Somadeva: Kathasaritsagara 5.2

तया च सह भूयस् तद् अगमत् तन्निकेतनम् । स युवा हिमवच्छृङ्गं मार्गोन्मुखवधूजनम्

tayā ca saha bhūyas tad agamat tanniketanam / sa yuvā himavacchṛṅgaṃ mārgonmukhavadhūjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कंचित् कालं समं वध्वा तत्र स्थित्वाब्रवीच् च ताम् । श्वश्रूं देहि द्वितीयं मे कुतश्चित् कनकाम्बुजम्

kaṃcit kālaṃ samaṃ vadhvā tatra sthitvābravīc ca tām / śvaśrūṃ dehi dvitīyaṃ me kutaścit kanakāmbujam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा साप्य् अवादीत् तं कुतो ऽन्यत् पङ्कजं मम । एतत् कपालस्फोटस्य विद्यते ऽस्मत्प्रभोः सरः

tac chrutvā sāpy avādīt taṃ kuto 'nyat paṅkajaṃ mama / etat kapālasphoṭasya vidyate 'smatprabhoḥ saraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रेदृशानि जायन्ते हेमाब्जानि समन्ततः । तस्मात् तद् एकं मद्भर्त्रे प्रीत्या पद्मं स दत्तवान्

atredṛśāni jāyante hemābjāni samantataḥ / tasmāt tad ekaṃ madbhartre prītyā padmaṃ sa dattavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तयोक्ते सो ऽवादीत् तर्हि तन् मां सरोवरम् । नय यावत् स्वयं तस्माद् आदास्ये कनकाम्बुजम्

evaṃ tayokte so 'vādīt tarhi tan māṃ sarovaram / naya yāvat svayaṃ tasmād ādāsye kanakāmbujam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शक्यम् एतद् रक्षोभिर् दारुणैस् तद् धि रक्ष्यते । एवं निषिद्धो ऽपि तया निर्बन्धं न स तं जहौ

na śakyam etad rakṣobhir dāruṇais tad dhi rakṣyate / evaṃ niṣiddho 'pi tayā nirbandhaṃ na sa taṃ jahau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कथंचिन् नीतश् च तया श्वश्र्वा ददर्श तत् । दूरात् सरोवरं दिव्यं तुङ्गाद्रिकटकाश्रितम्

tataḥ kathaṃcin nītaś ca tayā śvaśrvā dadarśa tat / dūrāt sarovaraṃ divyaṃ tuṅgādrikaṭakāśritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छन्नं निरन्तरोद्दण्डदीप्तहेमसरोरुहैः । सततोन्मुखतापीतसंक्रान्तार्कप्रभैर् इव

channaṃ nirantaroddaṇḍadīptahemasaroruhaiḥ / satatonmukhatāpītasaṃkrāntārkaprabhair iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वैव तत्र यावच् च पद्मान्य् अवचिनोति सः । तावत् तद्रक्षिणो घोरा रुरुधुस् तं निशाचराः

gatvaiva tatra yāvac ca padmāny avacinoti saḥ / tāvat tadrakṣiṇo ghorā rurudhus taṃ niśācarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सशस्त्रः सो ऽवधीच् चैनान् अन्यान् अन्ये पलाय्य च । गत्वा कपालस्फोटाय स्वामिने तन् न्यवेदयन्

saśastraḥ so 'vadhīc cainān anyān anye palāyya ca / gatvā kapālasphoṭāya svāmine tan nyavedayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तद् बुद्ध्वैव कुपितस् तत्र रक्षःपतिः स्वयम् । आगत्याशोकदत्तं तम् अपश्यल् लुण्ठिताम्बुजम्

sa tad buddhvaiva kupitas tatra rakṣaḥpatiḥ svayam / āgatyāśokadattaṃ tam apaśyal luṇṭhitāmbujam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं भ्राता ममाशोकदत्तः सो ऽयम् इहागतः । इति प्रत्यभ्यजानाच् च तत्क्षणं तं सविस्मयः

kathaṃ bhrātā mamāśokadattaḥ so 'yam ihāgataḥ / iti pratyabhyajānāc ca tatkṣaṇaṃ taṃ savismayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शस्त्रं समुत्सृज्य हर्षबाष्पाप्लुतेक्षणः । धावित्वा पादयोः सद्यः पतित्वा च जगाद तम्

