Library·Somadeva: Kathasaritsagara·5·5.3
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे चतुर्दारिकालम्बके द्वितीयस् तरङ्गः । तृतीयस् तरङ्गः । ततस् तत्रोत्स्थलद्वीपे प्रभाते तं मठस्थितम् । शक्तिदेवं स दाशेन्द्रः सत्यव्रत उपाययौ
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare caturdārikālambake dvitīyas taraṅgaḥ / tṛtīyas taraṅgaḥ / tatas tatrotsthaladvīpe prabhāte taṃ maṭhasthitam / śaktidevaṃ sa dāśendraḥ satyavrata upāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च प्राक्प्रतिपन्नः सन्न् उपेत्यैनम् अभाषत । ब्रह्मंस् त्वदिष्टसिद्ध्यर्थम् उपायश् चिन्तितो मया
sa ca prākpratipannaḥ sann upetyainam abhāṣata / brahmaṃs tvadiṣṭasiddhyartham upāyaś cintito mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति द्वीपवरं मध्ये रत्नकूटाख्यम् अम्बुधेः । कृतप्रतिष्ठस् तत्रास्ते भगवान् हरिर् अब्धिना
asti dvīpavaraṃ madhye ratnakūṭākhyam ambudheḥ / kṛtapratiṣṭhas tatrāste bhagavān harir abdhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आषाढशुक्लद्वादश्यां तत्र यात्रोत्सवे सदा । आयान्ति सर्वद्वीपेभ्यः पूजायै यत्नतो जनाः
āṣāḍhaśukladvādaśyāṃ tatra yātrotsave sadā / āyānti sarvadvīpebhyaḥ pūjāyai yatnato janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ज्ञायेत कनकपुरी सा जातुचित् पुरी । तद् एहि तत्र गच्छावः प्रत्यासन्ना हि सा तिथिः
tatra jñāyeta kanakapurī sā jātucit purī / tad ehi tatra gacchāvaḥ pratyāsannā hi sā tithiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सत्यव्रतेनोक्तः शक्तिदेवस् तथेति सः । जग्राह हृष्टः पाथेयं विष्णुदत्तोपकल्पितम्
iti satyavratenoktaḥ śaktidevas tatheti saḥ / jagrāha hṛṣṭaḥ pātheyaṃ viṣṇudattopakalpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वहनम् आरुह्य स सत्यव्रतढौकितम् । तेनैव साकं त्वरितः प्रायाद् वारिधिवर्त्मना
tato vahanam āruhya sa satyavrataḍhaukitam / tenaiva sākaṃ tvaritaḥ prāyād vāridhivartmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छंश् च तत्र स द्वीपनिभनक्रे ऽद्भुतालये । सत्यव्रतं तं पप्रच्छ कर्णधारतया स्थितम्
gacchaṃś ca tatra sa dvīpanibhanakre 'dbhutālaye / satyavrataṃ taṃ papraccha karṇadhāratayā sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतो दूरं महाभोगं किम् एतद् दृश्यते ऽम्बुधौ । यदृच्छाप्रोद्गतोदग्रसपक्षगिरिविभ्रमम्
ito dūraṃ mahābhogaṃ kim etad dṛśyate 'mbudhau / yadṛcchāprodgatodagrasapakṣagirivibhramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सत्यव्रतो ऽवादीद् असौ देवो वटद्रुमः । अस्याहुः सुमहावर्तम् अधस्ताद् वडवामुखम्
tataḥ satyavrato 'vādīd asau devo vaṭadrumaḥ / asyāhuḥ sumahāvartam adhastād vaḍavāmukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतं च परिहृत्यैव प्रदेशम् इह गम्यते । अत्रावर्ते गतानां हि न भवत्य् आगमः पुनः
etaṃ ca parihṛtyaiva pradeśam iha gamyate / atrāvarte gatānāṃ hi na bhavaty āgamaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सत्यव्रते तस्मिन् वदत्य् एवाम्बुवेगतः । तस्याम् एव प्रववृते गन्तुं तद्वहनं दिशि
iti satyavrate tasmin vadaty evāmbuvegataḥ / tasyām eva pravavṛte gantuṃ tadvahanaṃ diśi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् दृष्ट्वा शक्तिदेवं स पुनः सत्यव्रतो ऽब्रवीत् । ब्रह्मन् विनाशकालो ऽयं ध्रुवम् अस्माकम् आगतः
tad dṛṣṭvā śaktidevaṃ sa punaḥ satyavrato 'bravīt / brahman vināśakālo 'yaṃ dhruvam asmākam āgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अकस्मात् प्रवहणं पश्यात्रैव प्रयात्य् अदः । शक्यते नैव रोद्धुं च कथम् अप्य् अधुना मया
yad akasmāt pravahaṇaṃ paśyātraiva prayāty adaḥ / śakyate naiva roddhuṃ ca katham apy adhunā mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् आवर्ते गभीरे ऽत्र वयं मृत्योर् इवानने । क्षिप्ता एवाम्बुनाकृष्य कर्मणेव बलीयसा
