Library·Somadeva: Kathasaritsagara·5·5.2
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे चतुर्दारिकालम्बके प्रथमस् तरङ्गः । द्वितीयस् तरङ्गः । अत्रान्तरे द्विजयुवा शक्तिदेवः स दुर्मनाः । अचिन्तयद् अभिप्रेतराजकन्यावमानितः
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare caturdārikālambake prathamas taraṅgaḥ / dvitīyas taraṅgaḥ / atrāntare dvijayuvā śaktidevaḥ sa durmanāḥ / acintayad abhipretarājakanyāvamānitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयेह मिथ्याकनकपुरीदर्शनवादिना । विमानना परं प्राप्ता न त्व् असौ राजकन्यका
mayeha mithyākanakapurīdarśanavādinā / vimānanā paraṃ prāptā na tv asau rājakanyakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एतत्प्राप्तये तावद् भ्रमणीया मही मया । यावत् सा नगरी दृष्टा प्राणैर् वापि गतं मम
tad etatprāptaye tāvad bhramaṇīyā mahī mayā / yāvat sā nagarī dṛṣṭā prāṇair vāpi gataṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां हि दृष्ट्वा पुरीम् एत्य तत्पणोपार्जितं न चेत् । लभेय राजतनयाम् एनां किं जीवितेन तत्
tāṃ hi dṛṣṭvā purīm etya tatpaṇopārjitaṃ na cet / labheya rājatanayām enāṃ kiṃ jīvitena tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कृतप्रतिज्ञः सन् वर्धमानपुरात् ततः । दक्षिणां दिशम् आलम्ब्य स प्रतस्थे तदा द्विजः
evaṃ kṛtapratijñaḥ san vardhamānapurāt tataḥ / dakṣiṇāṃ diśam ālambya sa pratasthe tadā dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेण गच्छंश् च प्राप सो ऽथ विन्ध्यमहाटवीम् । विवेश च निजां वाञ्छाम् इव तां गहनायताम्
krameṇa gacchaṃś ca prāpa so 'tha vindhyamahāṭavīm / viveśa ca nijāṃ vāñchām iva tāṃ gahanāyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां च मारुताधूतमृदुपादपपल्लवैः । वीजयन्त्याम् इवात्मानं तप्तम् अर्ककरोत्करैः
tasyāṃ ca mārutādhūtamṛdupādapapallavaiḥ / vījayantyām ivātmānaṃ taptam arkakarotkaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूरिचौरपराभूतिदुःखाद् इव दिवानिशम् । क्रोशन्त्यां तीव्रसिंहादिहन्यमानमृगारवैः
bhūricauraparābhūtiduḥkhād iva divāniśam / krośantyāṃ tīvrasiṃhādihanyamānamṛgāravaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वच्छन्दीच्छलदुद्दाममहामरुमरीचिभिः । जिगीषन्त्याम् इवात्युग्राण्य् अपि तेजांसि भास्वतः
svacchandīcchaladuddāmamahāmarumarīcibhiḥ / jigīṣantyām ivātyugrāṇy api tejāṃsi bhāsvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जलसंहतिहीनायाम् अप्य् अहो सुलभापदि । सततोल्लङ्घ्यमानायाम् अपि दूरीभवद्भुवि
jalasaṃhatihīnāyām apy aho sulabhāpadi / satatollaṅghyamānāyām api dūrībhavadbhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवसैर् दूरम् अध्वानम् अतिक्रम्य ददर्श सः । एकान्ते शीतलस्वच्छसलिलं सुमहत् सरः
divasair dūram adhvānam atikramya dadarśa saḥ / ekānte śītalasvacchasalilaṃ sumahat saraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्डरीकोच्छ्रितच्छत्त्रं प्रोल्लसद्धंसचामरम् । कुर्वाणम् इव सर्वेषां सरसाम् अधिराजताम्
puṇḍarīkocchritacchattraṃ prollasaddhaṃsacāmaram / kurvāṇam iva sarveṣāṃ sarasām adhirājatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् स्नानादि कृत्वा च तत्पार्श्वे पुनर् उत्तरे । अपश्यद् आश्रमपदं सफलस्निग्धपादपम्
tasmin snānādi kṛtvā ca tatpārśve punar uttare / apaśyad āśramapadaṃ saphalasnigdhapādapam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राश्वत्थतरोर् मूले निषण्णं तापसैर् वृतम् । स सूर्यतपसं नाम स्थविरं मुनिम् ऐक्षत
tatrāśvatthataror mūle niṣaṇṇaṃ tāpasair vṛtam / sa sūryatapasaṃ nāma sthaviraṃ munim aikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्ववयोब्दशतग्रन्थिसंख्ययेवाक्षमालया । जराधवलकर्णाग्रसंश्रयिण्या विराजितम्
