Somadeva: Kathasaritsagara 3.4

वाताहतोत्सवाक्षिप्तपताकांशुकपङ्क्तिभिः । उत्सारिता इवाभूवन्नगर्यास्तत्क्षणं शुचः

vātāhatotsavākṣiptapatākāṃśukapaṅktibhiḥ / utsāritā ivābhūvannagaryāstatkṣaṇaṃ śucaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकरोदा दिनान्तं च देवी तावन्महोत्सवम् । यावन्नगरलोको ऽभूत्सार्कः सिन्दूरपिङ्गलः

akarodā dināntaṃ ca devī tāvanmahotsavam / yāvannagaraloko 'bhūtsārkaḥ sindūrapiṅgalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येद्युः स तमादित्यसेनो राजा विदूषकम् । मठादानाययामास तस्मात्सर्वैर्द्विजैः सह

anyedyuḥ sa tamādityaseno rājā vidūṣakam / maṭhādānāyayāmāsa tasmātsarvairdvijaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रख्याप्य रात्रिवृत्तान्तं ददौ तस्मै च तत्क्षणम् । विदूषकाय ग्रामाणां सहस्रमुपकारिणे

prakhyāpya rātrivṛttāntaṃ dadau tasmai ca tatkṣaṇam / vidūṣakāya grāmāṇāṃ sahasramupakāriṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौरोहित्ये च चक्रे तं प्रदत्तच्छत्त्रवाहनम् । विप्रं कृतज्ञो नृपतिः कौतुकालोकितं जनैः

paurohitye ca cakre taṃ pradattacchattravāhanam / vipraṃ kṛtajño nṛpatiḥ kautukālokitaṃ janaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तदैव सामन्ततुल्यः सो ऽभूद्विदूषकः । मोघा हि नाम जायेत महत्सूपकृतिः कुतः

evaṃ tadaiva sāmantatulyaḥ so 'bhūdvidūṣakaḥ / moghā hi nāma jāyeta mahatsūpakṛtiḥ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यांश्च प्राप नृपाद्ग्रामांस्तान्सर्वान्स महाशयः । तन्मठाश्रयिभिर्विप्रैः समं साधारणान्व्यधात्

yāṃśca prāpa nṛpādgrāmāṃstānsarvānsa mahāśayaḥ / tanmaṭhāśrayibhirvipraiḥ samaṃ sādhāraṇānvyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्थौ च सेवमानस्तं राजानं स तदाश्रितः । भुञ्जानश्च सहान्यैस्तैर्ब्राह्मणैर्ग्रामसंचयम्

tasthau ca sevamānastaṃ rājānaṃ sa tadāśritaḥ / bhuñjānaśca sahānyaistairbrāhmaṇairgrāmasaṃcayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काले गच्छति चान्ये ते सर्वे प्राधान्यमिच्छवः । नैव तं गणयाम् आसुर् द्विजा धनमदोद्धताः

kāle gacchati cānye te sarve prādhānyamicchavaḥ / naiva taṃ gaṇayām āsur dvijā dhanamadoddhatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभिन्नैः सप्तसंख्याकैरेकस्थानाश्रयैर्मिथः । संघर्षात्तैर् अबाध्यन्त ग्रामा दुष्टैर् ग्रहैर् इव

vibhinnaiḥ saptasaṃkhyākairekasthānāśrayairmithaḥ / saṃgharṣāttair abādhyanta grāmā duṣṭair grahair iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उच्छृङ्खलेषु तेष्वासीदुदासीनो विदूषकः । अल्पभावेषु धीराणामवज्ञैव हि शोभते

ucchṛṅkhaleṣu teṣvāsīdudāsīno vidūṣakaḥ / alpabhāveṣu dhīrāṇāmavajñaiva hi śobhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा कलहासक्तान्दृष्ट्वा तानभ्युपाययौ । कश्चिच्चक्रधरो नाम विप्रः प्रकृतिनिष्ठुरः

ekadā kalahāsaktāndṛṣṭvā tānabhyupāyayau / kaściccakradharo nāma vipraḥ prakṛtiniṣṭhuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परार्तन्यायवादेषु काणो ऽप्यम्लानदर्शनः । कुब्जो ऽपि वाचि सुस्पष्टो विप्रस्तानित्यभाषत

parārtanyāyavādeṣu kāṇo 'pyamlānadarśanaḥ / kubjo 'pi vāci suspaṣṭo viprastānityabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्ता भिक्षाचरैर्भूत्वा भवद्भिः श्रीरियं शठाः । तन्नाशयथ किं ग्रामानन्योन्यमसहिष्णवः

prāptā bhikṣācarairbhūtvā bhavadbhiḥ śrīriyaṃ śaṭhāḥ / tannāśayatha kiṃ grāmānanyonyamasahiṣṇavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदूषकस्य दोषो ऽयं येन यूयमुपेक्षिताः । तदसंदिग्धमचिरात्पुनर्भिक्षां भ्रमिष्यथ

