Somadeva: Kathasaritsagara 4.2

एष मे तत्त्वसंक्षेप इत्य् उक्त्वा विरते मयि । आभाषताथ कन्या स लज्जयावनतानना

eṣa me tattvasaṃkṣepa ity uktvā virate mayi / ābhāṣatātha kanyā sa lajjayāvanatānanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्त्य् एतन् मां च जाने ऽद्य स्वप्ने ऽर्चितवतीं हरः । प्रातः प्राप्स्यसि भर्तारम् इति तुष्टः किलादिशत्

asty etan māṃ ca jāne 'dya svapne 'rcitavatīṃ haraḥ / prātaḥ prāpsyasi bhartāram iti tuṣṭaḥ kilādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् त्वम् एव मे भर्ता भ्रातायं च भवत्सुहृत् । इति वाक्सुधया सा माम् आनन्द्य विरताभवत्

tasmāt tvam eva me bhartā bhrātāyaṃ ca bhavatsuhṛt / iti vāksudhayā sā mām ānandya viratābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संमन्त्र्याथ तया साकं विवाहाय यथाविधि । अकार्षं निश्चयं गन्तुं समित्त्रो ऽहं निजं गृहम्

saṃmantryātha tayā sākaṃ vivāhāya yathāvidhi / akārṣaṃ niścayaṃ gantuṃ samittro 'haṃ nijaṃ gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सा सिंहम् आहूय वाहनं तं स्वसंज्ञया । अत्रारोहार्यपुत्रेति माम् अभाषत सुन्दरी

tataḥ sā siṃham āhūya vāhanaṃ taṃ svasaṃjñayā / atrārohāryaputreti mām abhāṣata sundarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाहं तेन सुहृदानुयातः शबरेण तम् । सिंहम् आरुह्य दयिताम् उत्सङ्गे तां गृहीतवान्

athāhaṃ tena suhṛdānuyātaḥ śabareṇa tam / siṃham āruhya dayitām utsaṅge tāṃ gṛhītavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रस्थितवान् अस्मि कृतकृत्यो निजं गृहम् । कान्तया सह सिंहस्थो मित्रे तस्मिन् पुरःसरे

tataḥ prasthitavān asmi kṛtakṛtyo nijaṃ gṛham / kāntayā saha siṃhastho mitre tasmin puraḥsare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदीयशरनिर्भिन्नहरिणामिषवृत्तयः । क्रमेण ते वयं सर्वे संप्राप्ता वलभीं पुरीम्

tadīyaśaranirbhinnahariṇāmiṣavṛttayaḥ / krameṇa te vayaṃ sarve saṃprāptā valabhīṃ purīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र माम् आगतं दृष्ट्वा सिंहारूढं सवल्लभम् । साश्चर्यस् तद् द्रुतं गत्वा मम पित्रे ऽब्रवीज् जनः

tatra mām āgataṃ dṛṣṭvā siṃhārūḍhaṃ savallabham / sāścaryas tad drutaṃ gatvā mama pitre 'bravīj janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि प्रत्युद्गतो हर्षाद् अवतीर्णं मृगेन्द्रतः । पादावनम्रं दृष्ट्वा माम् अभ्यनन्दत् सविस्मयः

so 'pi pratyudgato harṣād avatīrṇaṃ mṛgendrataḥ / pādāvanamraṃ dṛṣṭvā mām abhyanandat savismayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्यसदृशीं तां च कृतपादाभिवन्दनाम् । पश्यन् ममोचितां भार्यां न माति स्म मुदा क्वचित्

ananyasadṛśīṃ tāṃ ca kṛtapādābhivandanām / paśyan mamocitāṃ bhāryāṃ na māti sma mudā kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवेश्य मन्दिरं चास्मान् वृत्तान्तं परिपृच्छ्य च । प्रशंसञ् शबराधीशसौहार्दं चोत्सवं व्यधात्

praveśya mandiraṃ cāsmān vṛttāntaṃ paripṛcchya ca / praśaṃsañ śabarādhīśasauhārdaṃ cotsavaṃ vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मौहूर्तिकादेशाद् अन्येद्युर् वरकन्यका । सा मया परिणीताभून् मिलिताखिलबन्धुना

tato mauhūrtikādeśād anyedyur varakanyakā / sā mayā pariṇītābhūn militākhilabandhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् आलोक्य च सो ऽकस्मान् मद्वधूवाहनस् तदा । सिंहः सर्वेषु पश्यत्सु संपन्नः पुरुषाकृतिः

tad ālokya ca so 'kasmān madvadhūvāhanas tadā / siṃhaḥ sarveṣu paśyatsu saṃpannaḥ puruṣākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् एतद् इति विभ्रान्ते जने तत्र स्थिते ऽखिले । स दिव्यवस्त्राभरणो नमन् माम् एवम् अब्रवीत्