svavayobdaśatagranthisaṃkhyayevākṣamālayā / jarādhavalakarṇāgrasaṃśrayiṇyā virājitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणामपूर्वकं तं च मुनिम् अभ्याजगाम सः । तेनाप्य् अतिथिसत्कारैर् मुनिना सो ऽभ्यनन्द्यत
praṇāmapūrvakaṃ taṃ ca munim abhyājagāma saḥ / tenāpy atithisatkārair muninā so 'bhyanandyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपृच्छ्यत च तेनैव संविभज्य फलादिभिः । कुतः प्राप्तो ऽसि गन्तासि क्व च भद्रोच्यताम् इति
apṛcchyata ca tenaiva saṃvibhajya phalādibhiḥ / kutaḥ prāpto 'si gantāsi kva ca bhadrocyatām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्धमानपुरात् तावद् भगवन्न् अहम् आगतः । गन्तुं प्रवृत्तः कनकपुरीम् अस्मि प्रतिज्ञया
vardhamānapurāt tāvad bhagavann aham āgataḥ / gantuṃ pravṛttaḥ kanakapurīm asmi pratijñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जाने क्व भवेत् सा तु भगवान् वक्तु वेत्ति चेत् । इति तं शक्तिदेवो ऽपि स प्रह्वो मुनिम् अभ्यधात्
na jāne kva bhavet sā tu bhagavān vaktu vetti cet / iti taṃ śaktidevo 'pi sa prahvo munim abhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्स वर्षशतान्य् अष्टौ ममाश्रमपदे त्व् इह । अतिक्रान्तानि न च सा श्रुतापि नगरी मया
vatsa varṣaśatāny aṣṭau mamāśramapade tv iha / atikrāntāni na ca sā śrutāpi nagarī mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेनापि मुनिना गदितः स विषादवान् । पुनर् एवाब्रवीत् तर्हि मृतो ऽस्मि क्ष्मां भ्रमन्न् इह
iti tenāpi muninā gaditaḥ sa viṣādavān / punar evābravīt tarhi mṛto 'smi kṣmāṃ bhramann iha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्रमेण ज्ञातार्थः स मुनिस् तम् अभाषत । यदि ते निश्चयस् तर्हि यद् अहं वच्मि तत् कुरु
tataḥ krameṇa jñātārthaḥ sa munis tam abhāṣata / yadi te niścayas tarhi yad ahaṃ vacmi tat kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति काम्पिल्यविषयो योजनानां शतेष्व् इतः । त्रिषु तत्रोत्तराख्यश् च गिरिस् तत्रापि चाश्रमः
asti kāmpilyaviṣayo yojanānāṃ śateṣv itaḥ / triṣu tatrottarākhyaś ca giris tatrāpi cāśramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रार्यो ऽस्ति मम भ्राता ज्येष्ठो दीर्घतपा इति । तत्पार्श्वं व्रज जानीयात् स वृद्धो जातु तां पुरीम्
tatrāryo 'sti mama bhrātā jyeṣṭho dīrghatapā iti / tatpārśvaṃ vraja jānīyāt sa vṛddho jātu tāṃ purīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा तथेत्य् उक्त्वा जातास्थस् तत्र तां निशाम् । नीत्वा प्रतस्थे स प्रातः शक्तिदेवो द्रुतं ततः
etac chrutvā tathety uktvā jātāsthas tatra tāṃ niśām / nītvā pratasthe sa prātaḥ śaktidevo drutaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लेशातिक्रान्तकान्तारशतश् चासाद्य तं चिरात् । काम्पिल्यविषयं तस्मिन्न् आरुरोहोत्तरे गिरौ
kleśātikrāntakāntāraśataś cāsādya taṃ cirāt / kāmpilyaviṣayaṃ tasminn ārurohottare girau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तं दीर्घतपसं मुनिम् आश्रमवर्तिनम् । दृष्ट्वा प्रणम्य च प्रीतः कृतातिथ्यम् उपाययौ
tatra taṃ dīrghatapasaṃ munim āśramavartinam / dṛṣṭvā praṇamya ca prītaḥ kṛtātithyam upāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यजिज्ञपच् च कनकपुरीं राजसुतोदिताम् । प्रस्थितो ऽहं न जानामि भगवन् क्वास्ति सा पुरी
vyajijñapac ca kanakapurīṃ rājasutoditām / prasthito 'haṃ na jānāmi bhagavan kvāsti sā purī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च मे ऽवश्यगन्तव्या ततस् तदुपलब्धये । ऋषिणा सूर्यतपसा प्रेषितो ऽस्मि तवान्तिकम्
sā ca me 'vaśyagantavyā tatas tadupalabdhaye / ṛṣiṇā sūryatapasā preṣito 'smi tavāntikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं तं शक्तिदेवं सो ऽप्य् अब्रवीन् मुनिः । इयता वयसा पुत्र पुरी साद्य श्रुता मया
