Library·Somadeva: Kathasaritsagara·4·4.2
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे नरवाहनदत्तजननलम्बके प्रथमस् तरङ्गः । द्वितीयस् तरङ्गः । अथ वासवदत्ताया वत्सेशहृदयोत्सवः । संबभूवाचिराद् गर्भः कामांशावतरोज्ज्वलः
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare naravāhanadattajananalambake prathamas taraṅgaḥ / dvitīyas taraṅgaḥ / atha vāsavadattāyā vatseśahṛdayotsavaḥ / saṃbabhūvācirād garbhaḥ kāmāṃśāvatarojjvalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा बभौ लोलनेत्रेण मुखेनापाण्डुकान्तिना । शशाङ्केनेव गर्भस्थकामप्रेमोपगामिना
sā babhau lolanetreṇa mukhenāpāṇḍukāntinā / śaśāṅkeneva garbhasthakāmapremopagāminā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसीनायाः पतिस्नेहाद् रतिप्रीती इवागते । रेजतुः प्रतिमे तस्या मणिपर्यङ्कपार्श्वयोः
āsīnāyāḥ patisnehād ratiprītī ivāgate / rejatuḥ pratime tasyā maṇiparyaṅkapārśvayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भाविविद्याधराधीशगर्भसेवार्थम् इष्टदाः । मूर्ता विद्या इवायाताः सख्यस् तां पर्युपासत
bhāvividyādharādhīśagarbhasevārtham iṣṭadāḥ / mūrtā vidyā ivāyātāḥ sakhyas tāṃ paryupāsata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनीलपल्लवश्याममुखौ साथ पयोधरौ । सूनोर् गर्भाभिषेकाय बभार कलशाव् इव
vinīlapallavaśyāmamukhau sātha payodharau / sūnor garbhābhiṣekāya babhāra kalaśāv iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वच्छस्फुरितसच्छायमणिकुट्टिमशोभिनः । सुखशय्यागता मध्ये मन्दिरस्य रराज सा
svacchasphuritasacchāyamaṇikuṭṭimaśobhinaḥ / sukhaśayyāgatā madhye mandirasya rarāja sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भावितत्तनयाक्रान्तिशङ्काकम्पितवारिभिः । उपेत्य सेव्यमानेव समन्ताद् रत्नराशिभिः
bhāvitattanayākrāntiśaṅkākampitavāribhiḥ / upetya sevyamāneva samantād ratnarāśibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्या विमानमध्यस्थरत्नोत्था प्रतिमा बभौ । विद्याधरश्रीर् नभसा प्रणामार्थम् इवागता
tasyā vimānamadhyastharatnotthā pratimā babhau / vidyādharaśrīr nabhasā praṇāmārtham ivāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रसाधनसंनद्धसाधकेन्द्रकथासु च । बभूव सा दोहदिनी प्रसङ्गोपनतासु च
mantrasādhanasaṃnaddhasādhakendrakathāsu ca / babhūva sā dohadinī prasaṅgopanatāsu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरसारब्धसंगीता विद्याधरवराङ्गनाः । स्वप्ने ताम् अम्बरोत्सङ्गम् आरूढाम् उपतस्थिरे
sarasārabdhasaṃgītā vidyādharavarāṅganāḥ / svapne tām ambarotsaṅgam ārūḍhām upatasthire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रबुद्धा सेवितुं साक्षात् तद् एवाभिललाष सा । नभःक्रीडाविलसितं लक्ष्यभूतलकौतुकम्
prabuddhā sevituṃ sākṣāt tad evābhilalāṣa sā / nabhaḥkrīḍāvilasitaṃ lakṣyabhūtalakautukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं च दोहदम् एतस्या देव्या यौगन्धरायणः । यन्त्रमन्त्रेन्द्रजालादिप्रयोगैः समपूरयत्
taṃ ca dohadam etasyā devyā yaugandharāyaṇaḥ / yantramantrendrajālādiprayogaiḥ samapūrayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विजहार च सा तैस् तैः प्रयोगैर् गगनस्थिता । पौरनारीजनोत्पक्ष्मलोचनाश्चर्यदायिभिः
vijahāra ca sā tais taiḥ prayogair gaganasthitā / pauranārījanotpakṣmalocanāścaryadāyibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा वासकस्थायास् तस्याश् च समजायत । हृदि विद्याधरोदारकथाश्रवणकौतुकम्
ekadā vāsakasthāyās tasyāś ca samajāyata / hṛdi vidyādharodārakathāśravaṇakautukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तयार्थितो देव्या तत्र यौगन्धरायणः । तस्याः सर्वेषु शृण्वत्सु निजगाद कथाम् इमाम्
