Somadeva: Kathasaritsagara 3.6

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे लावाणकलम्बके पञ्चमस् तरङ्गः । षष्ठस् तरङ्गः । ततः स सेनाविश्रान्त्यै तत्र लावाणके स्थितः । रहस्य् उवाच वत्सेशो राजा यौगन्धरायणम्

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare lāvāṇakalambake pañcamas taraṅgaḥ / ṣaṣṭhas taraṅgaḥ / tataḥ sa senāviśrāntyai tatra lāvāṇake sthitaḥ / rahasy uvāca vatseśo rājā yaugandharāyaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वद्बुद्ध्या निर्जिताः सर्वे पृथिव्यां भूभृतो मया । उपायस्वीकृतास् ते च नैव व्यभिचरन्ति मे

tvadbuddhyā nirjitāḥ sarve pṛthivyāṃ bhūbhṛto mayā / upāyasvīkṛtās te ca naiva vyabhicaranti me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाराणसीपतिस् त्व् एष ब्रह्मदत्तो दुराशयः । जाने व्यभिचरत्य् एको विश्वासः कुटिलेषु कः

vārāṇasīpatis tv eṣa brahmadatto durāśayaḥ / jāne vyabhicaraty eko viśvāsaḥ kuṭileṣu kaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति वत्सेश्वरेणोक्त आह यौगन्धरायणः । न राजन् ब्रह्मदत्तस् ते भूयो व्यभिचरिष्यति

iti vatseśvareṇokta āha yaugandharāyaṇaḥ / na rājan brahmadattas te bhūyo vyabhicariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आक्रान्तोपनतस् त्व् एष भृशं संमानितस् त्वया । शुभाचारस्य कः कुर्याद् अशुभं हि सचेतनः

ākrāntopanatas tv eṣa bhṛśaṃ saṃmānitas tvayā / śubhācārasya kaḥ kuryād aśubhaṃ hi sacetanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्वीत वा यस् तस्यैव तदात्मन्य् अशुभं भवेत् । तथा च श्रूयताम् अत्र कथां ते वर्णयाम्य् अहम्

kurvīta vā yas tasyaiva tadātmany aśubhaṃ bhavet / tathā ca śrūyatām atra kathāṃ te varṇayāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव पद्मविषये पुरा कोऽपि द्विजोत्तमः । ख्यातिमान् अग्निदत्ताख्यो भूभृद्दत्ताग्रहारभुक्

babhūva padmaviṣaye purā ko'pi dvijottamaḥ / khyātimān agnidattākhyo bhūbhṛddattāgrahārabhuk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यैकः सोमदत्ताख्यः पुत्रो ज्यायान् अजायत । द्वितीयश् चाभवद् वैश्वानरदत्ताख्यया सुतः

tasyaikaḥ somadattākhyaḥ putro jyāyān ajāyata / dvitīyaś cābhavad vaiśvānaradattākhyayā sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्यस् तयोर् अभून् मूर्खः स्वाकृतिर् दुर्विनीतकः । अपरश् चाभवद् विद्वान् विनीतो ऽध्ययनप्रियः

ādyas tayor abhūn mūrkhaḥ svākṛtir durvinītakaḥ / aparaś cābhavad vidvān vinīto 'dhyayanapriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतदाराव् उभौ तौ च पितर्य् अस्तं गते ततः । तदीयस्याग्रहारादेर् अर्धम् अर्धं विभेजतुः

kṛtadārāv ubhau tau ca pitary astaṃ gate tataḥ / tadīyasyāgrahārāder ardham ardhaṃ vibhejatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मध्यात् स कनीयांश् च राज्ञा संमानितो ऽभवत् । ज्येष्ठस् तु सोमदत्तो ऽभूच् चपलः क्षत्रकर्मकृत्

tanmadhyāt sa kanīyāṃś ca rājñā saṃmānito 'bhavat / jyeṣṭhas tu somadatto 'bhūc capalaḥ kṣatrakarmakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा बद्धगोष्ठीकं शूद्रैः सह विलोक्य तम् । सोमदत्तं पितृसुहृद्द्विजः को ऽप्य् एवम् अब्रवीत्

ekadā baddhagoṣṭhīkaṃ śūdraiḥ saha vilokya tam / somadattaṃ pitṛsuhṛddvijaḥ ko 'py evam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निदत्तसुतो भूत्वा शूद्रवन् मूर्ख चेष्टसे । निजम् एवानुजं दृष्ट्वा राजपूज्यं न लज्जसे

agnidattasuto bhūtvā śūdravan mūrkha ceṣṭase / nijam evānujaṃ dṛṣṭvā rājapūjyaṃ na lajjase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा कुपितः सो ऽथ सोमदत्तः प्रधाव्य तम् । विप्रं पादप्रहारेण जघानोज्झितगौरवः

tac chrutvā kupitaḥ so 'tha somadattaḥ pradhāvya tam / vipraṃ pādaprahāreṇa jaghānojjhitagauravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र विप्रः स कृत्वान्यान् साक्षिणस् तत्क्षणं द्विजान् । गत्वा पादाहतिक्रुद्धो राजानं तं व्यजिज्ञपत्

