Library·Somadeva: Kathasaritsagara·5·5.1
प्रथमस् तरङ्गः । मदघूर्णितवक्रोत्थैः सिन्दूरैश् छुरयन् महीम् । हेरम्बः पातु वो विघ्नान् स्वतेजोभिर् दहन्न् इव
prathamas taraṅgaḥ / madaghūrṇitavakrotthaiḥ sindūraiś churayan mahīm / herambaḥ pātu vo vighnān svatejobhir dahann iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स देवीसहितस् तस्थौ वत्सेश्वरस् तदा । नरवाहनदत्तं तम् एकपुत्रं विवर्धयन्
evaṃ sa devīsahitas tasthau vatseśvaras tadā / naravāhanadattaṃ tam ekaputraṃ vivardhayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्रक्षाकातरं तं च दृष्ट्वा राजानम् एकदा । यौगन्धरायणो मन्त्री विजनस्थितम् अब्रवीत्
tadrakṣākātaraṃ taṃ ca dṛṣṭvā rājānam ekadā / yaugandharāyaṇo mantrī vijanasthitam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन् न राजपुत्रस्य कृते चिन्ताधुना त्वया । नरवाहनदत्तस्य विधातव्या कदाचन
rājan na rājaputrasya kṛte cintādhunā tvayā / naravāhanadattasya vidhātavyā kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असौ भगवता भावी भर्गेण हि भवद्गृहे । सर्वविद्याधराधीशचक्रवर्ती विनिर्मितः
asau bhagavatā bhāvī bhargeṇa hi bhavadgṛhe / sarvavidyādharādhīśacakravartī vinirmitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याप्रभावाद् एतच् च बुद्ध्वा विद्याधराधिपाः । गताः पापेच्छवः क्षोभं हृदयैर् असहिष्णवः
vidyāprabhāvād etac ca buddhvā vidyādharādhipāḥ / gatāḥ pāpecchavaḥ kṣobhaṃ hṛdayair asahiṣṇavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् विदित्वा च देवेन रक्षार्थं शशिमौलिना । एतस्य स्तम्भको नाम गणेशः स्थापितो निजः
tad viditvā ca devena rakṣārthaṃ śaśimaulinā / etasya stambhako nāma gaṇeśaḥ sthāpito nijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च तिष्ठत्य् अलक्ष्यः सन् रक्षन्न् एतं सुतं तव । एतच् च क्षिप्रम् अभ्येत्य नारदो मे न्यवेदयत्
sa ca tiṣṭhaty alakṣyaḥ san rakṣann etaṃ sutaṃ tava / etac ca kṣipram abhyetya nārado me nyavedayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तस्मिन् वदत्य् एव मन्त्रिणि व्योममध्यतः । किरीटी कुण्डली दिव्यः खड्गी चावातरत् पुमान्
iti tasmin vadaty eva mantriṇi vyomamadhyataḥ / kirīṭī kuṇḍalī divyaḥ khaḍgī cāvātarat pumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणतं कल्पितातिथ्यं क्षणाद् वत्सेश्वरो ऽथ तम् । कस् त्वं किम् इह ते कार्यम् इत्य् अपृच्छत् सकौतुकम्
praṇataṃ kalpitātithyaṃ kṣaṇād vatseśvaro 'tha tam / kas tvaṃ kim iha te kāryam ity apṛcchat sakautukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽप्य् अवादीद् अहं मर्त्यो भूत्वा विद्याधराधिपः । संपन्नः शक्तिवेगाख्यः प्रभूताश् च ममारयः
so 'py avādīd ahaṃ martyo bhūtvā vidyādharādhipaḥ / saṃpannaḥ śaktivegākhyaḥ prabhūtāś ca mamārayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽहं प्रभावाद् विज्ञाय भाव्य् अस्मच्चक्रवर्तिनम् । भवतस् तनयं द्रष्टुम् आगतो ऽस्म्य् अवनीपते
so 'haṃ prabhāvād vijñāya bhāvy asmaccakravartinam / bhavatas tanayaṃ draṣṭum āgato 'smy avanīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं तं दृष्टभविष्यच्चक्रवर्तिनम् । प्रीतं वत्सेश्वरो हृष्टः पुनः पप्रच्छ विस्मयात्
ity uktavantaṃ taṃ dṛṣṭabhaviṣyaccakravartinam / prītaṃ vatseśvaro hṛṣṭaḥ punaḥ papraccha vismayāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याधरत्वं प्राप्येत कथं कीदृग्विधं च तत् । त्वया च तत् कथं प्राप्तम् एतत् कथय नः सखे
vidyādharatvaṃ prāpyeta kathaṃ kīdṛgvidhaṃ ca tat / tvayā ca tat kathaṃ prāptam etat kathaya naḥ sakhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा वचनं राज्ञः स तदा विनयानतः । विद्याधरः शक्तिवेगस् तम् एवं प्रत्यवोचत