vidūṣakasya doṣo 'yaṃ yena yūyamupekṣitāḥ / tadasaṃdigdhamacirātpunarbhikṣāṃ bhramiṣyatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरं हि दैवायत्तैकवृद्धिस्थानम् अनायकम् । न तु विप्लुतसर्वार्थं विभिन्नबहुनायकम्

varaṃ hi daivāyattaikavṛddhisthānam anāyakam / na tu viplutasarvārthaṃ vibhinnabahunāyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेकं नायकं धीरं कुरुध्वं वचसा मम । स्थिरया यदि कृत्यं वो धुर्यरक्षितया श्रिया

tadekaṃ nāyakaṃ dhīraṃ kurudhvaṃ vacasā mama / sthirayā yadi kṛtyaṃ vo dhuryarakṣitayā śriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा नायकत्वं ते सर्वे ऽप्य् ऐच्छन् यदात्मनः । तदा विचिन्त्य मूढांस् तान् पुनश् चक्रधरो ऽब्रवीत्

tac chrutvā nāyakatvaṃ te sarve 'py aicchan yadātmanaḥ / tadā vicintya mūḍhāṃs tān punaś cakradharo 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संघर्षशालिनां तर्हि समयं वो ददाम्यहम् । इतः श्मशाने शूलायां त्रयश्चौरा निषूदिताः

saṃgharṣaśālināṃ tarhi samayaṃ vo dadāmyaham / itaḥ śmaśāne śūlāyāṃ trayaścaurā niṣūditāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नासास्तेषां निशि च्छित्त्वा यः सुसत्त्व इहानयेत् । स युष्माकं प्रधानः स्याद्वीरो हि स्वाम्यमर्हति

nāsāsteṣāṃ niśi cchittvā yaḥ susattva ihānayet / sa yuṣmākaṃ pradhānaḥ syādvīro hi svāmyamarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चक्रधरेणोक्तान्विप्रांस्तानन्तिकस्थितः । कुरुध्वम् एतत् को दोष इत्य् उवाच विदूषकः

iti cakradhareṇoktānviprāṃstānantikasthitaḥ / kurudhvam etat ko doṣa ity uvāca vidūṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्ते ऽस्यावदन्विप्रा नैतत्कर्तुं क्षमा वयम् । यो वा शक्तः स कुरुतां समये च वयं स्थिताः

tataste 'syāvadanviprā naitatkartuṃ kṣamā vayam / yo vā śaktaḥ sa kurutāṃ samaye ca vayaṃ sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विदूषको ऽवादीदहमेतत्करोमि भोः । आनयामि निशि च्छित्त्वा नासास्तेषां श्मशानतः

tato vidūṣako 'vādīdahametatkaromi bhoḥ / ānayāmi niśi cchittvā nāsāsteṣāṃ śmaśānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तद्दुष्करं मत्वा ते ऽपि मूढास्तमब्रुवन् । एवं कृते त्वमस्माकं स्वामी नियम एष नः

tatastadduṣkaraṃ matvā te 'pi mūḍhāstamabruvan / evaṃ kṛte tvamasmākaṃ svāmī niyama eṣa naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एवाख्याप्य समयं प्राप्तायां रजनौ च तान् । आमन्त्र्य विप्रान् प्रययौ श्मशानं स विदूषकः

ity evākhyāpya samayaṃ prāptāyāṃ rajanau ca tān / āmantrya viprān prayayau śmaśānaṃ sa vidūṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविवेश च तद्वीरो निजं कर्मेव भीषणम् । चिन्तितोपस्थिताग्नेयकृपाणैकपरिग्रहः

praviveśa ca tadvīro nijaṃ karmeva bhīṣaṇam / cintitopasthitāgneyakṛpāṇaikaparigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

डाकिनीनादसंवृद्धगृध्रवायसवाशिते । उल्कामुखमुखोल्काग्निविस्फारितचितानले

ḍākinīnādasaṃvṛddhagṛdhravāyasavāśite / ulkāmukhamukholkāgnivisphāritacitānale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श तत्र मध्ये च स ताञ् शूलाधिरोपितान् । पुरुषान् नासिकाछेदभियेवोर्ध्वीकृताननान्

dadarśa tatra madhye ca sa tāñ śūlādhiropitān / puruṣān nāsikāchedabhiyevordhvīkṛtānanān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावच् च निकटं तेषां प्राप तावत् त्रयो ऽपि ते । वेतालाधिष्ठितास् तस्मिन् प्रहरन्ति स्म मुष्टिभिः