tatra vipraḥ sa kṛtvānyān sākṣiṇas tatkṣaṇaṃ dvijān / gatvā pādāhatikruddho rājānaṃ taṃ vyajijñapat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजापि सोमदत्तस्य बन्धाय प्राहिणोद् भटान् । ते च निर्गत्य तन्मित्त्रैर् जघ्निरे शस्त्रपाणिभिः

rājāpi somadattasya bandhāya prāhiṇod bhaṭān / te ca nirgatya tanmittrair jaghnire śastrapāṇibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो भूयो बलं प्रेष्यावष्टब्धस्यास्य भूपतिः । क्रोधान्धः सोमदत्तस्य शूलारोपणम् आदिशत्

tato bhūyo balaṃ preṣyāvaṣṭabdhasyāsya bhūpatiḥ / krodhāndhaḥ somadattasya śūlāropaṇam ādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोप्यमाणः शूलायाम् अथाकस्मात् स च द्विजः । प्रक्षिप्त इव केनापि निपपात ततः क्षितौ

āropyamāṇaḥ śūlāyām athākasmāt sa ca dvijaḥ / prakṣipta iva kenāpi nipapāta tataḥ kṣitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षन्ति भावि कल्याणं भाग्यान्य् एव यतो ऽस्य ते । अन्धीबभूवुर् वधकाः पुनर् आरोपणोद्यताः

rakṣanti bhāvi kalyāṇaṃ bhāgyāny eva yato 'sya te / andhībabhūvur vadhakāḥ punar āropaṇodyatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणं श्रुतवृत्तान्तस् तुष्टो राजा कनीयसा । भ्रात्रास्य कृतविज्ञप्तिर् वधाद् एनम् अमोचयत्

tatkṣaṇaṃ śrutavṛttāntas tuṣṭo rājā kanīyasā / bhrātrāsya kṛtavijñaptir vadhād enam amocayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मरणनिस्तीर्णः सोमदत्तो गृहैः सह । गन्तुं राजावमानेन देशान्तरम् इयेष सः

tato maraṇanistīrṇaḥ somadatto gṛhaiḥ saha / gantuṃ rājāvamānena deśāntaram iyeṣa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा च नैच्छन् गमनं समेतास् तस्य बान्धवाः । त्यक्तराजाग्रहारार्धां प्रतिपेदे तदा स्थितिम्

yadā ca naicchan gamanaṃ sametās tasya bāndhavāḥ / tyaktarājāgrahārārdhāṃ pratipede tadā sthitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वृत्त्यन्तराभावात् कर्तुं स चकमे कृषिम् । तद्योग्यां च भुवं द्रष्टुं शुभे ऽहन्य् अटवीं ययौ

tato vṛttyantarābhāvāt kartuṃ sa cakame kṛṣim / tadyogyāṃ ca bhuvaṃ draṣṭuṃ śubhe 'hany aṭavīṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र लेभे शुभां भूमिं संभाव्य फलसंपदम् । तन्मध्ये च महाभोगम् अश्वत्थतरुम् ऐक्षत

tatra lebhe śubhāṃ bhūmiṃ saṃbhāvya phalasaṃpadam / tanmadhye ca mahābhogam aśvatthatarum aikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं कल्याणघनच्छायाच् छन्नसूर्यांशुशीतलम् । प्रावृट्कालम् इवालोक्य कृष्यर्थी तोषम् आप सः

taṃ kalyāṇaghanacchāyāc channasūryāṃśuśītalam / prāvṛṭkālam ivālokya kṛṣyarthī toṣam āpa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽधिष्ठातात्र तस्यैव भक्तो ऽस्मीत्य् अभिधाय च । कृतप्रदक्षिणो ऽश्वत्थवृक्षं तं प्रणनाम सः

yo 'dhiṣṭhātātra tasyaiva bhakto 'smīty abhidhāya ca / kṛtapradakṣiṇo 'śvatthavṛkṣaṃ taṃ praṇanāma saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संयोज्याथ बलीवर्दयुगं रचितमङ्गलः । कृत्वा बलिं तस्य तरोर् आरेभे कृषिम् अत्र सः

saṃyojyātha balīvardayugaṃ racitamaṅgalaḥ / kṛtvā baliṃ tasya taror ārebhe kṛṣim atra saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्थौ तस्यैव चाधस्ताद् द्रुमस्य स दिवानिशम् । भोजनं तस्य चानिन्ये तत्रैव गृहिणी सदा

tasthau tasyaiva cādhastād drumasya sa divāniśam / bhojanaṃ tasya cāninye tatraiva gṛhiṇī sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काले तत्र च पक्वेषु तस्य सस्येष्व् अशङ्कितम् । सा भूमिः परराष्ट्रेण दैवाद् एत्य व्यलुण्ठ्यत