tac chrutvā vacanaṃ rājñaḥ sa tadā vinayānataḥ / vidyādharaḥ śaktivegas tam evaṃ pratyavocata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन्न् इहैव पूर्वे वा जन्मन्य् आराध्य शंकरम् । विद्याधरपदं धीरा लभन्ते तदनुग्रहात्
rājann ihaiva pūrve vā janmany ārādhya śaṃkaram / vidyādharapadaṃ dhīrā labhante tadanugrahāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् चानेकविधं विद्याखड्गमालादिसाधनम् । मया च तद् यथा प्राप्तं कथयामि तथा शृणु
tac cānekavidhaṃ vidyākhaḍgamālādisādhanam / mayā ca tad yathā prāptaṃ kathayāmi tathā śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्त्वा स्वसंबद्धां शक्तिवेगः स संनिधौ । देव्या वासवदत्तायाः कथाम् आख्यातवान् इमाम्
evam uktvā svasaṃbaddhāṃ śaktivegaḥ sa saṃnidhau / devyā vāsavadattāyāḥ kathām ākhyātavān imām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभवद् वर्धमानाख्ये पुरे भूतलभूषणे । नाम्ना परोपकारीति पुरा राजा परंतपः
abhavad vardhamānākhye pure bhūtalabhūṣaṇe / nāmnā paropakārīti purā rājā paraṃtapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्योन्नतिमतश् चाभून् महिषी कनकप्रभा । विद्युद्धाराधरस्येव सा तु निर्मुक्तचापला
tasyonnatimataś cābhūn mahiṣī kanakaprabhā / vidyuddhārādharasyeva sā tu nirmuktacāpalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां तस्य च कालेन देव्याम् अजनि कन्यका । रूपदर्पोपशान्त्यै या लक्ष्म्या धात्रेव निर्मिता
tasyāṃ tasya ca kālena devyām ajani kanyakā / rūpadarpopaśāntyai yā lakṣmyā dhātreva nirmitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवर्धत शनैः सा च लोकलोचनचन्द्रिका । पित्रा कनकरेखेति मातृनाम्ना कृतात्मजा
avardhata śanaiḥ sā ca lokalocanacandrikā / pitrā kanakarekheti mātṛnāmnā kṛtātmajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा यौवनस्थायां तस्यां राजा स तत्पिता । विजनोपस्थितां देवीं जगाद कनकप्रभाम्
ekadā yauvanasthāyāṃ tasyāṃ rājā sa tatpitā / vijanopasthitāṃ devīṃ jagāda kanakaprabhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्धमाना सहैवैतत्समानोद्वाहचिन्तया । एषा कनकरेखा मे हृदयं देवि बाधते
vardhamānā sahaivaitatsamānodvāhacintayā / eṣā kanakarekhā me hṛdayaṃ devi bādhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थानप्राप्तिविहीना हि गीतिवत् कुलकन्यका । उद्वेजिनी परस्यापि श्रूयमाणैव कर्णयोः
sthānaprāptivihīnā hi gītivat kulakanyakā / udvejinī parasyāpi śrūyamāṇaiva karṇayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्येव कन्यका मोहाद् अपात्रे प्रतिपादिता । यशसे न न धर्माय जायेतानुशयाय तु
vidyeva kanyakā mohād apātre pratipāditā / yaśase na na dharmāya jāyetānuśayāya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् कस्मै दीयते ह्य् एषा मया नृपतये सुता । को ऽस्याः समः स्याद् इति मे देवि चिन्ता गरीयसी
tat kasmai dīyate hy eṣā mayā nṛpataye sutā / ko 'syāḥ samaḥ syād iti me devi cintā garīyasī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा सा विहस्यैवं बभाषे कनकप्रभा । त्वम् एवम् आत्थ कन्या तु नेच्छत्य् उद्वाहम् एव सा
tac chrutvā sā vihasyaivaṃ babhāṣe kanakaprabhā / tvam evam āttha kanyā tu necchaty udvāham eva sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यैव नर्मणा सा हि कृतकृत्रिमपुत्रका । वत्से कदा विवाहं ते द्रक्ष्यामीत्य् उदिता मया
adyaiva narmaṇā sā hi kṛtakṛtrimaputrakā / vatse kadā vivāhaṃ te drakṣyāmīty uditā mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तच् छ्रुत्वैव साक्षेपम् एवं मां प्रत्यवोचत । मा मैवम् अम्ब दातव्या नैव कस्मैचिद् अप्य् अहम्
