Somadeva: Kathasaritsagara 4.1

प्रथमस् तरङ्गः । कर्णतालबलाघातसीमन्तितकुलाचलः । पन्थानम् इव सिद्धीनां दिशञ् जयति विघ्नजित्

prathamas taraṅgaḥ / karṇatālabalāghātasīmantitakulācalaḥ / panthānam iva siddhīnāṃ diśañ jayati vighnajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वत्सेश्वरो राजा स कौशाम्ब्याम् अवस्थितः । एकातपत्रां बुभुजे जिताम् उदयनो महीम्

tato vatseśvaro rājā sa kauśāmbyām avasthitaḥ / ekātapatrāṃ bubhuje jitām udayano mahīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधाय सरुमण्वत्के भारं यौगन्धरायणे । विहारैकरसश् चाभूद् वसन्तकसखः सुखी

vidhāya sarumaṇvatke bhāraṃ yaugandharāyaṇe / vihāraikarasaś cābhūd vasantakasakhaḥ sukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं स वादयन् वीणां देव्या वासवदत्तया । पद्मावत्या च सहितः संगीतकम् असेवत

svayaṃ sa vādayan vīṇāṃ devyā vāsavadattayā / padmāvatyā ca sahitaḥ saṃgītakam asevata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवीकाकलिगीतस्य तद्वीणानिनदस्य च । अभेदे वादनाङ्गुष्ठकम्पो ऽभूद् भेदसूचकः

devīkākaligītasya tadvīṇāninadasya ca / abhede vādanāṅguṣṭhakampo 'bhūd bhedasūcakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्म्याग्रे निजकीर्त्येव ज्योत्स्नया धवले च सः । धाराविगलितं सीधु पपौ मदम् इव द्विषाम्

harmyāgre nijakīrtyeva jyotsnayā dhavale ca saḥ / dhārāvigalitaṃ sīdhu papau madam iva dviṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आजह्रुः स्वर्णकलशैस् तस्य वाराङ्गना रहः । स्मरराज्याभिषेकाम्भ इव रागोज्ज्वलं मधु

ājahruḥ svarṇakalaśais tasya vārāṅganā rahaḥ / smararājyābhiṣekāmbha iva rāgojjvalaṃ madhu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरक्तसुरसस्वच्छम् अन्तःस्फुरिततन्मुखम् । उपनिन्ये द्वयोर् मध्ये स स्वचित्तम् इवासवम्

āraktasurasasvaccham antaḥsphuritatanmukham / upaninye dvayor madhye sa svacittam ivāsavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईर्ष्यारुषाम् अभावे ऽपि भङ्गुरभ्रुणि रागिणि । न मुखे तत् तयो राज्ञ्योस् तद्दृष्टिस् तृप्तिम् आययौ

īrṣyāruṣām abhāve 'pi bhaṅgurabhruṇi rāgiṇi / na mukhe tat tayo rājñyos taddṛṣṭis tṛptim āyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समधुस्फटिकानेकचषका तस्य पानभूः । बभौ बालातपारक्तसितपद्मेव पद्मिनी

samadhusphaṭikānekacaṣakā tasya pānabhūḥ / babhau bālātapāraktasitapadmeva padminī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तरा च मिलद्व्याधः पलाशश्यामकञ्चुकः । स सबाणासनो भेजे स्वोपमं मृगकाननम्

antarā ca miladvyādhaḥ palāśaśyāmakañcukaḥ / sa sabāṇāsano bheje svopamaṃ mṛgakānanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जघान पङ्ककलुषान् वराहनिवहाञ् शरैः । तिमिरौघान् अविरलैः करैर् इव मरीचिमान्

jaghāna paṅkakaluṣān varāhanivahāñ śaraiḥ / timiraughān aviralaiḥ karair iva marīcimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वित्रस्तप्रसृतास् तस्मिन् कृष्णसाराः प्रधाविते । बभुः पूर्वाभिभूतानां कटाक्षाः ककुभाम् इव

vitrastaprasṛtās tasmin kṛṣṇasārāḥ pradhāvite / babhuḥ pūrvābhibhūtānāṃ kaṭākṣāḥ kakubhām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेजे रक्तारुणा चास्य मही महिषघातिनः । सेवागतेव तच्छृङ्गपातमुक्ता वनाब्जिनी

reje raktāruṇā cāsya mahī mahiṣaghātinaḥ / sevāgateva tacchṛṅgapātamuktā vanābjinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यात्तवक्त्रपतत्प्रासप्रोतेष्व् अपि मृगारिषु । सान्तर्गर्जितनिष्क्रान्तजीवितेषु तुतोष सः

vyāttavaktrapatatprāsaproteṣv api mṛgāriṣu / sāntargarjitaniṣkrāntajīviteṣu tutoṣa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वानः श्वभ्रे वने तस्मिंस् तस्य वर्त्मसु वागुराः । सा स्वायुधैकसिद्धे ऽभूत् प्रक्रिया मृगयारसे