ity uktavantaṃ taṃ śaktidevaṃ so 'py abravīn muniḥ / iyatā vayasā putra purī sādya śrutā mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशान्तरागतैः कैः कैर् जातः परिचयो च मे । न च तां श्रुतवान् अस्मि दूरे तद्दर्शनं पुनः
deśāntarāgataiḥ kaiḥ kair jātaḥ paricayo ca me / na ca tāṃ śrutavān asmi dūre taddarśanaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानाम्य् अहं च नियतं दवीयसि तया क्वचित् । भाव्यं द्वीपान्तरे वत्स तत्रोपायं च वच्मि ते
jānāmy ahaṃ ca niyataṃ davīyasi tayā kvacit / bhāvyaṃ dvīpāntare vatsa tatropāyaṃ ca vacmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति वारिनिधेर् मध्ये द्वीपम् उत्स्थलसंज्ञकम् । तत्र सत्यव्रताख्यो ऽस्ति निषादाधिपतिर् धनी
asti vārinidher madhye dvīpam utsthalasaṃjñakam / tatra satyavratākhyo 'sti niṣādādhipatir dhanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य द्वीपान्तरेष्व् अस्ति सर्वेष्व् अपि गतागतम् । तेन सा नगरी जातु भवेद् दृष्टा श्रुतापि वा
tasya dvīpāntareṣv asti sarveṣv api gatāgatam / tena sā nagarī jātu bhaved dṛṣṭā śrutāpi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् प्रयाहि जलधेर् उपकण्ठप्रतिष्ठितम् । नगरं प्रथमं तावद् विटङ्कपुरसंज्ञकम्
tasmāt prayāhi jaladher upakaṇṭhapratiṣṭhitam / nagaraṃ prathamaṃ tāvad viṭaṅkapurasaṃjñakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः केनापि वणिजा समं प्रवहणेन तत् । निषादस्यास्पदं गच्छ द्वीपं तस्येष्टसिद्धये
tataḥ kenāpi vaṇijā samaṃ pravahaṇena tat / niṣādasyāspadaṃ gaccha dvīpaṃ tasyeṣṭasiddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तस् तेन मुनिना शक्तिदेवः स तत्क्षणम् । तथेत्य् उक्त्वा तम् आमन्त्र्य प्रयाति स्म तदाश्रमात्
ity uktas tena muninā śaktidevaḥ sa tatkṣaṇam / tathety uktvā tam āmantrya prayāti sma tadāśramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन प्राप्य चोल्लङ्घ्य देशान् क्रोशान् वहंश् च सः । वारिधेस् तीरतिलकं तद् विटङ्कपुरं परम्
kālena prāpya collaṅghya deśān krośān vahaṃś ca saḥ / vāridhes tīratilakaṃ tad viṭaṅkapuraṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् समुद्रदत्ताख्यम् उत्स्थलद्वीपयायिनम् । अन्विष्य वणिजं तेन सह सख्यं चकार सः
tasmin samudradattākhyam utsthaladvīpayāyinam / anviṣya vaṇijaṃ tena saha sakhyaṃ cakāra saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदीयं यानपात्रं च समं तेनाधिरुह्य सः । तत्प्रीतिपूर्णपाथेयः प्रतस्थे ऽम्बुधिवर्त्मना
tadīyaṃ yānapātraṃ ca samaṃ tenādhiruhya saḥ / tatprītipūrṇapātheyaḥ pratasthe 'mbudhivartmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽल्पदेशे गन्तव्ये समुत्तस्थाव् अशङ्कितम् । कालो विद्युल्लताजिह्वो गर्जन् पर्जन्यराक्षसः
tato 'lpadeśe gantavye samuttasthāv aśaṅkitam / kālo vidyullatājihvo garjan parjanyarākṣasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लघून् उन्नमयन् भावान् गुरून् अप्य् अवपातयन् । ववौ विधेर् इवारम्भः प्रचण्डश् च प्रभञ्जनः
laghūn unnamayan bhāvān gurūn apy avapātayan / vavau vidher ivārambhaḥ pracaṇḍaś ca prabhañjanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाताहताश् च जलधेर् उदतिष्ठन् महोर्मयः । आश्रयाभिभवक्रोधाद् इव शैलाः सपक्षकाः
vātāhatāś ca jaladher udatiṣṭhan mahormayaḥ / āśrayābhibhavakrodhād iva śailāḥ sapakṣakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ययौ च तत् प्रवहणं क्षणम् ऊर्ध्वम् अधः क्षणम् । उच्छ्रायपातपर्यायं दर्शयद् धनिनाम् इव
yayau ca tat pravahaṇaṃ kṣaṇam ūrdhvam adhaḥ kṣaṇam / ucchrāyapātaparyāyaṃ darśayad dhaninām iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणान्तरे च वणिजाम् आक्रन्दैस् तीव्रपूरितम् । भराद् इव तद् उत्पत्य वहनं समभज्यत