kāle tatra ca pakveṣu tasya sasyeṣv aśaṅkitam / sā bhūmiḥ pararāṣṭreṇa daivād etya vyaluṇṭhyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः परबले याते नष्टे सस्ये स सत्त्ववान् । आश्वास्य रुदतीं भार्यां किंचिच् छेषं तदाददौ

tataḥ parabale yāte naṣṭe sasye sa sattvavān / āśvāsya rudatīṃ bhāryāṃ kiṃcic cheṣaṃ tadādadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राग्वत् कृतबलिस् तस्थौ तत्रैवाथ तरोर् अधः । निसर्गः स हि धीराणां यद् आपद्य् अधिकं दृढाः

prāgvat kṛtabalis tasthau tatraivātha taror adhaḥ / nisargaḥ sa hi dhīrāṇāṃ yad āpady adhikaṃ dṛḍhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चिन्ताविनिद्रस्य स्थितस्यैकाकिनो निशि । तस्याश्वत्थतरोस् तस्माद् उच्चचार सरस्वती

atha cintāvinidrasya sthitasyaikākino niśi / tasyāśvatthataros tasmād uccacāra sarasvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोः सोमदत्त तुष्टो ऽस्मि तव तद् गच्छ भूपतेः । आदित्यप्रभसंज्ञस्य राष्ट्रं श्रीकण्ठदेशगम्

bhoḥ somadatta tuṣṭo 'smi tava tad gaccha bhūpateḥ / ādityaprabhasaṃjñasya rāṣṭraṃ śrīkaṇṭhadeśagam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तस्यानवरतं द्वारदेशे महीपतेः । वदेः पठित्वा संध्याग्निहोत्रमन्त्रान् इदं वचः

tatra tasyānavarataṃ dvāradeśe mahīpateḥ / vadeḥ paṭhitvā saṃdhyāgnihotramantrān idaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलभूतिर् अहं नाम्ना विप्रः शृणुत वच्मि यत् । भद्रकृत् प्राप्नुयाद् भद्रम् अभद्रं चाप्य् अभद्रकृत्

phalabhūtir ahaṃ nāmnā vipraḥ śṛṇuta vacmi yat / bhadrakṛt prāpnuyād bhadram abhadraṃ cāpy abhadrakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं वदंश् च तत्र त्वं महतीम् ऋद्धिम् आप्स्यसि । संध्याग्निहोत्रमन्त्रांश् च मत्त एव पठाधुना

evaṃ vadaṃś ca tatra tvaṃ mahatīm ṛddhim āpsyasi / saṃdhyāgnihotramantrāṃś ca matta eva paṭhādhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं च यक्ष इत्य् उक्त्वा स्वप्रभावेण तत्क्षणम् । तम् अध्याप्य च तान् मन्त्रान् वटे वाणी तिरोदधे

ahaṃ ca yakṣa ity uktvā svaprabhāveṇa tatkṣaṇam / tam adhyāpya ca tān mantrān vaṭe vāṇī tirodadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातः स सोमदत्तश् च प्रतस्थे भार्यया सह । फलभूतिर् इति प्राप्य नाम यक्षकृतं कृती

prātaḥ sa somadattaś ca pratasthe bhāryayā saha / phalabhūtir iti prāpya nāma yakṣakṛtaṃ kṛtī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिक्रम्याटवीस् तास् ता विषमाः परिवर्तिनीः । दुर्दशा इव संप्राप श्रीकण्ठविषयं च सः

atikramyāṭavīs tās tā viṣamāḥ parivartinīḥ / durdaśā iva saṃprāpa śrīkaṇṭhaviṣayaṃ ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र संध्याग्निकार्यादि पठित्वा द्वारि भूपतेः । यथावन् नाम संश्राव्य फलभूतिर् इति स्वकम्

tatra saṃdhyāgnikāryādi paṭhitvā dvāri bhūpateḥ / yathāvan nāma saṃśrāvya phalabhūtir iti svakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽवादीद् भद्रकृद् भद्रम् अभद्रं चाप्य् अभद्रकृत् । प्राप्नुयाद् इति लोकस्य कौतुकोत्पादकं वचः

so 'vādīd bhadrakṛd bhadram abhadraṃ cāpy abhadrakṛt / prāpnuyād iti lokasya kautukotpādakaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुहुश् च तद्वदन्तं तं तत्रादित्यप्रभो नृपः । बुद्ध्वा प्रवेशयाम् आस फलभूतिं कुतूहली

muhuś ca tadvadantaṃ taṃ tatrādityaprabho nṛpaḥ / buddhvā praveśayām āsa phalabhūtiṃ kutūhalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि प्रविश्य तस्याग्रे तद् एव मुहुर् अब्रवीत् । जहास तेन स नृपस् तदा पार्श्वस्थितैः सह

so 'pi praviśya tasyāgre tad eva muhur abravīt / jahāsa tena sa nṛpas tadā pārśvasthitaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ससामन्तश् च वस्त्राणि दत्त्वा चाभरणानि सः । ग्रामान् राजा ददौ तस्मै न तोषो महतां मृषा