śvānaḥ śvabhre vane tasmiṃs tasya vartmasu vāgurāḥ / sā svāyudhaikasiddhe 'bhūt prakriyā mṛgayārase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं सुखोपभोगेषु वर्तमानं तम् एकदा । राजानम् आस्थानगतं नारदो मुनिर् अभ्यगात्

evaṃ sukhopabhogeṣu vartamānaṃ tam ekadā / rājānam āsthānagataṃ nārado munir abhyagāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजदेहप्रभाबद्धमण्डलो मण्डनं दिवः । कृतावतारस् तेजस्विजातिप्रीत्यांशुमान् इव

nijadehaprabhābaddhamaṇḍalo maṇḍanaṃ divaḥ / kṛtāvatāras tejasvijātiprītyāṃśumān iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेन रचितातिथ्यो मुहुः प्रह्वेण भूभृता । प्रीतः क्षणम् इव स्थित्वा राजानं तम् अभाषत

sa tena racitātithyo muhuḥ prahveṇa bhūbhṛtā / prītaḥ kṣaṇam iva sthitvā rājānaṃ tam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु संक्षिप्तम् एतत् ते वत्सेश्वर वदाम्य् अहम् । बभूव पाण्डुर् इति ते राजा पूर्वपितामहः

śṛṇu saṃkṣiptam etat te vatseśvara vadāmy aham / babhūva pāṇḍur iti te rājā pūrvapitāmahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवेव तस्य द्वे एव भव्ये भार्ये बभूवतुः । एका कुन्ती द्वितीया च माद्री नाम महौजसः

taveva tasya dve eva bhavye bhārye babhūvatuḥ / ekā kuntī dvitīyā ca mādrī nāma mahaujasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पाण्डुः पृथिवीम् एतां जित्वा जलधिमेखलाम् । सुखी कदाचित् प्रययौ मृगयाव्यसनी वनम्

sa pāṇḍuḥ pṛthivīm etāṃ jitvā jaladhimekhalām / sukhī kadācit prayayau mṛgayāvyasanī vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र किन्दमनामानं स मुनिं मुक्तसायकः । जघान मृगरूपेण सभार्यं सुरतस्थितम्

tatra kindamanāmānaṃ sa muniṃ muktasāyakaḥ / jaghāna mṛgarūpeṇa sabhāryaṃ suratasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मुनिर् मृगरूपं तत् त्यक्त्वा कण्ठविवर्तिभिः । प्राणैः शशाप तं पाण्डुं विषण्णं मुक्तकार्मुकम्

sa munir mṛgarūpaṃ tat tyaktvā kaṇṭhavivartibhiḥ / prāṇaiḥ śaśāpa taṃ pāṇḍuṃ viṣaṇṇaṃ muktakārmukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वैरस्थो निर्विमर्शेन हतो ऽहं यत् त्वया ततः । भार्यासंभोगकाले ते मद्वन् मृत्युर् भविष्यति

svairastho nirvimarśena hato 'haṃ yat tvayā tataḥ / bhāryāsaṃbhogakāle te madvan mṛtyur bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आप्तशापस् तद्भीत्या त्यक्तभोगस्पृहो ऽथ सः । पत्नीभ्याम् अन्वितः पाण्डुस् तस्थौ शान्ते तपोवने

ity āptaśāpas tadbhītyā tyaktabhogaspṛho 'tha saḥ / patnībhyām anvitaḥ pāṇḍus tasthau śānte tapovane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रस्थो ऽपि स शापेन प्रेरितस् तेन चैकदा । अकस्माच् चकमे माद्रीं प्रियां प्राप च पञ्चताम्

tatrastho 'pi sa śāpena preritas tena caikadā / akasmāc cakame mādrīṃ priyāṃ prāpa ca pañcatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एवं मृगया नाम प्रमादो नृप भूभृताम् । क्षपिता ह्य् अनयान्ये ऽपि नृपास् ते ते मृगा इव

tad evaṃ mṛgayā nāma pramādo nṛpa bhūbhṛtām / kṣapitā hy anayānye 'pi nṛpās te te mṛgā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोरनादामिषैकाग्रा रूक्षा धूम्रोर्ध्वमूर्धजा । कुन्तदन्ता कथं कुर्याद् राक्षसीव हि सा शिवम्

ghoranādāmiṣaikāgrā rūkṣā dhūmrordhvamūrdhajā / kuntadantā kathaṃ kuryād rākṣasīva hi sā śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् विफलम् आयासं जहीहि मृगयारसम् । वन्यवाहनहन्तॄणां समानः प्राणसंशयः

tasmād viphalam āyāsaṃ jahīhi mṛgayārasam / vanyavāhanahantṝṇāṃ samānaḥ prāṇasaṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं च त्वत्पूर्वजप्रीत्या प्रियः कल्याणपात्र मे । पुत्रश् च तव कामांशो यथा भावी तथा शृणु

