Somadeva: Kathasaritsagara 3.4

अचिन्तयच्च तस्याः स वचः स्वप्नमिव स्मरन् । गता तावन्निवेद्यैव सा ममोदयपर्वतम्

acintayacca tasyāḥ sa vacaḥ svapnamiva smaran / gatā tāvannivedyaiva sā mamodayaparvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मयाप्याशु तत्रैव गन्तव्यं तदवाप्तये । न चैवं लोकदृष्टं मां लब्ध्वा राजा परित्यजेत्

tanmayāpyāśu tatraiva gantavyaṃ tadavāptaye / na caivaṃ lokadṛṣṭaṃ māṃ labdhvā rājā parityajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्युक्तिं करोमीह कार्यं सिद्ध्यति मे यथा । इति संचिन्त्य मतिमान्रूपमन्यत्स शिश्रिये

tasmādyuktiṃ karomīha kāryaṃ siddhyati me yathā / iti saṃcintya matimānrūpamanyatsa śiśriye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीर्णवासा रजोलिप्तो भूत्वा देवीगृहात्ततः । निरगादथ हा भद्रे हा भद्रे इति स ब्रुवन्

jīrṇavāsā rajolipto bhūtvā devīgṛhāttataḥ / niragādatha hā bhadre hā bhadre iti sa bruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणं च विलोक्यैनं जनास्तद्देशवर्तिनः । सो ऽयं विदूषकः प्राप्त इति कोलाहलं व्यधुः

tatkṣaṇaṃ ca vilokyainaṃ janāstaddeśavartinaḥ / so 'yaṃ vidūṣakaḥ prāpta iti kolāhalaṃ vyadhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्वा च राज्ञा निर्गत्य स्वयं दृष्ट्वा तथाविधः । उन्मत्तचेष्टो ऽवष्टभ्य स नीतो ऽभूत्स्वमन्दिरम्

buddhvā ca rājñā nirgatya svayaṃ dṛṣṭvā tathāvidhaḥ / unmattaceṣṭo 'vaṣṭabhya sa nīto 'bhūtsvamandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्नेहाकुलैर्यद्यदुक्तो ऽभूद्भृत्यबान्धवैः । तत्र तत्र स हा भद्रे इति प्रत्युत्तरं ददौ

tatra snehākulairyadyadukto 'bhūdbhṛtyabāndhavaiḥ / tatra tatra sa hā bhadre iti pratyuttaraṃ dadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैद्योपदिष्टैर् अभ्यङ्गैर् अभ्यक्तो ऽपि स तत्क्षणम् । अङ्गमुद्धूलयामास भूरिणा भस्मरेणुना

vaidyopadiṣṭair abhyaṅgair abhyakto 'pi sa tatkṣaṇam / aṅgamuddhūlayāmāsa bhūriṇā bhasmareṇunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहेन राजपुत्र्या च स्वहस्ताभ्यामुपाहृतः । आहारस्तेन सहसा पादेनाहत्य चिक्षिपे

snehena rājaputryā ca svahastābhyāmupāhṛtaḥ / āhārastena sahasā pādenāhatya cikṣipe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स तस्थौ कतिचिद्दिवसांस्तत्र निःस्पृहः । पाटयन्निजवस्त्राणि कृतोन्मादो विदूषकः

evaṃ sa tasthau katiciddivasāṃstatra niḥspṛhaḥ / pāṭayannijavastrāṇi kṛtonmādo vidūṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशक्यप्रतिकारो ऽयं तत् किमर्थं कदर्थ्यते । त्यजेत् कदाचन प्राणान् ब्रह्महत्या भवेत् ततः

aśakyapratikāro 'yaṃ tat kimarthaṃ kadarthyate / tyajet kadācana prāṇān brahmahatyā bhavet tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वच्छन्दचारिणस्त्वस्य कालेन कुशलं भवेत् । इत्यालोच्य स चादित्यसेनो राजा मुमोच तम्

svacchandacāriṇastvasya kālena kuśalaṃ bhavet / ityālocya sa cādityaseno rājā mumoca tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्वच्छन्दचारी सन्नन्येद्युः साङ्गुलीयकः । वीरो भद्रां प्रति स्वैरं स प्रतस्थे विदूषकः

tataḥ svacchandacārī sannanyedyuḥ sāṅgulīyakaḥ / vīro bhadrāṃ prati svairaṃ sa pratasthe vidūṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छन्न् अहर् अहः प्राच्यां दिशि प्राप स च क्रमात् । मध्ये मार्गवशायातं नगरं पौण्ड्रवर्धनम्

gacchann ahar ahaḥ prācyāṃ diśi prāpa sa ca kramāt / madhye mārgavaśāyātaṃ nagaraṃ pauṇḍravardhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातरत्र वसाम्येकां रात्रिमित्यभिधाय सः । ब्राह्मण्यास्तत्र कस्याश्चिद्वृद्धायाः प्राविशद्गृहम्