tatas tayārthito devyā tatra yaugandharāyaṇaḥ / tasyāḥ sarveṣu śṛṇvatsu nijagāda kathām imām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्य् अम्बिकाजनयिता नगेन्द्रो हिमवान् इति । न केवलं गिरीणां यो गुरुर् गौरीपतेर् अपि
asty ambikājanayitā nagendro himavān iti / na kevalaṃ girīṇāṃ yo gurur gaurīpater api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याधरनिवासे च तस्मिन् विद्याधराधिपः । उवास राजा जीमूतकेतुर् नाम महाचले
vidyādharanivāse ca tasmin vidyādharādhipaḥ / uvāsa rājā jīmūtaketur nāma mahācale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याभूत् कल्पवृक्षश् च गृहे पितृक्रमागतः । नाम्नान्वर्थेन विख्यातो यो मनोरथदायकः
tasyābhūt kalpavṛkṣaś ca gṛhe pitṛkramāgataḥ / nāmnānvarthena vikhyāto yo manorathadāyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचिच् च स जीमूतकेतू राजाभ्युपेत्य तम् । उद्याने देवतात्मानं कल्पद्रुमम् अयाचत
kadācic ca sa jīmūtaketū rājābhyupetya tam / udyāne devatātmānaṃ kalpadrumam ayācata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वदा प्राप्यते ऽस्माभिस् त्वत्तः सर्वम् अभीप्सितम् । तद् अपुत्राय मे देहि देव पुत्रं गुणान्वितम्
sarvadā prāpyate 'smābhis tvattaḥ sarvam abhīpsitam / tad aputrāya me dehi deva putraṃ guṇānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कल्पद्रुमो ऽवादीद् राजन्न् उत्पत्स्यते तव । जातिस्मरो दानवीरः सर्वभूतहितः सुतः
tataḥ kalpadrumo 'vādīd rājann utpatsyate tava / jātismaro dānavīraḥ sarvabhūtahitaḥ sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स प्रहृष्टः सन् कल्पवृक्षं प्रणम्य तम् । गत्वा निवेद्य तद् राजा निजां देवीम् अनन्दयत्
tac chrutvā sa prahṛṣṭaḥ san kalpavṛkṣaṃ praṇamya tam / gatvā nivedya tad rājā nijāṃ devīm anandayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तस्याचिराद् एव राज्ञः सूनुर् अजायत । जीमूतवाहनं तं च नाम्ना स विदधे पिता
atha tasyācirād eva rājñaḥ sūnur ajāyata / jīmūtavāhanaṃ taṃ ca nāmnā sa vidadhe pitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सहजया साकं सर्वभूतानुकम्पया । जगाम स महासत्त्वो वृद्धिं जीमूतवाहनः
tataḥ sahajayā sākaṃ sarvabhūtānukampayā / jagāma sa mahāsattvo vṛddhiṃ jīmūtavāhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमाच् च यौवराज्यस्थः परिचर्याप्रसादितम् । लोकानुकम्पी पितरं विजने स व्यजिज्ञपत्
kramāc ca yauvarājyasthaḥ paricaryāprasāditam / lokānukampī pitaraṃ vijane sa vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानामि तात यद् भावा भवे ऽस्मिन् क्षणभङ्गुराः । स्थिरं तु महताम् एकम् आकल्पम् अमलं यशः
jānāmi tāta yad bhāvā bhave 'smin kṣaṇabhaṅgurāḥ / sthiraṃ tu mahatām ekam ākalpam amalaṃ yaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परोपकृतिसंभूतं तद् एव यदि हन्त तत् । किम् अन्यत् स्याद् उदाराणां धनं प्राणाधिकप्रियम्
paropakṛtisaṃbhūtaṃ tad eva yadi hanta tat / kim anyat syād udārāṇāṃ dhanaṃ prāṇādhikapriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संपच् च विद्युद् इव सा लोकलोचनखेदकृत् । लोला क्वापि लयं याति या परानुपकारिणी
saṃpac ca vidyud iva sā lokalocanakhedakṛt / lolā kvāpi layaṃ yāti yā parānupakāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एष कल्पविटपी कामदो यो ऽस्ति नः स चेत् । परार्थं विनियुज्येत तदाप्तं तत् फलं भवेत्
tad eṣa kalpaviṭapī kāmado yo 'sti naḥ sa cet / parārthaṃ viniyujyeta tadāptaṃ tat phalaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् तथाहं करोमीह यथैतस्य समृद्धिभिः । अदरिद्रा भवत्य् एष सर्वार्थिजनसंहतिः