tvaṃ ca tvatpūrvajaprītyā priyaḥ kalyāṇapātra me / putraś ca tava kāmāṃśo yathā bhāvī tathā śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरानङ्गाङ्गसंभूत्यै रत्या स्तुतिभिर् अर्चितः । तुष्टो रहसि संक्षेपम् इदं तस्याः शिवो ऽभ्यधात्

purānaṅgāṅgasaṃbhūtyai ratyā stutibhir arcitaḥ / tuṣṭo rahasi saṃkṣepam idaṃ tasyāḥ śivo 'bhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवतीर्य निजांशेन भूमाव् आराध्य मां स्वयम् । गौरी पुत्रार्थिनी कामं जनयिष्यत्य् असाव् इति

avatīrya nijāṃśena bhūmāv ārādhya māṃ svayam / gaurī putrārthinī kāmaṃ janayiṣyaty asāv iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतश् चण्डमहासेनसुता देवी नरेन्द्र सा । जाता वासवदत्तेयं संपन्ना महिषी च ते

ataś caṇḍamahāsenasutā devī narendra sā / jātā vāsavadatteyaṃ saṃpannā mahiṣī ca te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एषा शंभुम् आराध्य कामांशं सोष्यते सुतम् । सर्वविद्याधराणां यश् चक्रवर्ती भविष्यति

tad eṣā śaṃbhum ārādhya kāmāṃśaṃ soṣyate sutam / sarvavidyādharāṇāṃ yaś cakravartī bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तेनादृतवचा राज्ञा पृथ्वीं तदर्पिताम् । प्रत्यर्प्य तस्मै स ययौ नारदर्षिर् अदर्शनम्

ity uktenādṛtavacā rājñā pṛthvīṃ tadarpitām / pratyarpya tasmai sa yayau nāradarṣir adarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् गते वत्सराजः स तद् वासवदत्तया । जातपुत्रेच्छया साकं निन्ये तच्चिन्तया दिनम्

tasmin gate vatsarājaḥ sa tad vāsavadattayā / jātaputrecchayā sākaṃ ninye taccintayā dinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येद्युस् तं स वत्सेशम् उपेत्यास्थानवर्तिनम् । नित्योदिताख्यः प्रवरः प्रतीहारो व्यजिज्ञपत्

anyedyus taṃ sa vatseśam upetyāsthānavartinam / nityoditākhyaḥ pravaraḥ pratīhāro vyajijñapat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिशुकद्वयसंयुक्ता ब्राह्मणी कापि दुर्गता । द्वारि स्थिता महाराज देवदर्शनकाङ्क्षिणी

śiśukadvayasaṃyuktā brāhmaṇī kāpi durgatā / dvāri sthitā mahārāja devadarśanakāṅkṣiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वैवाभ्यनुज्ञाते तत्प्रवेशे महीभृता । ब्राह्मणी सा विवेशात्र कृशपाण्डुरधूसरा

tac chrutvaivābhyanujñāte tatpraveśe mahībhṛtā / brāhmaṇī sā viveśātra kṛśapāṇḍuradhūsarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानेनेव विशीर्णेन वाससा विधुरीकृता । दुःखदैन्यनिभाव् अङ्के विभ्रती बालकाव् उभौ

māneneva viśīrṇena vāsasā vidhurīkṛtā / duḥkhadainyanibhāv aṅke vibhratī bālakāv ubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतोचितप्रणामा च सा राजानं व्यजिज्ञपत् । ब्राह्मणी कुलजा चाहम् ईदृशीं दुर्गतिं गता

kṛtocitapraṇāmā ca sā rājānaṃ vyajijñapat / brāhmaṇī kulajā cāham īdṛśīṃ durgatiṃ gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवाद् युगपद् एतौ च जातौ द्वौ तनयौ मम । तद् देव नास्ति मे स्तन्यम् एतयोर् भोजनं विना

daivād yugapad etau ca jātau dvau tanayau mama / tad deva nāsti me stanyam etayor bhojanaṃ vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनेह कृपणा नाथ शरणागतवत्सलम् । प्राप्तास्मि देवं शरणं प्रमाणम् अधुना प्रभुः

teneha kṛpaṇā nātha śaraṇāgatavatsalam / prāptāsmi devaṃ śaraṇaṃ pramāṇam adhunā prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा सदयो राजा स प्रतीहारम् आदिशत् । इयं वासवदत्तायै देव्यै नीत्वार्प्यताम् इति

tac chrutvā sadayo rājā sa pratīhāram ādiśat / iyaṃ vāsavadattāyai devyai nītvārpyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् च कर्मणा स्वेन शुभेनेवाग्रयायिना । नीताभून् निकटं देव्याः प्रतीहारेण तेन सा

tataś ca karmaṇā svena śubhenevāgrayāyinā / nītābhūn nikaṭaṃ devyāḥ pratīhāreṇa tena sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञा विसृष्टां बुद्ध्वा तां प्रतीहाराद् उपागताम् । देवी वासवदत्ता सा ब्राह्मणीं श्रद्दधेतराम्