mātaratra vasāmyekāṃ rātrimityabhidhāya saḥ / brāhmaṇyāstatra kasyāścidvṛddhāyāḥ prāviśadgṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिपन्नाश्रया सा च कृतातिथ्या क्षणान्तरे । ब्राह्मणी समुपेत्यैवं सान्तर्दुःखा जगाद तम्

pratipannāśrayā sā ca kṛtātithyā kṣaṇāntare / brāhmaṇī samupetyaivaṃ sāntarduḥkhā jagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुभ्यमेव मया दत्तं पुत्र सर्वमिदं गृहम् । तद्गृहाण यतो नास्ति जीवितं मम सांप्रतम्

tubhyameva mayā dattaṃ putra sarvamidaṃ gṛham / tadgṛhāṇa yato nāsti jīvitaṃ mama sāṃpratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्मादेवं ब्रवीषीति तेनोक्ता विस्मितेन सा । श्रूयतां कथयाम्येतदित्युक्त्वा पुनरब्रवीत्

kasmādevaṃ bravīṣīti tenoktā vismitena sā / śrūyatāṃ kathayāmyetadityuktvā punarabravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्तीह देवसेनाख्यो नगरे पुत्र भूपतिः । तस्य चैका समुत्पन्ना कन्या भूतलभूषणम्

astīha devasenākhyo nagare putra bhūpatiḥ / tasya caikā samutpannā kanyā bhūtalabhūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया दुःखेन लब्धेयम् इति तां दुःखलब्धिकाम् । नाम्ना चकारैष नृपस्तनयामतिवत्सलः

mayā duḥkhena labdheyam iti tāṃ duḥkhalabdhikām / nāmnā cakāraiṣa nṛpastanayāmativatsalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेन यौवनारूढामानीताय स्ववेश्मनि । राज्ञे कच्छपनाथाय तां प्रादाच्चैष भूपतिः

kālena yauvanārūḍhāmānītāya svaveśmani / rājñe kacchapanāthāya tāṃ prādāccaiṣa bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कच्छपेश्वरस्तस्या वध्वा वासगृहं निशि । प्रविष्ट एव प्रथमं तत्कालं पञ्चतां ययौ

sa kacchapeśvarastasyā vadhvā vāsagṛhaṃ niśi / praviṣṭa eva prathamaṃ tatkālaṃ pañcatāṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विमनसा राज्ञा भूयोप्येतेन सा सुता । दत्तान्यस्मै नृपायाभूत्सो ऽपि तद्वद्व्यपद्यत

tato vimanasā rājñā bhūyopyetena sā sutā / dattānyasmai nṛpāyābhūtso 'pi tadvadvyapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्भयाच्च यदान्ये ऽपि नृपावाञ्छन्ति नैव ताम् । तदा सेनापतिं राजा निजमेवं समादिशत्

tadbhayācca yadānye 'pi nṛpāvāñchanti naiva tām / tadā senāpatiṃ rājā nijamevaṃ samādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतो देशात् त्वयैकैकः क्रमाद् एकैकतो गृहात् । पुत्रान् प्रत्य् अहम् आनेयो ब्राह्मणः क्षत्रियो ऽथवा

ito deśāt tvayaikaikaḥ kramād ekaikato gṛhāt / putrān praty aham āneyo brāhmaṇaḥ kṣatriyo 'thavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनीय च प्रवेश्यो ऽत्र रात्रौ मत्पुत्रिकागृहे । पश्यामो ऽत्र विपद्यन्ते कियन्तो ऽत्र कियच्चिरम्

ānīya ca praveśyo 'tra rātrau matputrikāgṛhe / paśyāmo 'tra vipadyante kiyanto 'tra kiyacciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरिष्यति यश्चात्र सो ऽस्या भर्ता भविष्यति । गतिः शक्या परिच्छेतुं नह्यद्भुतविधेर्विधेः

uttariṣyati yaścātra so 'syā bhartā bhaviṣyati / gatiḥ śakyā paricchetuṃ nahyadbhutavidhervidheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सेनापती राज्ञा समाविष्टो दिने दिने । वारक्रमेण गेहेभ्यो नयत्येव नरानिह

iti senāpatī rājñā samāviṣṭo dine dine / vārakrameṇa gehebhyo nayatyeva narāniha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं च तत्र यातानि क्षयं नरशतान्यपि । मम चाकृतपुण्याया एकः पुत्रो ऽत्र वर्तते

evaṃ ca tatra yātāni kṣayaṃ naraśatānyapi / mama cākṛtapuṇyāyā ekaḥ putro 'tra vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य वारो ऽद्य संप्राप्तस्तत्र गन्तुं विपत्तये । तदभावे मया कार्यं प्रातरग्निप्रवेशनम्