tat tathāhaṃ karomīha yathaitasya samṛddhibhiḥ / adaridrā bhavaty eṣa sarvārthijanasaṃhatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति विज्ञाप्य पितरं तदनुज्ञाम् अवाप्य सः । जीमूतवाहनो गत्वा तं कल्पद्रुमम् अब्रवीत्
iti vijñāpya pitaraṃ tadanujñām avāpya saḥ / jīmūtavāhano gatvā taṃ kalpadrumam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव त्वं शश्वद् अस्माकम् अभीष्टं फलदायकः । तद् एकम् इदम् अद्य त्वं मम पूरय वाञ्छितम्
deva tvaṃ śaśvad asmākam abhīṣṭaṃ phaladāyakaḥ / tad ekam idam adya tvaṃ mama pūraya vāñchitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदरिद्रां कुरुष्वैतां पृथिवीम् अखिलां सखे । स्वस्त्य् अस्तु ते प्रदत्तो ऽसि लोकाय द्रविणार्थिने
adaridrāṃ kuruṣvaitāṃ pṛthivīm akhilāṃ sakhe / svasty astu te pradatto 'si lokāya draviṇārthine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तस् तेन धीरेण कल्पवृक्षो ववर्ष सः । कनकं भूतले भूरि ननन्दुश् चाखिलाः प्रजाः
ity uktas tena dhīreṇa kalpavṛkṣo vavarṣa saḥ / kanakaṃ bhūtale bhūri nananduś cākhilāḥ prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दयालुर् बोधिसत्त्वांशः को ऽन्यो जीमूतवाहनात् । शक्नुयाद् अर्थिसात् कर्तुम् अपि कल्पद्रुमं कृती
dayālur bodhisattvāṃśaḥ ko 'nyo jīmūtavāhanāt / śaknuyād arthisāt kartum api kalpadrumaṃ kṛtī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति जातानुरागासु ततो दिक्षु विदिक्ष्व् अपि । जीमूतवाहनस्योच्चैः पप्रथे विशदं यशः
iti jātānurāgāsu tato dikṣu vidikṣv api / jīmūtavāhanasyoccaiḥ paprathe viśadaṃ yaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः पुत्रप्रथाबद्धमूलं राज्यं समत्सराः । दृष्ट्वा जीमूतकेतोस् तद्गोत्रजा विकृतिं ययुः
tataḥ putraprathābaddhamūlaṃ rājyaṃ samatsarāḥ / dṛṣṭvā jīmūtaketos tadgotrajā vikṛtiṃ yayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानोपयुक्तसत्कल्पवृक्षयुक्तास्पदं च तत् । मेनिरे निष्प्रभावत्वाज् जेतुं सुकरम् एव ते
dānopayuktasatkalpavṛkṣayuktāspadaṃ ca tat / menire niṣprabhāvatvāj jetuṃ sukaram eva te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संभूय युद्धाय कृतबुद्धिषु तेषु च । पितरं तम् उवाचैवं धीरो जीमूतवाहनः
tataḥ saṃbhūya yuddhāya kṛtabuddhiṣu teṣu ca / pitaraṃ tam uvācaivaṃ dhīro jīmūtavāhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा शरीरम् एवेदं जलबुद्बुदसंनिभम् । प्रवातदीपचपलास् तथा कस्य कृते श्रियः
yathā śarīram evedaṃ jalabudbudasaṃnibham / pravātadīpacapalās tathā kasya kṛte śriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता अप्य् अन्योपमर्देन मनस्वी को ऽभिवाञ्छति । तस्मात् तत मया नैव योद्धव्यं गोत्रजैः सह
tā apy anyopamardena manasvī ko 'bhivāñchati / tasmāt tata mayā naiva yoddhavyaṃ gotrajaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्यं त्यक्त्वा तु गन्तव्यम् इतः क्वापि वनं मया । आसतां कृपणा एते मा भूत् स्वकुलसंक्षयः
rājyaṃ tyaktvā tu gantavyam itaḥ kvāpi vanaṃ mayā / āsatāṃ kṛpaṇā ete mā bhūt svakulasaṃkṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं जीमूतवाहनं स पिता ततः । जीमूतकेतुर् अप्य् एवं जगाद कृतनिश्चयः
ity uktavantaṃ jīmūtavāhanaṃ sa pitā tataḥ / jīmūtaketur apy evaṃ jagāda kṛtaniścayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयापि पुत्र गन्तव्यं का हि वृद्धस्य मे स्पृहा । राज्ये तृण इव त्यक्ते यूनापि कृपया त्वया
mayāpi putra gantavyaṃ kā hi vṛddhasya me spṛhā / rājye tṛṇa iva tyakte yūnāpi kṛpayā tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवता साकं सभार्येण तथेति सः । पित्रा जगाम जीमूतवाहनो मलयाचलम्
evam uktavatā sākaṃ sabhāryeṇa tatheti saḥ / pitrā jagāma jīmūtavāhano malayācalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राधिवासे सिद्धानां चन्दनच्छन्ननिर्झरे । स तस्थाव् आश्रमपदे परिचर्यापरः पितुः