rājñā visṛṣṭāṃ buddhvā tāṃ pratīhārād upāgatām / devī vāsavadattā sā brāhmaṇīṃ śraddadhetarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युग्मापत्यां च पश्यन्ती दीनाम् एतां व्यचिन्तयत् । अहो वामैकवृत्तित्वं किमप्य् एतत् प्रजापतेः

yugmāpatyāṃ ca paśyantī dīnām etāṃ vyacintayat / aho vāmaikavṛttitvaṃ kimapy etat prajāpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो वस्तुनि मात्सर्यम् अहो भक्तिर् अवस्तुनि । नाद्याप्य् एको ऽपि मे जातो जातौ त्व् अस्यां यमाव् इमौ

aho vastuni mātsaryam aho bhaktir avastuni / nādyāpy eko 'pi me jāto jātau tv asyāṃ yamāv imau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं संचिन्तयन्ती च सा देवी स्नानकाङ्क्षिणी । ब्राह्मण्याश् चेटिकास् तस्याः स्नपनादौ समादिशत्

evaṃ saṃcintayantī ca sā devī snānakāṅkṣiṇī / brāhmaṇyāś ceṭikās tasyāḥ snapanādau samādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नपिता दत्तवस्त्रा च ताभिः स्वादु च भोजिता । ब्राह्मणी साम्बुसिक्तेव तप्ता भूः समुदश्वसत्

snapitā dattavastrā ca tābhiḥ svādu ca bhojitā / brāhmaṇī sāmbusikteva taptā bhūḥ samudaśvasat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाश्वस्ता च सा युक्त्या कथालापैः परीक्षितुम् । क्षणान्तरे निजगदे देव्या वासवदत्तया

samāśvastā ca sā yuktyā kathālāpaiḥ parīkṣitum / kṣaṇāntare nijagade devyā vāsavadattayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भो ब्राह्मणि कथा काचित् त्वया नः कथ्यताम् इति । तच् छ्रुत्वा सा तथेत्य् उक्त्वा कथां वक्तुं प्रचक्रमे

bho brāhmaṇi kathā kācit tvayā naḥ kathyatām iti / tac chrutvā sā tathety uktvā kathāṃ vaktuṃ pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराभूज् जयदत्ताख्यः सामान्यः कोऽपि भूपतिः । देवदत्ताभिधानश् च पुत्रस् तस्योदपद्यत

purābhūj jayadattākhyaḥ sāmānyaḥ ko'pi bhūpatiḥ / devadattābhidhānaś ca putras tasyodapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौवनस्थस्य तस्याथ विवाहं तनयस्य सः । विधातुम् इच्छन् नृपतिर् मतिमान् इत्य् अचिन्तयत्

yauvanasthasya tasyātha vivāhaṃ tanayasya saḥ / vidhātum icchan nṛpatir matimān ity acintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेश्येव बलवद्भोग्या राजश्रीर् अतिचञ्चला । वणिजां तु कुलस्त्रीव स्थिरा लक्ष्मीर् अनन्यगा

veśyeva balavadbhogyā rājaśrīr aticañcalā / vaṇijāṃ tu kulastrīva sthirā lakṣmīr ananyagā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् विवाहं पुत्रस्य करोमि वणिजां गृहात् । राज्ये ऽस्य बहुदायादे येन नापद् भविष्यति

tasmād vivāhaṃ putrasya karomi vaṇijāṃ gṛhāt / rājye 'sya bahudāyāde yena nāpad bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निश्चित्य पुत्रस्य कृते वव्रे स भूपतिः । वणिजो वसुदत्तस्य कन्यां पाटलिपुत्रकात्

iti niścitya putrasya kṛte vavre sa bhūpatiḥ / vaṇijo vasudattasya kanyāṃ pāṭaliputrakāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसुदत्तो ऽपि स ददौ श्लाघ्यसंबन्धवाञ्छया । दूरदेशान्तरे ऽप्य् अस्मै राजपुत्राय तां सुताम्

vasudatto 'pi sa dadau ślāghyasaṃbandhavāñchayā / dūradeśāntare 'py asmai rājaputrāya tāṃ sutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूरयाम् आस च तथा रत्नैर् जामातरं स तम् । अगलद् बहुमानो ऽस्य यथा स्वपितृवैभवे

pūrayām āsa ca tathā ratnair jāmātaraṃ sa tam / agalad bahumāno 'sya yathā svapitṛvaibhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवाप्ताढ्यवणिक्पुत्रीसहितेनाथ तेन सः । तनयेन समं तस्थौ जयदत्तनृपः सुखम्

avāptāḍhyavaṇikputrīsahitenātha tena saḥ / tanayena samaṃ tasthau jayadattanṛpaḥ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा तत्र चागत्य सोत्कः संबन्धिसद्मनि । स वणिग् वसुदत्तस् तां निनाय स्वगृहं सुताम्