tad āvarte gabhīre 'tra vayaṃ mṛtyor ivānane / kṣiptā evāmbunākṛṣya karmaṇeva balīyasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् च नैव मे दुःखं शरीरं कस्य हि स्थिरम् । दुःखं तु यन् न सिद्धस् ते कृच्छ्रेणापि मनोरथः
etac ca naiva me duḥkhaṃ śarīraṃ kasya hi sthiram / duḥkhaṃ tu yan na siddhas te kṛcchreṇāpi manorathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् यावद् वारयाम्य् एतद् अहं प्रवहणं मनाक् । तावद् अस्यावलम्बेथाः शाखां वटतरोर् द्रुतम्
tad yāvad vārayāmy etad ahaṃ pravahaṇaṃ manāk / tāvad asyāvalambethāḥ śākhāṃ vaṭataror drutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचिज् जीवितोपायो भवेद् भव्याकृतेस् तव । विधेर् विलासान् अब्धेश् च तरङ्गान् को हि तर्कयेत्
kadācij jīvitopāyo bhaved bhavyākṛtes tava / vidher vilāsān abdheś ca taraṅgān ko hi tarkayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सत्यव्रतस्यास्य धीरसत्त्वस्य जल्पतः । बभूव निकटे तस्य तरोः प्रवहणं ततः
iti satyavratasyāsya dhīrasattvasya jalpataḥ / babhūva nikaṭe tasya taroḥ pravahaṇaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्षणं स कृतोत्फालः शक्तिदेवो विसाध्वसः । पृथुलाम् अग्रहीच् छाखां तस्याब्धिवटशाखिनः
tatkṣaṇaṃ sa kṛtotphālaḥ śaktidevo visādhvasaḥ / pṛthulām agrahīc chākhāṃ tasyābdhivaṭaśākhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यव्रतस् तु वहता देहेन वहनेन च । परार्थकल्पितेनात्र विवेश वडवामुखम्
satyavratas tu vahatā dehena vahanena ca / parārthakalpitenātra viveśa vaḍavāmukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तिदेवश् च शाखाभिः पूरिताशस्य तस्य सः । आश्रित्यापि तरोः शाखां निराशः समचिन्तयत्
śaktidevaś ca śākhābhiḥ pūritāśasya tasya saḥ / āśrityāpi taroḥ śākhāṃ nirāśaḥ samacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तावत् सा च कनकपुरी दृष्टा मया पुरी । अपदे नश्यता तावद् दाशेन्द्रो ऽप्य् एष नाशितः
na tāvat sā ca kanakapurī dṛṣṭā mayā purī / apade naśyatā tāvad dāśendro 'py eṣa nāśitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि वा सततन्यस्तपदा सर्वस्य मूर्धनि । कामं भगवती केन भज्यते भवितव्यता
yadi vā satatanyastapadā sarvasya mūrdhani / kāmaṃ bhagavatī kena bhajyate bhavitavyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अवस्थोचितं तस्य ततश् चिन्तयतस् तदा । विप्रयूनस् तरुस्कन्धे दिनं तत् पर्यहीयत
ity avasthocitaṃ tasya tataś cintayatas tadā / viprayūnas taruskandhe dinaṃ tat paryahīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायं च सर्वतस् तस्मिन् स महाविहगान् बहून् । वटवृक्षे प्रविशतः शब्दापूरितदिक्तटान्
sāyaṃ ca sarvatas tasmin sa mahāvihagān bahūn / vaṭavṛkṣe praviśataḥ śabdāpūritadiktaṭān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपश्यत् पृथुतत्पक्षवातधूतार्णवूर्मिभिः । गृध्रान् परिचयप्रीत्या कृतप्रत्युद्गमान् इव
apaśyat pṛthutatpakṣavātadhūtārṇavūrmibhiḥ / gṛdhrān paricayaprītyā kṛtapratyudgamān iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शाखाविलीनानां स तेषां पक्षिणां मिथः । मनुष्यवाचा संलापं पत्त्रौघैश् छादितो ऽशृणोत्
tataḥ śākhāvilīnānāṃ sa teṣāṃ pakṣiṇāṃ mithaḥ / manuṣyavācā saṃlāpaṃ pattraughaiś chādito 'śṛṇot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश्चिद् द्वीपान्तरं कश्चिद् गिरिं कश्चिद् दिगन्तरम् । तद् अहश्चरणस्थानम् एकैकः समवर्णयत्
kaścid dvīpāntaraṃ kaścid giriṃ kaścid digantaram / tad ahaścaraṇasthānam ekaikaḥ samavarṇayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकश् च वृद्धविहगस् तेषां मध्याद् अभाषत । अहं विहर्तुं कनकपुरीम् अद्य गतो ऽभवम्