tasya vāro 'dya saṃprāptastatra gantuṃ vipattaye / tadabhāve mayā kāryaṃ prātaragnipraveśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तज्जीवन्ती स्वहस्तेन तुभ्यं गुणवते गृहम् । ददामि सर्वं येन स्यां न पुनर्दुःखभागिनी

tajjīvantī svahastena tubhyaṃ guṇavate gṛham / dadāmi sarvaṃ yena syāṃ na punarduḥkhabhāginī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्तवतीं धीरस्तामवोचद्विदूषकः । यद्येवमम्ब तर्हि त्वं मा स्म विक्लवतां कृथाः

evamuktavatīṃ dhīrastāmavocadvidūṣakaḥ / yadyevamamba tarhi tvaṃ mā sma viklavatāṃ kṛthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं तत्राद्य गच्छामि जीवत्वेकसुतस्तव । किमेतं घातयामीति कृपा ते मयि मा च भूत्

ahaṃ tatrādya gacchāmi jīvatvekasutastava / kimetaṃ ghātayāmīti kṛpā te mayi mā ca bhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धियोगाद्धि नास्त्येव भयं तत्र गतस्य मे । एवं विदूषकेणोक्ता ब्राह्मणी सा जगाद तम्

siddhiyogāddhi nāstyeva bhayaṃ tatra gatasya me / evaṃ vidūṣakeṇoktā brāhmaṇī sā jagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तर्हि पुण्यैर्मयायातः कोऽपि देवो भवानिह । तत्प्राणान्देहि नः पुत्र कुशलं च तथात्मनि

tarhi puṇyairmayāyātaḥ ko'pi devo bhavāniha / tatprāṇāndehi naḥ putra kuśalaṃ ca tathātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तया सो ऽनुगतः सायं राजसुतागृहम् । सेनापतिनियुक्तेन किंकरेण समं ययौ

evaṃ tayā so 'nugataḥ sāyaṃ rājasutāgṛham / senāpatiniyuktena kiṃkareṇa samaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापश्यन्नृपसुतां तां यौवनमदोद्धताम् । लतामनुच्चितस्फीतपुष्पभारानताम् इव

tatrāpaśyannṛpasutāṃ tāṃ yauvanamadoddhatām / latāmanuccitasphītapuṣpabhārānatām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो निशायां शयने राजपुत्र्या तयाश्रिते । ध्यातोपनतमाग्नेयं खड्गं विभ्रत्करेण सः

tato niśāyāṃ śayane rājaputryā tayāśrite / dhyātopanatamāgneyaṃ khaḍgaṃ vibhratkareṇa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासवेश्मनि तत्रासीज् जाग्रद् एव विदूषकः । पश्यामि तावत् को हन्ति नरानत्रेति चिन्तयन्

vāsaveśmani tatrāsīj jāgrad eva vidūṣakaḥ / paśyāmi tāvat ko hanti narānatreti cintayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसुप्ते च जने क्षिप्रादपावृतकपाटकम् । स द्वारदेशाद् आयान्तं घोरं राक्षसमैक्षत

prasupte ca jane kṣiprādapāvṛtakapāṭakam / sa dvāradeśād āyāntaṃ ghoraṃ rākṣasamaikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च द्वारि स्थितस्तत्र राक्षसो वासकान्तरे । भुजं नरशताकाण्डयमदण्डं न्यवेशयत्

sa ca dvāri sthitastatra rākṣaso vāsakāntare / bhujaṃ naraśatākāṇḍayamadaṇḍaṃ nyaveśayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदूषकश्च चिच्छेद धावित्वा तस्य तं क्रुधा । एकखड्गप्रहारेण बाहुं सपदि रक्षसः

vidūṣakaśca ciccheda dhāvitvā tasya taṃ krudhā / ekakhaḍgaprahāreṇa bāhuṃ sapadi rakṣasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिन्नबाहुः पलाय्याशु जगाम स निशाचरः । भूयो ऽनागमनायैव तत्सत्त्वोत्कर्षभीतितः

chinnabāhuḥ palāyyāśu jagāma sa niśācaraḥ / bhūyo 'nāgamanāyaiva tatsattvotkarṣabhītitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रबुद्धा वीक्ष्य पतितं रक्षोबाहुं नृपात्मजा । भीता च जातहर्षा च विस्मिता च बभूव सा

prabuddhā vīkṣya patitaṃ rakṣobāhuṃ nṛpātmajā / bhītā ca jātaharṣā ca vismitā ca babhūva sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातश्च ददृशे राज्ञा देवसेनेन तत्र सः । स्वसुतान्तःपुरद्वारि स्थितश्छिन्नच्युतो भुजः

prātaśca dadṛśe rājñā devasenena tatra saḥ / svasutāntaḥpuradvāri sthitaśchinnacyuto bhujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतःप्रभृति नेहान्यैः प्रवेष्टव्यं नरैरिति । दत्तो विदूषकेणेव सुदीर्घः परिघार्गलः