tatrādhivāse siddhānāṃ candanacchannanirjhare / sa tasthāv āśramapade paricaryāparaḥ pituḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सिद्धाधिराजस्य वशी विश्वावसोः सुतः । मित्त्रं मित्त्रावसुर् नाम तस्यात्र समपद्यत
atha siddhādhirājasya vaśī viśvāvasoḥ sutaḥ / mittraṃ mittrāvasur nāma tasyātra samapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्स्वसारं च सो ऽपश्यद् एकान्ते जातु कन्यकाम् । जन्मान्तरप्रियतमां ज्ञानी जीमूतवाहनः
tatsvasāraṃ ca so 'paśyad ekānte jātu kanyakām / janmāntarapriyatamāṃ jñānī jīmūtavāhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्कालं च तयोस् तुल्यं यूनोर् अन्योन्यदर्शनम् । अभून् मनोमृगामन्दवागुराबन्धसंनिभम्
tatkālaṃ ca tayos tulyaṃ yūnor anyonyadarśanam / abhūn manomṛgāmandavāgurābandhasaṃnibham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽकस्मात् समभेत्य त्रिजगत्पूज्यम् एकदा । जीमूतवाहनं प्रीतः स मित्त्रावसुर् अभ्यधात्
tato 'kasmāt samabhetya trijagatpūjyam ekadā / jīmūtavāhanaṃ prītaḥ sa mittrāvasur abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्या मलयवत्याख्या स्वसा मे ऽस्ति कनीयसी । ताम् अहं ते प्रयच्छामि ममेच्छां मान्यथा कृथाः
kanyā malayavatyākhyā svasā me 'sti kanīyasī / tām ahaṃ te prayacchāmi mamecchāṃ mānyathā kṛthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वैव स जीमूतवाहनो ऽपि जगाद तम् । युवराज ममाभूत् सा भार्या पूर्वे ऽपि जन्मनि
tac chrutvaiva sa jīmūtavāhano 'pi jagāda tam / yuvarāja mamābhūt sā bhāryā pūrve 'pi janmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं च तत्रैव मे जातो द्वितीयं हृदयं सुहृत् । जातिस्मरो ऽस्म्य् अहं सर्वं पूर्वजन्म स्मरामि तत्
tvaṃ ca tatraiva me jāto dvitīyaṃ hṛdayaṃ suhṛt / jātismaro 'smy ahaṃ sarvaṃ pūrvajanma smarāmi tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं तत्कालं मित्त्रावसुर् उवाच तम् । जन्मान्तरकथां तावच् छंसैतां कौतुकं हि मे
ity uktavantaṃ tatkālaṃ mittrāvasur uvāca tam / janmāntarakathāṃ tāvac chaṃsaitāṃ kautukaṃ hi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतन् मित्त्रावसोः श्रुत्वा तस्मै जीमूतवाहनः । सुकृती कथयाम् आस पूर्वजन्मकथाम् इमाम्
etan mittrāvasoḥ śrutvā tasmai jīmūtavāhanaḥ / sukṛtī kathayām āsa pūrvajanmakathām imām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति पूर्वम् अहं व्योमचारी विद्याधरो ऽभवम् । हिमवच्छृङ्गमार्गेण गतो ऽभूवं कदाचन
asti pūrvam ahaṃ vyomacārī vidyādharo 'bhavam / himavacchṛṅgamārgeṇa gato 'bhūvaṃ kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् चाधः स्थितस् तत्र क्रीडन् गौर्या समं हरः । शशापोल्लङ्घनक्रुद्धो मर्त्ययोनौ पतेति माम्
tataś cādhaḥ sthitas tatra krīḍan gauryā samaṃ haraḥ / śaśāpollaṅghanakruddho martyayonau pateti mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्य विद्याधरीं भार्यां नियोज्य स्वपदे सुतम् । पुनर् वैद्याधरीं योनिं स्मृतजातिः प्रपत्स्यसे
prāpya vidyādharīṃ bhāryāṃ niyojya svapade sutam / punar vaidyādharīṃ yoniṃ smṛtajātiḥ prapatsyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं निशम्य शापान्तम् उक्त्वा शर्वे तिरोहिते । अचिरेणैव जातो ऽहं भूतले वणिजां कुले
evaṃ niśamya śāpāntam uktvā śarve tirohite / acireṇaiva jāto 'haṃ bhūtale vaṇijāṃ kule
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नगर्यां वलभीनाम्न्यां महाधनवणिक्सुतः । वसुदत्ताभिधानः सन् वृद्धिं च गतवान् अहम्
nagaryāṃ valabhīnāmnyāṃ mahādhanavaṇiksutaḥ / vasudattābhidhānaḥ san vṛddhiṃ ca gatavān aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन यौवनस्थश् च पित्रा कृतपरिच्छदः । द्वीपान्तरं गतो ऽभूवं वणिज्यायै तदाज्ञया