ekaś ca vṛddhavihagas teṣāṃ madhyād abhāṣata / ahaṃ vihartuṃ kanakapurīm adya gato 'bhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातः पुनश् च तत्रैव गन्तास्मि चरितुं सुखम् । श्रमावहेन को ऽर्थो मे विदूरगमनेन हि
prātaḥ punaś ca tatraiva gantāsmi carituṃ sukham / śramāvahena ko 'rtho me vidūragamanena hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् अकाण्डसुधासारसदृशेनास्य पक्षिणः । वचसा शान्ततापः सञ् शक्तिदेवो व्यचिन्तयत्
ity akāṇḍasudhāsārasadṛśenāsya pakṣiṇaḥ / vacasā śāntatāpaḥ sañ śaktidevo vyacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिष्ट्या सास्त्य् एव नगरी तत्प्राप्त्यै चायम् एव मे । उपायः सुमहाकायो विहगो वाहनीकृतः
diṣṭyā sāsty eva nagarī tatprāptyai cāyam eva me / upāyaḥ sumahākāyo vihago vāhanīkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आलोच्य शनैर् एत्य तस्य सुप्तस्य पक्षिणः । पृष्ठपक्षान्तरे सो ऽथ शक्तिदेवो व्यलीयत
ity ālocya śanair etya tasya suptasya pakṣiṇaḥ / pṛṣṭhapakṣāntare so 'tha śaktidevo vyalīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातश् चेतस् ततस् तेषु गतेष्व् अन्येषु पक्षिषु । स पक्षी दर्शिताश्चर्य पक्षपातो विधिर् यथा
prātaś cetas tatas teṣu gateṣv anyeṣu pakṣiṣu / sa pakṣī darśitāścarya pakṣapāto vidhir yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तास्कन्दो वहन् पृष्ठे शक्तिदेवम् अलक्षितम् । क्षणाद् अगच्छत् कनकपुरीं तां चरितुं पुनः
dattāskando vahan pṛṣṭhe śaktidevam alakṣitam / kṣaṇād agacchat kanakapurīṃ tāṃ carituṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रोद्यानान्तरे तस्मिन्न् ऊपविष्टे विहंगमे । स शक्तिदेवो निभृतं तस्य पृष्ठाद् अवातरत्
tatrodyānāntare tasminn ūpaviṣṭe vihaṃgame / sa śaktidevo nibhṛtaṃ tasya pṛṣṭhād avātarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपसृत्य स तत्पार्श्वाद् यावद् भ्राम्यति तत्र सः । द्वे पुष्पावचयव्यग्रे तावद् ऐक्षत योषितौ
apasṛtya sa tatpārśvād yāvad bhrāmyati tatra saḥ / dve puṣpāvacayavyagre tāvad aikṣata yoṣitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपगम्य शनैस् ते च तद्विलोकनविस्मिते । सो ऽपृच्छत् कः प्रदेशो ऽयं के च भद्रे युवाम् इति
upagamya śanais te ca tadvilokanavismite / so 'pṛcchat kaḥ pradeśo 'yaṃ ke ca bhadre yuvām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं कनकपुर्याख्या पुरी विद्याधरास्पदम् । चन्द्रप्रभेति चैतस्याम् आस्ते विद्याधरी सखे
iyaṃ kanakapuryākhyā purī vidyādharāspadam / candraprabheti caitasyām āste vidyādharī sakhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याश् चावाम् इहोद्याने जानीह्य् उद्यानपालिके । पुष्पोच्चयस् तदर्थो ऽयम् इति ते च तम् ऊचतुः
tasyāś cāvām ihodyāne jānīhy udyānapālike / puṣpoccayas tadartho 'yam iti te ca tam ūcatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सो ऽप्य् अवदद् विप्रो युवां मे कुरुतं तथा । यथाहम् अपि पश्यामि तां युष्मत्स्वामिनीम् इह
tataḥ so 'py avadad vipro yuvāṃ me kurutaṃ tathā / yathāham api paśyāmi tāṃ yuṣmatsvāminīm iha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् छ्रुत्वा तथेत्य् उक्त्वा नीतवत्याव् उभे च ते । स्त्रियाव् अन्तर् नगर्यास् तं युवानं राजमन्दिरम्
etac chrutvā tathety uktvā nītavatyāv ubhe ca te / striyāv antar nagaryās taṃ yuvānaṃ rājamandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि प्राप्तस् तद् अद्राक्षीन् मणिक्यस्तम्भभास्वरम् । सौवर्णभित्ति संकेतकेतनं संपदाम् इव
so 'pi prāptas tad adrākṣīn maṇikyastambhabhāsvaram / sauvarṇabhitti saṃketaketanaṃ saṃpadām iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रागतं च दृष्ट्वा तं सर्वः परिजनो ऽब्रवीत् । गत्वा चन्द्रप्रभायास् तन् मानुषागमनाद्भुतम्