kṣaṇāntare ca vaṇijām ākrandais tīvrapūritam / bharād iva tad utpatya vahanaṃ samabhajyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भग्ने च तस्मिंस् तत्स्वामी स वणिक् पतितो ऽम्बुधौ । तीर्णश् च फलकारूढः प्राप्यान्यद् वहनं चिरात्
bhagne ca tasmiṃs tatsvāmī sa vaṇik patito 'mbudhau / tīrṇaś ca phalakārūḍhaḥ prāpyānyad vahanaṃ cirāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तिदेवं पतन्तं तु तं व्यात्तमुखकन्दरः । अपरिक्षतसर्वाङ्गं महामत्स्यो निगीर्णवान्
śaktidevaṃ patantaṃ tu taṃ vyāttamukhakandaraḥ / aparikṣatasarvāṅgaṃ mahāmatsyo nigīrṇavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च मत्स्यो ऽब्धिमध्येन तत्कालं स्वेच्छया चरन् । उत्स्थलद्वीपनिकटं जगाम विधियोगतः
sa ca matsyo 'bdhimadhyena tatkālaṃ svecchayā caran / utsthaladvīpanikaṭaṃ jagāma vidhiyogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तस्यैव कैवर्तपतेः सत्यव्रतस्य सः । शफरग्राहिभिर् भृत्यैः प्राप्य दैवाद् अगृह्यत
tatra tasyaiva kaivartapateḥ satyavratasya saḥ / śapharagrāhibhir bhṛtyaiḥ prāpya daivād agṛhyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते च तं सुमहाकायं निन्युर् आकृष्य कौतुकात् । तदैव धीवरास् तस्य निजस्य स्वामिनो ऽन्तिकम्
te ca taṃ sumahākāyaṃ ninyur ākṛṣya kautukāt / tadaiva dhīvarās tasya nijasya svāmino 'ntikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि तं तादृशं दृष्ट्वा तैर् एव सकुतूहलः । पाठीनं पाटयाम् आस भृत्यैः सत्यव्रतो निजैः
so 'pi taṃ tādṛśaṃ dṛṣṭvā tair eva sakutūhalaḥ / pāṭhīnaṃ pāṭayām āsa bhṛtyaiḥ satyavrato nijaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाटितस्योदराज् जीवञ् शक्तिदेवो ऽथ तस्य सः । अनुभूतापराश्चर्यगर्भवासो विनिर्ययौ
pāṭitasyodarāj jīvañ śaktidevo 'tha tasya saḥ / anubhūtāparāścaryagarbhavāso viniryayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्यातं च कृतस्वस्तिकारं तं च सविस्मयः । युवानं वीक्ष्य पप्रच्छ दाशः सत्यव्रतस् ततः
niryātaṃ ca kṛtasvastikāraṃ taṃ ca savismayaḥ / yuvānaṃ vīkṣya papraccha dāśaḥ satyavratas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस् त्वं कथं कुतश् चैषा शफरोदरशायिता । ब्रह्मंस् त्वयाप्ता को ऽयं ते वृत्तान्तो ऽत्यन्तम् अद्भुतः
kas tvaṃ kathaṃ kutaś caiṣā śapharodaraśāyitā / brahmaṃs tvayāptā ko 'yaṃ te vṛttānto 'tyantam adbhutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा शक्तिदेवस् तं दाशेन्द्रं प्रत्यभाषत । ब्राह्मणः शक्तिदेवाख्यो वर्धमानपुराद् अहम्
tac chrutvā śaktidevas taṃ dāśendraṃ pratyabhāṣata / brāhmaṇaḥ śaktidevākhyo vardhamānapurād aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवश्यगम्या कनकपुरी च नगरी मया । अजानानश् च तां दूराद् भ्रान्तो ऽस्मि सुचिरं भुवम्
avaśyagamyā kanakapurī ca nagarī mayā / ajānānaś ca tāṃ dūrād bhrānto 'smi suciraṃ bhuvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो दीर्घतपोवाक्यात् संभाव्य द्वीपगां च ताम् । तज्ज्ञप्तये दाशपतेर् उत्स्थलद्वीपवासिनः
tato dīrghatapovākyāt saṃbhāvya dvīpagāṃ ca tām / tajjñaptaye dāśapater utsthaladvīpavāsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्श्वं सत्यव्रतस्याहं गच्छन् वहनभङ्गतः । मग्नो ऽम्बुधौ निगीर्णो ऽहं मत्स्येन प्रापितो ऽधुना
pārśvaṃ satyavratasyāhaṃ gacchan vahanabhaṅgataḥ / magno 'mbudhau nigīrṇo 'haṃ matsyena prāpito 'dhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं तं शक्तिदेवं सत्यव्रतो ऽब्रवीत् । सत्यव्रतो ऽहम् एवैतद् द्वीपं तच् चेदम् एव ते
ity uktavantaṃ taṃ śaktidevaṃ satyavrato 'bravīt / satyavrato 'ham evaitad dvīpaṃ tac cedam eva te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तु दृष्टा बहुद्वीपदृश्वनापि न सा मया । नगरी त्वदभिप्रेता द्वीपान्तेषु श्रुता पुनः