kālena yauvanasthaś ca pitrā kṛtaparicchadaḥ / dvīpāntaraṃ gato 'bhūvaṃ vaṇijyāyai tadājñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगच्छन्तं ततो ऽटव्यां तस्करा विनिपत्य माम् । हृतस्वम् अनयन् बद्ध्वा स्वपल्लीं चण्डिकागृहम्
āgacchantaṃ tato 'ṭavyāṃ taskarā vinipatya mām / hṛtasvam anayan baddhvā svapallīṃ caṇḍikāgṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलोलदीर्घया घोरं रक्तांशुकपताकया । जिघत्सतः पशुप्राणान् कृतान्तस्येव जिह्वया
viloladīrghayā ghoraṃ raktāṃśukapatākayā / jighatsataḥ paśuprāṇān kṛtāntasyeva jihvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राहम् उपहारार्थम् उपनीतो निजस्य तैः । प्रभोः पुलिन्दकाख्यस्य देवीं पूजयतो ऽन्तिकम्
tatrāham upahārārtham upanīto nijasya taiḥ / prabhoḥ pulindakākhyasya devīṃ pūjayato 'ntikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स दृष्ट्वैवार्द्रहृदयः शबरो ऽप्य् अभवन् मयि । वक्ति जन्मान्तरप्रीतिं मनः स्निह्यद् अकारणम्
sa dṛṣṭvaivārdrahṛdayaḥ śabaro 'py abhavan mayi / vakti janmāntaraprītiṃ manaḥ snihyad akāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मां मोचयित्वैव वधात् स शबराधिपः । ऐच्छद् आत्मोपहारेण कर्तुं पूजासमापनम्
tato māṃ mocayitvaiva vadhāt sa śabarādhipaḥ / aicchad ātmopahāreṇa kartuṃ pūjāsamāpanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैवं कृथाः प्रसन्नास्मि तव याचस्व मां वरम् । इत्य् उक्तो दिव्यया वाचा प्रहृष्टश् च जगाद सः
maivaṃ kṛthāḥ prasannāsmi tava yācasva māṃ varam / ity ukto divyayā vācā prahṛṣṭaś ca jagāda saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं प्रसन्ना वरः को ऽन्यस् तथाप्य् एतावद् अर्थये । जन्मान्तरे ऽपि मे सख्यम् अनेन वणिजास्त्व् इति
tvaṃ prasannā varaḥ ko 'nyas tathāpy etāvad arthaye / janmāntare 'pi me sakhyam anena vaṇijāstv iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् अस्त्व् इति शान्तायां वाचि मां शबरो ऽथ सः । प्रदत्तसविशेषार्थं प्रजिघाय निजं गृहम्
evam astv iti śāntāyāṃ vāci māṃ śabaro 'tha saḥ / pradattasaviśeṣārthaṃ prajighāya nijaṃ gṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृत्योर् मुखात् प्रवासाच् च ततः प्रत्यागते मयि । अकरोज् ज्ञातवृत्तान्तः पिता मम महोत्सवम्
mṛtyor mukhāt pravāsāc ca tataḥ pratyāgate mayi / akaroj jñātavṛttāntaḥ pitā mama mahotsavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन तत्र चापश्यम् अहं सार्थावलुण्ठनात् । वष्टभ्यानायितं राज्ञा तम् एव शबराधिपम्
kālena tatra cāpaśyam ahaṃ sārthāvaluṇṭhanāt / vaṣṭabhyānāyitaṃ rājñā tam eva śabarādhipam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्षणं पितुर् आवेद्य विज्ञप्य च महीपतिम् । मोचितः स्वर्णलक्षेण स मया वधनिग्रहात्
tatkṣaṇaṃ pitur āvedya vijñapya ca mahīpatim / mocitaḥ svarṇalakṣeṇa sa mayā vadhanigrahāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणदानोपकारस्य कृत्वैवं प्रत्युपक्रियाम् । आनीय च गृहं प्रीत्या पूर्णं संमानितश् चिरम्
prāṇadānopakārasya kṛtvaivaṃ pratyupakriyām / ānīya ca gṛhaṃ prītyā pūrṇaṃ saṃmānitaś ciram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्कृत्य प्रेषितश् चाथ हृदयं प्रेमपेशलम् । निधाय मयि पल्लीं स्वां प्रायात् स शबराधिपः
satkṛtya preṣitaś cātha hṛdayaṃ premapeśalam / nidhāya mayi pallīṃ svāṃ prāyāt sa śabarādhipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र प्रत्युपकारार्थं चिन्तयन् प्राभृतं मम । स्वल्पं स मेने स्वाधीनं मुक्ताकस्तूरिकाद्य् अपि