tatrāgataṃ ca dṛṣṭvā taṃ sarvaḥ parijano 'bravīt / gatvā candraprabhāyās tan mānuṣāgamanādbhutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साप्य् आदिश्य प्रतीहारम् अविलम्बितम् एव तम् । अभ्यन्तरं स्वनिकटं विप्रं प्रावेशयत् ततः
sāpy ādiśya pratīhāram avilambitam eva tam / abhyantaraṃ svanikaṭaṃ vipraṃ prāveśayat tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविष्टः सो ऽप्य् अपश्यत् तां तत्र नेत्रोत्सवप्रदाम् । धातुर् अद्भुतनिर्माणपर्याप्तिम् इव रूपिणीम्
praviṣṭaḥ so 'py apaśyat tāṃ tatra netrotsavapradām / dhātur adbhutanirmāṇaparyāptim iva rūpiṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च सद्रत्नपर्यङ्काद् दूराद् उत्थाय तं स्वयम् । स्वागतेनादृतवती तद्दर्शनवशीकृता
sā ca sadratnaparyaṅkād dūrād utthāya taṃ svayam / svāgatenādṛtavatī taddarśanavaśīkṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपविष्टम् अपृच्छच् च कल्याणिन् कस् त्वम् ईदृशः । कथं च मानुषागम्याम् इमां प्राप्तो भवान् भुवम्
upaviṣṭam apṛcchac ca kalyāṇin kas tvam īdṛśaḥ / kathaṃ ca mānuṣāgamyām imāṃ prāpto bhavān bhuvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः स तया चन्द्रप्रभया सकुतूहलम् । शक्तिदेवो निजं देशं जातिं चावेद्य नाम च
ity uktaḥ sa tayā candraprabhayā sakutūhalam / śaktidevo nijaṃ deśaṃ jātiṃ cāvedya nāma ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्पुरीदर्शनपणात् प्राप्तुं तं राजकन्यकाम् । यथा कनकरेखाख्याम् आगतस् तद् अवर्णयत्
tatpurīdarśanapaṇāt prāptuṃ taṃ rājakanyakām / yathā kanakarekhākhyām āgatas tad avarṇayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् बुद्ध्वा किम् अपि ध्यात्वा दीर्घं निःश्वस्य सा ततः । चन्द्रप्रभा तं विजने शक्तिदेवम् अभाषत
tad buddhvā kim api dhyātvā dīrghaṃ niḥśvasya sā tataḥ / candraprabhā taṃ vijane śaktidevam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रूयतां वच्मि ते किंचिद् इदं सुभग संप्रति । अस्त्य् अस्यां शशिखण्डाख्यो विद्याधरपतिर् भुवि
śrūyatāṃ vacmi te kiṃcid idaṃ subhaga saṃprati / asty asyāṃ śaśikhaṇḍākhyo vidyādharapatir bhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वयं तस्य चतास्रश् च जाता दुहितरः क्रमात् । ज्येष्ठा चन्द्रप्रभेत्य् अस्मि चन्द्ररेखेति चापरा
vayaṃ tasya catāsraś ca jātā duhitaraḥ kramāt / jyeṣṭhā candraprabhety asmi candrarekheti cāparā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशिरेखा तृतीया च चतुर्थी च शशिप्रभा । ता वयं क्रमशः प्राप्ता वृद्धिम् अत्र पितुर् गृहे
śaśirekhā tṛtīyā ca caturthī ca śaśiprabhā / tā vayaṃ kramaśaḥ prāptā vṛddhim atra pitur gṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा च भगिन्यो मे स्नातुं तिस्रो ऽपि ताः समम् । मयि कन्याव्रतस्थायां जग्मुर् मन्दाकिनीतटम्
ekadā ca bhaginyo me snātuṃ tisro 'pi tāḥ samam / mayi kanyāvratasthāyāṃ jagmur mandākinītaṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राग्र्यतपसं नाम मुनिं यौवनदर्पतः । तोयैर् जलस्थम् असिचन्न् आरब्धजलकेलयः
tatrāgryatapasaṃ nāma muniṃ yauvanadarpataḥ / toyair jalastham asicann ārabdhajalakelayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिनिर्बन्धिनीस् ताश् च मुनिः क्रुद्धः शशाप सः । कुकन्यकाः प्रजायध्वं मर्त्यलोके ऽखिला इति
atinirbandhinīs tāś ca muniḥ kruddhaḥ śaśāpa saḥ / kukanyakāḥ prajāyadhvaṃ martyaloke 'khilā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् बुद्ध्वा सो ऽस्मदीयेन पित्रा गत्वा प्रसादितः । पृथक् पृथक् स शापान्तम् उक्त्वा तासां यथायथम्
tad buddhvā so 'smadīyena pitrā gatvā prasāditaḥ / pṛthak pṛthak sa śāpāntam uktvā tāsāṃ yathāyatham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिस्मरत्वं दिव्येन विज्ञानेनोपबृंहितम् । मर्त्यभावेन सर्वासाम् आदिदेश महामुनिः