kim etad iti vibhrānte jane tatra sthite 'khile / sa divyavastrābharaṇo naman mām evam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं चित्राङ्गदो नाम विद्याधर इयं च मे । सुता मनोवती नाम कन्या प्राणाधिकप्रिया

ahaṃ citrāṅgado nāma vidyādhara iyaṃ ca me / sutā manovatī nāma kanyā prāṇādhikapriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एताम् अङ्के सदा कृत्वा विपिनेन भ्रमन्न् अहम् । प्राप्तवान् एकदा गङ्गां भूरितीरतपोवनाम्

etām aṅke sadā kṛtvā vipinena bhramann aham / prāptavān ekadā gaṅgāṃ bhūritīratapovanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपस्विलङ्घनत्रासात् तस्या मध्येन गच्छतः । अपतन् मम दैवाच् च पुष्पमाला तदम्भसि

tapasvilaṅghanatrāsāt tasyā madhyena gacchataḥ / apatan mama daivāc ca puṣpamālā tadambhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽकस्मात् समुत्थाय नारदो ऽन्तर्जलस्थितः । पृष्ठे तया पतितया क्रुद्धो माम् अशपन् मुनिः

tato 'kasmāt samutthāya nārado 'ntarjalasthitaḥ / pṛṣṭhe tayā patitayā kruddho mām aśapan muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औद्धत्येनामुना पाप गच्छ सिंहो भविष्यसि । हिमाचले गतश् चैतां सुतां पृष्ठेन वक्ष्यसि

auddhatyenāmunā pāpa gaccha siṃho bhaviṣyasi / himācale gataś caitāṃ sutāṃ pṛṣṭhena vakṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा च मानुषेणैषा सुता ते परिणेष्यते । तदा तद्दर्शनाद् एव शापाद् अस्माद् विमोक्षसे

yadā ca mānuṣeṇaiṣā sutā te pariṇeṣyate / tadā taddarśanād eva śāpād asmād vimokṣase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अहं मुनिना शप्तः सिंहीभूय हिमाचले । अतिष्ठं तनयाम् एतां हरपूजापरां वहन्

ity ahaṃ muninā śaptaḥ siṃhībhūya himācale / atiṣṭhaṃ tanayām etāṃ harapūjāparāṃ vahan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं यथा यत्नाच् छबराधिपतेर् इदम् । संपन्नं सर्वकल्याणं तथा विदितम् एव ते

anantaraṃ yathā yatnāc chabarādhipater idam / saṃpannaṃ sarvakalyāṇaṃ tathā viditam eva te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् साधयामि भद्रं वस् तीर्णः शापो मयैष सः । इत्य् उक्त्वा सो ऽभ्युदपतत् सद्यो विद्याधरो नभः

tat sādhayāmi bhadraṃ vas tīrṇaḥ śāpo mayaiṣa saḥ / ity uktvā so 'bhyudapatat sadyo vidyādharo nabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तद्विस्मयाक्रान्तो नन्दत्स्वजनबान्धवः । श्लाघ्यसंबन्धहृष्टो मे पिताकार्षीन् महोत्सवम्

tatas tadvismayākrānto nandatsvajanabāndhavaḥ / ślāghyasaṃbandhahṛṣṭo me pitākārṣīn mahotsavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को हि निर्व्याजमित्त्राणां चरितं चिन्तयिष्यति । सुहृत्सु नैव तृप्यन्ति प्राणैर् अप्य् उपकृत्य ये

ko hi nirvyājamittrāṇāṃ caritaṃ cintayiṣyati / suhṛtsu naiva tṛpyanti prāṇair apy upakṛtya ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चात्र न को नाम सचमत्कारम् अभ्यधात् । ध्यायन् ध्यायन्न् उदारं तच् छबराधिपचेष्टितम्

iti cātra na ko nāma sacamatkāram abhyadhāt / dhyāyan dhyāyann udāraṃ tac chabarādhipaceṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजापि तत् तथा बुद्ध्वा तत्रत्यस् तस्य सन्मतेः । अतुष्यद् अस्मत्स्नेहेन शबराधिपतेः परम्

rājāpi tat tathā buddhvā tatratyas tasya sanmateḥ / atuṣyad asmatsnehena śabarādhipateḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुष्टश् च तस्मै मत्पित्रा दापितः सहसैव च । अशेषम् अटवीराज्यं रत्नोपायनदायिना

tuṣṭaś ca tasmai matpitrā dāpitaḥ sahasaiva ca / aśeṣam aṭavīrājyaṃ ratnopāyanadāyinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तया मनोवत्या पत्न्या मित्त्रेण तेन च । कृतार्थः शबरेन्द्रेण तत्रातिष्ठम् अहं सुखी

tatas tayā manovatyā patnyā mittreṇa tena ca / kṛtārthaḥ śabarendreṇa tatrātiṣṭham ahaṃ sukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स च श्लथीकृतात्मीयदेशवासरसस् ततः । भूयसास्मद्गृहेष्व् एव न्यवसच् छबराधिपः