yāvac ca nikaṭaṃ teṣāṃ prāpa tāvat trayo 'pi te / vetālādhiṣṭhitās tasmin praharanti sma muṣṭibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्कम्प एव खड्गेन सो ऽपि प्रतिजघान तान् । न शिक्षितः प्रयत्नो हि धीराणां हृदये भिया

niṣkampa eva khaḍgena so 'pi pratijaghāna tān / na śikṣitaḥ prayatno hi dhīrāṇāṃ hṛdaye bhiyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनापगतवेतालविकाराणां स नासिकाः । तेषां चकर्त वद्ध्वा च कृती जग्राह वाससि

tenāpagatavetālavikārāṇāṃ sa nāsikāḥ / teṣāṃ cakarta vaddhvā ca kṛtī jagrāha vāsasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगच्छंश्च ददर्शैकं शवस्योपरि संस्थितम् । प्रव्राजकं श्मशाने ऽत्र जपन्तं स विदूषकः

āgacchaṃśca dadarśaikaṃ śavasyopari saṃsthitam / pravrājakaṃ śmaśāne 'tra japantaṃ sa vidūṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्चेष्टालोकनक्रीडाकौतुकादुपगम्य तम् । प्रच्छन्नः पृष्ठतस्तस्य तस्थौ प्रव्राजकस्य सः

tacceṣṭālokanakrīḍākautukādupagamya tam / pracchannaḥ pṛṣṭhatastasya tasthau pravrājakasya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणात् प्रव्राजकस्याधः फूत्कारं मुक्तवाञ् शवः । निरगाच् च मुखात् तस्य ज्वाला नाभेश् च सर्षपाः

kṣaṇāt pravrājakasyādhaḥ phūtkāraṃ muktavāñ śavaḥ / niragāc ca mukhāt tasya jvālā nābheś ca sarṣapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीत्वा सर्षपांस्तांश्च स परिव्राजकस्ततः । उत्थाय ताडयामास शवं पाणितलेन तम्

gṛhītvā sarṣapāṃstāṃśca sa parivrājakastataḥ / utthāya tāḍayāmāsa śavaṃ pāṇitalena tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदतिष्ठत्स चोत्तालवेतालाधिष्ठितः शवः । आरुरोह च तस्यैव स्कन्धे प्रव्राजको ऽथ सः

udatiṣṭhatsa cottālavetālādhiṣṭhitaḥ śavaḥ / āruroha ca tasyaiva skandhe pravrājako 'tha saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदारूढश्च सहसा गन्तुं प्रववृते ततः । विदूषको ऽपि तं तूष्णीमन्वगच्छदलक्षितः

tadārūḍhaśca sahasā gantuṃ pravavṛte tataḥ / vidūṣako 'pi taṃ tūṣṇīmanvagacchadalakṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातिदूरमतिक्रम्य स ददर्श विदूषकः । शून्यं कात्यायनीमूर्तिसनाथं देवतागृहम्

nātidūramatikramya sa dadarśa vidūṣakaḥ / śūnyaṃ kātyāyanīmūrtisanāthaṃ devatāgṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रावतीर्य वेतालस्कन्धात्प्रव्राजकस्ततः । विवेश गर्भभवनं वेतालो ऽप्यपतद्भुवि

tatrāvatīrya vetālaskandhātpravrājakastataḥ / viveśa garbhabhavanaṃ vetālo 'pyapatadbhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदूषकश्च तत्रासीद्युक्त्या पश्यन्नलक्षितः । प्रव्राजको ऽपि संपूज्य तत्र देवीं व्यजिज्ञपत्

vidūṣakaśca tatrāsīdyuktyā paśyannalakṣitaḥ / pravrājako 'pi saṃpūjya tatra devīṃ vyajijñapat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुष्टासि यदि तद्देवि देहि मे वरमीप्सितम् । अन्यथात्मोपहारेण प्रीणामि भवतीमहम्

tuṣṭāsi yadi taddevi dehi me varamīpsitam / anyathātmopahāreṇa prīṇāmi bhavatīmaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तवन्तं तं तीव्रमन्त्रसाधनगर्वितम् । प्रव्राजकं जगादैवं वाणी गर्भगृहोद्गता

ityuktavantaṃ taṃ tīvramantrasādhanagarvitam / pravrājakaṃ jagādaivaṃ vāṇī garbhagṛhodgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदित्यसेननृपतेः सुतामानीय कन्यकाम् । उपहारीकुरुष्वेह ततः प्राप्स्यसि वाञ्छितम्