jātismaratvaṃ divyena vijñānenopabṛṃhitam / martyabhāvena sarvāsām ādideśa mahāmuniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तासु तनूस् त्यक्त्वा मर्त्यलोकं गतासु सः । दत्त्वा मे नगरीम् एतां पिता खेदाद् गतो वनम्
tatas tāsu tanūs tyaktvā martyalokaṃ gatāsu saḥ / dattvā me nagarīm etāṃ pitā khedād gato vanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथेह निवसन्तीं मां देवी स्वप्ने किलाम्बिका । मानुषः पुत्रि भर्ता ते भवितेति समादिशत्
atheha nivasantīṃ māṃ devī svapne kilāmbikā / mānuṣaḥ putri bhartā te bhaviteti samādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन विद्याधरांस् तांस् तान् वरान् उद्दिशतो बहून् । पितुर् विधारणं कृत्वा कन्यैवाद्याप्य् अहं स्थिता
tena vidyādharāṃs tāṃs tān varān uddiśato bahūn / pitur vidhāraṇaṃ kṛtvā kanyaivādyāpy ahaṃ sthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदानीं चामुनाश्चर्यमयेनागमनेन ते । वपुषा च वशीकृत्य तुभ्यम् एवाहम् अर्पिता
idānīṃ cāmunāścaryamayenāgamanena te / vapuṣā ca vaśīkṛtya tubhyam evāham arpitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् व्रजामि चतुर्दश्याम् आगामिन्यां भवत्कृते । कर्तुं तातस्य विज्ञप्तिम् ऋषभाख्यं महागिरिम्
tad vrajāmi caturdaśyām āgāminyāṃ bhavatkṛte / kartuṃ tātasya vijñaptim ṛṣabhākhyaṃ mahāgirim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तस्यां तिथौ सर्वे मिलन्ति प्रतिवत्सरम् । देवं हरं पूजयितुं दिग्भ्यो विद्याधरोत्तमाः
tatra tasyāṃ tithau sarve milanti prativatsaram / devaṃ haraṃ pūjayituṃ digbhyo vidyādharottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तातस् तत्रैव चायाति तदनुज्ञाम् अवाप्य च । इहागच्छाम्य् अहं तूर्णं ततः परिणयस्व माम्
tātas tatraiva cāyāti tadanujñām avāpya ca / ihāgacchāmy ahaṃ tūrṇaṃ tataḥ pariṇayasva mām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् तिष्ठ तावद् इत्य् उक्त्वा सा तं विद्याधरोचितैः । चन्द्रप्रभा शक्तिदेवं तैस् तैर् भोगैर् उपाचरत्
tat tiṣṭha tāvad ity uktvā sā taṃ vidyādharocitaiḥ / candraprabhā śaktidevaṃ tais tair bhogair upācarat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य चाभूत् तथेत्य् अत्र तिष्ठतस् तत् तदा सुखम् । यद्दावानलतप्तस्य सुधाह्रदनिमज्जने
tasya cābhūt tathety atra tiṣṭhatas tat tadā sukham / yaddāvānalataptasya sudhāhradanimajjane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्तायां च चतुर्दश्यां सा तं चन्द्रप्रभाब्रवीत् । अद्य गच्छामि विज्ञप्त्यै तातस्याहं भवत्कृते
prāptāyāṃ ca caturdaśyāṃ sā taṃ candraprabhābravīt / adya gacchāmi vijñaptyai tātasyāhaṃ bhavatkṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वः परिजनश् चायं मयैव सह यास्यति । त्वया चैकाकिना दुःखं न भाव्यं दिवसद्वयम्
sarvaḥ parijanaś cāyaṃ mayaiva saha yāsyati / tvayā caikākinā duḥkhaṃ na bhāvyaṃ divasadvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकेन पुनर् एतस्मिन् मन्दिरे ऽप्य् अवतिष्ठता । मध्यमा भवता भूमिर् नारोढव्या कथंचन
ekena punar etasmin mandire 'py avatiṣṭhatā / madhyamā bhavatā bhūmir nāroḍhavyā kathaṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा सा युवानं तं न्यस्तचित्ता तदन्तिके । तदीयचित्तानुगता ययौ चन्द्रप्रभा ततः
ity uktvā sā yuvānaṃ taṃ nyastacittā tadantike / tadīyacittānugatā yayau candraprabhā tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽप्य् एकाकी ततस् तत्र स्थितश् चेतो विनोदयन् । स्थानस्थानेषु बभ्राम शक्तिदेवो महर्द्धिषु
so 'py ekākī tatas tatra sthitaś ceto vinodayan / sthānasthāneṣu babhrāma śaktidevo maharddhiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंस्विद् अत्र निषिद्धं मे तया पृष्ठे ऽधिरोहणम् । विद्याधरदुहित्रेति जातकौतूहलो ऽथ सः
kiṃsvid atra niṣiddhaṃ me tayā pṛṣṭhe 'dhirohaṇam / vidyādharaduhitreti jātakautūhalo 'tha saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैव मध्यमां भूमिं मन्दिरस्यारुरोह ताम् । प्रायो वारितवामा हि प्रवृत्तिर् मनसो नृणाम्