sa ca ślathīkṛtātmīyadeśavāsarasas tataḥ / bhūyasāsmadgṛheṣv eva nyavasac chabarādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्परोपकारेषु सर्वकालम् अतृप्तयोः । स द्वयोर् अगमत् कालो मम तस्य च मित्त्रयोः

parasparopakāreṣu sarvakālam atṛptayoḥ / sa dvayor agamat kālo mama tasya ca mittrayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचिराच् च मनोवत्यां तस्याम् अजनि मे सुतः । बहिष्कृतः कुलस्येव कृत्स्नस्य हृदयोत्सवः

acirāc ca manovatyāṃ tasyām ajani me sutaḥ / bahiṣkṛtaḥ kulasyeva kṛtsnasya hṛdayotsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यदत्तनामा च स शनैर् वृद्धिम् आययौ । कृतविद्यो यथावच् च परिणीतो ऽभवत् ततः

hiraṇyadattanāmā ca sa śanair vṛddhim āyayau / kṛtavidyo yathāvac ca pariṇīto 'bhavat tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् दृष्ट्वा जीवितफलं पूर्णं मत्वा च मत्पिता । वृद्धो भागीरथीं प्रायात् सदारो देहम् उज्झितुम्

tad dṛṣṭvā jīvitaphalaṃ pūrṇaṃ matvā ca matpitā / vṛddho bhāgīrathīṃ prāyāt sadāro deham ujjhitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहं पितृशोकार्तः कथंचिद् बान्धवैर् धृतिम् । ग्राहितो गृहभारं स्वम् उद्वोढुं प्रतिपन्नवान्

tato 'haṃ pitṛśokārtaḥ kathaṃcid bāndhavair dhṛtim / grāhito gṛhabhāraṃ svam udvoḍhuṃ pratipannavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा मनोवतीमुग्धमुखदर्शनम् एकतः । अन्यतः शबरेन्द्रेण संगमो मां व्यनोदयत्

tadā manovatīmugdhamukhadarśanam ekataḥ / anyataḥ śabarendreṇa saṃgamo māṃ vyanodayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सत्पुत्रसानन्दाः सुकलत्रमनोरमाः । सुहृत्समागमसुखा गतास् ते दिवसा मम

tataḥ satputrasānandāḥ sukalatramanoramāḥ / suhṛtsamāgamasukhā gatās te divasā mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेनाथ प्रवृद्धं माम् अग्रहीच् चिबुके जरा । किं गृहे ऽद्यापि पुत्रेति प्रीत्येव ब्रुवती हितम्

kālenātha pravṛddhaṃ mām agrahīc cibuke jarā / kiṃ gṛhe 'dyāpi putreti prītyeva bruvatī hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनाहं सहसोत्पन्नवैराग्यस् तनयं निजम् । कुटुम्बभारोद्वहने वनं वाञ्छन्न् अयोजयम्

tenāhaṃ sahasotpannavairāgyas tanayaṃ nijam / kuṭumbabhārodvahane vanaṃ vāñchann ayojayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदारश् च गतो ऽभूवं गिरिं कालञ्जरं ततः । मत्स्नेहत्यक्तराज्येन समं शबरभूभृता

sadāraś ca gato 'bhūvaṃ giriṃ kālañjaraṃ tataḥ / matsnehatyaktarājyena samaṃ śabarabhūbhṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र प्राप्तेन चात्मीया जातिर् वैद्याधरी मया । शापश् च प्राप्तपर्यन्तः स शार्वः सहसा स्मृतः

tatra prāptena cātmīyā jātir vaidyādharī mayā / śāpaś ca prāptaparyantaḥ sa śārvaḥ sahasā smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् च पत्न्यै मनोवत्यै तदैवाख्यातवान् अहम् । सख्ये च शबरेन्द्राय मुमुक्षुर् मानुषीं तनुम्

tac ca patnyai manovatyai tadaivākhyātavān aham / sakhye ca śabarendrāya mumukṣur mānuṣīṃ tanum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्यामित्त्रे इमे एव भूयास्तां स्मरतो मम । अन्यजन्मन्य् अपीत्य् उक्त्वा हृदि कृत्वा च शंकरम्

bhāryāmittre ime eva bhūyāstāṃ smarato mama / anyajanmany apīty uktvā hṛdi kṛtvā ca śaṃkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया गिरितटात् तस्मान् निपत्य प्रसभं ततः । ताभ्यां स्वपत्नीमित्त्राभ्यां सह मुक्तं शरीरकम्

mayā giritaṭāt tasmān nipatya prasabhaṃ tataḥ / tābhyāṃ svapatnīmittrābhyāṃ saha muktaṃ śarīrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं ततः समुत्पन्नो नाम्ना जीमूतवाहनः । विद्याधरकुले ऽमुष्मिन्न् एष जातिस्मरो ऽधुना