sasāmantaś ca vastrāṇi dattvā cābharaṇāni saḥ / grāmān rājā dadau tasmai na toṣo mahatāṃ mṛṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं च तत्क्षणं प्राप गुह्यकानुग्रहेण सः । फलभूतिः कृशो भूत्वा विभूतिं भूभृदर्पिताम्

evaṃ ca tatkṣaṇaṃ prāpa guhyakānugraheṇa saḥ / phalabhūtiḥ kṛśo bhūtvā vibhūtiṃ bhūbhṛdarpitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदा तद् एव च वदन् पूर्वोक्तं प्राप भूपतेः । वाल्लभ्यम् ईश्वराणां हि विनोदरसिकं मनः

sadā tad eva ca vadan pūrvoktaṃ prāpa bhūpateḥ / vāllabhyam īśvarāṇāṃ hi vinodarasikaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रमाद् राजगृहे चास्मिन् राष्ट्रेष्व् अन्तःपुरेषु च । राजप्रिय इति प्रीतिं बहुमानाम् अवाप सः

kramād rājagṛhe cāsmin rāṣṭreṣv antaḥpureṣu ca / rājapriya iti prītiṃ bahumānām avāpa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचिद् अथ सो ऽटव्याः कृत्वाखेटकम् आगतः । आदित्यप्रभभूपालः सहसान्तःपुरं ययौ

kadācid atha so 'ṭavyāḥ kṛtvākheṭakam āgataḥ / ādityaprabhabhūpālaḥ sahasāntaḥpuraṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वाःस्थसंभ्रमसाशङ्कः प्रविश्यैव ददर्श सः । देवीं देवार्चनव्यग्रां नाम्ना कुवलयावलीम्

dvāḥsthasaṃbhramasāśaṅkaḥ praviśyaiva dadarśa saḥ / devīṃ devārcanavyagrāṃ nāmnā kuvalayāvalīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिगम्बराम् ऊर्ध्वकेशीं निमीलितविलोचनाम् । स्थूलसिन्दूरतिलकां जपप्रस्फुरिताधराम्

digambarām ūrdhvakeśīṃ nimīlitavilocanām / sthūlasindūratilakāṃ japaprasphuritādharām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचित्रवर्णकन्यस्तमहामण्डलमध्यगाम् । असृक्सुरामहामांसकल्पितोग्रबलिक्रियाम्

vicitravarṇakanyastamahāmaṇḍalamadhyagām / asṛksurāmahāmāṃsakalpitograbalikriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि प्रविष्टे नृपतौ संभ्रमाकलितांशुका । तेन पृष्टा क्षणाद् एवम् अवोचद् याचिताभया

sāpi praviṣṭe nṛpatau saṃbhramākalitāṃśukā / tena pṛṣṭā kṣaṇād evam avocad yācitābhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदैवोदयलाभार्थं कृतवत्य् अस्मि पूजनम् । अत्र चागमवृत्तान्तं सिद्धिं च शृणु मे प्रभो

tadaivodayalābhārthaṃ kṛtavaty asmi pūjanam / atra cāgamavṛttāntaṃ siddhiṃ ca śṛṇu me prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराहं पितृवेश्मस्था कन्या मधुमहोत्सवे । एवम् उक्ता वयस्याभिः समेत्योद्यानवर्तिनी

purāhaṃ pitṛveśmasthā kanyā madhumahotsave / evam uktā vayasyābhiḥ sametyodyānavartinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्तीह प्रमदोद्याने तरुमण्डलमध्यगः । दृष्टप्रभावो वरदो देवदेवो विनायकः

astīha pramadodyāne tarumaṇḍalamadhyagaḥ / dṛṣṭaprabhāvo varado devadevo vināyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् उपागत्य भक्त्या त्वं पूजय प्रार्थितप्रदम् । येन निर्विघ्नम् एवाशु स्वोचितं पतिम् आप्स्यसि

tam upāgatya bhaktyā tvaṃ pūjaya prārthitapradam / yena nirvighnam evāśu svocitaṃ patim āpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा पर्यपृच्छ्यन्त सख्यस् ता मौग्ध्यतो मया । कन्या लभन्ते भर्तारं किं विनायकपूजया

tac chrutvā paryapṛcchyanta sakhyas tā maugdhyato mayā / kanyā labhante bhartāraṃ kiṃ vināyakapūjayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ताः प्रत्यवोचन् मां किम् एतावत् त्वयोच्यते । तस्मिन्न् अपूजिते नास्ति सिद्धिः कापीह कस्य चित्

atha tāḥ pratyavocan māṃ kim etāvat tvayocyate / tasminn apūjite nāsti siddhiḥ kāpīha kasya cit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा चैतत्प्रभावं ते वर्णयामो वयं शृणु । इत्य् उक्त्वा च वयस्या मे कथाम् अकथयन्न् इमाम्

tathā caitatprabhāvaṃ te varṇayāmo vayaṃ śṛṇu / ity uktvā ca vayasyā me kathām akathayann imām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा पुरारेस् तनयं सेनान्यं प्राप्तुम् इच्छति । तारकोपद्रुते शक्रे दग्धे च कुसुमायुधे

purā purāres tanayaṃ senānyaṃ prāptum icchati / tārakopadrute śakre dagdhe ca kusumāyudhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वरेतसम् अत्युग्रं सुदीर्घतपसि स्थितम् । गौरी कृततपाः प्रार्थ्य प्राप्य च त्र्यम्बकं पतिम्