tasyaiva madhyamāṃ bhūmiṃ mandirasyāruroha tām / prāyo vāritavāmā hi pravṛttir manaso nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरूढस् तत्र चापश्यद् गुप्तांस् त्रीन् रत्नमण्डपान् । एकं चोद्घाटितद्वारं तन्मध्यात् प्रविवेश सः
ārūḍhas tatra cāpaśyad guptāṃs trīn ratnamaṇḍapān / ekaṃ codghāṭitadvāraṃ tanmadhyāt praviveśa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविश्य चान्तः सद्रत्नपर्यङ्के न्यस्ततूलिके । पटावगुण्ठिततनुं शयानं कंचिद् ऐक्षत
praviśya cāntaḥ sadratnaparyaṅke nyastatūlike / paṭāvaguṇṭhitatanuṃ śayānaṃ kaṃcid aikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीक्षते यावद् उत्क्षिप्य पटं तावन् मृतां तथा । परोपकारिनृपतेस् तनयां वरकन्यकाम्
vīkṣate yāvad utkṣipya paṭaṃ tāvan mṛtāṃ tathā / paropakārinṛpates tanayāṃ varakanyakām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा चाचिन्तयत् सो ऽथ किम् इदं महद् अद्भुतम् । किम् अप्रबोधसुप्तेयं किं वा भ्रान्तिर् अबाधका
dṛṣṭvā cācintayat so 'tha kim idaṃ mahad adbhutam / kim aprabodhasupteyaṃ kiṃ vā bhrāntir abādhakā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्याः कृते प्रवासो ऽयं मम सैवेह तिष्ठति । असाव् अपगतप्राणा तत्र देशे च जीवति
yasyāḥ kṛte pravāso 'yaṃ mama saiveha tiṣṭhati / asāv apagataprāṇā tatra deśe ca jīvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्लानकान्तिर् अस्याश् च तद् विधात्रा मम ध्रुवम् । केनापि कारणेनेदम् इन्द्रजालं वितन्यते
amlānakāntir asyāś ca tad vidhātrā mama dhruvam / kenāpi kāraṇenedam indrajālaṃ vitanyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संचिन्त्य निर्गत्य ताव् अन्यौ मण्डपौ क्रमात् । प्रविश्यान्तः स ददृशे तद्वद् अन्ये च कन्यके
iti saṃcintya nirgatya tāv anyau maṇḍapau kramāt / praviśyāntaḥ sa dadṛśe tadvad anye ca kanyake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽपि निर्गतस् तस्य साश्चर्यो मन्दिरस्य सः । उपविष्टः स्थितो ऽपश्यद् वापीम् अत्युत्तमाम् अधः
tato 'pi nirgatas tasya sāścaryo mandirasya saḥ / upaviṣṭaḥ sthito 'paśyad vāpīm atyuttamām adhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तीरे रत्नपर्याणं ददर्शैकं च वाजिनम् । तेनावतीर्यैव ततस् तत्पार्श्वं कौतुकाद् ययौ
tattīre ratnaparyāṇaṃ dadarśaikaṃ ca vājinam / tenāvatīryaiva tatas tatpārśvaṃ kautukād yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयेष च तम् आरोढुं शून्यं दृष्ट्वा स तेन च । अश्वेनाहत्य पादेन तस्यां वाप्यां निचिक्षपे
iyeṣa ca tam āroḍhuṃ śūnyaṃ dṛṣṭvā sa tena ca / aśvenāhatya pādena tasyāṃ vāpyāṃ nicikṣape
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्निमग्नः स च क्षिप्रं वर्धमानपुरान् निजात् । उद्यानदीर्घिकामध्याद् उन्ममज्ज ससंभ्रमः
tannimagnaḥ sa ca kṣipraṃ vardhamānapurān nijāt / udyānadīrghikāmadhyād unmamajja sasaṃbhramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श जन्मभूमौ च सद्यो वापीजले स्थितम् । आत्मानं कुमुदैस् तुल्यं दीनं चन्द्रप्रभां विना
dadarśa janmabhūmau ca sadyo vāpījale sthitam / ātmānaṃ kumudais tulyaṃ dīnaṃ candraprabhāṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्धमानपुरं क्वेदं क्व सा वैद्याधरी पुरी । अहो किम् एतद् आश्चर्यमायाडम्बरजृम्भितम्
vardhamānapuraṃ kvedaṃ kva sā vaidyādharī purī / aho kim etad āścaryamāyāḍambarajṛmbhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कष्टं किम् अपि केनापि मन्दभाग्यो ऽस्मि वञ्चितः । यदि वा को ऽत्र जानाति कीदृशी भवितव्यता
kaṣṭaṃ kim api kenāpi mandabhāgyo 'smi vañcitaḥ / yadi vā ko 'tra jānāti kīdṛśī bhavitavyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आदि चिन्तयन् सो ऽथ वापीमध्यात् समुत्थितः । सविस्मयः शक्तिदेवो ययौ पितृगृहं निजम्