kiṃ tu dṛṣṭā bahudvīpadṛśvanāpi na sā mayā / nagarī tvadabhipretā dvīpānteṣu śrutā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा शक्तिदेवं च विषण्णं वीक्ष्य तत्क्षणम् । पुनर् अभ्यागतप्रीत्या तं स सत्यव्रतो ऽभ्यधात्
ity uktvā śaktidevaṃ ca viṣaṇṇaṃ vīkṣya tatkṣaṇam / punar abhyāgataprītyā taṃ sa satyavrato 'bhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मन् मा गा विषादं त्वम् इहैवाद्य निशां वस । प्रातः कंचिद् उपायं ते विधास्यामीष्टसिद्धये
brahman mā gā viṣādaṃ tvam ihaivādya niśāṃ vasa / prātaḥ kaṃcid upāyaṃ te vidhāsyāmīṣṭasiddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आश्वास्य स तेनैव दाशेन प्रहितस् ततः । सुलभातिथिसत्कारं द्विजो विप्रमठं ययौ
ity āśvāsya sa tenaiva dāśena prahitas tataḥ / sulabhātithisatkāraṃ dvijo vipramaṭhaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तद्वासिनैकेन कृताहारो द्विजन्मना । विष्णुदत्ताभिधानेन सह चक्रे कथाक्रमम्
tatra tadvāsinaikena kṛtāhāro dvijanmanā / viṣṇudattābhidhānena saha cakre kathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्प्रसङ्गाच् च तेनैव पृष्टस् तस्मै समासतः । निजं देशं कुलं कृत्स्नं वृत्तान्तं च शशंस सः
tatprasaṅgāc ca tenaiva pṛṣṭas tasmai samāsataḥ / nijaṃ deśaṃ kulaṃ kṛtsnaṃ vṛttāntaṃ ca śaśaṃsa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् बुद्ध्वा परिरभ्यैनं विष्णुदत्तः स तत्क्षणम् । बभाषे हर्षबाष्पाम्बुघर्घराक्षरजर्जरम्
tad buddhvā parirabhyainaṃ viṣṇudattaḥ sa tatkṣaṇam / babhāṣe harṣabāṣpāmbughargharākṣarajarjaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिष्ट्या मातुलपुत्रस् त्वम् एकदेशभवश् च मे । अहं च बाल्य एव प्राक् तस्माद् देशाद् इहागतः
diṣṭyā mātulaputras tvam ekadeśabhavaś ca me / ahaṃ ca bālya eva prāk tasmād deśād ihāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् इहैवास्व नचिरात् साधयिष्यति चात्र ते । इष्टं द्वीपान्तरागच्छद्वणिक्कर्णपरम्परा
tad ihaivāsva nacirāt sādhayiṣyati cātra te / iṣṭaṃ dvīpāntarāgacchadvaṇikkarṇaparamparā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वान्वयम् आवेद्य विष्णुदत्तो यथोचितैः । तं शक्तिदेवं तत्कालम् उपचारैर् उपाचरत्
ity uktvānvayam āvedya viṣṇudatto yathocitaiḥ / taṃ śaktidevaṃ tatkālam upacārair upācarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तिदेवो ऽपि संप्राप विस्मृताध्वक्लमो मुदम् । विदेशे बन्धुलाभो हि मराव् अमृतनिर्झरः
śaktidevo 'pi saṃprāpa vismṛtādhvaklamo mudam / videśe bandhulābho hi marāv amṛtanirjharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमंस्त च निजाभीष्टसिद्धिम् अभ्यर्णवर्तिनीम् । अन्तरापाति हि श्रेयः कार्यसंपत्तिसूचकम्
amaṃsta ca nijābhīṣṭasiddhim abhyarṇavartinīm / antarāpāti hi śreyaḥ kāryasaṃpattisūcakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो रात्राव् अनिद्रस्य शयनीये निषेदुषः । अभिवाञ्छितसंप्राप्तिगतचित्तस्य तस्य सः
tato rātrāv anidrasya śayanīye niṣeduṣaḥ / abhivāñchitasaṃprāptigatacittasya tasya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तिदेवस्य पार्श्वस्थो विष्णुदत्तः समर्थनम् । विनोदपूर्वकं कुर्वन् कथां कथितवान् इमाम्
śaktidevasya pārśvastho viṣṇudattaḥ samarthanam / vinodapūrvakaṃ kurvan kathāṃ kathitavān imām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुराभूत् सुमहाविप्रो गोविन्दस्वामिसंज्ञकः । महाग्रहारे कालिन्द्या उपकण्ठनिवेशिनि
purābhūt sumahāvipro govindasvāmisaṃjñakaḥ / mahāgrahāre kālindyā upakaṇṭhaniveśini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जायेते स्म च तस्य द्वौ सदृशौ गुणशालिनः । अशोकदत्तो विजयदत्तश् चेति सुतौ क्रमात्