tataḥ śastraṃ samutsṛjya harṣabāṣpāplutekṣaṇaḥ / dhāvitvā pādayoḥ sadyaḥ patitvā ca jagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं विजयदत्ताख्यः सोदर्यः स तवानुजः । आवां द्विजवरस्योभौ गोविन्दस्वामिनः सुतौ

ahaṃ vijayadattākhyaḥ sodaryaḥ sa tavānujaḥ / āvāṃ dvijavarasyobhau govindasvāminaḥ sutau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयच् चिरं च जातो ऽहं दैवाद् ईदृङ् निशाचरः । चिताकपालदलनात् कपालस्फोटनामकः

iyac ciraṃ ca jāto 'haṃ daivād īdṛṅ niśācaraḥ / citākapāladalanāt kapālasphoṭanāmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वद्दर्शनाद् इदानीं च ब्राह्मण्यं तत् स्मृतं मया । गतं च राक्षसत्वं मे मोहाच्छादितचेतनम्

tvaddarśanād idānīṃ ca brāhmaṇyaṃ tat smṛtaṃ mayā / gataṃ ca rākṣasatvaṃ me mohācchāditacetanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विजयदत्तस्य वदतः परिरभ्य सः । यावत् क्षालयतीवाङ्गं राक्षसीभावदूषितम्

evaṃ vijayadattasya vadataḥ parirabhya saḥ / yāvat kṣālayatīvāṅgaṃ rākṣasībhāvadūṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशोकदत्तो बाष्पाम्बुपूरैस् तावद् अवातरत् । प्रज्ञप्तिकौशिको नाम विद्याधरगुरुर् दिवः

aśokadatto bāṣpāmbupūrais tāvad avātarat / prajñaptikauśiko nāma vidyādharagurur divaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तौ द्वाव् अप्य् उपेत्यैव भ्रातरौ गुरुर् अब्रवीत् । यूयं विद्याधराः सर्वे शापाद् एतां दशां गताः

sa tau dvāv apy upetyaiva bhrātarau gurur abravīt / yūyaṃ vidyādharāḥ sarve śāpād etāṃ daśāṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधुना च स शापो वः सर्वेषां शान्तिम् आगतः । तद् गृह्णीत निजा विद्या बन्धुसाधारणीर् इमाः

adhunā ca sa śāpo vaḥ sarveṣāṃ śāntim āgataḥ / tad gṛhṇīta nijā vidyā bandhusādhāraṇīr imāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रजतं च निजं धाम स्वीकृतस्वजनौ युवाम् । इत्य् उक्त्वा दत्तविद्यो ऽसौ तयोर् द्याम् उद्ययौ गुरुः

vrajataṃ ca nijaṃ dhāma svīkṛtasvajanau yuvām / ity uktvā dattavidyo 'sau tayor dyām udyayau guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ च विद्याधरीभूतौ प्रबुद्धौ जग्मतुस् ततः । व्योम्ना तद् धिमवच्छृङ्गं गृहीतकनकाम्बुजौ

tau ca vidyādharībhūtau prabuddhau jagmatus tataḥ / vyomnā tad dhimavacchṛṅgaṃ gṛhītakanakāmbujau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चाशोकदत्तस् तां रक्षःपतिसुतां प्रियाम् । उपागात् साप्य् अभूत् क्षीणशापा विद्याधरी तदा

tatra cāśokadattas tāṃ rakṣaḥpatisutāṃ priyām / upāgāt sāpy abhūt kṣīṇaśāpā vidyādharī tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया च साकं सुदृशा भ्रातरौ ताव् उभाव् अपि । वाराणसीं प्रययतुः क्षणाद् गगनगामिनौ

tayā ca sākaṃ sudṛśā bhrātarau tāv ubhāv api / vārāṇasīṃ prayayatuḥ kṣaṇād gaganagāminau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चोपेत्य पितरौ विप्रयोगाग्नितापितौ । निरवापयतां सद्यो दर्शनामृतवर्षिणौ