so 'haṃ tataḥ samutpanno nāmnā jīmūtavāhanaḥ / vidyādharakule 'muṣminn eṣa jātismaro 'dhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चापि शबरेन्द्रस् त्वं जातो मित्त्रावसुः पुनः । त्र्यक्षप्रसादात् सिद्धानां राज्ञो विश्वावसोः सुतः

sa cāpi śabarendras tvaṃ jāto mittrāvasuḥ punaḥ / tryakṣaprasādāt siddhānāṃ rājño viśvāvasoḥ sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि विद्याधरी मित्त्र मम भार्या मनोवती । तव स्वसा समुत्पन्ना नाम्ना वलयवत्य् असौ

sāpi vidyādharī mittra mama bhāryā manovatī / tava svasā samutpannā nāmnā valayavaty asau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं मे पूर्वपत्न्य् एषा भगिनी ते भवान् अपि । पूर्वमित्त्रम् अतो युक्ता परिणेतुम् असौ मम

evaṃ me pūrvapatny eṣā bhaginī te bhavān api / pūrvamittram ato yuktā pariṇetum asau mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तु पूर्वम् इतो गत्वा मम पित्रोर् निवेदय । तयोः प्रमाणीकृतयोः शिद्ध्यत्य् एतत् तवेप्सितम्

kiṃ tu pūrvam ito gatvā mama pitror nivedaya / tayoḥ pramāṇīkṛtayoḥ śiddhyaty etat tavepsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं निशम्य जीमूतवाहनात् प्रीतमानसः । गत्वा मित्त्रावसुः सर्वं तत्पितृभ्यां शशंस तत्

itthaṃ niśamya jīmūtavāhanāt prītamānasaḥ / gatvā mittrāvasuḥ sarvaṃ tatpitṛbhyāṃ śaśaṃsa tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिनन्दितवाक्यश् च ताभ्यां हृष्टस् तदैव सः । उपगम्य तम् एवार्थं स्वपितृभ्यां न्यवेदयत्

abhinanditavākyaś ca tābhyāṃ hṛṣṭas tadaiva saḥ / upagamya tam evārthaṃ svapitṛbhyāṃ nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोर् ईप्सितसंपत्तितुष्टयोः सत्वरं च सः । युवराजो विवाहाय संभारम् अकरोत् स्वसुः

tayor īpsitasaṃpattituṣṭayoḥ satvaraṃ ca saḥ / yuvarājo vivāhāya saṃbhāram akarot svasuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो जग्राह विधिवत् तस्या जीमूतवाहनः । पाणिं मलयवत्याः स सिद्धराजपुरस्कृतः

tato jagrāha vidhivat tasyā jīmūtavāhanaḥ / pāṇiṃ malayavatyāḥ sa siddharājapuraskṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव चोत्सवस् तत्र चञ्चद्द्युचरचारणः । संमिलत्सिद्धसंघातो वल्गद्विद्याधरोद्धुरः

babhūva cotsavas tatra cañcaddyucaracāraṇaḥ / saṃmilatsiddhasaṃghāto valgadvidyādharoddhuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतोद्वाहस् ततस् तस्थौ तस्मिञ् जीमूतवाहनः । मलयाद्रौ महार्हेण विभवेन वधूसखः

kṛtodvāhas tatas tasthau tasmiñ jīmūtavāhanaḥ / malayādrau mahārheṇa vibhavena vadhūsakhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा च श्वशुर्येण स मित्त्रावसुना सह । वेलावनानि जलधेर् अवलोकयितुं ययौ

ekadā ca śvaśuryeṇa sa mittrāvasunā saha / velāvanāni jaladher avalokayituṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापश्यच् च पुरुषं युवानं विग्नम् आगतम् । निवर्तयन्तं जननीं हा पुत्रेति विराविणीम्

tatrāpaśyac ca puruṣaṃ yuvānaṃ vignam āgatam / nivartayantaṃ jananīṃ hā putreti virāviṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरेण परित्यक्तं भटेनेवानुयायिना । पुरुषेण पृथूत्तुङ्गं प्रापय्यैकं शिलातलम्

apareṇa parityaktaṃ bhaṭenevānuyāyinā / puruṣeṇa pṛthūttuṅgaṃ prāpayyaikaṃ śilātalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस् त्वं किम् ईहसे किं च माता त्वां शोचतीति तम् । स पप्रच्छ ततः सो ऽपि तस्मै वृत्तान्तम् अब्रवीत्

kas tvaṃ kim īhase kiṃ ca mātā tvāṃ śocatīti tam / sa papraccha tataḥ so 'pi tasmai vṛttāntam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा कश्यपभार्ये द्वे कद्रूश् च विनता तथा । मिथः कथाप्रसङ्गेन विवादं किल चक्रतुः

purā kaśyapabhārye dve kadrūś ca vinatā tathā / mithaḥ kathāprasaṅgena vivādaṃ kila cakratuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आद्या श्यामान् रवेर् अश्वान् अवादीद् अपरा सितान् । अन्योन्यदासभावं च पणम् अत्र बबन्धतुः

