वभार्यासदृशाकृतिम् । अपश्यत्कन्यकां दिव्यामुपविष्टां महासने

skandhadeśe ca tasyaikāṃ svabhāryāsadṛśākṛtim / apaśyatkanyakāṃ divyāmupaviṣṭāṃ mahāsane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजकान्तिजितज्योत्स्नां शुक्लचामरवीजिताम् । इन्दोर्लावण्यसर्वस्वकोषस्येवाधिदेवताम्

nijakāntijitajyotsnāṃ śuklacāmaravījitām / indorlāvaṇyasarvasvakoṣasyevādhidevatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रैवारुह्य वृक्षे च तस्या अर्धासने तदा । उपविष्टां स्वभार्यां तां गुहचन्द्रो ददर्श सः

atraivāruhya vṛkṣe ca tasyā ardhāsane tadā / upaviṣṭāṃ svabhāryāṃ tāṃ guhacandro dadarśa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कालं तुल्यकान्ती ते संगते दिव्यकन्यके । पश्यतस्तस्य भाति स्म सा त्रिचन्द्रेव यामिनी

tatkālaṃ tulyakāntī te saṃgate divyakanyake / paśyatastasya bhāti sma sā tricandreva yāminī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स कौतुकाविष्टः क्षणम् एवम् अचिन्तयत् । किं स्वप्नो ऽयम् उत भ्रान्तिर् धिग् एतद् अथवा द्वयम्

tataḥ sa kautukāviṣṭaḥ kṣaṇam evam acintayat / kiṃ svapno 'yam uta bhrāntir dhig etad athavā dvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या सन्मार्गतरोरेषा विद्वत्संगतिमञ्जरी । असौ पुष्पोद्गतिस्तस्या ममोचितफलोन्मुखी

yā sanmārgataroreṣā vidvatsaṃgatimañjarī / asau puṣpodgatistasyā mamocitaphalonmukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चिन्तयति स्वैरं तस्मिंस्ते दिव्यकन्यके । भुक्त्वा निजोचितं भोज्यं दिव्यं पपतुरासवम्

iti cintayati svairaṃ tasmiṃste divyakanyake / bhuktvā nijocitaṃ bhojyaṃ divyaṃ papaturāsavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यागतो महातेजा द्विजः कोऽपि गृहेषु नः । तस्माद्भगिनि चेतो मे शङ्कितं तद्व्रजाम्यहम्

adyāgato mahātejā dvijaḥ ko'pi gṛheṣu naḥ / tasmādbhagini ceto me śaṅkitaṃ tadvrajāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा तामथामन्त्र्य द्वितीयां दिव्यकन्यकाम् । गुहचन्द्रस्य गृहिणी तरोरवरुरोह सा

ityuktvā tāmathāmantrya dvitīyāṃ divyakanyakām / guhacandrasya gṛhiṇī taroravaruroha sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दृष्ट्वा भृङ्गरूपौ तौ गुहचन्द्रो द्विजश्च सः । प्रत्यागत्याग्रतो गेहे पूर्ववत्तस्थतुर्निशि

taddṛṣṭvā bhṛṅgarūpau tau guhacandro dvijaśca saḥ / pratyāgatyāgrato gehe pūrvavattasthaturniśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा दिव्यकन्यापि गुहचन्द्रस्य गेहिनी । आगत्यालक्षितात्रैव प्रविवेश स्वमन्दिरम्

tataḥ sā divyakanyāpi guhacandrasya gehinī / āgatyālakṣitātraiva praviveśa svamandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स ब्राह्मणः स्वैरं गुहचन्द्रमभाषत । दृष्टं त्वया यदेषा ते भार्या दिव्या न मानुषी

tataḥ sa brāhmaṇaḥ svairaṃ guhacandramabhāṣata / dṛṣṭaṃ tvayā yadeṣā te bhāryā divyā na mānuṣī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीया सापि चैतस्या दृष्टाद्य भगिनी त्वया । दिव्या स्त्री तु मनुष्येण कथमिच्छति संगमम्

dvitīyā sāpi caitasyā dṛṣṭādya bhaginī tvayā / divyā strī tu manuṣyeṇa kathamicchati saṃgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.