itaḥprabhṛti nehānyaiḥ praveṣṭavyaṃ narairiti / datto vidūṣakeṇeva sudīrghaḥ parighārgalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दिव्यप्रभावाय तस्मै प्रीतः स पार्थिवः । विदूषकाय तनयां तां ददौ विभवोत्तरम्

tato divyaprabhāvāya tasmai prītaḥ sa pārthivaḥ / vidūṣakāya tanayāṃ tāṃ dadau vibhavottaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस्तया समं तत्र कान्तया स विदूषकः । तस्थौ दिनानि कतिचिद्रूपवत्येव संपदा

tatastayā samaṃ tatra kāntayā sa vidūṣakaḥ / tasthau dināni katicidrūpavatyeva saṃpadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्मिंश्च दिने सुप्तां राजपुत्रीं विहाय ताम् । स ततः प्रययौ रात्रौ तां भद्रां प्रति सत्वरः

ekasmiṃśca dine suptāṃ rājaputrīṃ vihāya tām / sa tataḥ prayayau rātrau tāṃ bhadrāṃ prati satvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपुत्री च सा प्रातस्तददर्शनदुःखिता । आसीदाश्वासिता पित्रा तत्प्रत्यावर्तनाशया

rājaputrī ca sā prātastadadarśanaduḥkhitā / āsīdāśvāsitā pitrā tatpratyāvartanāśayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि गच्छन्नहरहः क्रमात्प्राप्त विदूषकः । पूर्वाम्बुधेरदूरस्थां नगरीं ताम्रलिप्तिकाम्

so 'pi gacchannaharahaḥ kramātprāpta vidūṣakaḥ / pūrvāmbudheradūrasthāṃ nagarīṃ tāmraliptikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चक्रे स केनापि वणिजा सह संगतिम् । स्कन्ददासाभिधानेन पारमब्धेर्यियासता

tatra cakre sa kenāpi vaṇijā saha saṃgatim / skandadāsābhidhānena pāramabdheryiyāsatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैव सह सो ऽनल्पतदीयधनसंभृतम् । यानपात्रं समारुह्य प्रतस्थे ऽम्बुधिवर्त्मना

tenaiva saha so 'nalpatadīyadhanasaṃbhṛtam / yānapātraṃ samāruhya pratasthe 'mbudhivartmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः समुद्रमध्ये तद्यानपात्रमुपागतम् । अकस्मादभवद्रुद्धं व्यासक्तमिव केनचित्

tataḥ samudramadhye tadyānapātramupāgatam / akasmādabhavadruddhaṃ vyāsaktamiva kenacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्चिते ऽप्यर्णवे रत्नैर्यदा न विचचाल तत् । तदा स वणिगार्तः सस्कन्ददासो ऽब्रवीदिदम्

arcite 'pyarṇave ratnairyadā na vicacāla tat / tadā sa vaṇigārtaḥ saskandadāso 'bravīdidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो मोचयति संरुद्धमिदं प्रवहणं मम । तस्मै निजधनार्धं च स्वसुतां च ददाम्यहम्

yo mocayati saṃruddhamidaṃ pravahaṇaṃ mama / tasmai nijadhanārdhaṃ ca svasutāṃ ca dadāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वैव जगादैवं धीरचेता विदूषकः । अहमत्रावतीर्यान्तर्विचिनोम्यम्बुधेर्जलम्

tacchrutvaiva jagādaivaṃ dhīracetā vidūṣakaḥ / ahamatrāvatīryāntarvicinomyambudherjalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणाच्च मोचयाम्येतद्बद्धं प्रवहणं तव । यूयं चाप्यवलम्बध्वं बद्ध्वा मां पाशुरज्जुभिः

kṣaṇācca mocayāmyetadbaddhaṃ pravahaṇaṃ tava / yūyaṃ cāpyavalambadhvaṃ baddhvā māṃ pāśurajjubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमुक्ते च प्रवहणे तत्क्षणं वारिमध्यतः । उद्धर्तव्यो ऽस्मि युष्माभिरवलम्बनरज्जुभिः

vimukte ca pravahaṇe tatkṣaṇaṃ vārimadhyataḥ / uddhartavyo 'smi yuṣmābhiravalambanarajjubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति तेन वणिजा तद्वचस्यभिनन्दिते । बबन्धुः कर्णधारास्तं रज्जुबन्धेन कक्षयोः

tatheti tena vaṇijā tadvacasyabhinandite / babandhuḥ karṇadhārāstaṃ rajjubandhena kakṣayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्बद्धो ऽवततारैव वारिधौ स विदूषकः । न जात्ववसरे प्राप्ते सत्त्ववानवसीदति