tatra pratyupakārārthaṃ cintayan prābhṛtaṃ mama / svalpaṃ sa mene svādhīnaṃ muktākastūrikādy api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सातिशयं प्राप्तुं मुक्तासारं स मत्कृते । धनुर्द्वितीयः प्रययौ गजान् हन्तुं हिमाचलम्
tataḥ sātiśayaṃ prāptuṃ muktāsāraṃ sa matkṛte / dhanurdvitīyaḥ prayayau gajān hantuṃ himācalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रमंश् च तत्र तीरस्थदेवागारं महत् सरः । प्राप तुल्यैः कृतप्रीतिस् तदब्जैर् मित्त्ररागिभिः
bhramaṃś ca tatra tīrasthadevāgāraṃ mahat saraḥ / prāpa tulyaiḥ kṛtaprītis tadabjair mittrarāgibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राशङ्क्याम्बुपानार्थम् आगमं वन्यहस्तिनाम् । छन्नः स तस्थाव् एकान्ते सचापस् तज्जिघांसया
tatrāśaṅkyāmbupānārtham āgamaṃ vanyahastinām / channaḥ sa tasthāv ekānte sacāpas tajjighāṃsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावत् तत्र सरस्तीरगतं पूजयितुं हरम् । आगताम् अद्भुताकारां कुमारीं सिंहवाहनाम्
tāvat tatra sarastīragataṃ pūjayituṃ haram / āgatām adbhutākārāṃ kumārīṃ siṃhavāhanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ददर्श तुषाराद्रिराजपुत्रीम् इवापराम् । परिचर्यापरां शंभोः कन्यकाभाववर्तिनीम्
sa dadarśa tuṣārādrirājaputrīm ivāparām / paricaryāparāṃ śaṃbhoḥ kanyakābhāvavartinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा च विस्मयाक्रान्तः शबरः स व्यचिन्तयत् । केयं स्याद् यदि मर्त्यस्त्री तत् कथं सिंहवाहना
dṛṣṭvā ca vismayākrāntaḥ śabaraḥ sa vyacintayat / keyaṃ syād yadi martyastrī tat kathaṃ siṃhavāhanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ दिव्या कथं दृश्या मादृशैस् तद् इयं ध्रुवम् । चक्षुषोः पूर्वपुण्यानां मूर्ता परिणतिर् मम
atha divyā kathaṃ dṛśyā mādṛśais tad iyaṃ dhruvam / cakṣuṣoḥ pūrvapuṇyānāṃ mūrtā pariṇatir mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनया यदि मित्त्रं तं योजयेयम् अहं ततः । काप्य् अन्यैव मया तस्य कृता स्यात् प्रत्युपक्रिया
anayā yadi mittraṃ taṃ yojayeyam ahaṃ tataḥ / kāpy anyaiva mayā tasya kṛtā syāt pratyupakriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एताम् उपसर्पामि तावज् जिज्ञासितुं वरम् । इत्य् आलोच्य स मित्त्रं मे शबरस् ताम् उपाययौ
tad etām upasarpāmi tāvaj jijñāsituṃ varam / ity ālocya sa mittraṃ me śabaras tām upāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च सावतीर्यैव सिंहाच् छायानिषादिनः । कन्यागत्य सरः पद्मान्य् अवचेतुं प्रचक्रमे
tāvac ca sāvatīryaiva siṃhāc chāyāniṣādinaḥ / kanyāgatya saraḥ padmāny avacetuṃ pracakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं च दृष्ट्वान्तिकप्राप्तं शबरं सा कृतानतिम् । अपूर्वम् अतिथिप्रीत्या स्वागतेनान्वरञ्जयत्
taṃ ca dṛṣṭvāntikaprāptaṃ śabaraṃ sā kṛtānatim / apūrvam atithiprītyā svāgatenānvarañjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस् त्वं किं चागतो ऽस्य् एतां भूमिम् अत्यन्तदुर्गमाम् । इति पृष्टवतीं तां च शबरः प्रत्युवाच सः
kas tvaṃ kiṃ cāgato 'sy etāṃ bhūmim atyantadurgamām / iti pṛṣṭavatīṃ tāṃ ca śabaraḥ pratyuvāca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं भवानीपादैकशरणः शबराधिपः । आगतो ऽस्मि च मातङ्गमुक्ताहेतोर् इदं वनम्
ahaṃ bhavānīpādaikaśaraṇaḥ śabarādhipaḥ / āgato 'smi ca mātaṅgamuktāhetor idaṃ vanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वां च दृष्ट्वाधुनात्मीयो देवि प्राणप्रदः सुहृत् । सार्थवाहसुतः श्रीमान् वसुदत्तो मया स्मृतः
tvāṃ ca dṛṣṭvādhunātmīyo devi prāṇapradaḥ suhṛt / sārthavāhasutaḥ śrīmān vasudatto mayā smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हि त्वम् इव रूपेण यौवनेन च सुन्दरि । अद्वितीयो ऽस्य विश्वस्य नयनामृतनिर्झरः