ādyā śyāmān raver aśvān avādīd aparā sitān / anyonyadāsabhāvaṃ ca paṇam atra babandhatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो जयार्थिनी कद्रूः स्वैरं नागैर् निजात्मजैः । विषफूत्कारमलिनान् अर्कस्याश्वान् अकारयत्

tato jayārthinī kadrūḥ svairaṃ nāgair nijātmajaiḥ / viṣaphūtkāramalinān arkasyāśvān akārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तादृशांश् चोपदर्श्यैतान् विनतां छद्मना जिताम् । दासीचकार कष्टा हि स्त्रीणाम् अन्यासहिष्णुता

tādṛśāṃś copadarśyaitān vinatāṃ chadmanā jitām / dāsīcakāra kaṣṭā hi strīṇām anyāsahiṣṇutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् बुद्ध्वागत्य विनतातनयो गरुडस् तदा । सान्त्वेन मातुर् दासत्वमुक्तिं कद्रूम् अयाचत

tad buddhvāgatya vinatātanayo garuḍas tadā / sāntvena mātur dāsatvamuktiṃ kadrūm ayācata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कद्रूसुता नागा विचिन्त्यैवं तम् अब्रुवत् । भो वैनतेय क्षीराब्धिः प्रारब्धो मथितुं सुरैः

tataḥ kadrūsutā nāgā vicintyaivaṃ tam abruvat / bho vainateya kṣīrābdhiḥ prārabdho mathituṃ suraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सुधां समाहृत्य प्रतिवस्तु प्रयच्छ नः । मातरं स्वीकुरुष्वाथ भवान् हि बलिनां वरः

tataḥ sudhāṃ samāhṛtya prativastu prayaccha naḥ / mātaraṃ svīkuruṣvātha bhavān hi balināṃ varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन् नागवचः श्रुत्वा गत्वा च क्षीरवारिधिम् । सुधार्थं दर्शयाम् आस गरुडो गुरु पौरुषम्

etan nāgavacaḥ śrutvā gatvā ca kṣīravāridhim / sudhārthaṃ darśayām āsa garuḍo guru pauruṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पराक्रमप्रीतो देवस् तत्र स्वयं हरिः । तुष्टो ऽस्मि ते वरं कंचिद् वृणीष्वेत्य् आदिदेश तम्

tataḥ parākramaprīto devas tatra svayaṃ hariḥ / tuṣṭo 'smi te varaṃ kaṃcid vṛṇīṣvety ādideśa tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागा भवन्तु मे भक्ष्या इति सो ऽपि हरेस् ततः । वैनतेयो वरं वव्रे मातुर् दास्येन कोपितः

nāgā bhavantu me bhakṣyā iti so 'pi hares tataḥ / vainateyo varaṃ vavre mātur dāsyena kopitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति हरिणादिष्टो निजवीर्यार्जितामृतः । स चैवम् अथ शक्रेण गदितो ज्ञातवस्तुना

tatheti hariṇādiṣṭo nijavīryārjitāmṛtaḥ / sa caivam atha śakreṇa gadito jñātavastunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा पक्षीन्द्र कार्यं ते यथा मूढैर् न भुज्यते । नागैः सुधा यथा चैनां तेभ्यः प्रत्याहराम्य् अहम्

tathā pakṣīndra kāryaṃ te yathā mūḍhair na bhujyate / nāgaiḥ sudhā yathā caināṃ tebhyaḥ pratyāharāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वा तथेत्य् उक्त्वा स वैष्णववरोद्धुरः । सुधाकलशम् आदाय तार्क्ष्यो नागान् उपाययौ

etac chrutvā tathety uktvā sa vaiṣṇavavaroddhuraḥ / sudhākalaśam ādāya tārkṣyo nāgān upāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरप्रभावभीतांश् च मुग्धान् आराज् जगाद तान् । इदम् आनीतम् अमृतं मुक्त्वाम्बां मम गृह्यताम्

varaprabhāvabhītāṃś ca mugdhān ārāj jagāda tān / idam ānītam amṛtaṃ muktvāmbāṃ mama gṛhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भयं चेत् स्थापयाम्य् एतद् अहं वो दर्भसंस्तरे । उन्मोच्याम्बां च गच्छामि स्वीकुरुध्वम् इतः सुधाम्

bhayaṃ cet sthāpayāmy etad ahaṃ vo darbhasaṃstare / unmocyāmbāṃ ca gacchāmi svīkurudhvam itaḥ sudhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेत्य् उक्ते च तैर् नागैः स पवित्रे कुशास्तरे । सुधाकलशम् आधत्त ते चास्य जननीं जहुः