sā tac chrutvaiva sākṣepam evaṃ māṃ pratyavocata / mā maivam amba dātavyā naiva kasmaicid apy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्वियोगो न चादिष्टः कन्यैवास्मि सुशोभना । अन्यथा मां मृतां विद्धि किंचिद् अस्त्य् अत्र कारणम्
madviyogo na cādiṣṭaḥ kanyaivāsmi suśobhanā / anyathā māṃ mṛtāṃ viddhi kiṃcid asty atra kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तयोक्ता त्वत्पार्श्वं राजन् विग्नाहम् आगता । तन्निषिद्धविवाहायाः का वरस्य विचारणा
evaṃ tayoktā tvatpārśvaṃ rājan vignāham āgatā / tanniṣiddhavivāhāyāḥ kā varasya vicāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति राज्ञीमुखाच् छ्रुत्वा समुद्भ्रान्तः स भूपतिः । कन्यकान्तःपुरं गत्वा ताम् अवादीत् तदा सुताम्
iti rājñīmukhāc chrutvā samudbhrāntaḥ sa bhūpatiḥ / kanyakāntaḥpuraṃ gatvā tām avādīt tadā sutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रार्थयन्ते ऽपि तपसा यं सुरासुरकन्यकाः । भर्तृलाभः कथं वत्से स निषिद्धः किल त्वया
prārthayante 'pi tapasā yaṃ surāsurakanyakāḥ / bhartṛlābhaḥ kathaṃ vatse sa niṣiddhaḥ kila tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् पितुर् वचः श्रुत्वा भूतलन्यस्तलोचना । तदा कनकरेखा सा निजगाद नृपात्मजा
etat pitur vacaḥ śrutvā bhūtalanyastalocanā / tadā kanakarekhā sā nijagāda nṛpātmajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तात नैवेप्सितस् तावद् विवाहो मम सांप्रतम् । तत् तातस्यापि किं तेन कार्यं कश् चात्र वो ग्रहः
tāta naivepsitas tāvad vivāho mama sāṃpratam / tat tātasyāpi kiṃ tena kāryaṃ kaś cātra vo grahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः स तया राजा दुहित्रा धीमतां वरः । परोपकारी स पुनर् एवम् एताम् अभाषत
ity uktaḥ sa tayā rājā duhitrā dhīmatāṃ varaḥ / paropakārī sa punar evam etām abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्यादानाद् ऋते पुत्रि किं स्यात् किल्बिषशान्तये । न च बन्धुपराधीना कन्या स्वातन्त्र्यम् अर्हति
kanyādānād ṛte putri kiṃ syāt kilbiṣaśāntaye / na ca bandhuparādhīnā kanyā svātantryam arhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातैव हि परस्यार्थे कन्यका नाम रक्ष्यते । बाल्याद् ऋते विना भर्तुः कीदृक् तस्याः पितुर् गृहम्
jātaiva hi parasyārthe kanyakā nāma rakṣyate / bālyād ṛte vinā bhartuḥ kīdṛk tasyāḥ pitur gṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतुमत्यां हि कन्यायां बान्धवा यान्त्य् अधोगतिम् । वृषली सा वरश् चास्या वृषलीपतिर् उच्यते
ṛtumatyāṃ hi kanyāyāṃ bāndhavā yānty adhogatim / vṛṣalī sā varaś cāsyā vṛṣalīpatir ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेनोदिता पित्रा राजपुत्री मनोगताम् । वाचं कनकरेखा सा तत्क्षणं समुदैरयत्
iti tenoditā pitrā rājaputrī manogatām / vācaṃ kanakarekhā sā tatkṣaṇaṃ samudairayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्य् एवं तात तद् येन विप्रेण क्षत्रियेण वा । दृष्टा कनकपुर्याख्या नगरी कृतिना किल
yady evaṃ tāta tad yena vipreṇa kṣatriyeṇa vā / dṛṣṭā kanakapuryākhyā nagarī kṛtinā kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मै त्वयाहं दातव्या स मे भर्ता भविष्यति । नान्यथा तात मिथ्यैव कर्तव्या मे कदर्थना
tasmai tvayāhaṃ dātavyā sa me bhartā bhaviṣyati / nānyathā tāta mithyaiva kartavyā me kadarthanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तयोक्ते सुतया स राजा समचिन्तयत् । दिष्ट्योद्वाहस्य तत् तावत् प्रसङ्गो ऽङ्गीकृतो ऽनया
evaṃ tayokte sutayā sa rājā samacintayat / diṣṭyodvāhasya tat tāvat prasaṅgo 'ṅgīkṛto 'nayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नूनं च कारणोत्पन्ना देवीयं कापि मद्गृहे । इयत् कथं विजानाति बाला भूत्वान्यथा ह्य् असौ