sa hi tvam iva rūpeṇa yauvanena ca sundari / advitīyo 'sya viśvasya nayanāmṛtanirjharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा धन्या कन्यका लोके यस्यास् तेनेह गृह्यते । मैत्त्रीदानदयाधैर्यनिधिना कङ्कणी करः
sā dhanyā kanyakā loke yasyās teneha gṛhyate / maittrīdānadayādhairyanidhinā kaṅkaṇī karaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् त्वदाकृतिर् एषा चेत् तादृशेन न युज्यते । व्यर्थं वहति तत् कामः कोदण्डम् इति मे व्यथा
tat tvadākṛtir eṣā cet tādṛśena na yujyate / vyarthaṃ vahati tat kāmaḥ kodaṇḍam iti me vyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति व्याधेन्द्रवचनैः सद्यो ऽपहृतमानसा । साभूत् कुमारी कंदर्पमोहमन्त्राक्षरैर् इव
iti vyādhendravacanaiḥ sadyo 'pahṛtamānasā / sābhūt kumārī kaṃdarpamohamantrākṣarair iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच तं च शबरं प्रेर्यमाणा मनोभुवा । क्व स ते सुहृद् आनीय तावन् मे दर्श्यताम् इति
uvāca taṃ ca śabaraṃ preryamāṇā manobhuvā / kva sa te suhṛd ānīya tāvan me darśyatām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा च तथेत्य् उक्ता ताम् आमन्त्र्य तदैव सः । कृतार्थमानी मुदितः प्रतस्थे शबरस् ततः
tac chrutvā ca tathety uktā tām āmantrya tadaiva saḥ / kṛtārthamānī muditaḥ pratasthe śabaras tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्य स्वपल्लीम् आदाय मुक्तामृगमदादिकम् । भूरि भारशतैर् हार्यम् अस्मद्गृहम् अथाययौ
prāpya svapallīm ādāya muktāmṛgamadādikam / bhūri bhāraśatair hāryam asmadgṛham athāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वैः पुरस्कृतस् तत्र प्रविश्य प्राभृतं च तत् । मत्पित्रे स बहुस्वर्णलक्षमूल्यं न्यवेदयत्
sarvaiḥ puraskṛtas tatra praviśya prābhṛtaṃ ca tat / matpitre sa bahusvarṇalakṣamūlyaṃ nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्सवेन च याते ऽस्मिन् दिने रात्रौ स मे रहः । कन्यादर्शनवृत्तान्तं तम् आमूलाद् अवर्णयत्
utsavena ca yāte 'smin dine rātrau sa me rahaḥ / kanyādarśanavṛttāntaṃ tam āmūlād avarṇayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एहि तत्रैव गच्छाव इत्य् उक्त्वा च समुत्सुकम् । माम् आदाय निशि स्वैरं स प्रायाच् छबराधिपः
ehi tatraiva gacchāva ity uktvā ca samutsukam / mām ādāya niśi svairaṃ sa prāyāc chabarādhipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातश् च मां गतं क्वापि बुद्ध्वा सशबराधिपम् । तत्प्रीतिप्रत्ययात् तस्थौ धृतिम् आलम्ब्य मत्पिता
prātaś ca māṃ gataṃ kvāpi buddhvā saśabarādhipam / tatprītipratyayāt tasthau dhṛtim ālambya matpitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं च प्रापितो ऽभूवं क्रमात् तेन तरस्विना । शबरेण तुषाराद्रिं कृताध्वपरिकर्मणा
ahaṃ ca prāpito 'bhūvaṃ kramāt tena tarasvinā / śabareṇa tuṣārādriṃ kṛtādhvaparikarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् च प्राप्य सरः सायं स्नात्वा स्वादुफलाशनौ । अहं च स च ताम् एकां वने तत्रोषितौ निशाम्
tac ca prāpya saraḥ sāyaṃ snātvā svāduphalāśanau / ahaṃ ca sa ca tām ekāṃ vane tatroṣitau niśām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लताभिः कीर्णकुसुमं भृङ्गीसंगीतसुन्दरम् । शुभगन्धवहं हारि ज्वलितौषधिदीपिकम्
latābhiḥ kīrṇakusumaṃ bhṛṅgīsaṃgītasundaram / śubhagandhavahaṃ hāri jvalitauṣadhidīpikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रतेस् तद् वासवेश्मेव विश्रान्त्यै गिरिकाननम् । आवयोर् अभवन् नक्तं पिबतोस् तत्सरोजलम्
rates tad vāsaveśmeva viśrāntyai girikānanam / āvayor abhavan naktaṃ pibatos tatsarojalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽन्येद्युः प्रतिपदं तत्तदुत्कलिकाभृता । प्रत्युद्गतेव मनसा मम तन्मार्गधाविना