ūrdhvaretasam atyugraṃ sudīrghatapasi sthitam / gaurī kṛtatapāḥ prārthya prāpya ca tryambakaṃ patim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचकाङ्क्ष सुतप्राप्तिं मदनस्य च जीवितम् । न च सस्मार सिद्ध्यर्थं सा विघ्नेश्वरपूजनम्

ācakāṅkṣa sutaprāptiṃ madanasya ca jīvitam / na ca sasmāra siddhyarthaṃ sā vighneśvarapūjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभीष्टाभ्यर्थिनीं तां च कान्ताम् इत्य् अवदच् छिवः । प्रिये प्रजापतेः पूर्वं मानसाद् अजनि स्मरः

abhīṣṭābhyarthinīṃ tāṃ ca kāntām ity avadac chivaḥ / priye prajāpateḥ pūrvaṃ mānasād ajani smaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कं दर्पयामीति मदाज् जातमात्रो जगाद च । तेन कंदर्पनामानं तं चकार चतुर्मुखः

kaṃ darpayāmīti madāj jātamātro jagāda ca / tena kaṃdarpanāmānaṃ taṃ cakāra caturmukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिदृप्तो ऽसि चेत् पुत्र तत् त्रिनेत्रस्य लङ्घनम् । एकस्य रक्षेर् मा नाम मृत्युं तस्माद् अवाप्स्यसि

atidṛpto 'si cet putra tat trinetrasya laṅghanam / ekasya rakṣer mā nāma mṛtyuṃ tasmād avāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं च वेधसोक्तो ऽपि संक्षोभायागतः शठः । मया दग्धो न तस्यास्ति सदेहस्योद्भवः पुनः

itthaṃ ca vedhasokto 'pi saṃkṣobhāyāgataḥ śaṭhaḥ / mayā dagdho na tasyāsti sadehasyodbhavaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवत्यास् तु स्वशक्त्यैव पुत्रम् उत्पादयाम्य् अहम् । न हि मे मदनोत्साहहेतुका लोकवत् प्रजा

bhavatyās tu svaśaktyaiva putram utpādayāmy aham / na hi me madanotsāhahetukā lokavat prajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं वदत एवास्य पार्वतीं वृषलक्ष्मणः । आविर्बभूव पुरतो ब्रह्मा शतमखान्वितः

evaṃ vadata evāsya pārvatīṃ vṛṣalakṣmaṇaḥ / āvirbabhūva purato brahmā śatamakhānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन स्तुत्वा स विज्ञप्तस् तारकासुरशान्तये । अङ्गीचक्रे शिवः स्रष्टुं देव्याम् आत्मजम् औरसम्

tena stutvā sa vijñaptas tārakāsuraśāntaye / aṅgīcakre śivaḥ sraṣṭuṃ devyām ātmajam aurasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुमेने च कामस्य जन्म चेतसि देहिनाम् । सर्गविच्छेदरक्षार्थम् अमूर्तस्यैव तद्गिरा

anumene ca kāmasya janma cetasi dehinām / sargavicchedarakṣārtham amūrtasyaiva tadgirā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददौ च निजचित्ते ऽपि सो ऽवकाशं मनोभुवः । तेन तुष्टो ययौ धाता मुदं प्राप च पार्वती

dadau ca nijacitte 'pi so 'vakāśaṃ manobhuvaḥ / tena tuṣṭo yayau dhātā mudaṃ prāpa ca pārvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो यातेषु दिवसेष्व् एकदा रहसि स्थितः । सिषेवे सुरतक्रीडाम् उमया सह शंकरः

tato yāteṣu divaseṣv ekadā rahasi sthitaḥ / siṣeve suratakrīḍām umayā saha śaṃkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा नाभूद् रतान्तो ऽस्य गतेष्व् अब्दशतेष्व् अपि । तदा तदुपमर्देन चकम्पे भुवनत्रयम्

yadā nābhūd ratānto 'sya gateṣv abdaśateṣv api / tadā tadupamardena cakampe bhuvanatrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो जगन्नाशभयाद् रतविघ्नाय शूलिनः । वह्निं स्मरन्ति स्म सुराः पितामहनिदेशतः

tato jagannāśabhayād ratavighnāya śūlinaḥ / vahniṃ smaranti sma surāḥ pitāmahanideśataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽप्य् अग्निः स्मृतमात्रः सन्न् अधृष्यं मदनान्तकम् । मत्वा पलाय्य देवेभ्यः प्रविवेश जलान्तरम्