tatra copetya pitarau viprayogāgnitāpitau / niravāpayatāṃ sadyo darśanāmṛtavarṣiṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदेहभेदे ऽप्य् आक्रान्तचित्रजन्मान्तरौ च तौ । न पित्रोर् एव लोकस्याप्य् उत्सवाय बभूवतुः

adehabhede 'py ākrāntacitrajanmāntarau ca tau / na pitror eva lokasyāpy utsavāya babhūvatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिराद् विजयदत्तश् च गाढम् आश्लिष्यतः पितुः । भुजमध्यम् इवात्यर्थं मनोरथम् अपूरयत्

cirād vijayadattaś ca gāḍham āśliṣyataḥ pituḥ / bhujamadhyam ivātyarthaṃ manoratham apūrayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तत्रैव तद् बुद्ध्वा प्रतापमुकुटो ऽपि सः । अशोकदत्तश्वशुरो राजा हर्षाद् उपाययौ

tatas tatraiva tad buddhvā pratāpamukuṭo 'pi saḥ / aśokadattaśvaśuro rājā harṣād upāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सत्कृतश् च तद्राजधानीं सोत्कस्थितप्रियाम् । अशोकदत्तः स्वजनैः सार्धं बद्धोत्सवाम् अगात्

tatsatkṛtaś ca tadrājadhānīṃ sotkasthitapriyām / aśokadattaḥ svajanaiḥ sārdhaṃ baddhotsavām agāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददौ च कनकाब्जानि राज्ञे तस्मै बहूनि सः । अभ्यर्थिताधिकप्राप्तिहृष्टः सो ऽप्य् अभवन् नृपः

dadau ca kanakābjāni rājñe tasmai bahūni saḥ / abhyarthitādhikaprāptihṛṣṭaḥ so 'py abhavan nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विजयदत्तं तं सर्वेष्व् अत्र स्थितेषु सः । पिता पप्रच्छ गोविन्दस्वामी साश्चर्यकौतुकः

tato vijayadattaṃ taṃ sarveṣv atra sthiteṣu saḥ / pitā papraccha govindasvāmī sāścaryakautukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा श्मशाने यामिन्यां राक्षसत्वं गतस्य ते । अभवत् कीदृशो वत्स वृत्तान्तो वर्ण्यताम् इति

tadā śmaśāne yāminyāṃ rākṣasatvaṃ gatasya te / abhavat kīdṛśo vatsa vṛttānto varṇyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विजयदत्तस् तं बभाषे तात चापलात् । प्रस्फोटितचितादीप्तकपालो ऽहं विधेर् वशात्

tato vijayadattas taṃ babhāṣe tāta cāpalāt / prasphoṭitacitādīptakapālo 'haṃ vidher vaśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखप्रविष्टया सद्यस् तद्वसाछटया तदा । रक्षोभूतस् त्वया तावद् दृष्टो मायाविमोहितः

mukhapraviṣṭayā sadyas tadvasāchaṭayā tadā / rakṣobhūtas tvayā tāvad dṛṣṭo māyāvimohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपालस्फोट इत्य् एवं नाम कृत्वा हि राक्षसैः । ततो ऽन्यैर् अहम् आहूतस् तन्मध्ये मिलितो ऽभवम्

kapālasphoṭa ity evaṃ nāma kṛtvā hi rākṣasaiḥ / tato 'nyair aham āhūtas tanmadhye milito 'bhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैश् च नीतो निजस्यास्मि पार्श्वं रक्षःपतेः क्रमात् । सो ऽपि दृष्ट्वैव मां प्रीतः सेनापत्ये न्ययोजयत्

taiś ca nīto nijasyāsmi pārśvaṃ rakṣaḥpateḥ kramāt / so 'pi dṛṣṭvaiva māṃ prītaḥ senāpatye nyayojayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कदाचिद् गन्धर्वान् अभियोक्तुं मदेन सः । गतो रक्षःपतिस् तत्र सङ्ग्रामे निहतो ऽरिभिः

tataḥ kadācid gandharvān abhiyoktuṃ madena saḥ / gato rakṣaḥpatis tatra saṅgrāme nihato 'ribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदैव प्रतिपन्नं च तद्भृत्यैर् मम शासनम् । ततो ऽहं रक्षसां राज्यम् अकार्षं तत्पुरे स्थितः