ity ādi cintayan so 'tha vāpīmadhyāt samutthitaḥ / savismayaḥ śaktidevo yayau pitṛgṛhaṃ nijam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापदिष्टपटहभ्रमणः कृतकैतवः । पित्राभिनन्दितस् तस्थौ सोत्सवैः स्वजनैः सह
tatrāpadiṣṭapaṭahabhramaṇaḥ kṛtakaitavaḥ / pitrābhinanditas tasthau sotsavaiḥ svajanaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीये ऽह्नि बहिर् गेहान् निर्गतश् चाशृणोत् पुनः । घोष्यमाणं सपटहं पुरे तस्मिन्न् इदं वचः
dvitīye 'hni bahir gehān nirgataś cāśṛṇot punaḥ / ghoṣyamāṇaṃ sapaṭahaṃ pure tasminn idaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रक्षत्रियमध्यात् कनकपुरी येन तत्त्वतो दृष्टा । वक्तु स तस्मै तनयां सयौवराज्यां ददाति नृपः
viprakṣatriyamadhyāt kanakapurī yena tattvato dṛṣṭā / vaktu sa tasmai tanayāṃ sayauvarājyāṃ dadāti nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वैव स गत्वा तान् पटहोद्घोषकान् कृती । मया दृष्टा पुरी सेति शक्तिदेवो ऽब्रवीत् पुनः
tac chrutvaiva sa gatvā tān paṭahodghoṣakān kṛtī / mayā dṛṣṭā purī seti śaktidevo 'bravīt punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैस् तूर्णं नृपतेर् अग्रं स नीतो ऽभून् नृपो ऽपि तम् । प्राग्वन् मेने परिज्ञाय पुनर् वितथवादिनम्
tais tūrṇaṃ nṛpater agraṃ sa nīto 'bhūn nṛpo 'pi tam / prāgvan mene parijñāya punar vitathavādinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्या चेद् वच्मि न मया दृष्ट सा नगरी यदि । तद् इदानीं शरीरस्य निग्रहेण पणो मम
mithyā ced vacmi na mayā dṛṣṭa sā nagarī yadi / tad idānīṃ śarīrasya nigraheṇa paṇo mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य सा राजपुत्री मां पृच्छत्व् इत्य् उदिते ततः । गत्वा चानुचरै राजा तत्रैवानाययत् सुताम्
adya sā rājaputrī māṃ pṛcchatv ity udite tataḥ / gatvā cānucarai rājā tatraivānāyayat sutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा दृष्टा दृष्टपूर्वं तं विप्रं राजानम् अभ्यधात् । तात मिथ्यैव भूयो ऽपि किंचिद् वक्ष्यत्य् असाव् इति
sā dṛṣṭā dṛṣṭapūrvaṃ taṃ vipraṃ rājānam abhyadhāt / tāta mithyaiva bhūyo 'pi kiṃcid vakṣyaty asāv iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तिदेवस् ततो ऽवादीद् अहं सत्यं मृषैव वा । वच्मि राजसुते त्वं तु वदैवं मम कौतुकम्
śaktidevas tato 'vādīd ahaṃ satyaṃ mṛṣaiva vā / vacmi rājasute tvaṃ tu vadaivaṃ mama kautukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया कनकपुर्यां त्वं पर्यङ्के गतजीविता । दृष्टा चेह च पश्यामि जीवन्तीं भवतीं कथम्
mayā kanakapuryāṃ tvaṃ paryaṅke gatajīvitā / dṛṣṭā ceha ca paśyāmi jīvantīṃ bhavatīṃ katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ता शक्तिदेवेन साभिज्ञानं नृपात्मजा । सद्यः कनकरेखा सा जगादैवं पितुः पुरः
ity uktā śaktidevena sābhijñānaṃ nṛpātmajā / sadyaḥ kanakarekhā sā jagādaivaṃ pituḥ puraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तात दृष्टामुना सत्यं नगरी सा महात्मना । अचिराच् चैष भर्ता मे तत्रस्थाया भविष्यति
tāta dṛṣṭāmunā satyaṃ nagarī sā mahātmanā / acirāc caiṣa bhartā me tatrasthāyā bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र मद्भगिनीश् चान्यास् तिस्रो ऽयं परिणेष्यति । विद्याधराधिराज्यं च तस्यां पुरि करिष्यति
tatra madbhaginīś cānyās tisro 'yaṃ pariṇeṣyati / vidyādharādhirājyaṃ ca tasyāṃ puri kariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया त्व् अद्य प्रवेष्टव्या स्वा तनुश् च पुरी च सा । मुनेः शापाद् अहं ह्य् अत्र जाताभूवं भवद्गृहे
mayā tv adya praveṣṭavyā svā tanuś ca purī ca sā / muneḥ śāpād ahaṃ hy atra jātābhūvaṃ bhavadgṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा कनकपुर्यां ते देहम् आलोक्य मानुषः । मर्त्यभावभृतस् तत्त्वप्रतिभेदं करिष्यति