jāyete sma ca tasya dvau sadṛśau guṇaśālinaḥ / aśokadatto vijayadattaś ceti sutau kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेन तत्र वसतां तेषाम् अजनि दारुणम् । दुर्भिक्षं तेन गोविन्दस्वामी भार्याम् उवाच सः
kālena tatra vasatāṃ teṣām ajani dāruṇam / durbhikṣaṃ tena govindasvāmī bhāryām uvāca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं दुर्भिक्षदोषेण देशस् तावद् विनाशितः । तन् न शक्नोम्य् अहं द्रष्टुं सुहृद्बान्धवदुर्गतिम्
ayaṃ durbhikṣadoṣeṇa deśas tāvad vināśitaḥ / tan na śaknomy ahaṃ draṣṭuṃ suhṛdbāndhavadurgatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीयते च कियत् कस्य तस्माद् अन्नं यद् अस्ति नः । तद् दत्त्वा मित्त्रबन्धुभ्यो व्रजामो विषयाद् इतः
dīyate ca kiyat kasya tasmād annaṃ yad asti naḥ / tad dattvā mittrabandhubhyo vrajāmo viṣayād itaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाराणसीं च वासाय सकुटुम्बाः श्रयामहे । इत्य् उक्तया सो ऽनुमतो भार्ययान्नम् अदान् निजम्
vārāṇasīṃ ca vāsāya sakuṭumbāḥ śrayāmahe / ity uktayā so 'numato bhāryayānnam adān nijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदारसुतभृत्यश् च स देशात् प्रययौ ततः । उत्सहन्ते न हि द्रष्टुम् उत्तमाः स्वजनापदम्
sadārasutabhṛtyaś ca sa deśāt prayayau tataḥ / utsahante na hi draṣṭum uttamāḥ svajanāpadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छंश् च मार्गे जटिलं भस्मपाण्डुं कपालिनम् । सार्धचन्द्रम् इवीशानं महाव्रतिनम् ऐक्षत
gacchaṃś ca mārge jaṭilaṃ bhasmapāṇḍuṃ kapālinam / sārdhacandram ivīśānaṃ mahāvratinam aikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेत्य ज्ञानिनं तं च नत्वा स्नेहेन पुत्रयोः । शुभाशुभं स पप्रच्छ सो ऽथ योगी जगाद तम्
upetya jñāninaṃ taṃ ca natvā snehena putrayoḥ / śubhāśubhaṃ sa papraccha so 'tha yogī jagāda tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रौ ते भाविकल्याणौ किं त्व् एतेन कनीयसा । ब्रह्मन् विजयदत्तेन वियोगस् ते भविष्यति
putrau te bhāvikalyāṇau kiṃ tv etena kanīyasā / brahman vijayadattena viyogas te bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽस्याशोकदत्तस्य द्वितीयस्य प्रभावतः । एतेन सह युष्माकं भूयो भावी समागमः
tato 'syāśokadattasya dvitīyasya prabhāvataḥ / etena saha yuṣmākaṃ bhūyo bhāvī samāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तस् तेन गोविन्दस्वामी स ज्ञानिना तदा । सुखदुःखाद्भुताक्रान्तस् तम् आमन्त्र्य ततो ययौ
ity uktas tena govindasvāmī sa jñāninā tadā / sukhaduḥkhādbhutākrāntas tam āmantrya tato yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्य वाराणसीं तां च तद्बाह्ये चण्डिकागृहे । दिनं तत्रातिचक्राम देवीपूजादिकर्मणा
prāpya vārāṇasīṃ tāṃ ca tadbāhye caṇḍikāgṛhe / dinaṃ tatrāticakrāma devīpūjādikarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायं च तत्रैव बहिः सकुटुम्बस् तरोस् तले । समावसत् कार्पटिकैः सो ऽन्यदेशागतैः सह
sāyaṃ ca tatraiva bahiḥ sakuṭumbas taros tale / samāvasat kārpaṭikaiḥ so 'nyadeśāgataiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रौ च तत्र सुप्तेषु सर्वेष्व् अधिगताध्वसु । श्रान्तेष्व् आस्तीर्णपर्णादिपान्थशय्यानिषादिषु
rātrau ca tatra supteṣu sarveṣv adhigatādhvasu / śrānteṣv āstīrṇaparṇādipānthaśayyāniṣādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदीयस्य विबुद्धस्य तस्याकस्मात् कनीयसः । सूनोर् विजयदत्तस्य महाञ् शीतज्वरो ऽजनि
tadīyasya vibuddhasya tasyākasmāt kanīyasaḥ / sūnor vijayadattasya mahāñ śītajvaro 'jani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेन सहसा भाविबन्धुविश्लेषहेतुना । भयेनेव ज्वरेणाभूद् ऊर्ध्वरोमा सवेपथुः