tathety ukte ca tair nāgaiḥ sa pavitre kuśāstare / sudhākalaśam ādhatta te cāsya jananīṃ jahuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दास्यमुक्तां च कृत्वैवं मातरं गरुडे गते । यावद् आददते नागा निःशङ्कास् तत् किलामृतम्

dāsyamuktāṃ ca kṛtvaivaṃ mātaraṃ garuḍe gate / yāvad ādadate nāgā niḥśaṅkās tat kilāmṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावन् निपत्य सहसा तान् विमोह्य स्वशक्तितः । तं सुधाकलशं शक्रो जहार कुशसंस्तरात्

tāvan nipatya sahasā tān vimohya svaśaktitaḥ / taṃ sudhākalaśaṃ śakro jahāra kuśasaṃstarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषण्णास् ते ऽथ नागास् तं लिलिहुर् दर्भसंस्तरम् । कदाचिद् अमृतश्च्योतलेपो ऽप्य् अस्मिन् भवेद् इति

viṣaṇṇās te 'tha nāgās taṃ lilihur darbhasaṃstaram / kadācid amṛtaścyotalepo 'py asmin bhaved iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन पाटितजिह्वास् ते वृथा प्रापुर् द्विजिह्वताम् । हास्याद् ऋते किम् अन्यत् स्याद् अतिलौल्यवतां फलम्

tena pāṭitajihvās te vṛthā prāpur dvijihvatām / hāsyād ṛte kim anyat syād atilaulyavatāṃ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथालब्धामृतरसान् नागान् वैरी हरेर् वरात् । तार्क्ष्यः प्रववृते भोक्तुं तान् निपत्य पुनः पुनः

athālabdhāmṛtarasān nāgān vairī harer varāt / tārkṣyaḥ pravavṛte bhoktuṃ tān nipatya punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदापाते च पातालं त्रासनिर्जीवराजिलम् । प्रभृष्टगर्भिणीगर्भम् अभूत् क्षपितपन्नगम्

tadāpāte ca pātālaṃ trāsanirjīvarājilam / prabhṛṣṭagarbhiṇīgarbham abhūt kṣapitapannagam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा चान्वहं तत्र वासुकिर् भुजगेश्वरः । कृत्स्नम् एकपदे नष्टं नागलोकम् अमन्यत

taṃ dṛṣṭvā cānvahaṃ tatra vāsukir bhujageśvaraḥ / kṛtsnam ekapade naṣṭaṃ nāgalokam amanyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दुर्वारवीर्यस्य सद्यस् तस्य विचिन्त्य सः । समयं प्रार्थनापूर्वं चकारैवं गरुत्मतः

tato durvāravīryasya sadyas tasya vicintya saḥ / samayaṃ prārthanāpūrvaṃ cakāraivaṃ garutmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकम् एकं प्रतिदिनं नागं ते प्रेषयाम्य् अहम् । आहारहेतोः पक्षीन्द्र पयोधिपुलिनाचले

ekam ekaṃ pratidinaṃ nāgaṃ te preṣayāmy aham / āhārahetoḥ pakṣīndra payodhipulinācale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आताले तु प्रवेष्टव्यं न त्वया मर्दकारिणा । नागलोकक्षयात् स्वार्थस् तवैव हि विनश्यति

ātāle tu praveṣṭavyaṃ na tvayā mardakāriṇā / nāgalokakṣayāt svārthas tavaiva hi vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति वासुकिना प्रोक्तस् तथेति गरुडो ऽन्वहम् । तत्प्रेषितम् इहैकैकं नागं भोक्तुं प्रचक्रमे

iti vāsukinā proktas tatheti garuḍo 'nvaham / tatpreṣitam ihaikaikaṃ nāgaṃ bhoktuṃ pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन क्रमेण चासंख्याः फणिनो ऽत्र क्षयं गताः । अहं च शङ्खचूडाख्यो नागो वारो ममाद्य च

tena krameṇa cāsaṃkhyāḥ phaṇino 'tra kṣayaṃ gatāḥ / ahaṃ ca śaṅkhacūḍākhyo nāgo vāro mamādya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो ऽहं गरुडाहारहेतोर् वध्यशिलाम् इमाम् । मातुश् च शोच्यतां प्राप्तो नागराजनिदेशतः

ato 'haṃ garuḍāhārahetor vadhyaśilām imām / mātuś ca śocyatāṃ prāpto nāgarājanideśataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्य वचः श्रुत्वा शङ्खचूडस्य दुःखितः । सान्तःखेदः स जीमूतवाहनस् तम् अभाषत

iti tasya vacaḥ śrutvā śaṅkhacūḍasya duḥkhitaḥ / sāntaḥkhedaḥ sa jīmūtavāhanas tam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो किम् अपि निःसत्त्वं राजत्वं बत वासुकेः । यत् स्वहस्तेन नीयन्ते रिपोर् आमिषतां प्रजाः