tadbaddho 'vatatāraiva vāridhau sa vidūṣakaḥ / na jātvavasare prāpte sattvavānavasīdati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यातोपस्थितमाग्नेयं खड्गं कृत्वा च तं करे । वीरः प्रवहणस्याधो मध्येवारि विवेश सः

dhyātopasthitamāgneyaṃ khaḍgaṃ kṛtvā ca taṃ kare / vīraḥ pravahaṇasyādho madhyevāri viveśa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चैकं महाकायं सुप्तं पुरुषमैक्षत । जङ्घायां तस्य रुद्धं च यानपात्रं व्यलोकयत्

tatra caikaṃ mahākāyaṃ suptaṃ puruṣamaikṣata / jaṅghāyāṃ tasya ruddhaṃ ca yānapātraṃ vyalokayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिच्छेद तां स जङ्घां च तस्य खड्गेन तत्क्षणम् । चचाल च प्रवहणं रोधमुक्तं तदैव तत्

ciccheda tāṃ sa jaṅghāṃ ca tasya khaḍgena tatkṣaṇam / cacāla ca pravahaṇaṃ rodhamuktaṃ tadaiva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दृष्ट्वैव वणिक्पापश्छेदयामास तस्य तत् । विदूषकस्य रज्जूस्ताः प्रतिपन्नार्थलोभतः

taddṛṣṭvaiva vaṇikpāpaśchedayāmāsa tasya tat / vidūṣakasya rajjūstāḥ pratipannārthalobhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तेनैव च मुक्तेन द्रुतं प्रवहणेन सः । स्वलोभस्येव महतः पारमम्बुनिधेर्ययौ

vṛttenaiva ca muktena drutaṃ pravahaṇena saḥ / svalobhasyeva mahataḥ pāramambunidheryayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदूषको ऽपि स च्छिन्नरज्ज्वालम्बो ऽम्बुमध्यगः । उन्मज्ज्य तत्तथा दृष्ट्वा धीरः क्षणमचिन्तयत्

vidūṣako 'pi sa cchinnarajjvālambo 'mbumadhyagaḥ / unmajjya tattathā dṛṣṭvā dhīraḥ kṣaṇamacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमिदं वणिजा तेन कृतं किमथवोच्यते । कृतघ्ना धनलोभान्धा नोपकारेक्षणक्षमाः

kimidaṃ vaṇijā tena kṛtaṃ kimathavocyate / kṛtaghnā dhanalobhāndhā nopakārekṣaṇakṣamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेष कालः सुतरामवैक्लव्यस्य सांप्रतम् । नहि सत्त्वावसादेन स्वल्पा व्यापद्विलङ्घ्यते

tadeṣa kālaḥ sutarāmavaiklavyasya sāṃpratam / nahi sattvāvasādena svalpā vyāpadvilaṅghyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य तत्कालं जङ्घां तामारुरोह सः । या सान्तर्जलसुप्तस्य पुंसस्तस्य न्यकृत्यत

iti saṃcintya tatkālaṃ jaṅghāṃ tāmāruroha saḥ / yā sāntarjalasuptasya puṃsastasya nyakṛtyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया ततार नावेव हस्तव्यस्ताम्बुरम्बुधिम् । दैवमेव हि साहाय्यं कुरुते सत्त्वशालिनाम्

tayā tatāra nāveva hastavyastāmburambudhim / daivameva hi sāhāyyaṃ kurute sattvaśālinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं मारुतिमिवाम्भोधिपारं रामार्थमागतम् । बलवन्तमुवाचैवमन्तरिक्षात्सरस्वती

taṃ mārutimivāmbhodhipāraṃ rāmārthamāgatam / balavantamuvācaivamantarikṣātsarasvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधु साधु सुसत्त्वो ऽस्ति को ऽन्यस्त्वत्तो विदूषक । अनेन तव धैर्येण तुष्टो ऽस्मि तदिदं शृणु

sādhu sādhu susattvo 'sti ko 'nyastvatto vidūṣaka / anena tava dhairyeṇa tuṣṭo 'smi tadidaṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तो ऽसि नग्नविषयमिमं संप्रत्यतो ऽपि च । कार्कोटकाख्यं नगरं दिनैः प्राप्स्यसि सप्तभिः

prāpto 'si nagnaviṣayamimaṃ saṃpratyato 'pi ca / kārkoṭakākhyaṃ nagaraṃ dinaiḥ prāpsyasi saptabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो लब्धधृतिर्गत्वा शीघ्रं प्राप्स्यसि चेप्सितम् । अहं चाराधिपः पूर्वं भवता हव्यकव्यभुक्

tato labdhadhṛtirgatvā śīghraṃ prāpsyasi cepsitam / ahaṃ cārādhipaḥ pūrvaṃ bhavatā havyakavyabhuk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्वराच्च तवेदानीं क्षुत्तृष्णा च न वर्त्स्यति । तद्गच्छ सिद्ध्यै विस्रब्धमित्युक्त्वा विरराम वाक्