sa tena sahasā bhāvibandhuviśleṣahetunā / bhayeneva jvareṇābhūd ūrdhvaromā savepathuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतार्तश् च प्रबोध्यैव पितरं स्वम् उवाच तम् । बाधते तात तीव्रो माम् इह शीतज्वरो ऽधुना
śītārtaś ca prabodhyaiva pitaraṃ svam uvāca tam / bādhate tāta tīvro mām iha śītajvaro 'dhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन् मे समिधम् आनीय शीतघ्नं ज्वलयानलम् । नान्यथा मम शान्तिः स्यान् नयेयं न च यामिनीम्
tan me samidham ānīya śītaghnaṃ jvalayānalam / nānyathā mama śāntiḥ syān nayeyaṃ na ca yāminīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा तं स गोविन्दस्वामी तद्वेदनाकुलः । तावत् कुतो ऽधुना वह्निर् वत्सेति च समभ्यधात्
tac chrutvā taṃ sa govindasvāmī tadvedanākulaḥ / tāvat kuto 'dhunā vahnir vatseti ca samabhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्व् अयं निकटे तात दृश्यते ऽग्निर् ज्वलन्न् इतः । भूयिष्ठे ऽत्रैव तद् गत्वा किं नाङ्गं तापयाम्य् अहम्
nanv ayaṃ nikaṭe tāta dṛśyate 'gnir jvalann itaḥ / bhūyiṣṭhe 'traiva tad gatvā kiṃ nāṅgaṃ tāpayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् सकम्पं हस्ते मां गृहीत्वा प्रापय द्रुतम् । इत्य् उक्तस् तेन पुत्रेण पुनर् विप्रो ऽपि सो ऽब्रवीत्
tasmāt sakampaṃ haste māṃ gṛhītvā prāpaya drutam / ity uktas tena putreṇa punar vipro 'pi so 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्मशानम् एतद् एषा च चिता ज्वलति तत् कथम् । गम्यते ऽत्र पिशाचादिभीषणे त्वं हि बालकः
śmaśānam etad eṣā ca citā jvalati tat katham / gamyate 'tra piśācādibhīṣaṇe tvaṃ hi bālakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा पितुर् वाक्यं वत्सलस्य विहस्य सः । वीरो विजयदत्तस् तं सावष्टम्भम् अभाषत
etac chrutvā pitur vākyaṃ vatsalasya vihasya saḥ / vīro vijayadattas taṃ sāvaṣṭambham abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं पिशाचादिभिस् तात वराकैः क्रियते मम । किम् अल्पसत्त्वः को ऽप्य् अस्मि तद् अशङ्कं नयात्र माम्
kiṃ piśācādibhis tāta varākaiḥ kriyate mama / kim alpasattvaḥ ko 'py asmi tad aśaṅkaṃ nayātra mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आग्रहाद् वदन्तं तं स पिता तत्र नीतवान् । सो ऽप्य् अङ्गं तापयन् बालश् चिताम् उपससर्प ताम्
ity āgrahād vadantaṃ taṃ sa pitā tatra nītavān / so 'py aṅgaṃ tāpayan bālaś citām upasasarpa tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्वलन्तीम् अनलज्वालाधूमव्याकुलमूर्धजाम् । नृमांसग्राहिणीं साक्षाद् इव रक्षो ऽधिदेवताम्
jvalantīm analajvālādhūmavyākulamūrdhajām / nṛmāṃsagrāhiṇīṃ sākṣād iva rakṣo 'dhidevatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणात् तत्र समाश्वस्य सो ऽर्भकः पितरं च तम् । चितान्तर् दृश्यते वृत्तं किम् एतद् इति पृष्टवान्
kṣaṇāt tatra samāśvasya so 'rbhakaḥ pitaraṃ ca tam / citāntar dṛśyate vṛttaṃ kim etad iti pṛṣṭavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपालं मानुषस्यैतच् चितायां पुत्र दह्यते । इति तं प्रत्यवादीच् च सो ऽपि पार्श्वस्थितः पिता
kapālaṃ mānuṣasyaitac citāyāṃ putra dahyate / iti taṃ pratyavādīc ca so 'pi pārśvasthitaḥ pitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्वसाहसेनेव दीप्ताग्रेण निहत्य तम् । कपालं स्फोटयाम् आस काष्ठेनैकेन सो ऽर्भकः
tataḥ svasāhaseneva dīptāgreṇa nihatya tam / kapālaṃ sphoṭayām āsa kāṣṭhenaikena so 'rbhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनोच्चैः प्रसृता तस्मान् मुखे तस्यापतद् वसा । श्मशानवह्निना नक्तंचरीसिद्धिर् इवार्पिता
tenoccaiḥ prasṛtā tasmān mukhe tasyāpatad vasā / śmaśānavahninā naktaṃcarīsiddhir ivārpitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदास्वादेन बालश् च संपन्नो ऽभूत् स राक्षसः । ऊर्ध्वकेशः शिखोत्खातखड्गो दंष्ट्राविशङ्कटः