tato 'nyedyuḥ pratipadaṃ tattadutkalikābhṛtā / pratyudgateva manasā mama tanmārgadhāvinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्षुषा दक्षिणेनापि सूचितागमनामुना । दिदृक्षयेव स्फुरता सा कन्यात्रागताभवत्
cakṣuṣā dakṣiṇenāpi sūcitāgamanāmunā / didṛkṣayeva sphuratā sā kanyātrāgatābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सटालसिंहपृष्ठस्था सुभ्रूर् दृष्टा मया च सा । शरदम्भोधरोत्सङ्गसङ्गिनीवेन्दवी कला
saṭālasiṃhapṛṣṭhasthā subhrūr dṛṣṭā mayā ca sā / śaradambhodharotsaṅgasaṅginīvendavī kalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलसद्विस्मयौत्सुक्यसाध्वसं पश्यतश् च ताम् । ममावर्तत तत्कालं न जाने हृदयं कथम्
vilasadvismayautsukyasādhvasaṃ paśyataś ca tām / mamāvartata tatkālaṃ na jāne hṛdayaṃ katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथावतीर्य सिंहात् सा पुष्पाण्य् उच्चित्य कन्यका । स्नात्वा सरसि तत्तीरगतं हरम् अपूजयत्
athāvatīrya siṃhāt sā puṣpāṇy uccitya kanyakā / snātvā sarasi tattīragataṃ haram apūjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूजावसाने चोपेत्य स सखा शबरो मम । प्रणम्यात्मानम् आवेद्य ताम् अवोचत् कृतादराम्
pūjāvasāne copetya sa sakhā śabaro mama / praṇamyātmānam āvedya tām avocat kṛtādarām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनीतः स मया देवि सुहृद् योग्यो वरस् तव । मन्यसे यदि तत् तुभ्यं दर्शयाम्य् अधुनैव तम्
ānītaḥ sa mayā devi suhṛd yogyo varas tava / manyase yadi tat tubhyaṃ darśayāmy adhunaiva tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा दर्शयेत्य् उक्ते तया स शबरस् ततः । आगत्य निकटं नीत्वा मां तस्याः समदर्शयत्
tac chrutvā darśayety ukte tayā sa śabaras tataḥ / āgatya nikaṭaṃ nītvā māṃ tasyāḥ samadarśayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि मां तिर्यग् आलोक्य चक्षुषा प्रणयस्रुता । मदनावेशवशगा शबरेशं तम् अभ्यधात्
sāpi māṃ tiryag ālokya cakṣuṣā praṇayasrutā / madanāveśavaśagā śabareśaṃ tam abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सखा ते मानुषो नायं कामं को ऽप्य् अयम् आगतः । मद्वञ्चनाय देवो ऽद्य मर्त्यस्यैषाकृतिः कुतः
sakhā te mānuṣo nāyaṃ kāmaṃ ko 'py ayam āgataḥ / madvañcanāya devo 'dya martyasyaiṣākṛtiḥ kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् आकर्ण्योक्तवान् अस्मि तां प्रत्याययितुं स्वयम् । सत्यं सुन्दरि मर्त्यो ऽहं किं व्याजेनार्जवे जने
tad ākarṇyoktavān asmi tāṃ pratyāyayituṃ svayam / satyaṃ sundari martyo 'haṃ kiṃ vyājenārjave jane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं हि सार्थवाहस्य वलभीवासिनः सुतः । महाधनाभिधानस्य महेश्वरवरार्जितः
ahaṃ hi sārthavāhasya valabhīvāsinaḥ sutaḥ / mahādhanābhidhānasya maheśvaravarārjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपस्यन् स हि पुत्रार्थम् उद्दिश्य शशिशेखरम् । समादिश्यत तेनैवं स्वप्ने देवेन तुष्यता
tapasyan sa hi putrārtham uddiśya śaśiśekharam / samādiśyata tenaivaṃ svapne devena tuṣyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तिष्ठोत्पत्स्यते कोऽपि महात्मा तनयस् तव । रहस्यं परमं चैतद् अलम् उक्त्वात्र विस्तरम्
uttiṣṭhotpatsyate ko'pi mahātmā tanayas tava / rahasyaṃ paramaṃ caitad alam uktvātra vistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा प्रबुद्धस्य तस्य कालेन चात्मजः । अहम् एष समुत्पन्नो वसुदत्त इति श्रुतः
etac chrutvā prabuddhasya tasya kālena cātmajaḥ / aham eṣa samutpanno vasudatta iti śrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं च शबराधीशः स्वयंवरसुहृन् मया । देशान्तरगतेन प्राक्प्राप्तः कृच्छ्रैकबान्धवः
ayaṃ ca śabarādhīśaḥ svayaṃvarasuhṛn mayā / deśāntaragatena prākprāptaḥ kṛcchraikabāndhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.