nūnaṃ ca kāraṇotpannā devīyaṃ kāpi madgṛhe / iyat kathaṃ vijānāti bālā bhūtvānyathā hy asau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संचिन्त्य तत्कालं तथेत्य् उक्त्वा च तां सुताम् । उत्थाय दिनकर्तव्यं स चकार महीपतिः
iti saṃcintya tatkālaṃ tathety uktvā ca tāṃ sutām / utthāya dinakartavyaṃ sa cakāra mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येद्युर् आस्थानगतो जगाद स च पार्श्वगान् । दृष्टा कनकपुर्याख्या पुरी युष्मासु केनचित्
anyedyur āsthānagato jagāda sa ca pārśvagān / dṛṣṭā kanakapuryākhyā purī yuṣmāsu kenacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन दृष्टा च सा तस्मै विप्राय क्षत्रियाय वा । मया कनकरेखा च यौवराज्यं च दीयते
yena dṛṣṭā ca sā tasmai viprāya kṣatriyāya vā / mayā kanakarekhā ca yauvarājyaṃ ca dīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतापि नैव सास्माभिर् दर्शने देव का कथा । इति ते चावदन् सर्वे अन्योन्याननदर्शिनः
śrutāpi naiva sāsmābhir darśane deva kā kathā / iti te cāvadan sarve anyonyānanadarśinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो राजा प्रतीहारम् आनीयादिशति स्म सः । गच्छ भ्रमय कृत्स्ने ऽत्र पुरे पटहघोषणाम्
tato rājā pratīhāram ānīyādiśati sma saḥ / gaccha bhramaya kṛtsne 'tra pure paṭahaghoṣaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानीहि यदि केनापि दृष्टा सा नगरी न वा । इत्य् आदिष्टः प्रतीहारः स तथेति विनिर्ययौ
jānīhi yadi kenāpi dṛṣṭā sā nagarī na vā / ity ādiṣṭaḥ pratīhāraḥ sa tatheti viniryayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्गत्य च समादिश्य तत्क्षणं राजपूरुषान् । भ्रामयाम् आस पटहं कृतश्रवणकौतुकम्
nirgatya ca samādiśya tatkṣaṇaṃ rājapūruṣān / bhrāmayām āsa paṭahaṃ kṛtaśravaṇakautukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रः क्षत्रयुवा वा कनकपुरीं यो ऽत्र दृष्टवान् नगरीम् । वदतु स तस्मै राजा ददाति तनयां च यौवरज्यं च
vipraḥ kṣatrayuvā vā kanakapurīṃ yo 'tra dṛṣṭavān nagarīm / vadatu sa tasmai rājā dadāti tanayāṃ ca yauvarajyaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति चेतस् ततस् तत्र नगरे दत्तविस्मयम् । तद् अघोष्यत सर्वत्र पटहानन्तरं वचः
iti cetas tatas tatra nagare dattavismayam / tad aghoṣyata sarvatra paṭahānantaraṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केयं पुरे ऽस्मिन् कनकपुरीनामाद्य घोष्यते । या वृद्धैर् अपि नास्माभिर् दृष्टा जातु न च श्रुता
keyaṃ pure 'smin kanakapurīnāmādya ghoṣyate / yā vṛddhair api nāsmābhir dṛṣṭā jātu na ca śrutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एवं चावदन् पौराः श्रुत्वा तां तत्र घोषणाम् । न पुनः कश्चिद् एको ऽपि मया दृष्टेत्य् अभाषत
ity evaṃ cāvadan paurāḥ śrutvā tāṃ tatra ghoṣaṇām / na punaḥ kaścid eko 'pi mayā dṛṣṭety abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च तन्निवास्य् एकः शक्तिदेव इति द्विजः । बलदेवतनूजस् ताम् अशृणोत् तत्र घोषणाम्
tāvac ca tannivāsy ekaḥ śaktideva iti dvijaḥ / baladevatanūjas tām aśṛṇot tatra ghoṣaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स युवा व्यसनी सद्यो द्यूतेन विधनीकृतः । अचिन्तयद् राजसुताप्रदानाकर्णनोन्मनाः
sa yuvā vyasanī sadyo dyūtena vidhanīkṛtaḥ / acintayad rājasutāpradānākarṇanonmanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्यूतहारितनिःशेषवित्तस्य मम नाधुना । प्रवेशो ऽस्ति पितुर् गेहे नापि पण्याङ्गनागृहे
dyūtahāritaniḥśeṣavittasya mama nādhunā / praveśo 'sti pitur gehe nāpi paṇyāṅganāgṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् अगतिकस् तावद् वरं मिथ्या ब्रवीम्य् अहम् । मया सा नगरी दृष्टेत्य् एवं पटहघोषकान्
tasmād agatikas tāvad varaṃ mithyā bravīmy aham / mayā sā nagarī dṛṣṭety evaṃ paṭahaghoṣakān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को मां प्रत्येत्य् अविज्ञानं केन दृष्टा कदा हि सा । स्याद् एवं च कदाचिन् मे राजपुत्र्या समागमः