ādityasenanṛpateḥ sutāmānīya kanyakām / upahārīkuruṣveha tataḥ prāpsyasi vāñchitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच्छ्रुत्वा स निर्गत्य करेणाहत्य तं पुनः । प्रव्राडुत्थापयामास वेतालं मुक्तफूत्कृतिम्

etacchrutvā sa nirgatya kareṇāhatya taṃ punaḥ / pravrāḍutthāpayāmāsa vetālaṃ muktaphūtkṛtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य च स्कन्धमारुह्य निर्यद्वक्त्रानलार्चिषः । आनेतुं राजपुत्रीं तामुत्पत्य नभसा ययौ

tasya ca skandhamāruhya niryadvaktrānalārciṣaḥ / ānetuṃ rājaputrīṃ tāmutpatya nabhasā yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदूषको ऽपि तत्सर्वं दृष्ट्वा तत्र व्यचिन्तयत् । कथं राजसुतानेन हन्यते मयि जीवति

vidūṣako 'pi tatsarvaṃ dṛṣṭvā tatra vyacintayat / kathaṃ rājasutānena hanyate mayi jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इहैव तावत् तिष्ठामि यावद् आयात्य् असौ शठः । इत्याल्लोच्य स तत्रैव तस्थौ छन्नो विदूषकः

ihaiva tāvat tiṣṭhāmi yāvad āyāty asau śaṭhaḥ / ityāllocya sa tatraiva tasthau channo vidūṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रव्राजकश्च गत्वैव वातायनपथेन सः । प्रविश्यान्तःपुरं प्राप सुप्तां निशि नृपात्मजाम्

pravrājakaśca gatvaiva vātāyanapathena saḥ / praviśyāntaḥpuraṃ prāpa suptāṃ niśi nṛpātmajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आययौ च गृहीत्वा तां गगनेन तमोमयः । कान्तिप्रकाशितदिशं राहुः शशिकलामिव

āyayau ca gṛhītvā tāṃ gaganena tamomayaḥ / kāntiprakāśitadiśaṃ rāhuḥ śaśikalāmiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा तात हाम्बेति च तां क्रन्दन्तीं कन्यकां वहन् । तत्रैव देवीभवने सो ऽन्तरिक्षादवातरत्

hā tāta hāmbeti ca tāṃ krandantīṃ kanyakāṃ vahan / tatraiva devībhavane so 'ntarikṣādavātarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविवेश च तत्कालं वेतालं प्रविमुच्य सः । कन्यारत्नं तदादाय देवीगर्भगृहान्तरम्

praviveśa ca tatkālaṃ vetālaṃ pravimucya saḥ / kanyāratnaṃ tadādāya devīgarbhagṛhāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र यावन्निहन्तुं तां राजपुत्रीमियेष सः । तावदाकृष्टखड्गो ऽत्र प्रविवेश विदूषकः

tatra yāvannihantuṃ tāṃ rājaputrīmiyeṣa saḥ / tāvadākṛṣṭakhaḍgo 'tra praviveśa vidūṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आः पाप मालतीपुष्पमश्मना हन्तुमीहसे । यदस्यामाकृतौ शस्त्रं व्यापारयितुमिच्छसि

āḥ pāpa mālatīpuṣpamaśmanā hantumīhase / yadasyāmākṛtau śastraṃ vyāpārayitumicchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वाकृष्य केशेषु शिरस्तस्य विवेल्लतः । प्रव्राजकस्य चिच्छेद खड्गेन स विदूषकः

ityuktvākṛṣya keśeṣu śirastasya vivellataḥ / pravrājakasya ciccheda khaḍgena sa vidūṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्वासयामास च तां राजपुत्रीं भयाकुलाम् । प्रविशन्तीमिवाङ्गानि किंचित्प्रत्यभिजानतीम्

āśvāsayāmāsa ca tāṃ rājaputrīṃ bhayākulām / praviśantīmivāṅgāni kiṃcitpratyabhijānatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथमन्तःपुरं राज्ञो राजपुत्रीमिमामितः । नयेयमिति तत्कालमसौ धीरो व्यचिन्तयत्

kathamantaḥpuraṃ rājño rājaputrīmimāmitaḥ / nayeyamiti tatkālamasau dhīro vyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भो विदूषक शृण्वेतद्यो ऽयं प्रव्राट् त्वया हतः । महानेतस्य वेतालः सिद्धो ऽभूत्सर्षपास्तथा

bho vidūṣaka śṛṇvetadyo 'yaṃ pravrāṭ tvayā hataḥ / mahānetasya vetālaḥ siddho 'bhūtsarṣapāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽस्य पृथ्वीराज्ये च वाञ्छा राजात्मजासु च । उदपद्यत तेनायम् एवं मूढो ऽद्य वञ्चितः

tato 'sya pṛthvīrājye ca vāñchā rājātmajāsu ca / udapadyata tenāyam evaṃ mūḍho 'dya vañcitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्गृहाणैतदीयांस्त्वं सर्षपान्वीर येन ते । इमामेकां निशामद्य भविष्यत्यम्बरे गतिः