madvarācca tavedānīṃ kṣuttṛṣṇā ca na vartsyati / tadgaccha siddhyai visrabdhamityuktvā virarāma vāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदूषकश्च तच्छ्रुत्वा प्रणयाग्निं प्रहर्षितः । प्रतस्थे सप्तमे चाह्नि प्राप कार्कोटकं पुरम्

vidūṣakaśca tacchrutvā praṇayāgniṃ praharṣitaḥ / pratasthe saptame cāhni prāpa kārkoṭakaṃ puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र च प्रविवेशैकं मठमार्यैरधिष्ठितम् । नानादेशोद्भवैस्तैस्तैर्द्विजैरभ्यागतप्रियैः

tatra ca praviveśaikaṃ maṭhamāryairadhiṣṭhitam / nānādeśodbhavaistaistairdvijairabhyāgatapriyaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीमता निर्मितं राज्ञा तत्रत्येनार्यवर्मणा । ऋद्धं समग्रसौवर्णहृद्यदेवकुलान्वितम्

śrīmatā nirmitaṃ rājñā tatratyenāryavarmaṇā / ṛddhaṃ samagrasauvarṇahṛdyadevakulānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र सर्वैः कृतातिथ्यमेकस्तं ब्राह्मणो ऽतिथिम् । स्नानेन भोजनैर्वस्त्रैर्नीत्वा गृहमुपाचरत्

tatra sarvaiḥ kṛtātithyamekastaṃ brāhmaṇo 'tithim / snānena bhojanairvastrairnītvā gṛhamupācarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सायं च तन्मठस्थः सन् पुरे शुश्राव तत्र सः । विदूषकः सपटहं घोष्यमाणम् इदं वचः

sāyaṃ ca tanmaṭhasthaḥ san pure śuśrāva tatra saḥ / vidūṣakaḥ sapaṭahaṃ ghoṣyamāṇam idaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणः क्षत्रियो वापि परिणेतुं नृपात्मजाम् । प्रातरिच्छति यः सो ऽद्य रात्रौ वसतु तद्गृहे

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vāpi pariṇetuṃ nṛpātmajām / prātaricchati yaḥ so 'dya rātrau vasatu tadgṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छ्रुत्वा सनिमित्तं स तदाशङ्क्य च तत्क्षणम् । गन्तुं राजसुतावासमियेष प्रियसाहसः

tacchrutvā sanimittaṃ sa tadāśaṅkya ca tatkṣaṇam / gantuṃ rājasutāvāsamiyeṣa priyasāhasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊचुस्तं मठविप्रास्ते ब्रह्मन्मा साहसं कृथाः । तन्न राजसुतासद्म तन्मृत्योर्विवृतं मुखम्

ūcustaṃ maṭhaviprāste brahmanmā sāhasaṃ kṛthāḥ / tanna rājasutāsadma tanmṛtyorvivṛtaṃ mukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो हि तत्र प्रविशति क्षपायां न स जीवति । गताः सुबहवश्चैवमत्र साहसिकाः क्षयम्

yo hi tatra praviśati kṣapāyāṃ na sa jīvati / gatāḥ subahavaścaivamatra sāhasikāḥ kṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तो ऽपि स तैर् विप्रैर् अनङ्गीकृततद्वचाः । विदूषको राजगृहं ययौ तत्किंकरैः सह

ityukto 'pi sa tair viprair anaṅgīkṛtatadvacāḥ / vidūṣako rājagṛhaṃ yayau tatkiṃkaraiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रार्यवर्मणा राज्ञा स्वयं दृष्ट्वाभिनन्दितः । विवेश तत्सुतावासं नक्तमर्क इवानलम्

tatrāryavarmaṇā rājñā svayaṃ dṛṣṭvābhinanditaḥ / viveśa tatsutāvāsaṃ naktamarka ivānalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श राजकन्यां च तामाकृत्यानुरागिणीम् । नैराश्यदुःखविधुरं पश्यन्तीं सास्रया दृशा

dadarśa rājakanyāṃ ca tāmākṛtyānurāgiṇīm / nairāśyaduḥkhavidhuraṃ paśyantīṃ sāsrayā dṛśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीच्च जाग्रदेवात्र स रात्राववलोकयन् । करे कृपाणमाग्नेयं चिन्तितोपनतं दधत्