ko māṃ pratyety avijñānaṃ kena dṛṣṭā kadā hi sā / syād evaṃ ca kadācin me rājaputryā samāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संचिन्त्य गत्वा तान् स राजपुरुषांस् तदा । शक्तिदेवो मया दृष्टा सा पुरीत्य् अवदन् मृषा
iti saṃcintya gatvā tān sa rājapuruṣāṃs tadā / śaktidevo mayā dṛṣṭā sā purīty avadan mṛṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिष्ट्या तर्हि प्रतीहारपार्श्वम् एहीति तत्क्षणम् । उक्तवद्भिश् च तैः साकं स प्रतीहारम् अभ्यगात्
diṣṭyā tarhi pratīhārapārśvam ehīti tatkṣaṇam / uktavadbhiś ca taiḥ sākaṃ sa pratīhāram abhyagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मै तथैव चाशंसत् तत्पुरीदर्शनं मृषा । तेनापि सत्कृत्य ततो राजान्तिकम् अनीयत
tasmai tathaiva cāśaṃsat tatpurīdarśanaṃ mṛṣā / tenāpi satkṛtya tato rājāntikam anīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजाग्रे ऽप्य् अविकल्पः संस् तथैव च तद् अब्रवीत् । द्यूततान्तस्य किं नाम कितवस्य हि दुष्करम्
rājāgre 'py avikalpaḥ saṃs tathaiva ca tad abravīt / dyūtatāntasya kiṃ nāma kitavasya hi duṣkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजापि निश्चयं ज्ञातुं ब्राह्मणं तं विसृष्टवान् । तस्याः कनकरेखाया दुहितुर् निकटं तदा
rājāpi niścayaṃ jñātuṃ brāhmaṇaṃ taṃ visṛṣṭavān / tasyāḥ kanakarekhāyā duhitur nikaṭaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तया च स प्रतीहारमुखाज् ज्ञात्वान्तिकागतः । कच्चित् त्वया सा कनकपुरी दृष्टेत्य् अपृच्छ्यत
tayā ca sa pratīhāramukhāj jñātvāntikāgataḥ / kaccit tvayā sā kanakapurī dṛṣṭety apṛcchyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाढं मया सा नगरी दृष्टा विद्यार्थिना सता । भ्रमता भुवम् इत्य् एवं सो ऽपि तां प्रत्यभाषत
bāḍhaṃ mayā sā nagarī dṛṣṭā vidyārthinā satā / bhramatā bhuvam ity evaṃ so 'pi tāṃ pratyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केन मार्गेण तत्र त्वं गतवान् कीदृशी च सा । इति भूयस् तया पृष्टः स विप्रो ऽप्य् एवम् अब्रवीत्
kena mārgeṇa tatra tvaṃ gatavān kīdṛśī ca sā / iti bhūyas tayā pṛṣṭaḥ sa vipro 'py evam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतो हरपुरं नाम नगरं गतवान् अहम् । ततो ऽपि प्राप्तवान् अस्मि पुरीं वाराणसीं क्रमात्
ito harapuraṃ nāma nagaraṃ gatavān aham / tato 'pi prāptavān asmi purīṃ vārāṇasīṃ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाराणस्याश् च दिवसैर् नगरं पौण्ड्रवर्धनम् । तस्मात् कनकपुर्याख्यां नगरीं तां गतो ऽभवम्
vārāṇasyāś ca divasair nagaraṃ pauṇḍravardhanam / tasmāt kanakapuryākhyāṃ nagarīṃ tāṃ gato 'bhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टा मया च सा भोगभूमिः सुकृतकर्मणाम् । अनिमेषेक्षणास्वाद्यशोभा शक्रपुरी यथा
dṛṣṭā mayā ca sā bhogabhūmiḥ sukṛtakarmaṇām / animeṣekṣaṇāsvādyaśobhā śakrapurī yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राधिगतविद्यश् च कालेनाहम् इहागमम् । इति तेनास्मि गतवान् पथा सापि पुरीदृशी
tatrādhigatavidyaś ca kālenāham ihāgamam / iti tenāsmi gatavān pathā sāpi purīdṛśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विरचितोक्तौ च धूर्ते तस्मिन् द्विजन्मनि । शक्तिदेवे सहासं सा व्याजहार नृपात्मजा
evaṃ viracitoktau ca dhūrte tasmin dvijanmani / śaktideve sahāsaṃ sā vyājahāra nṛpātmajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो सत्यं महाब्रह्मन् दृष्टा सा नगरी त्वया । ब्रूहि ब्रूहि पुनस् तावत् केनासि गतवान् पथा
aho satyaṃ mahābrahman dṛṣṭā sā nagarī tvayā / brūhi brūhi punas tāvat kenāsi gatavān pathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स यदा धार्ष्ट्यं शक्तिदेवो ऽकरोत् पुनः । तदा तं राजपुत्री सा चेटीभिर् निरवासयत्