tadgṛhāṇaitadīyāṃstvaṃ sarṣapānvīra yena te / imāmekāṃ niśāmadya bhaviṣyatyambare gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याकाशगता वाणी जातहर्षं जगाद तम् । अनुगृह्णन्ति हि प्रायो देवता अपि तादृशम्

ityākāśagatā vāṇī jātaharṣaṃ jagāda tam / anugṛhṇanti hi prāyo devatā api tādṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वस्त्राञ्चलात् तस्य स परिव्राजकस्य तान् । जराह सर्षपान् हस्ते ताम् अङ्के च नृपात्मजाम्

tato vastrāñcalāt tasya sa parivrājakasya tān / jarāha sarṣapān haste tām aṅke ca nṛpātmajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावच्च देवीभवनात्स तस्मान्निर्ययौ बहिः । उच्चचार पुनस्तावदन्या नभसि भारती

yāvacca devībhavanātsa tasmānniryayau bahiḥ / uccacāra punastāvadanyā nabhasi bhāratī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इहैव देवीभवने मासस्यान्ते पुनस्त्वया । आगन्तव्यं महावीर विस्मर्तव्यमिदं न ते

ihaiva devībhavane māsasyānte punastvayā / āgantavyaṃ mahāvīra vismartavyamidaṃ na te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा स तथेत्युक्त्वा सद्यो देवीप्रसादतः । उत्पपात नभो बिभ्रद्राजपुत्रीं विदूषकः

tacchrutvā sa tathetyuktvā sadyo devīprasādataḥ / utpapāta nabho bibhradrājaputrīṃ vidūṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा च गगनेनाशु स तामन्तःपुरान्तरम् । प्रावेशयद्राजसुतां समाश्वस्तामुवाच च

gatvā ca gaganenāśu sa tāmantaḥpurāntaram / prāveśayadrājasutāṃ samāśvastāmuvāca ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मे भविष्यति प्रातर्गतिर्व्योम्नि ततश्च माम् । सर्वे द्रक्ष्यन्ति निर्यान्तं तत्संप्रत्येव याम्यहम्

na me bhaviṣyati prātargatirvyomni tataśca mām / sarve drakṣyanti niryāntaṃ tatsaṃpratyeva yāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तेनोदिता बाला बिभ्यती सा जगाद तम् । गते त्वयि मम प्राणास्त्रासाक्रान्ताः प्रयान्त्यमी

iti tenoditā bālā bibhyatī sā jagāda tam / gate tvayi mama prāṇāstrāsākrāntāḥ prayāntyamī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्महाभाग मा गास्त्वं देहि मे जीवितं पुनः । प्रतिपन्नार्थनिर्वाहः सहजं हि सतां व्रतम्

tanmahābhāga mā gāstvaṃ dehi me jīvitaṃ punaḥ / pratipannārthanirvāhaḥ sahajaṃ hi satāṃ vratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा चिन्तयाम् आस स सुसत्त्वो विदूषकः । यद् अस्तु मे न गच्छामि मुञ्चेत् प्राणान् भयादियम्

tac chrutvā cintayām āsa sa susattvo vidūṣakaḥ / yad astu me na gacchāmi muñcet prāṇān bhayādiyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश्च नृपतेर्भक्तिः का मया विहिता भवेत् । इत्यालोच्य स तत्रैव तस्थावन्तःपुरे निशि

tataśca nṛpaterbhaktiḥ kā mayā vihitā bhavet / ityālocya sa tatraiva tasthāvantaḥpure niśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यायामजागरश्रान्तो ययौ निद्रां शनैश्च सः । राजपुत्री त्वनिद्रैव भीता तामनयन्निशाम्

vyāyāmajāgaraśrānto yayau nidrāṃ śanaiśca saḥ / rājaputrī tvanidraiva bhītā tāmanayanniśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्राम्यतु क्षणं तावदिति प्रेमार्द्रमानसा । सुप्तं प्रबोधयामास सा प्रभाते ऽपि नैव तम्

viśrāmyatu kṣaṇaṃ tāvaditi premārdramānasā / suptaṃ prabodhayāmāsa sā prabhāte 'pi naiva tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रविष्टा ददृशुस्तमन्तःपुरचारिकाः । ससंभ्रमाश्च गत्वैव राजानं तं व्यजिज्ञपन्

tataḥ praviṣṭā dadṛśustamantaḥpuracārikāḥ / sasaṃbhramāśca gatvaiva rājānaṃ taṃ vyajijñapan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजाप्य् अवेक्षितुं तत्त्वं प्रतीहारं व्यसर्जयत् । प्रतीहारश्च गत्वान्तस्तत्रापश्यद्विदूषकम्

rājāpy avekṣituṃ tattvaṃ pratīhāraṃ vyasarjayat / pratīhāraśca gatvāntastatrāpaśyadvidūṣakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुश्राव च यथावृत्तं स तद्राजसुतामुखात् । तथैव गत्वा राज्ञे च स समग्रं न्यवेदयत्