tadaiva pratipannaṃ ca tadbhṛtyair mama śāsanam / tato 'haṃ rakṣasāṃ rājyam akārṣaṃ tatpure sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राकस्माच् च हेमाब्जहेतोः प्राप्तस्य दर्शनात् । आर्यस्याशोकदत्तस्य प्रशान्ता सा दशा मम

tatrākasmāc ca hemābjahetoḥ prāptasya darśanāt / āryasyāśokadattasya praśāntā sā daśā mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं यथास्माभिः शापमोक्षवशान् निजाः । विद्याः प्राप्तास् तथार्यो वः कृत्स्नम् आवेदयिष्यति

anantaraṃ yathāsmābhiḥ śāpamokṣavaśān nijāḥ / vidyāḥ prāptās tathāryo vaḥ kṛtsnam āvedayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विजयदत्तेन तेन तत्र निवेदिते । अशोकदत्तः स तदा तद् आ मूलाद् अवर्णयत्

evaṃ vijayadattena tena tatra nivedite / aśokadattaḥ sa tadā tad ā mūlād avarṇayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा विद्याधरौ सन्तौ गगनाद् गालवाश्रमे । आवां स्नान्तीर् अपश्याव गङ्गायां मुनिकन्यकाः

purā vidyādharau santau gaganād gālavāśrame / āvāṃ snāntīr apaśyāva gaṅgāyāṃ munikanyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुल्याभिलाषास् ताश् चात्र वाञ्छन्तौ सहसा रहः । बुद्ध्वा तद्बन्धुभिः क्रोधाच् छप्तौ स्वो दिव्यदृष्टिभिः

tulyābhilāṣās tāś cātra vāñchantau sahasā rahaḥ / buddhvā tadbandhubhiḥ krodhāc chaptau svo divyadṛṣṭibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापाचारौ प्रजायेथां मर्त्ययोनौ युवाम् उभौ । तत्रापि विप्रयोगश् च विचित्रो वां भविष्यति

pāpācārau prajāyethāṃ martyayonau yuvām ubhau / tatrāpi viprayogaś ca vicitro vāṃ bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानुषागोचरे देशे विप्रकृष्टे ऽप्य् उपागतम् । एकं दृष्ट्वा द्वितीयो वां यदा प्रज्ञानम् आप्स्यति

mānuṣāgocare deśe viprakṛṣṭe 'py upāgatam / ekaṃ dṛṣṭvā dvitīyo vāṃ yadā prajñānam āpsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा विद्याधरगुरोर् विद्यां प्राप्य भविष्यथः । पुनर् विद्याधरौ युक्तौ शापमुक्तौ स्वबन्धुभिः

tadā vidyādharaguror vidyāṃ prāpya bhaviṣyathaḥ / punar vidyādharau yuktau śāpamuktau svabandhubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तैर् मुनिभिः शप्तौ जाताव् आवाम् उभाव् इह । वियोगो ऽत्र यथा भूतस् तत् सर्वं विदितं च वः

evaṃ tair munibhiḥ śaptau jātāv āvām ubhāv iha / viyogo 'tra yathā bhūtas tat sarvaṃ viditaṃ ca vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदानीं पद्महेतोश् च श्वश्रूसिद्धिप्रभावतः । रक्षःपतेः पुरं गत्वा प्राप्तो ऽयं चानुजो मया

idānīṃ padmahetoś ca śvaśrūsiddhiprabhāvataḥ / rakṣaḥpateḥ puraṃ gatvā prāpto 'yaṃ cānujo mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैव च गुरोः प्राप्य विद्याः प्रज्ञप्तिकौशिकात् । सद्यो विद्याधरीभूय वयं क्षिप्रम् इहागताः

tatraiva ca guroḥ prāpya vidyāḥ prajñaptikauśikāt / sadyo vidyādharībhūya vayaṃ kṣipram ihāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा पितरौ च तौ प्रियतमां तां चात्मजां भूपतेः सद्यः शापतमोविमोक्षमुदितो विद्याविशेषैर् निजैः । तैस् तैः संव्यभजद् विचित्रचरितः सो ऽशोकदत्तस् तदा येनैते सपदि प्रबुद्धमनसो ऽजायन्त विद्याधराः