tac chrutvā sa yadā dhārṣṭyaṃ śaktidevo 'karot punaḥ / tadā taṃ rājaputrī sā ceṭībhir niravāsayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वासिते ययौ चास्मिन् पितुः पार्श्वं तदैव सा । किं सत्यम् आह विप्रो ऽसाव् इति पित्राप्य् अपृच्छ्यत
nirvāsite yayau cāsmin pituḥ pārśvaṃ tadaiva sā / kiṃ satyam āha vipro 'sāv iti pitrāpy apṛcchyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् च सा राजसुता जनकं निजगाद तम् । तात राजापि भूत्वा त्वम् अविचार्यैव चेष्टसे
tataś ca sā rājasutā janakaṃ nijagāda tam / tāta rājāpi bhūtvā tvam avicāryaiva ceṣṭase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं न जानासि धूर्ता यद् वञ्चयन्ते जनान् ऋजून् । स हि मिथ्यैव विप्रो मां प्रतारयितुम् ईहते
kiṃ na jānāsi dhūrtā yad vañcayante janān ṛjūn / sa hi mithyaiva vipro māṃ pratārayitum īhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पुनर् नगरी तेन दृष्टा सालीकवादिना । धूर्तैर् अनेकाकाराश् च क्रियन्ते भुवि वञ्चनाः
na punar nagarī tena dṛṣṭā sālīkavādinā / dhūrtair anekākārāś ca kriyante bhuvi vañcanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवमाधववृत्तान्तं तथा हि शृणु वच्मि ते । इत्य् उक्त्वा राजकन्या सा व्याजहार कथाम् इमाम्
śivamādhavavṛttāntaṃ tathā hi śṛṇu vacmi te / ity uktvā rājakanyā sā vyājahāra kathām imām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति रत्नपुरं नाम यथार्थं नगरोत्तमम् । शिवमाधवसंज्ञौ च धूर्तौ तत्र बभूवतुः
asti ratnapuraṃ nāma yathārthaṃ nagarottamam / śivamādhavasaṃjñau ca dhūrtau tatra babhūvatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिवारीकृतानेकधूर्तौ तौ चक्रतुश् चिरम् । मायाप्रयोगनिःशेषमुषिताढ्यजनं पुरम्
parivārīkṛtānekadhūrtau tau cakratuś ciram / māyāprayoganiḥśeṣamuṣitāḍhyajanaṃ puram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा द्वौ च ताव् एवं मन्त्रं विदधतुर् मिथः । इदं नगरम् आवाभ्यां कृत्स्नं तावद् विलुण्ठितम्
ekadā dvau ca tāv evaṃ mantraṃ vidadhatur mithaḥ / idaṃ nagaram āvābhyāṃ kṛtsnaṃ tāvad viluṇṭhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः संप्रति गच्छामो वस्तुम् उज्जयिनीं पुरीम् । तत्र तु श्रूयते राज्ञः पुरोधाः सुमहाधनः
ataḥ saṃprati gacchāmo vastum ujjayinīṃ purīm / tatra tu śrūyate rājñaḥ purodhāḥ sumahādhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शंकरस्वामिनामा च तस्माद् युक्त्या हृतैर् धनैः । मालवस्त्रीविलासानां यास्यामो ऽत्र रसज्ञताम्
śaṃkarasvāmināmā ca tasmād yuktyā hṛtair dhanaiḥ / mālavastrīvilāsānāṃ yāsyāmo 'tra rasajñatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्कन्दी दक्षिनार्धस्य स तत्र भ्रुकुटीमुखः । सप्तकुम्भीनिधानो हि कीनाशो गीयते द्विजैः
āskandī dakṣinārdhasya sa tatra bhrukuṭīmukhaḥ / saptakumbhīnidhāno hi kīnāśo gīyate dvijaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्यारत्नं च तस्यास्ति विप्रस्यैकम् इति श्रुतम् । तद् अप्य् एतत्प्रसङ्गेन ध्रुवं तस्माद् अवाप्स्यते
kanyāratnaṃ ca tasyāsti viprasyaikam iti śrutam / tad apy etatprasaṅgena dhruvaṃ tasmād avāpsyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति निश्चित्य कृत्वा च मिथः कर्तव्यसंविदम् । शिवमाधवधूर्तौ तु पुरात् प्रययतुस् ततः
iti niścitya kṛtvā ca mithaḥ kartavyasaṃvidam / śivamādhavadhūrtau tu purāt prayayatus tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैश् चोज्जयिनीं प्राप्य माधवः सपरिच्छदः । राजपुत्रस्य वेषेण तस्थौ ग्रामे क्वचिद् बहिः