śuśrāva ca yathāvṛttaṃ sa tadrājasutāmukhāt / tathaiva gatvā rājñe ca sa samagraṃ nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदूषकस्य सत्त्वज्ञस्तच्छ्रुत्वा स महीपतिः । किमेतत्स्यादिति क्षिप्रं समुद्भ्रान्त इवाभवत्

vidūṣakasya sattvajñastacchrutvā sa mahīpatiḥ / kimetatsyāditi kṣipraṃ samudbhrānta ivābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनाययच्च दुहितुर्मन्दिरात्तं विदूषकम् । दत्तानुयात्रं मनसा तस्याः स्नेहानुपातिना

ānāyayacca duhiturmandirāttaṃ vidūṣakam / dattānuyātraṃ manasā tasyāḥ snehānupātinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पप्रच्छ च यथावृत्तं स राजा तमुपागतम् । आ मूलतश्च सो ऽप्यस्मै विप्रो वृत्तान्तमब्रवीत्

papraccha ca yathāvṛttaṃ sa rājā tamupāgatam / ā mūlataśca so 'pyasmai vipro vṛttāntamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदर्शयच् च वस्त्रान्ते निबद्धाश् चौरनासिकाः । प्रव्राट्संबन्धिनस् तांश् च सर्षपान् भूमिभेदिनः

adarśayac ca vastrānte nibaddhāś cauranāsikāḥ / pravrāṭsaṃbandhinas tāṃś ca sarṣapān bhūmibhedinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः संभाव्य सत्यं तत् तांश् चानाय्य मठद्विजान् । सर्वांश् चक्रधरोपेतान् पृष्ट्वा तन्मूलकारणम्

tataḥ saṃbhāvya satyaṃ tat tāṃś cānāyya maṭhadvijān / sarvāṃś cakradharopetān pṛṣṭvā tanmūlakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं श्मशाने गत्वा च दृष्ट्वा तांश्छिन्ननासिकान् । पुरुषांस्तं च निर्लूनकण्ठं प्रव्राजकाधमम्

svayaṃ śmaśāne gatvā ca dṛṣṭvā tāṃśchinnanāsikān / puruṣāṃstaṃ ca nirlūnakaṇṭhaṃ pravrājakādhamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पन्नप्रत्ययो राजा स तुतोष महाशयः । विदूषकाय कृतिने सुताप्राणप्रदायिने

utpannapratyayo rājā sa tutoṣa mahāśayaḥ / vidūṣakāya kṛtine sutāprāṇapradāyine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददौ तस्मै च तामेव तदैव तनयां निजाम् । किमदेयमुदाराणामुपकारिषु तुष्यताम्

dadau tasmai ca tāmeva tadaiva tanayāṃ nijām / kimadeyamudārāṇāmupakāriṣu tuṣyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीरुवासाम्बुजप्रीत्या नूनं राजसुताकरे । गृहीतपाणिर् येनास्या लेभे लक्ष्मीं विदूषकः

śrīruvāsāmbujaprītyā nūnaṃ rājasutākare / gṛhītapāṇir yenāsyā lebhe lakṣmīṃ vidūṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो राजोपचारेण स तया कान्तया सह । आदित्यसेननृपतेस्तस्थौ श्लाघ्ययशा गृहे

tato rājopacāreṇa sa tayā kāntayā saha / ādityasenanṛpatestasthau ślāghyayaśā gṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ यातेषु दिवसेष्वेकदा दैवचोदिता । तमुवाच निशायां सा राजपुत्री विदूषकम्

atha yāteṣu divaseṣvekadā daivacoditā / tamuvāca niśāyāṃ sā rājaputrī vidūṣakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाथ स्मरसि यत्तत्र तव देवीगृहे निशि । मासान्ते त्वमिहागच्छेरित्युक्तं दिव्यया गिरा

nātha smarasi yattatra tava devīgṛhe niśi / māsānte tvamihāgaccherityuktaṃ divyayā girā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चाद्य गतो मासो भवतस्तच्च विस्मृतम् । इत्य् उक्तः प्रियया स्मृत्वा स जहर्ष विदूषकः

tatra cādya gato māso bhavatastacca vismṛtam / ity uktaḥ priyayā smṛtvā sa jaharṣa vidūṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधु स्मृतं त्वया तन्वि विस्मृतं तन्मया पुनः । इत्युक्त्वालिङ्गनं चास्यि स ददौ पारितोषकम्

sādhu smṛtaṃ tvayā tanvi vismṛtaṃ tanmayā punaḥ / ityuktvāliṅganaṃ cāsyi sa dadau pāritoṣakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्तायां च ततस्तस्यां निर्गत्यान्तःपुरान्निशि । आदाय खड्गं स्वस्थः संस्तद्देवीभवनं ययौ