yadā kanakapuryāṃ te deham ālokya mānuṣaḥ / martyabhāvabhṛtas tattvapratibhedaṃ kariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा ते शापमुक्तिश् च स च स्यान् मानुषः पतिः । इति मे च स शापान्तं पुनर् एवादिशन् मुनिः
tadā te śāpamuktiś ca sa ca syān mānuṣaḥ patiḥ / iti me ca sa śāpāntaṃ punar evādiśan muniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिस्मरा च मानुष्ये ऽप्य् अहं ज्ञानवती तथा । तद् व्रजाम्य् अधुना सिद्ध्यै निजं वैद्याधरं पदम्
jātismarā ca mānuṣye 'py ahaṃ jñānavatī tathā / tad vrajāmy adhunā siddhyai nijaṃ vaidyādharaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा राजपुत्री सा तनुं त्यक्त्वा तिरोदधे । तुमुलश् चोदभूत् तस्मिन्न् आक्रन्दो राजमन्दिरे
ity uktvā rājaputrī sā tanuṃ tyaktvā tirodadhe / tumulaś codabhūt tasminn ākrando rājamandire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तिदेवो ऽप्य् उभयतो भ्रष्टस् तैस् तैर् दुरुत्तरैः । क्लेशैः प्राप्यापि न प्राप्ते ध्यायंस् ते द्वे अपि प्रिये
śaktidevo 'py ubhayato bhraṣṭas tais tair duruttaraiḥ / kleśaiḥ prāpyāpi na prāpte dhyāyaṃs te dve api priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निन्दन् खिन्नो ऽपि चात्मानम् असंपूर्णमनोरथः । निर्गत्य राजभवनात् क्षणाद् एवम् अचिन्तयत्
nindan khinno 'pi cātmānam asaṃpūrṇamanorathaḥ / nirgatya rājabhavanāt kṣaṇād evam acintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभीष्टं भावि मे तावद् उक्तं कनकरेखया । तत् किमर्थं विषीदामि सत्त्वाधीना हि सिद्धयः
abhīṣṭaṃ bhāvi me tāvad uktaṃ kanakarekhayā / tat kimarthaṃ viṣīdāmi sattvādhīnā hi siddhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथा तेनैव कनकपुरीं गच्छामि तां पुनः । भूयो ऽप्य् अवश्यं दैवं मे तत्रोपायं करिष्यति
pathā tenaiva kanakapurīṃ gacchāmi tāṃ punaḥ / bhūyo 'py avaśyaṃ daivaṃ me tatropāyaṃ kariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आलोच्यैव स प्रायाच् छक्तिदेवः पुरात् ततः । असिद्धार्था निवर्तन्ते न हि धीराः कृतोद्यमाः
ity ālocyaiva sa prāyāc chaktidevaḥ purāt tataḥ / asiddhārthā nivartante na hi dhīrāḥ kṛtodyamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छंश् चिराच् च संप्राप जलधेः पुलिनस्थितम् । तद् विटङ्कपुरं नाम नगरं पुनर् एव सः
gacchaṃś cirāc ca saṃprāpa jaladheḥ pulinasthitam / tad viṭaṅkapuraṃ nāma nagaraṃ punar eva saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापश्यच् च वणिजं तं संमुखम् उपागतम् । येन साकं गतस्याब्धिं पोतम् आदाव् अभज्यत
tatrāpaśyac ca vaṇijaṃ taṃ saṃmukham upāgatam / yena sākaṃ gatasyābdhiṃ potam ādāv abhajyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽयं समुद्रदत्तः स्यात् कथं च पतितो ऽम्बुधौ । उत्तीर्णो ऽयं न वा चित्रम् अहम् एव निदर्शनम्
so 'yaṃ samudradattaḥ syāt kathaṃ ca patito 'mbudhau / uttīrṇo 'yaṃ na vā citram aham eva nidarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आलोच्य स यावत् तम् अभ्येति वणिजं द्विजः । तावत् स तं परिज्ञाय हृष्टः कण्ठे ऽग्रहीद् वणिक्
ity ālocya sa yāvat tam abhyeti vaṇijaṃ dvijaḥ / tāvat sa taṃ parijñāya hṛṣṭaḥ kaṇṭhe 'grahīd vaṇik
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनैषीच् च निजं गेहं कृतातिथ्यश् च पृष्टवान् । पोतभङ्गे त्वम् अम्भोधेः कथम् उत्तिर्णवान् इति
anaiṣīc ca nijaṃ gehaṃ kṛtātithyaś ca pṛṣṭavān / potabhaṅge tvam ambhodheḥ katham uttirṇavān iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्तिदेवो ऽपि वृत्तान्तं तथा तं कृत्स्नम् अब्रवीत् । यथा मत्स्यनिगीर्णः प्राग् उत्स्थलद्वीपम् आप सः
śaktidevo 'pi vṛttāntaṃ tathā taṃ kṛtsnam abravīt / yathā matsyanigīrṇaḥ prāg utsthaladvīpam āpa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.