aho kim api niḥsattvaṃ rājatvaṃ bata vāsukeḥ / yat svahastena nīyante ripor āmiṣatāṃ prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं न प्रथमम् आत्मैव तेन दत्तो गरुत्मते । क्लीबेनाभ्यर्थिता केयं स्वकुलक्षयसाक्षिता

kiṃ na prathamam ātmaiva tena datto garutmate / klībenābhyarthitā keyaṃ svakulakṣayasākṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पद्य कश्यपात् पापं तार्क्ष्यो ऽपि कुरुते कियत् । देहमात्रकृते मोहः कीदृशो महताम् अपि

utpadya kaśyapāt pāpaṃ tārkṣyo 'pi kurute kiyat / dehamātrakṛte mohaḥ kīdṛśo mahatām api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अहं तावद् अद्यैकं रक्षामि त्वां गरुत्मतः । स्वशरीरप्रदानेन मा विषादं कृथाः सखे

tad ahaṃ tāvad adyaikaṃ rakṣāmi tvāṃ garutmataḥ / svaśarīrapradānena mā viṣādaṃ kṛthāḥ sakhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा शङ्खचूडो ऽपि धैर्याद् एतद् उवाच तम् । शान्तम् एतन् महासत्त्व मा स्मैवं भाषथाः पुनः

tac chrutvā śaṅkhacūḍo 'pi dhairyād etad uvāca tam / śāntam etan mahāsattva mā smaivaṃ bhāṣathāḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न काचस्य कृते जातु युक्ता मुक्तामणेः क्षतिः । न चाप्य् अहं गमिष्यामि कथां कुलकलङ्किताम्

na kācasya kṛte jātu yuktā muktāmaṇeḥ kṣatiḥ / na cāpy ahaṃ gamiṣyāmi kathāṃ kulakalaṅkitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा तं निषिध्य् ऐव साधुर् जीमूतवाहनम् । मत्वा गरुडवेलां च स क्षणान्तरगामिनीम्

ity uktvā taṃ niṣidhy aiva sādhur jīmūtavāhanam / matvā garuḍavelāṃ ca sa kṣaṇāntaragāminīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खचूडो ययौ तत्र वारिधेस् तीरवर्तिनम् । अन्तकाले नमस्कर्तुं गोकर्णाख्यम् उमापतिम्

śaṅkhacūḍo yayau tatra vāridhes tīravartinam / antakāle namaskartuṃ gokarṇākhyam umāpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते तस्मिन् स कारुण्यनिधिर् जीमूतवाहनः । तत्त्राणायात्मदानेन बुबुधे लब्धम् अन्तरम्

gate tasmin sa kāruṇyanidhir jīmūtavāhanaḥ / tattrāṇāyātmadānena bubudhe labdham antaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तद्विस्मृतम् इव क्षिप्रं कृत्वा स्वयुक्तितः । कार्यापदेशाद् व्यसृजन् निजं मित्त्रावसुं गृहम्

tatas tadvismṛtam iva kṣipraṃ kṛtvā svayuktitaḥ / kāryāpadeśād vyasṛjan nijaṃ mittrāvasuṃ gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्क्षणं च समासन्नतार्क्ष्यपक्षानिलाहता । तत्सत्त्वदर्शनाश्चर्याद् इव सा भूर् अघूर्णत

tatkṣaṇaṃ ca samāsannatārkṣyapakṣānilāhatā / tatsattvadarśanāścaryād iva sā bhūr aghūrṇata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनाहिरिपुम् आयान्तं मत्वा जीमूतवाहनः । परानुकम्पी तां वध्यशिलाम् अध्यारुरोह सः

tenāhiripum āyāntaṃ matvā jīmūtavāhanaḥ / parānukampī tāṃ vadhyaśilām adhyāruroha saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणाच् चात्र निपत्यैव महासत्त्वं जहार तम् । आहत्य चञ्च्वा गरुडः स्वच्छायाच् छादिताम्बरः

kṣaṇāc cātra nipatyaiva mahāsattvaṃ jahāra tam / āhatya cañcvā garuḍaḥ svacchāyāc chāditāmbaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिस्रवदसृग्धारं च्युतोत्खातशिखामणिम् । नीत्वा भक्षयितुं चैनम् आरेभे शिखरे गिरेः

parisravadasṛgdhāraṃ cyutotkhātaśikhāmaṇim / nītvā bhakṣayituṃ cainam ārebhe śikhare gireḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कालं पुष्पवृष्टिश् च निपपात नभस्तलात् । तद्दर्शनाच् च किं न्व् एतद् इति तार्क्ष्यो विसिस्मिये

tatkālaṃ puṣpavṛṣṭiś ca nipapāta nabhastalāt / taddarśanāc ca kiṃ nv etad iti tārkṣyo visismiye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत् स शङ्खचूडो ऽत्र नत्वा गोकर्णम् आगतः । ददर्श रुधिरासारसिक्तं वध्यशिलातलम्