ekadā tatra cāgatya sotkaḥ saṃbandhisadmani / sa vaṇig vasudattas tāṃ nināya svagṛhaṃ sutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽकस्मात् स नृपतिर् जयदत्तो दिवं ययौ । उद्भूय गोत्रजैस् तस्य तच् च राज्यम् अधिष्ठितम्

tato 'kasmāt sa nṛpatir jayadatto divaṃ yayau / udbhūya gotrajais tasya tac ca rājyam adhiṣṭhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्भीत्या तस्य तनयो जनन्या निजया निशि । देवदत्तस् तु नीतो ऽभूद् अन्यदेशम् अलक्षितः

tadbhītyā tasya tanayo jananyā nijayā niśi / devadattas tu nīto 'bhūd anyadeśam alakṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राह राजपुत्रं तं मात दुःखितमानसा । देवो ऽस्ति चक्रवर्ती नः प्रभुः पूर्वदिगीश्वरः

tatrāha rājaputraṃ taṃ māta duḥkhitamānasā / devo 'sti cakravartī naḥ prabhuḥ pūrvadigīśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्पार्श्वं व्रज राज्यं ते साधयिष्यति वत्स सः । इत्य् उक्तः स तदा मात्रा राजपुत्रो जगाद ताम्

tatpārśvaṃ vraja rājyaṃ te sādhayiṣyati vatsa saḥ / ity uktaḥ sa tadā mātrā rājaputro jagāda tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र मां निष्परिकरं गतं को बहु मंस्यते । तच् छ्रुत्वा पुनर् अप्य् एवं सा माता तम् अभाषत

tatra māṃ niṣparikaraṃ gataṃ ko bahu maṃsyate / tac chrutvā punar apy evaṃ sā mātā tam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वशुरस्य गृहं गत्वा त्वं हि प्राप्य ततो धनम् । कृत्वा परिकरं गच्छ निकटं चक्रवर्तिनः

śvaśurasya gṛhaṃ gatvā tvaṃ hi prāpya tato dhanam / kṛtvā parikaraṃ gaccha nikaṭaṃ cakravartinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति स प्रेरितो मात्रा सलज्जो ऽपि नृपात्मजः । क्रमात् प्रतस्थे सायं च प्राप तच्छ्वाशुरं गृहम्

iti sa prerito mātrā salajjo 'pi nṛpātmajaḥ / kramāt pratasthe sāyaṃ ca prāpa tacchvāśuraṃ gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितृहीनो विनष्टश्रीर् बाष्पपाताभिशङ्कया । अकाले नाशकच् चात्र प्रवेष्टुं लज्जया निशि

pitṛhīno vinaṣṭaśrīr bāṣpapātābhiśaṅkayā / akāle nāśakac cātra praveṣṭuṃ lajjayā niśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निकटे सत्त्रबाह्ये ऽथ स्थितः श्वशुरमन्दिरात् । नक्तं रज्ज्वावरोहन्तीम् अकस्मात् स्त्रियम् ऐक्षत

nikaṭe sattrabāhye 'tha sthitaḥ śvaśuramandirāt / naktaṃ rajjvāvarohantīm akasmāt striyam aikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणाच् च भार्यां स्वाम् एव तां रत्नद्युतिभास्वराम् । उल्काम् इवाभ्रपतितां परिज्ञायाभ्यतप्यत

kṣaṇāc ca bhāryāṃ svām eva tāṃ ratnadyutibhāsvarām / ulkām ivābhrapatitāṃ parijñāyābhyatapyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तु तं धूसरक्षामं दृष्ट्वाप्य् अपरिजानती । को ऽसीत्य् अपृच्छत् तच् छ्रुत्वा पान्थो ऽहम् इति सो ऽब्रवीत्

sā tu taṃ dhūsarakṣāmaṃ dṛṣṭvāpy aparijānatī / ko 'sīty apṛcchat tac chrutvā pāntho 'ham iti so 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा सत्त्रशालान्तः प्रविवेश वणिक्सुता । अन्वगाद् राजपुत्रो ऽपि स तां गुप्तम् अवेक्षितुम्

tataḥ sā sattraśālāntaḥ praviveśa vaṇiksutā / anvagād rājaputro 'pi sa tāṃ guptam avekṣitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा चात्र पुरुषं कंचिद् उपागात् पुरुषो ऽपि ताम् । त्वं चिरेणागतासीति पादघातैर् अताडयत्

sā cātra puruṣaṃ kaṃcid upāgāt puruṣo 'pi tām / tvaṃ cireṇāgatāsīti pādaghātair atāḍayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा द्विगुणीभूतरागा पापा प्रसाद्य तम् । पुरुषं तेन सहिता तत्र तस्थौ यदृच्छया

tataḥ sā dviguṇībhūtarāgā pāpā prasādya tam / puruṣaṃ tena sahitā tatra tasthau yadṛcchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् दृष्ट्वा तु स सुप्रज्ञो राजपुत्रो व्यचिन्तयत् । कोपस्यायं न कालो मे साध्यम् अन्यद् धि वर्तते