śanaiś cojjayinīṃ prāpya mādhavaḥ saparicchadaḥ / rājaputrasya veṣeṇa tasthau grāme kvacid bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवस् त्व् अविकलं कृत्वा वर्णिवेषं विवेश ताम् । नगरीम् एक एवाग्रे बहुमायाविचक्षणः
śivas tv avikalaṃ kṛtvā varṇiveṣaṃ viveśa tām / nagarīm eka evāgre bahumāyāvicakṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राध्युवास सिप्राया मठिकां तीरसीमनि । दृश्यस्थापितमृद्दर्भभिक्षाभाण्डमृगाजिनाम्
tatrādhyuvāsa siprāyā maṭhikāṃ tīrasīmani / dṛśyasthāpitamṛddarbhabhikṣābhāṇḍamṛgājinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च प्रभातकालेषु घनयाङ्गं मृदालिपत् । अवीचिकर्दमालेपसूत्रपातम् इवाचरन्
sa ca prabhātakāleṣu ghanayāṅgaṃ mṛdālipat / avīcikardamālepasūtrapātam ivācaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरित्तोये च स चिरं निमज्ज्यासीद् अवाङ्मुखः । कुकर्मजाम् इवाभ्यस्यन् भविष्यन्तीम् अधोगतिम्
sarittoye ca sa ciraṃ nimajjyāsīd avāṅmukhaḥ / kukarmajām ivābhyasyan bhaviṣyantīm adhogatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानोत्थितो ऽर्काभिमुखस् तस्थाव् ऊर्ध्वं चिरं च सः । शूलाधिरोपणौचित्यम् आत्मनो दर्शयन्न् इव
snānotthito 'rkābhimukhas tasthāv ūrdhvaṃ ciraṃ ca saḥ / śūlādhiropaṇaucityam ātmano darśayann iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो देवाग्रतो गत्वा कुशकूर्चकरो जपन् । आस्त पद्मासनासीनः सदम्भचतुराननः
tato devāgrato gatvā kuśakūrcakaro japan / āsta padmāsanāsīnaḥ sadambhacaturānanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तरा हृदयानीव साधूनां कैतवेन सः । स्वच्छान्य् आहृत्य पुष्पाणि पुरारिं पर्यपूजयत्
antarā hṛdayānīva sādhūnāṃ kaitavena saḥ / svacchāny āhṛtya puṣpāṇi purāriṃ paryapūjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतपूजश् च भूयो ऽपि मिथ्या जपपरो ऽभवत् । दत्तावधानः कुसृतिष्व् इव ध्यानं ततान सः
kṛtapūjaś ca bhūyo 'pi mithyā japaparo 'bhavat / dattāvadhānaḥ kusṛtiṣv iva dhyānaṃ tatāna saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपराह्णे च भिक्षार्थी कृष्णसाराजिनाम्बरः । पुरि तद्वञ्चनामायाकटाक्ष इव सो ऽभ्रमत्
aparāhṇe ca bhikṣārthī kṛṣṇasārājināmbaraḥ / puri tadvañcanāmāyākaṭākṣa iva so 'bhramat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदाय द्विजगेहेभ्यो मौनी भिक्षात्रयं ततः । सदण्डाजिनकश् चक्रे त्रिः सत्यम् इव खण्डशः
ādāya dvijagehebhyo maunī bhikṣātrayaṃ tataḥ / sadaṇḍājinakaś cakre triḥ satyam iva khaṇḍaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भागं ददौ च काकेभ्यो भागम् अभ्यागताय च । भागेन दम्भबीजेन कुक्षिभस्त्राम् अपूरयत्
bhāgaṃ dadau ca kākebhyo bhāgam abhyāgatāya ca / bhāgena dambhabījena kukṣibhastrām apūrayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः स सर्वपापानि निजानि गणयन्न् इव । जपन्न् आवर्तयाम् आस चिरं मिथ्याक्षमालिकाम्
punaḥ sa sarvapāpāni nijāni gaṇayann iva / japann āvartayām āsa ciraṃ mithyākṣamālikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रजन्याम् अद्वितीयश् च स तस्थौ मठिकान्तरे । अपि सूक्ष्माणि लोकस्य मर्मस्थानानि चिन्तयन्
rajanyām advitīyaś ca sa tasthau maṭhikāntare / api sūkṣmāṇi lokasya marmasthānāni cintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं प्रतिदिनं कुर्वन् कष्टं व्याजमयं तपः । स तत्रावर्जयाम् आस नगरीवासिनां मनः
evaṃ pratidinaṃ kurvan kaṣṭaṃ vyājamayaṃ tapaḥ / sa tatrāvarjayām āsa nagarīvāsināṃ manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो तपस्वी शान्तो ऽयम् इति ख्यातिश् च सर्वतः । उदपद्यत तत्रास्य भक्तिनम्रे ऽखिले जने
aho tapasvī śānto 'yam iti khyātiś ca sarvataḥ / udapadyata tatrāsya bhaktinamre 'khile jane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च स द्वितीयो ऽस्य सखा चारमुखेन तम् । विज्ञाय माधवो ऽप्य् एतन्नगरीं प्रविवेश ताम्