ity uktvā pitarau ca tau priyatamāṃ tāṃ cātmajāṃ bhūpateḥ sadyaḥ śāpatamovimokṣamudito vidyāviśeṣair nijaiḥ / tais taiḥ saṃvyabhajad vicitracaritaḥ so 'śokadattas tadā yenaite sapadi prabuddhamanaso 'jāyanta vidyādharāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तम् आमन्त्र्य नृपं स साकं मातापितृभ्यां दयिताद्वयेन । उत्पत्य धन्यो निजचक्रवर्तिधाम द्युमार्गेण जवी जगाम

tatas tam āmantrya nṛpaṃ sa sākaṃ mātāpitṛbhyāṃ dayitādvayena / utpatya dhanyo nijacakravartidhāma dyumārgeṇa javī jagāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रालोक्य तम् आज्ञां प्राप्य च तस्माद् अशोकवेग इति । नाम स बिभ्रत् सो ऽपि च तद्भ्राता विजयवेग इति

tatrālokya tam ājñāṃ prāpya ca tasmād aśokavega iti / nāma sa bibhrat so 'pi ca tadbhrātā vijayavega iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याधरवरतरुणौ स्वजनानुगताव् उभौ निजनिवासम् । गोविन्दकूटसंज्ञकम् अचलवरं भ्रातरौ ययतुः

vidyādharavarataruṇau svajanānugatāv ubhau nijanivāsam / govindakūṭasaṃjñakam acalavaraṃ bhrātarau yayatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽप्य् आश्चर्यवशः प्रतापमुकुटो वाराणसीभूपतिः स्वस्मिन् देवकुले द्वितीयकलशन्यस्तैकहेमाम्बुजः । तद्दत्तैर् अपरैः सुवर्णकमलैर् अभ्यर्चितत्र्यम्बकस् तत्संबन्धमहत्तया प्रमुदितो मेने कृतार्थं कुलम्

so 'py āścaryavaśaḥ pratāpamukuṭo vārāṇasībhūpatiḥ svasmin devakule dvitīyakalaśanyastaikahemāmbujaḥ / taddattair aparaiḥ suvarṇakamalair abhyarcitatryambakas tatsaṃbandhamahattayā pramudito mene kṛtārthaṃ kulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं दिव्याः कारणेनावतीर्णा जायन्ते ऽस्मिञ् जन्तवो जीवलोके । सत्त्वोत्साहौ स्वोचितौ ते दधाना दुष्प्रापाम् अप्य् अर्थसिद्धिं लभन्ते

evaṃ divyāḥ kāraṇenāvatīrṇā jāyante 'smiñ jantavo jīvaloke / sattvotsāhau svocitau te dadhānā duṣprāpām apy arthasiddhiṃ labhante

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् सत्त्वसागर भवान् अपि कोऽपि जाने देवांश एव भविता च यथेष्टसिद्धिः । प्रायः क्रियासु महताम् अपि दुष्करासु सोत्साहता कथयति प्रकृतेर् विशेषम्

tat sattvasāgara bhavān api ko'pi jāne devāṃśa eva bhavitā ca yatheṣṭasiddhiḥ / prāyaḥ kriyāsu mahatām api duṣkarāsu sotsāhatā kathayati prakṛter viśeṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि त्वदीप्सिता ननु दिव्या राजात्मजा कनकरेखा । बालान्यथा हि वाञ्छति कनकपुरीदर्शिनं कथं हि पतिम्

sāpi tvadīpsitā nanu divyā rājātmajā kanakarekhā / bālānyathā hi vāñchati kanakapurīdarśinaṃ kathaṃ hi patim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति रहसि निशम्य विष्णुदत्तात् सरसकथाप्रकरं स शक्तिदेवः । हृदि कनकपुरीविलोकनैषी धृतिम् अवलम्ब्य निनाय च त्रियामाम्

iti rahasi niśamya viṣṇudattāt sarasakathāprakaraṃ sa śaktidevaḥ / hṛdi kanakapurīvilokanaiṣī dhṛtim avalambya nināya ca triyāmām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.