suptāyāṃ ca tatastasyāṃ nirgatyāntaḥpurānniśi / ādāya khaḍgaṃ svasthaḥ saṃstaddevībhavanaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तो विदूषको ऽहं भोर् इति तत्र वदन् बहिः । प्रविशेत्य् अशृणोद् वाचम् अन्तः केनाप्य् उदीरिताम्

prāpto vidūṣako 'haṃ bhor iti tatra vadan bahiḥ / praviśety aśṛṇod vācam antaḥ kenāpy udīritām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविश्य चान्तरे सो ऽत्र दिव्यमावासमैक्षत । तदन्तर्दिव्यरूपां च कन्यां दिव्यपरिच्छदाम्

praviśya cāntare so 'tra divyamāvāsamaikṣata / tadantardivyarūpāṃ ca kanyāṃ divyaparicchadām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्रभाभिन्नतिमिरां रजनिज्वलितामिव । हरकोपाग्निनिर्दग्धस्मरसंजीवनौषधिम्

svaprabhābhinnatimirāṃ rajanijvalitāmiva / harakopāgninirdagdhasmarasaṃjīvanauṣadhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमेतदिति साश्चर्यः स तया हृष्टया स्वयम् । सस्नेहबहुमानेन स्वागतेनाभ्यनन्द्यत

kimetaditi sāścaryaḥ sa tayā hṛṣṭayā svayam / sasnehabahumānena svāgatenābhyanandyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपविष्टं च संजातविस्रम्भं प्रेमदर्शनात् । तत्स्वरूपपरिज्ञानसोत्सुकं सा तमब्रवीत्

upaviṣṭaṃ ca saṃjātavisrambhaṃ premadarśanāt / tatsvarūpaparijñānasotsukaṃ sā tamabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं विद्याधरी कन्या भद्रानाम महान्वया । इह कामचरत्वाच्च त्वामपश्यमहं तदा

ahaṃ vidyādharī kanyā bhadrānāma mahānvayā / iha kāmacaratvācca tvāmapaśyamahaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वद्गुणाकृष्टचित्ता च तत्कालमहमेव ताम् । अदृश्यवाणीमसृजं पुनरागमनाय ते

tvadguṇākṛṣṭacittā ca tatkālamahameva tām / adṛśyavāṇīmasṛjaṃ punarāgamanāya te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य विद्याप्रयोगाश् च संमोह्य प्रेरिता मया । सा ते राजसुतैवास्मिन् कार्ये स्मृतिम् अजीजनत्

adya vidyāprayogāś ca saṃmohya preritā mayā / sā te rājasutaivāsmin kārye smṛtim ajījanat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वदर्थं च स्थितास्मीह तत्तुभ्यमिदमर्पितम् । शरीरं सुन्दर मया कुरु पाणिग्रहं मम

tvadarthaṃ ca sthitāsmīha tattubhyamidamarpitam / śarīraṃ sundara mayā kuru pāṇigrahaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो भद्रया भव्यो विद्याधर्या विदूषकः । तथेति परिणिन्ये तां गान्धर्वविदिना तदा

ityukto bhadrayā bhavyo vidyādharyā vidūṣakaḥ / tatheti pariṇinye tāṃ gāndharvavidinā tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिष्ठदथ तत्रैव दिव्यं भोगमवाप्य सः । स्वपौरुषफलर्द्ध्येव प्रियया संगतस्तया

atiṣṭhadatha tatraiva divyaṃ bhogamavāpya saḥ / svapauruṣaphalarddhyeva priyayā saṃgatastayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे प्रबुद्धा सा राजपुत्री निशाक्षये । भर्तारं तमपश्यन्ती विषादं सहसागमत्

atrāntare prabuddhā sā rājaputrī niśākṣaye / bhartāraṃ tamapaśyantī viṣādaṃ sahasāgamat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थाय चान्तिकं मातुः प्रस्खलद्भिः पदैर्ययौ । विह्वला संगलद्वाष्पतरङ्गितविलोचना

utthāya cāntikaṃ mātuḥ praskhaladbhiḥ padairyayau / vihvalā saṃgaladvāṣpataraṅgitavilocanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पतिर्मे गतः क्वापि रात्राविति च मातरम् । आत्मापराधसभया सानुतापा च साभ्यधात्

sa patirme gataḥ kvāpi rātrāviti ca mātaram / ātmāparādhasabhayā sānutāpā ca sābhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तन्मातरि स्नेहात्संभ्रान्तायां क्रमेण तत् । बुद्ध्वा राजापि तत्रैत्य परमाकुलतामगात्

tatastanmātari snehātsaṃbhrāntāyāṃ krameṇa tat / buddhvā rājāpi tatraitya paramākulatāmagāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाने श्मशानबाह्यं तं गतो ऽसौ देवतागृहम् । इत्युक्ते राजसुतया राजा तत्र स्वयं ययौ