tadāsvādena bālaś ca saṃpanno 'bhūt sa rākṣasaḥ / ūrdhvakeśaḥ śikhotkhātakhaḍgo daṃṣṭrāviśaṅkaṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकृष्य च कपालं तद् वसां पीत्वा लिलेह सः । अस्थिलग्नानलज्वालालोलया निजजिह्वया
ākṛṣya ca kapālaṃ tad vasāṃ pītvā lileha saḥ / asthilagnānalajvālālolayā nijajihvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् त्यक्तकपालः सन् पितरं निजम् एव तम् । गोविन्दस्वामिनं हन्तुम् उद्यतासिर् इयेष सः
tatas tyaktakapālaḥ san pitaraṃ nijam eva tam / govindasvāminaṃ hantum udyatāsir iyeṣa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपालस्फोट भो देव न हन्तव्यः पिता तव । इति एहीति तत्कालं श्मशानाद् उदभूद् वचः
kapālasphoṭa bho deva na hantavyaḥ pitā tava / iti ehīti tatkālaṃ śmaśānād udabhūd vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा नाम लब्ध्वा च कपालस्फोट इत्य् अदः । स बटुः पितरं मुक्त्वा रक्षोभूतस् तिरोदधे
tac chrutvā nāma labdhvā ca kapālasphoṭa ity adaḥ / sa baṭuḥ pitaraṃ muktvā rakṣobhūtas tirodadhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पिता सो ऽपि गोविन्दस्वामी हा पुत्र हा गुणिन् । हा हा विजयदत्तेति मुक्ताक्रन्दस् ततो ययौ
tatpitā so 'pi govindasvāmī hā putra hā guṇin / hā hā vijayadatteti muktākrandas tato yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एत्य चण्डीगृहं तच् च प्रातः पत्न्यै सुताय च । ज्यायसे ऽसोकदत्ताय यथावृत्तं शशंस सः
etya caṇḍīgṛhaṃ tac ca prātaḥ patnyai sutāya ca / jyāyase 'sokadattāya yathāvṛttaṃ śaśaṃsa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ताभ्यां सहानभ्रविद्युदापातदारुणम् । यथा शोकानलावेशम् आजगाम स तापसः
tatas tābhyāṃ sahānabhravidyudāpātadāruṇam / yathā śokānalāveśam ājagāma sa tāpasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा वाराणसीसंस्थो देवीसंदर्शनागतः । तत्रोपेत्य जनो ऽप्य् अन्यो ययौ तत्समदुःखताम्
tathā vārāṇasīsaṃstho devīsaṃdarśanāgataḥ / tatropetya jano 'py anyo yayau tatsamaduḥkhatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च देवीपूजार्थम् आगत्यैको महावणिक् । अपश्यद् अत्र गोविन्दस्वामिनं तं तथाविधम्
tāvac ca devīpūjārtham āgatyaiko mahāvaṇik / apaśyad atra govindasvāminaṃ taṃ tathāvidham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समुद्रदत्तनामासाव् उपेत्याश्वास्य तं द्विजम् । तदैव स्वगृहं साधुर् निनाय सपरिच्छदम्
samudradattanāmāsāv upetyāśvāsya taṃ dvijam / tadaiva svagṛhaṃ sādhur nināya saparicchadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानादिनोपचारेण तत्र चैनम् उपाचरत् । निसर्गो ह्य् एष महतां यदापन्नानुकम्पनम्
snānādinopacāreṇa tatra cainam upācarat / nisargo hy eṣa mahatāṃ yadāpannānukampanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि जग्राह गोविन्दस्वामी पत्न्या समं धृतिम् । महाव्रतिवचः श्रुत्वा जातास्थः सुतसंगमे
so 'pi jagrāha govindasvāmī patnyā samaṃ dhṛtim / mahāvrativacaḥ śrutvā jātāsthaḥ sutasaṃgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभृति चैतस्यां वाराणस्याम् उवास सः । अभ्यर्थितो महाढ्यस्य तस्य् ऐव वणिजो गृहे
tataḥ prabhṛti caitasyāṃ vārāṇasyām uvāsa saḥ / abhyarthito mahāḍhyasya tasy aiva vaṇijo gṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैवाधीतविद्यो ऽस्य स सुतः प्राप्तयौवनः । द्वितीयो ऽशोकदत्ताख्यो बाहुयुद्धम् अशिक्षत
tatraivādhītavidyo 'sya sa sutaḥ prāptayauvanaḥ / dvitīyo 'śokadattākhyo bāhuyuddham aśikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेण च ययौ तत्र प्रकर्षं स तथा यथा । अजीयत न केनापि प्रतिमल्लेन भूतले
krameṇa ca yayau tatra prakarṣaṃ sa tathā yathā / ajīyata na kenāpi pratimallena bhūtale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.