so 'py agniḥ smṛtamātraḥ sann adhṛṣyaṃ madanāntakam / matvā palāyya devebhyaḥ praviveśa jalāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तेजोदह्यमानाश् च तत्र भेका दिवौकसाम् । विचिन्वतां शशंसुस् तम् अग्निम् अन्तर्जलस्थितम्

tattejodahyamānāś ca tatra bhekā divaukasām / vicinvatāṃ śaśaṃsus tam agnim antarjalasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तान् अनभिव्यक्तवाचः शापेन तत्क्षणम् । भेकान् कृत्वा तिरोभूय भूयो ऽग्निर् मन्दरं ययौ

tatas tān anabhivyaktavācaḥ śāpena tatkṣaṇam / bhekān kṛtvā tirobhūya bhūyo 'gnir mandaraṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तं कोटरान्तस्थं देवाः शम्बूकरूपिणम् । प्रापुर् गजशुकाख्यातं स चैषां दर्शनं ददौ

tatra taṃ koṭarāntasthaṃ devāḥ śambūkarūpiṇam / prāpur gajaśukākhyātaṃ sa caiṣāṃ darśanaṃ dadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा जिह्वाविपर्यासं शापेन शुकदन्तिनाम् । प्रतिपेदे च देवानां स कार्यं तैः कृतस्तुतिः

kṛtvā jihvāviparyāsaṃ śāpena śukadantinām / pratipede ca devānāṃ sa kāryaṃ taiḥ kṛtastutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा च स्वोष्मणा सो ऽग्निर् निवार्य सुरताच् छिवम् । शापभीत्या प्रणम्यास्मै देवकार्यं न्यवेदयत्

gatvā ca svoṣmaṇā so 'gnir nivārya suratāc chivam / śāpabhītyā praṇamyāsmai devakāryaṃ nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शर्वो ऽप्य् आरूढवेगो ऽग्नौ तस्मिन् वीर्यं स्वम् आदधे । तद् धि धारयितुं शक्तो न वह्निर् नाम्बिकापि वा

śarvo 'py ārūḍhavego 'gnau tasmin vīryaṃ svam ādadhe / tad dhi dhārayituṃ śakto na vahnir nāmbikāpi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मया तनयस् त्वत्तः संप्राप्त इति वादिनीम् । खेदकोपाकुलां देवीम् इत्य् उवाच ततो हरः

na mayā tanayas tvattaḥ saṃprāpta iti vādinīm / khedakopākulāṃ devīm ity uvāca tato haraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विघ्नो ऽत्र तव जातो ऽयं विना विघ्नेशपूजनम् । तद् अर्चयैनं येनाशु वह्नौ नो जनिता सुतः

vighno 'tra tava jāto 'yaṃ vinā vighneśapūjanam / tad arcayainaṃ yenāśu vahnau no janitā sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ता शंभुना देवी चक्रे विघ्नेश्वरार्चनम् । अनलो ऽपि सगर्भो ऽभूत् तेन वीर्येण धूर्जटेः

ity uktā śaṃbhunā devī cakre vighneśvarārcanam / analo 'pi sagarbho 'bhūt tena vīryeṇa dhūrjaṭeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् तेजः शांभवं बिभ्रत् स तदा दिवसेष्व् अपि । अन्तःप्रविष्टतिग्मांशुर् इव सप्तार्चिर् आबभौ

tat tejaḥ śāṃbhavaṃ bibhrat sa tadā divaseṣv api / antaḥpraviṣṭatigmāṃśur iva saptārcir ābabhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्ववाम च गङ्गायां तत् तेजः सो ऽथ दुर्धरम् । गङ्गैनम् अत्यजन् मेरौ वह्निकुण्डे हराज्ञया

udvavāma ca gaṅgāyāṃ tat tejaḥ so 'tha durdharam / gaṅgainam atyajan merau vahnikuṇḍe harājñayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र संरक्ष्यमाणः सन् स गर्भः शांभवैर् गणैः । निःसृत्याब्दसहस्रेण कुमारो ऽभूत् षडाननः

tatra saṃrakṣyamāṇaḥ san sa garbhaḥ śāṃbhavair gaṇaiḥ / niḥsṛtyābdasahasreṇa kumāro 'bhūt ṣaḍānanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गौरीनियुक्तानां कृत्तिकानां पयोधरान् । षण्णां षड्भिर् मुखैः पीत्वा स्वल्पैः स ववृधे दिनैः

tato gaurīniyuktānāṃ kṛttikānāṃ payodharān / ṣaṇṇāṃ ṣaḍbhir mukhaiḥ pītvā svalpaiḥ sa vavṛdhe dinaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे देवराजस् तारकासुरनिर्जितः । शिश्रिये मेरुशृङ्गाणि दुर्गाण्य् उज्झितसंगरः

atrāntare devarājas tārakāsuranirjitaḥ / śiśriye meruśṛṅgāṇi durgāṇy ujjhitasaṃgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवाश् च साकम् ऋषिभिः षण्मुखं शरणं ययुः । षण्मुखो ऽपि सुरान् रक्षन्न् आसीत् तैः परिवारितः