tad dṛṣṭvā tu sa suprajño rājaputro vyacintayat / kopasyāyaṃ na kālo me sādhyam anyad dhi vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं च प्रसरत्व् एतच् छस्त्रं कृपणयोर् द्वयोः । शत्रुयोग्यं स्त्रियाम् अस्याम् अस्मिन् वा नृपशौ मम

kathaṃ ca prasaratv etac chastraṃ kṛpaṇayor dvayoḥ / śatruyogyaṃ striyām asyām asmin vā nṛpaśau mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् एतया कुवध्वा वा कृत्यम् एतद् धि दुर्विधेः । मद्धैर्यालोकनक्रीडानैपुण्ये दुःखवर्षिणः

kim etayā kuvadhvā vā kṛtyam etad dhi durvidheḥ / maddhairyālokanakrīḍānaipuṇye duḥkhavarṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतुल्यकुलसंबन्धः सैषा किं वापराध्यति । मुक्त्वा बलिभुजं काकी कोकिले रमते कथम्

atulyakulasaṃbandhaḥ saiṣā kiṃ vāparādhyati / muktvā balibhujaṃ kākī kokile ramate katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आलोच्य स तां भार्याम् उपैक्षत सकामुकाम् । सतां गुरुजिगीषे हि चेतसि स्त्रीतृणं कियत्

ity ālocya sa tāṃ bhāryām upaikṣata sakāmukām / satāṃ gurujigīṣe hi cetasi strītṛṇaṃ kiyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कालं च रतावेगवशात् तस्याः किलापतत् । वणिक्सुतायाः श्रवणात् सन् मुक्ताढ्यं विभूषणम्

tatkālaṃ ca ratāvegavaśāt tasyāḥ kilāpatat / vaṇiksutāyāḥ śravaṇāt san muktāḍhyaṃ vibhūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् च सा न ददर्शैव सुरतान्ते च सत्वरा । ययौ यथागतं गेहम् आपृच्छ्योपपतिं ततः

tac ca sā na dadarśaiva suratānte ca satvarā / yayau yathāgataṃ geham āpṛcchyopapatiṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्न् अपि गते क्वापि द्रुतं प्रच्छन्नकामुके । स राजपुत्रो दृष्ट्वा तद्रत्नाभरणम् अग्रहीत्

tasminn api gate kvāpi drutaṃ pracchannakāmuke / sa rājaputro dṛṣṭvā tadratnābharaṇam agrahīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फुरद्रत्नशिखाजालं धात्रा मोहतमो ऽपहम् । हस्तदीपम् इव प्रत्तं प्रणष्टश्रीगवेषणे

sphuradratnaśikhājālaṃ dhātrā mohatamo 'paham / hastadīpam iva prattaṃ praṇaṣṭaśrīgaveṣaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महार्घं च तद् आलोक्य राजपुत्रः स तत्क्षणम् । निर्गत्य सिद्धकार्यः सन् कान्यकुब्जं ततो ययौ

mahārghaṃ ca tad ālokya rājaputraḥ sa tatkṣaṇam / nirgatya siddhakāryaḥ san kānyakubjaṃ tato yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र बन्धाय दत्त्वा तत् स्वर्णलक्षेण भूषणम् । क्रीत्वा हस्त्यश्वम् अगमत् स पार्श्वं चक्रवर्तिनः

tatra bandhāya dattvā tat svarṇalakṣeṇa bhūṣaṇam / krītvā hastyaśvam agamat sa pārśvaṃ cakravartinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दत्तैश् च बलैः साकम् एत्य हत्वा रिपून् रणे । प्राप तत् पैतृकं राज्यं कृती मात्राभिनन्दितः

taddattaiś ca balaiḥ sākam etya hatvā ripūn raṇe / prāpa tat paitṛkaṃ rājyaṃ kṛtī mātrābhinanditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् च बन्धाद् विनिर्मोच्य भूषणं श्वशुरान्तिकम् । प्राहिणोत् प्रकटीकर्तुं रहस्यं तद् अशङ्कितम्

tac ca bandhād vinirmocya bhūṣaṇaṃ śvaśurāntikam / prāhiṇot prakaṭīkartuṃ rahasyaṃ tad aśaṅkitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि तच्छ्वशुरो दृष्ट्वा स्वसुताकर्णभूषणम् । तत् तथोपागतं तस्यै संभ्रान्तः समदर्शयत्

so 'pi tacchvaśuro dṛṣṭvā svasutākarṇabhūṣaṇam / tat tathopāgataṃ tasyai saṃbhrāntaḥ samadarśayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि पूर्वपरिभ्रष्टं चारित्रम् इव वीक्ष्य तत् । बुद्ध्वा च भर्त्रा प्रहितं व्याकुलैव समस्मरत्

sāpi pūrvaparibhraṣṭaṃ cāritram iva vīkṣya tat / buddhvā ca bhartrā prahitaṃ vyākulaiva samasmarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं मे पतितं तस्यां रात्रौ सत्त्रगृहान्तरे । यस्यां तत्र स्थितो दृष्टः स कोऽपि पथिको मया