āsīcca jāgradevātra sa rātrāvavalokayan / kare kṛpāṇamāgneyaṃ cintitopanataṃ dadhat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकस्माच्च महाघोरं ददर्श द्वारि राक्षसम् । छिन्नदक्षिणबाहुत्वात्प्रसारितभुजान्तरम्

akasmācca mahāghoraṃ dadarśa dvāri rākṣasam / chinnadakṣiṇabāhutvātprasāritabhujāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा व्यचिन्तयच् चासौ हन्त सो ऽयं निशाचरः । यस्य बाहुर् मया छिन्नो नगरे पौण्ड्रवर्धने

dṛṣṭvā vyacintayac cāsau hanta so 'yaṃ niśācaraḥ / yasya bāhur mayā chinno nagare pauṇḍravardhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदद्य न पुनर्बाहौ प्रहरिष्याम्यसौ हि मे । पलाय्य पूर्ववद्गच्छेत्तस्मात्साधु निहन्म्यमुम्

tadadya na punarbāhau prahariṣyāmyasau hi me / palāyya pūrvavadgacchettasmātsādhu nihanmyamum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यालोच्य प्रधाव्यैव केशेष्वाकृष्य तस्य सः । राक्षसस्य शिरश्छेत्तुं समारेभे विदूषकः

ityālocya pradhāvyaiva keśeṣvākṛṣya tasya saḥ / rākṣasasya śiraśchettuṃ samārebhe vidūṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणं भीतभीतश्च तमुवाच स राक्षसः । मा मां वधीः सुसत्त्वस्त्वं तत्कुरुष्व कृपामिति

tatkṣaṇaṃ bhītabhītaśca tamuvāca sa rākṣasaḥ / mā māṃ vadhīḥ susattvastvaṃ tatkuruṣva kṛpāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंनाम त्वं च केयं च तव चेष्टेति तेन सः । मुक्त्वा पृष्टश्च वीरेण पुनराह स राक्षसः

kiṃnāma tvaṃ ca keyaṃ ca tava ceṣṭeti tena saḥ / muktvā pṛṣṭaśca vīreṇa punarāha sa rākṣasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यमदंष्ट्राभिधानस्य ममाभूतां सुते इमे । इयम् एका तथान्या च पौण्ड्रवर्धनवर्तिनी

yamadaṃṣṭrābhidhānasya mamābhūtāṃ sute ime / iyam ekā tathānyā ca pauṇḍravardhanavartinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवीरपुरुषासङ्गाद्रक्षणीये नृपात्मजे । शंकराज्ञाप्रसादो हि ममाभूदयमीदृशः

avīrapuruṣāsaṅgādrakṣaṇīye nṛpātmaje / śaṃkarājñāprasādo hi mamābhūdayamīdṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रादौ बाहुर् एकेन छिन्नो मे पौण्ड्रवर्धने । त्वया चाद्य जितो ऽस्मीह तत् समाप्तम् इदं मम

tatrādau bāhur ekena chinno me pauṇḍravardhane / tvayā cādya jito 'smīha tat samāptam idaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स विहस्यैनं प्रत्युवाच विदूषकः । मयैव स भुजस् तत्र लूनस्ते पौण्ड्रवर्धने

tac chrutvā sa vihasyainaṃ pratyuvāca vidūṣakaḥ / mayaiva sa bhujas tatra lūnaste pauṇḍravardhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राक्षसो ऽप्यवदत्तर्हि देवांशस्त्वं न मानुषः । मन्ये त्वदर्थमेवाभूच्छर्वाज्ञानुग्रहः स मे

rākṣaso 'pyavadattarhi devāṃśastvaṃ na mānuṣaḥ / manye tvadarthamevābhūccharvājñānugrahaḥ sa me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदिदानीं सुहृन्मे त्वं यदा मां च स्मरिष्यसि । तदाहं संनिधास्ये ते सिद्धये संकटेष्वपि

tadidānīṃ suhṛnme tvaṃ yadā māṃ ca smariṣyasi / tadāhaṃ saṃnidhāsye te siddhaye saṃkaṭeṣvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स राक्षसो मैत्र्या वरयित्वा विदूषकम् । तेनाभिनन्दितवचा यमदंष्ट्रस्तिरोदधे

evaṃ sa rākṣaso maitryā varayitvā vidūṣakam / tenābhinanditavacā yamadaṃṣṭrastirodadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदूषको ऽपि सानन्दमभिनन्दितविक्रमः । राजपुत्र्या तया तत्र हृष्टस्तामनयन्निशाम्

vidūṣako 'pi sānandamabhinanditavikramaḥ / rājaputryā tayā tatra hṛṣṭastāmanayanniśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातश्च ज्ञातवृत्तान्तस्तुष्टस्तस्मै ददौ नृपः । विभवैः सह शौर्यैकपताकामिव तां सुताम्

prātaśca jñātavṛttāntastuṣṭastasmai dadau nṛpaḥ / vibhavaiḥ saha śauryaikapatākāmiva tāṃ sutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तया सह तत्रासीद्रात्रीः काश्चिद्विदूषकः । पदात्पदममुञ्चन्त्या लक्ष्म्येव गुणबद्धया