devāś ca sākam ṛṣibhiḥ ṣaṇmukhaṃ śaraṇaṃ yayuḥ / ṣaṇmukho 'pi surān rakṣann āsīt taiḥ parivāritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् बुद्ध्वा हारितं मत्वा राज्यम् इन्द्रो ऽथ चक्षुभे । योधयाम् आस गत्वा च कुमारं स समत्सरः

tad buddhvā hāritaṃ matvā rājyam indro 'tha cakṣubhe / yodhayām āsa gatvā ca kumāraṃ sa samatsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वज्राभिहतस्याङ्गात् षण्मुखस्योद्बभूवतुः । पुत्रौ शाखविशाखाख्याव् उभाव् अतुलतेजसौ

tadvajrābhihatasyāṅgāt ṣaṇmukhasyodbabhūvatuḥ / putrau śākhaviśākhākhyāv ubhāv atulatejasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सपुत्रं च तम् आक्रान्तशतक्रतुपराक्रमम् । उपेत्य तनयं शर्वः स्वयं युद्धाद् अवारयत्

saputraṃ ca tam ākrāntaśatakratuparākramam / upetya tanayaṃ śarvaḥ svayaṃ yuddhād avārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातो ऽसि तारकं हन्तुं राज्यं चेन्द्रस्य रक्षितुम् । तत् कुरुष्व निजं कार्यम् इति चैनं शशास सः

jāto 'si tārakaṃ hantuṃ rājyaṃ cendrasya rakṣitum / tat kuruṣva nijaṃ kāryam iti cainaṃ śaśāsa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रणम्य प्रीतेन तत्क्षणं वृत्रवैरिणा । सैनापत्याभिषेको ऽस्य कुमारस्योपचक्रमे

tataḥ praṇamya prītena tatkṣaṇaṃ vṛtravairiṇā / saināpatyābhiṣeko 'sya kumārasyopacakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयम् उत्क्षिप्तकलशस्तब्धबाहुर् अभूद् यदा । ततः शक्रः शुचम् अगाद् अथैनम् अवदच् छिवः

svayam utkṣiptakalaśastabdhabāhur abhūd yadā / tataḥ śakraḥ śucam agād athainam avadac chivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पूजितो गजमुखः सेनान्यं वाञ्छता त्वया । तेनैष विघ्नो जातस् ते तत् कुरुष्व तदर्चनम्

na pūjito gajamukhaḥ senānyaṃ vāñchatā tvayā / tenaiṣa vighno jātas te tat kuruṣva tadarcanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा तत् तथा कृत्वा मुक्तबाहुः शचीपतिः । अभिषेकोत्सवं सम्यक् सेनान्ये निरवर्तयत्

tac chrutvā tat tathā kṛtvā muktabāhuḥ śacīpatiḥ / abhiṣekotsavaṃ samyak senānye niravartayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो जघान न चिरात् सेनानीस् तरकासुरम् । ननन्दुः सिद्धकार्याश् च देवा गौरी च पुत्रिणी

tato jaghāna na cirāt senānīs tarakāsuram / nananduḥ siddhakāryāś ca devā gaurī ca putriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एवं देवि देवानाम् अपि सन्ति न सिद्धयः । हेरम्बे ऽनर्चिते तस्मात् पूजयैनं वरार्थिनी

tad evaṃ devi devānām api santi na siddhayaḥ / herambe 'narcite tasmāt pūjayainaṃ varārthinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ताहं वयस्याभिर् उद्यानैकान्तवर्तिनम् । आर्यपुत्र पुरा गत्वा विघ्नराजम् अपूजयम्

ity uktāhaṃ vayasyābhir udyānaikāntavartinam / āryaputra purā gatvā vighnarājam apūjayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूजावसाने चापश्यम् अकस्माद् गगनाङ्गणे । उत्पत्य विहरन्तीस् ताः स्वसखीर् निजसिद्धितः

pūjāvasāne cāpaśyam akasmād gaganāṅgaṇe / utpatya viharantīs tāḥ svasakhīr nijasiddhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् दृष्ट्वा कौतुकाद् व्योम्नः समाहूयावतार्य च । मया सिद्धिस्वरूपं ताः पृष्टाः सद्यो ऽब्रुवन्न् इदम्

tad dṛṣṭvā kautukād vyomnaḥ samāhūyāvatārya ca / mayā siddhisvarūpaṃ tāḥ pṛṣṭāḥ sadyo 'bruvann idam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमा नृमांसाशनजा डाकिनीमन्त्रसिद्धयः । कालरात्रिर् इति ख्याता ब्राह्मणी गुरुर् अत्र नः

imā nṛmāṃsāśanajā ḍākinīmantrasiddhayaḥ / kālarātrir iti khyātā brāhmaṇī gurur atra naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सखीभिर् उक्ताहं खेचरीसिद्धिलोलुभा । नृमांसाशनभीता च क्षणम् आसं ससंशया