idaṃ me patitaṃ tasyāṃ rātrau sattragṛhāntare / yasyāṃ tatra sthito dṛṣṭaḥ sa ko'pi pathiko mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन् नूनं सो ऽत्र भर्ता मे शीलजिज्ञासयाययौ । मया तु स न विज्ञातस् तेनेदं प्रापि भूषणम्

tan nūnaṃ so 'tra bhartā me śīlajijñāsayāyayau / mayā tu sa na vijñātas tenedaṃ prāpi bhūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एवं चिन्तयन्त्याश् च दुर्नयव्यक्तिविक्लवम् । वणिक्सुताया हृदयं तस्याः कातरम् अस्फुटत्

ity evaṃ cintayantyāś ca durnayavyaktiviklavam / vaṇiksutāyā hṛdayaṃ tasyāḥ kātaram asphuṭat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तस्या रहस्यज्ञां पृष्ट्वा चेटीं स्वयुक्तितः । तत्पिता स वणिग् बुद्ध्वा तत्त्वं तत्याज तच्छुचम्

tatas tasyā rahasyajñāṃ pṛṣṭvā ceṭīṃ svayuktitaḥ / tatpitā sa vaṇig buddhvā tattvaṃ tatyāja tacchucam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपुत्रो ऽथ संप्राप्तराज्यो लब्ध्वा गुणार्जिताम् । स चक्रवर्तितनयां भार्यां भेजे ऽपरां श्रियम्

rājaputro 'tha saṃprāptarājyo labdhvā guṇārjitām / sa cakravartitanayāṃ bhāryāṃ bheje 'parāṃ śriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् इत्थं साहसे स्त्रीणां हृदयं वज्रकर्कशम् । तद् एव साध्वसावेगसंपाते पुष्पपेलवम्

tad itthaṃ sāhase strīṇāṃ hṛdayaṃ vajrakarkaśam / tad eva sādhvasāvegasaṃpāte puṣpapelavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तास् तु काश्चन सद्वंशजाता मुक्ता इवाङ्गनाः । याः सुवृत्ताच्छहृदया यान्ति भूषणतां भुवि

tās tu kāścana sadvaṃśajātā muktā ivāṅganāḥ / yāḥ suvṛttācchahṛdayā yānti bhūṣaṇatāṃ bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिणीव च राजश्रीर् एवं विप्लविनी सदा । धैर्यपाशेन बन्द्धुं च ताम् एके जानते बुधाः

hariṇīva ca rājaśrīr evaṃ viplavinī sadā / dhairyapāśena banddhuṃ ca tām eke jānate budhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् आपद्य् अपि त्याज्यं न सत्त्वं संपदेषिभिः । अयम् एवात्र वृत्तान्तो ममात्र च निदर्शनम्

tasmād āpady api tyājyaṃ na sattvaṃ saṃpadeṣibhiḥ / ayam evātra vṛttānto mamātra ca nidarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन् मया विधुरे ऽप्य् अस्मिंश् चारित्रं देवि रक्षितम् । युष्मद्दर्शनकल्याणप्राप्त्या तत् फलितं हि मे

yan mayā vidhure 'py asmiṃś cāritraṃ devi rakṣitam / yuṣmaddarśanakalyāṇaprāptyā tat phalitaṃ hi me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्या मुखाच् छ्रुत्वा ब्राह्मण्यास् तत्क्षणं कथाम् । देवी वासवदत्ता सा सादरा समचिन्तयत्

iti tasyā mukhāc chrutvā brāhmaṇyās tatkṣaṇaṃ kathām / devī vāsavadattā sā sādarā samacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणी कुलवत्य् एषा ध्रुवम् अस्या ह्य् उदारताम् । भङ्गिः स्वशीलोपक्षेपे वचःप्रौढिश् च शंसति

brāhmaṇī kulavaty eṣā dhruvam asyā hy udāratām / bhaṅgiḥ svaśīlopakṣepe vacaḥprauḍhiś ca śaṃsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजसंसत्प्रवेशे ऽस्याः प्रावीण्यम् अत एव च । इति संचिन्त्य देवी तां ब्राह्मणीं पुनर् अब्रवीत्:

rājasaṃsatpraveśe 'syāḥ prāvīṇyam ata eva ca / iti saṃcintya devī tāṃ brāhmaṇīṃ punar abravīt:

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्या त्वं कस्य को वा ते वृत्तान्तः कथ्यतां त्वया । तच् छ्रुत्वा ब्राह्मणी भूयः साथ वक्तुं प्रचक्रमे

bhāryā tvaṃ kasya ko vā te vṛttāntaḥ kathyatāṃ tvayā / tac chrutvā brāhmaṇī bhūyaḥ sātha vaktuṃ pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मालवे देवि को ऽप्य् आसीद् अग्निदत्त इति द्विजः । निलयः श्रीसरस्वत्योः स्वयम् आत्तधनो ऽर्थिभिः

mālave devi ko 'py āsīd agnidatta iti dvijaḥ / nilayaḥ śrīsarasvatyoḥ svayam āttadhano 'rthibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य च स्वानुरूपौ द्वाव् उत्पन्नौ तनयौ क्रमात् । ज्येष्ठः शंकरदत्ताख्यो नाम्ना शान्तिकरो ऽपरः

tasya ca svānurūpau dvāv utpannau tanayau kramāt / jyeṣṭhaḥ śaṃkaradattākhyo nāmnā śāntikaro 'paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोः शान्तिकरो ऽकस्माद् विद्यार्थी स्वपितुर् गृहात् । स बाल एव निर्गत्य गतः क्वापि यशस्विनि

tayoḥ śāntikaro 'kasmād vidyārthī svapitur gṛhāt / sa bāla eva nirgatya gataḥ kvāpi yaśasvini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वितीयश् च स तद्भ्राता ज्येष्ठो मां परिणीतवान् । तनयां यज्ञदत्तस्य यज्ञार्थभृतसंपदः

dvitīyaś ca sa tadbhrātā jyeṣṭho māṃ pariṇītavān / tanayāṃ yajñadattasya yajñārthabhṛtasaṃpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेन तस्य मद्भर्तुः सो ऽग्निदत्ताभिधः पिता । वृद्धो लोकान्तरं यातो भार्ययानुगतः स्वया

kālena tasya madbhartuḥ so 'gnidattābhidhaḥ pitā / vṛddho lokāntaraṃ yāto bhāryayānugataḥ svayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीर्थोद्देशाच् च मद्भर्ता धृतगर्भां विमुच्य माम् । गत्वा सरस्वतीपूरे शोकेनान्धो जहौ तनुम्

tīrthoddeśāc ca madbhartā dhṛtagarbhāṃ vimucya mām / gatvā sarasvatīpūre śokenāndho jahau tanum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तान्ते कथिते चास्मिन्न् एत्य तत्सहयायिभिः । स्वजनेभ्यो मया लब्धं नानुगन्तुं सगर्भया

vṛttānte kathite cāsminn etya tatsahayāyibhiḥ / svajanebhyo mayā labdhaṃ nānugantuṃ sagarbhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मय्य् आर्द्रशोकायाम् अकस्माद् एत्य दस्युभिः । अस्मन्निवासः सकलो ऽप्य् अग्रहारो विलुण्ठितः

tato mayy ārdraśokāyām akasmād etya dasyubhiḥ / asmannivāsaḥ sakalo 'py agrahāro viluṇṭhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणं तिसृभिः सार्धं ब्राह्मणीभिर् अहं ततः । शीलभ्रंशभयाद् आत्तस्वल्पवस्त्रा पलायिता

tatkṣaṇaṃ tisṛbhiḥ sārdhaṃ brāhmaṇībhir ahaṃ tataḥ / śīlabhraṃśabhayād āttasvalpavastrā palāyitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशभङ्गाद् विदूरं च गत्वा देशं तदन्विता । मासमात्रं स्थिताभूवं कृच्छ्रकर्मोपजीविनी

deśabhaṅgād vidūraṃ ca gatvā deśaṃ tadanvitā / māsamātraṃ sthitābhūvaṃ kṛcchrakarmopajīvinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा चानाथशरणं लोकाद् वत्सेश्वरं ततः । सब्राह्मणीका शीलैकपाथेयाहम् इहागता

śrutvā cānāthaśaraṇaṃ lokād vatseśvaraṃ tataḥ / sabrāhmaṇīkā śīlaikapātheyāham ihāgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगत्यैव प्रसूतास्मि युगपत् तनयाव् उभौ । स्थितासु चासु तिसृषु ब्राह्मणीषु सखीष्व् अपि

āgatyaiva prasūtāsmi yugapat tanayāv ubhau / sthitāsu cāsu tisṛṣu brāhmaṇīṣu sakhīṣv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोको विदेशो दारिद्र्यं द्विगुणः प्रसवो ऽप्य् अयम् । अहो अपावृतं द्वारम् आपदां मम वेधसा

śoko videśo dāridryaṃ dviguṇaḥ prasavo 'py ayam / aho apāvṛtaṃ dvāram āpadāṃ mama vedhasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एतयोर् गतिर् नास्ति बालयोर् वर्धनाय मे । इत्य् आलोच्य परित्यज्य लज्जां योषिद्विभूषणम्

tad etayor gatir nāsti bālayor vardhanāya me / ity ālocya parityajya lajjāṃ yoṣidvibhūṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया प्रविश्य वत्सेशो राजा सदसि याचितः । कः शक्तः सोढुम् आपन्नबालापत्यार्तिदर्शनम्

mayā praviśya vatseśo rājā sadasi yācitaḥ / kaḥ śaktaḥ soḍhum āpannabālāpatyārtidarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.