tāvac ca sa dvitīyo 'sya sakhā cāramukhena tam / vijñāya mādhavo 'py etannagarīṃ praviveśa tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीत्वा वसतिं चात्र दूरे देवकुलान्तरे । स राजपुत्रच्छद्मा सन् स्नातुं सिप्रातटं ययौ
gṛhītvā vasatiṃ cātra dūre devakulāntare / sa rājaputracchadmā san snātuṃ siprātaṭaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नात्वा सानुचरो दृष्ट्वा देवाग्रे जपतत्परम् । तं शिवं परमप्रह्वो निपपातास्य पादयोः
snātvā sānucaro dṛṣṭvā devāgre japatatparam / taṃ śivaṃ paramaprahvo nipapātāsya pādayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगाद च जनस्याग्रे नास्तीदृक् तापसो ऽपरः । असकृद् धि मया दृष्टस् तीर्थान्य् एष भ्रमन्न् इति
jagāda ca janasyāgre nāstīdṛk tāpaso 'paraḥ / asakṛd dhi mayā dṛṣṭas tīrthāny eṣa bhramann iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवस् तु तं विलोक्यापि दम्भस्तम्भितकंधरः । तथैवासीत् ततः सो ऽपि माधवो वसतिं ययौ
śivas tu taṃ vilokyāpi dambhastambhitakaṃdharaḥ / tathaivāsīt tataḥ so 'pi mādhavo vasatiṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रौ मिलित्वा चैकत्र भुक्त्वा पीत्वा च ताव् उभौ । मन्त्रयाम् आसतुः शेषं कर्तव्यं यद् अतः परम्
rātrau militvā caikatra bhuktvā pītvā ca tāv ubhau / mantrayām āsatuḥ śeṣaṃ kartavyaṃ yad ataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यामे च पश्चिमे स्वैरम् आगात् स्वमठिकां शिवः । माधवो ऽपि प्रभाते स्वं धूर्तम् एकं समादिशत्
yāme ca paścime svairam āgāt svamaṭhikāṃ śivaḥ / mādhavo 'pi prabhāte svaṃ dhūrtam ekaṃ samādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् गृहीत्वा गच्छ त्वं वस्त्रयुग्मम् उपायनम् । शंकरस्वामिनः पार्श्वम् इह राजपुरोधसः
etad gṛhītvā gaccha tvaṃ vastrayugmam upāyanam / śaṃkarasvāminaḥ pārśvam iha rājapurodhasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजपुत्रः पराभूतो माधवो नाम गोत्रजैः । पित्र्यं बहु गृहीत्वार्थम् आगतो दक्षिणापथात्
rājaputraḥ parābhūto mādhavo nāma gotrajaiḥ / pitryaṃ bahu gṛhītvārtham āgato dakṣiṇāpathāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समैः कतिपयैर् अन्यै राजपुत्रैर् अनुद्रुतः । स चेह युष्मदीयस्य राज्ञः सेवां करिष्यति
samaiḥ katipayair anyai rājaputrair anudrutaḥ / sa ceha yuṣmadīyasya rājñaḥ sevāṃ kariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन त्वद्दर्शनायाहं प्रेषितो यशसां निधे । इति त्वया सविनयं स च वाच्यः पुरोहितः
tena tvaddarśanāyāhaṃ preṣito yaśasāṃ nidhe / iti tvayā savinayaṃ sa ca vācyaḥ purohitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स माधवेनोक्त्वा धूर्तः संप्रेषितस् तदा । जगामोपायनकरो गृहं तस्य पुरोधसः
evaṃ sa mādhavenoktvā dhūrtaḥ saṃpreṣitas tadā / jagāmopāyanakaro gṛhaṃ tasya purodhasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेत्यावसरे दत्त्वा प्राभूतं विजने च तत् । तस्मै माधवसंदेशं शंसति स्म यथोचितम्
upetyāvasare dattvā prābhūtaṃ vijane ca tat / tasmai mādhavasaṃdeśaṃ śaṃsati sma yathocitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽप्य् उपायनलोभात् तच् छ्रद्दधे कल्पितायतिः । उपप्रदानं लिप्सूनाम् एकं ह्य् आकर्षणौषधम्
so 'py upāyanalobhāt tac chraddadhe kalpitāyatiḥ / upapradānaṃ lipsūnām ekaṃ hy ākarṣaṇauṣadham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रत्यागते तस्मिन् धूर्ते ऽन्येद्युः स माधवः । लब्धावकाशस् तम् अगात् स्वयं द्रष्टुं पुरोहितम्
tataḥ pratyāgate tasmin dhūrte 'nyedyuḥ sa mādhavaḥ / labdhāvakāśas tam agāt svayaṃ draṣṭuṃ purohitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.