tāvat sa śaṅkhacūḍo 'tra natvā gokarṇam āgataḥ / dadarśa rudhirāsārasiktaṃ vadhyaśilātalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा धिङ् मदर्थं तेनात्मा दत्तो नूनं महात्मना । तत् कुत्र नीतस् तार्क्ष्येण क्षणे ऽस्मिन् स भविष्यति

hā dhiṅ madarthaṃ tenātmā datto nūnaṃ mahātmanā / tat kutra nītas tārkṣyeṇa kṣaṇe 'smin sa bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्विष्यामि द्रुतं तावत् कदाचित् तम् अवाप्नुयाम् । इति साधुः स तद्रक्तधाराम् अनुसरन् ययौ

anviṣyāmi drutaṃ tāvat kadācit tam avāpnuyām / iti sādhuḥ sa tadraktadhārām anusaran yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे च हृष्टं तं दृष्ट्वा जीमूतवाहनम् । गरुडो भक्षणं मुक्त्वा सविस्मयम् अचिन्तयत्

atrāntare ca hṛṣṭaṃ taṃ dṛṣṭvā jīmūtavāhanam / garuḍo bhakṣaṇaṃ muktvā savismayam acintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्चित् किम् अन्य एवायं भक्ष्यमाणो ऽपि यो मया । विपद्यते न तु परं धीरः प्रत्युत हृष्यति

kaścit kim anya evāyaṃ bhakṣyamāṇo 'pi yo mayā / vipadyate na tu paraṃ dhīraḥ pratyuta hṛṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अन्तर् विमृशन्तं च तार्क्ष्यं तादृग्विधो ऽपि सः । निजगाद निजाभीष्टसिद्ध्यै जीमूतवाहनः

ity antar vimṛśantaṃ ca tārkṣyaṃ tādṛgvidho 'pi saḥ / nijagāda nijābhīṣṭasiddhyai jīmūtavāhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्षिराज ममास्त्य् एव शरीरे मांसशोणितम् । तद् अकस्माद् अतृप्तो ऽपि किं निवृत्तो ऽसि भक्षणात्

pakṣirāja mamāsty eva śarīre māṃsaśoṇitam / tad akasmād atṛpto 'pi kiṃ nivṛtto 'si bhakṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वाश्चर्यवशगस् तं स पप्रच्छ पक्षिराट् । नागः साधो न तावत् त्वं ब्रूहि तत् को भवान् इति

tac chrutvāścaryavaśagas taṃ sa papraccha pakṣirāṭ / nāgaḥ sādho na tāvat tvaṃ brūhi tat ko bhavān iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाग एवास्मि भुङ्क्ष्व त्वं यथारब्धं समापय । आरब्धा ह्य् असमाप्तैव किं धीरैस् त्यज्यते क्रिया

nāga evāsmi bhuṅkṣva tvaṃ yathārabdhaṃ samāpaya / ārabdhā hy asamāptaiva kiṃ dhīrais tyajyate kriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति यावच् च जीमूतवाहनः प्रतिवक्ति तम् । तावत् स शङ्खचूडो ऽत्र प्राप्तो दूराद् अभाषत

iti yāvac ca jīmūtavāhanaḥ prativakti tam / tāvat sa śaṅkhacūḍo 'tra prāpto dūrād abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा मा गरुत्मन् नैवैष नागो नागो ह्य् अहं तव । तद् एनं मुञ्च को ऽयं ते जातो ऽकाण्डे बत भ्रमः

mā mā garutman naivaiṣa nāgo nāgo hy ahaṃ tava / tad enaṃ muñca ko 'yaṃ te jāto 'kāṇḍe bata bhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वातीव विभ्रान्तो बभूव स खगेश्वरः । वाञ्छितासिद्धिखेदं च भेजे जीमूतवाहनः

tac chrutvātīva vibhrānto babhūva sa khageśvaraḥ / vāñchitāsiddhikhedaṃ ca bheje jīmūtavāhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽन्योन्यसमालापक्रन्दद्विद्याधराधिपम् । बुद्ध्वा तं भक्षितं मोहाद् गरुत्मान् अभ्यतप्यत

tato 'nyonyasamālāpakrandadvidyādharādhipam / buddhvā taṃ bhakṣitaṃ mohād garutmān abhyatapyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो बत नृशंसस्य पापम् आपतितं मम । किं वा सुलभपापा हि भवन्त्य् उन्मार्गवृत्तयः

aho bata nṛśaṃsasya pāpam āpatitaṃ mama / kiṃ vā sulabhapāpā hi bhavanty unmārgavṛttayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लाघ्यस् त्व् एष महात्मैकः परार्थप्राणदायिना । ममेति मोहैकवशं येन विश्वम् अधःकृतम्

ślāghyas tv eṣa mahātmaikaḥ parārthaprāṇadāyinā / mameti mohaikavaśaṃ yena viśvam adhaḥkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.