sa tayā saha tatrāsīdrātrīḥ kāścidvidūṣakaḥ / padātpadamamuñcantyā lakṣmyeva guṇabaddhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा च निशि स्वैरं ततः प्रायात्प्रियोत्सुकः । लब्धदिव्यरसास्वादः को हि रज्येद्रसान्तरे

ekadā ca niśi svairaṃ tataḥ prāyātpriyotsukaḥ / labdhadivyarasāsvādaḥ ko hi rajyedrasāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नगराच्च विनिर्गत्य स तं सस्मार राक्षसम् । स्मृतमात्रागतं तं च जगाद रचितानतिम्

nagarācca vinirgatya sa taṃ sasmāra rākṣasam / smṛtamātrāgataṃ taṃ ca jagāda racitānatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धक्षेत्रे प्रयातव्यमुदयाद्रौ मया सखे । भद्राविद्याधरीहेतोरतस्त्वं तत्र मां नय

siddhakṣetre prayātavyamudayādrau mayā sakhe / bhadrāvidyādharīhetoratastvaṃ tatra māṃ naya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेतुक्तवतस्तस्य स्कन्धमारुह्य रक्षसः । ययौ च स तया रात्र्या दुर्गमां षष्टियोजनीम्

tathetuktavatastasya skandhamāruhya rakṣasaḥ / yayau ca sa tayā rātryā durgamāṃ ṣaṣṭiyojanīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातश्च तीर्त्वा शीतोदामलङ्घ्यां मानुषैर्नदीम् । उदयाद्रेरथ प्रापत्संनिकर्षमयत्नतः

prātaśca tīrtvā śītodāmalaṅghyāṃ mānuṣairnadīm / udayādreratha prāpatsaṃnikarṣamayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं स पर्वतः श्रीमानुदयाख्यः पुरस्तव । अत्रोपरि च नास्त्येव सिद्धधाम्नि गतिर्मम

ayaṃ sa parvataḥ śrīmānudayākhyaḥ purastava / atropari ca nāstyeva siddhadhāmni gatirmama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा राक्षसे तस्मिन् प्राप्तानुज्ञे तिरोहिते । दीर्घिकां स ददर्शैकां रम्यां तत्र विदूषकः

ity uktvā rākṣase tasmin prāptānujñe tirohite / dīrghikāṃ sa dadarśaikāṃ ramyāṃ tatra vidūṣakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वदन्त्याः स्वागतमिव भ्रमद्भ्रमरगुञ्जितैः । तस्यास् तीरे न्यषीदच् च फुल्लपद्माननश्रियः

vadantyāḥ svāgatamiva bhramadbhramaraguñjitaiḥ / tasyās tīre nyaṣīdac ca phullapadmānanaśriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीणामिवात्र चापश्यत्पदपङ्क्तिं सुविस्तराम् । अयं प्रियागमे मार्गस्तवेति ब्रुवतीमिव

strīṇāmivātra cāpaśyatpadapaṅktiṃ suvistarām / ayaṃ priyāgame mārgastaveti bruvatīmiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलङ्घ्यो ऽयं गिरिर्मर्त्यैस्तदिहैव वरं क्षणम् । स्थितो भवामि पश्यामि कस्येयं पदपद्धतिः

alaṅghyo 'yaṃ girirmartyaistadihaiva varaṃ kṣaṇam / sthito bhavāmi paśyāmi kasyeyaṃ padapaddhatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चिन्तयतस्तस्य तत्र तोयार्थमाययुः । गृहीतकाञ्चनघटा भव्याः सुबहवः स्त्रियः

iti cintayatastasya tatra toyārthamāyayuḥ / gṛhītakāñcanaghaṭā bhavyāḥ subahavaḥ striyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वारिपूरितकुम्भाश्च ताः स पप्रच्छ योषितः । कस्येदं नीयते तोयमिति प्रणयपेशलम्

vāripūritakumbhāśca tāḥ sa papraccha yoṣitaḥ / kasyedaṃ nīyate toyamiti praṇayapeśalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्ते चिद्याधरी भद्र भद्रानामात्र पर्वते । इदं स्नानोदकं तस्या इति ताश्च तमब्रुवन्

āste cidyādharī bhadra bhadrānāmātra parvate / idaṃ snānodakaṃ tasyā iti tāśca tamabruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रं धातैव धीराणामारब्धोद्दामकर्मणाम् । परितुष्येव सामग्रीं घटयत्युपयोगिनीम्

citraṃ dhātaiva dhīrāṇāmārabdhoddāmakarmaṇām / parituṣyeva sāmagrīṃ ghaṭayatyupayoginīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदेका सहसैव स्त्री तासां मध्यादुवाच तम् । महाभाग मम स्कन्धे कुम्भ उत्क्षिप्यतामिति

yadekā sahasaiva strī tāsāṃ madhyāduvāca tam / mahābhāga mama skandhe kumbha utkṣipyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.