evaṃ sakhībhir uktāhaṃ khecarīsiddhilolubhā / nṛmāṃsāśanabhītā ca kṣaṇam āsaṃ sasaṃśayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तत्सिद्धिलुब्धत्वाद् अवोचं ताः सखीर् अहम् । उपदेशो ममाप्य् एष युष्माभिर् दाप्यताम् इति

atha tatsiddhilubdhatvād avocaṃ tāḥ sakhīr aham / upadeśo mamāpy eṣa yuṣmābhir dāpyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मदभ्यर्थनया गत्वा तत्क्षणम् एव ताः । आनिन्युः कालरात्रिं तां तत्रैव विकटाकृतिम्

tato madabhyarthanayā gatvā tatkṣaṇam eva tāḥ / āninyuḥ kālarātriṃ tāṃ tatraiva vikaṭākṛtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिलद्भ्रुवं कातराक्षीं न्यञ्चच्चिपिटनासिकाम् । स्थूलगण्डीं करालौष्ठीं दन्तुरां दीर्घकंधराम्

miladbhruvaṃ kātarākṣīṃ nyañcaccipiṭanāsikām / sthūlagaṇḍīṃ karālauṣṭhīṃ danturāṃ dīrghakaṃdharām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लम्बस्तनीम् उदरिणीं विदीर्णोत्फुल्लपादुकाम् । धात्रा वैरूप्यनिर्माणवैदग्धीं दर्शिताम् इव

lambastanīm udariṇīṃ vidīrṇotphullapādukām / dhātrā vairūpyanirmāṇavaidagdhīṃ darśitām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा मां पादानतां स्नातां कृतविघ्नेश्वरार्चनाम् । विवस्त्रां मण्डले भीमां भैरवार्चाम् अकारयत्

sā māṃ pādānatāṃ snātāṃ kṛtavighneśvarārcanām / vivastrāṃ maṇḍale bhīmāṃ bhairavārcām akārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिषिच्य च सा मह्यं तांस् तान् मन्त्रान् निजान् ददौ । भक्षणाय नृमांसं च देवार्चनबलीकृतम्

abhiṣicya ca sā mahyaṃ tāṃs tān mantrān nijān dadau / bhakṣaṇāya nṛmāṃsaṃ ca devārcanabalīkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्तमन्त्रगणा भुक्तमहामांसा च तत्क्षणम् । निरम्बरैवोत्पतिता ससखीकाहम् अम्बरम्

āttamantragaṇā bhuktamahāmāṃsā ca tatkṣaṇam / nirambaraivotpatitā sasakhīkāham ambaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतक्रीडावतीर्याथ गगनाद् गुर्वनुज्ञया । गताभूवम् अहं देव कन्यकान्तःपुरं निजम्

kṛtakrīḍāvatīryātha gaganād gurvanujñayā / gatābhūvam ahaṃ deva kanyakāntaḥpuraṃ nijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं बाल्ये ऽपि जाताहं डाकिनीचक्रवर्तिनी । भक्षितास् तत्र चास्माभिः समेत्य बहवो नराः

evaṃ bālye 'pi jātāhaṃ ḍākinīcakravartinī / bhakṣitās tatra cāsmābhiḥ sametya bahavo narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन् कथान्तरे चैतां महाराज कथां शृणु । विष्णुस्वामीत्य् अभूत् तस्याः कालरात्र्याः पतिर् द्विजः

asmin kathāntare caitāṃ mahārāja kathāṃ śṛṇu / viṣṇusvāmīty abhūt tasyāḥ kālarātryāḥ patir dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च तस्मिन्न् उपाध्यायो देशे नानादिगागतान् । शिष्यान् अध्यापयाम् आस वेदविद्याविशारदः

sa ca tasminn upādhyāyo deśe nānādigāgatān / śiṣyān adhyāpayām āsa vedavidyāviśāradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्यमध्ये च तस्यैको नाम्ना सुन्दरको युवा । बभूव शिष्यः शीलेन विराजितवपुर्गुणः

śiṣyamadhye ca tasyaiko nāmnā sundarako yuvā / babhūva śiṣyaḥ śīlena virājitavapurguṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् उपाध्यायपत्नी सा कालरात्रीः कदाचन । वव्रे रहसि कामार्ता पत्यौ क्वापि बहिर् गते

tam upādhyāyapatnī sā kālarātrīḥ kadācana / vavre rahasi kāmārtā patyau kvāpi bahir gate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नूनं विरूपैर् अधिकं हासनैः क्रीडति स्मरः । यत् सानवेक्ष्य स्वं रूपं चक्रे सुन्दरकस्पृहाम्

nūnaṃ virūpair adhikaṃ hāsanaiḥ krīḍati smaraḥ / yat sānavekṣya svaṃ rūpaṃ cakre sundarakaspṛhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु सर्वात्मना नैच्छद् अर्थ्यमानो ऽपि विप्लवम् । स्त्रियो यथा विचेष्टन्तां निष्कम्पं तु सतां मनः

sa tu sarvātmanā naicchad arthyamāno 'pi viplavam / striyo yathā viceṣṭantāṃ niṣkampaṃ tu satāṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.