jāne śmaśānabāhyaṃ taṃ gato 'sau devatāgṛham / ityukte rājasutayā rājā tatra svayaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र विद्याधरीविद्याप्रभावेण तिरोहितम् । विचिन्त्यापि न लेभे तं स क्षितीशो विदूषकम्

tatra vidyādharīvidyāprabhāveṇa tirohitam / vicintyāpi na lebhe taṃ sa kṣitīśo vidūṣakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो राज्ञि परावृत्ते निराशां तां नृपात्मजाम् । देहत्यागोन्मुखीमेत्य ज्ञानी को ऽप्यब्रवीदिदम्

tato rājñi parāvṛtte nirāśāṃ tāṃ nṛpātmajām / dehatyāgonmukhīmetya jñānī ko 'pyabravīdidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारिष्टशङ्का कर्तव्या स हि ते वर्तते पतिः । युक्तो दिव्येन भोगेन त्वामुपैष्यति चाचिरात्

nāriṣṭaśaṅkā kartavyā sa hi te vartate patiḥ / yukto divyena bhogena tvāmupaiṣyati cācirāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा राजपुत्री सा धारयामास जीवितम् । हृदि प्रविष्टया रुद्धं तत्प्रत्यागमवाञ्छया

tacchrutvā rājaputrī sā dhārayāmāsa jīvitam / hṛdi praviṣṭayā ruddhaṃ tatpratyāgamavāñchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदूषकस्यापि ततस्तिष्ठतस्तत्र तां प्रियाम् । भद्रां यगेश्वरी नाम सखी काचिदुपाययौ

vidūṣakasyāpi tatastiṣṭhatastatra tāṃ priyām / bhadrāṃ yageśvarī nāma sakhī kācidupāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेत्य सा रहस्येनामिदं भद्रामथाब्रवीत् । सखि मानुषसंसर्गात्क्रुद्धा विद्याधरास्त्वयि

upetya sā rahasyenāmidaṃ bhadrāmathābravīt / sakhi mānuṣasaṃsargātkruddhā vidyādharāstvayi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापं च ते चिकीर्षन्ति तदितो गम्यतां त्वया । अस्ति पूर्वाम्बुधेः पारे पुरं कार्कोटकाभिधम्

pāpaṃ ca te cikīrṣanti tadito gamyatāṃ tvayā / asti pūrvāmbudheḥ pāre puraṃ kārkoṭakābhidham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदतिक्रम्य च नदी शीतोदा नाम पावनी । तीर्त्वा तामुदयाख्यश्च सिद्धक्षेत्रं महागिरिः

tadatikramya ca nadī śītodā nāma pāvanī / tīrtvā tāmudayākhyaśca siddhakṣetraṃ mahāgiriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याधरैरनाक्रम्यस्तत्र त्वं गच्छ सांप्रतम् । प्रियस्य मानुषस्यास्य कृते चिन्तां च मा कृथाः

vidyādharairanākramyastatra tvaṃ gaccha sāṃpratam / priyasya mānuṣasyāsya kṛte cintāṃ ca mā kṛthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद्धि सर्वमेतस्य कथयित्वा गमिष्यसि । येनैष पश्चात् तत्रैव सत्त्ववानागमिष्यति

etaddhi sarvametasya kathayitvā gamiṣyasi / yenaiṣa paścāt tatraiva sattvavānāgamiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ता सा तया सख्या भद्रा भयवशीकृता । विदूषकानुरक्तापि प्रतिपेदे तथेति तत्

ityuktā sā tayā sakhyā bhadrā bhayavaśīkṛtā / vidūṣakānuraktāpi pratipede tatheti tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्त्वा च तस्य तद्युक्त्या दत्त्वा च स्वाङ्गुलीयकम् । विदूषकस्य रात्र्यन्तसमये सा तिरोदधे

uktvā ca tasya tadyuktyā dattvā ca svāṅgulīyakam / vidūṣakasya rātryantasamaye sā tirodadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदूषकस्य पूर्वस्मिञ् शून्ये देवगृहे स्थितम् । क्षणाद् अपश्यद् आत्मानं न भद्रां न च मन्दिरम्

vidūṣakasya pūrvasmiñ śūnye devagṛhe sthitam / kṣaṇād apaśyad ātmānaṃ na bhadrāṃ na ca mandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मरन्विद्याप्रपञ्चं तं पश्यंश्चैवाङ्गुलीयकम् । विषादविस्मयावेशवशः सो ऽभूद्विदूषकः

smaranvidyāprapañcaṃ taṃ paśyaṃścaivāṅgulīyakam / viṣādavismayāveśavaśaḥ so 'bhūdvidūṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.