Library·Somadeva: Kathasaritsagara·6·6.1
प्रथमस् तरङ्गः । तर्जयन्न् इव विघ्नौघान् नमितोन्नमितेन यः । मुहुर् विभाति शिरसा स पायाद् वो गजाननः
prathamas taraṅgaḥ / tarjayann iva vighnaughān namitonnamitena yaḥ / muhur vibhāti śirasā sa pāyād vo gajānanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमः कामाय यद्बाणपातैर् इव निरन्तरम् । भाति कण्टकितं शंभोर् अप्य् उमालिङ्गितं वपुः
namaḥ kāmāya yadbāṇapātair iva nirantaram / bhāti kaṇṭakitaṃ śaṃbhor apy umāliṅgitaṃ vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादिदिव्यचरितं कृत्वात्मानं किलान्यवत् । प्राप्तविद्याधरैश्वर्यो यद् आ मूलात् स्वयं जगौ
ityādidivyacaritaṃ kṛtvātmānaṃ kilānyavat / prāptavidyādharaiśvaryo yad ā mūlāt svayaṃ jagau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तो ऽत्र सपत्नीकैर् महर्षिभिः । पृष्टः प्रसङ्गे कुत्रापि तद् इदं शृणुताधुना
naravāhanadatto 'tra sapatnīkair maharṣibhiḥ / pṛṣṭaḥ prasaṅge kutrāpi tad idaṃ śṛṇutādhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ संवर्ध्यमानो ऽत्र पित्रा वत्सेश्वरेण सः । नरवाहनदत्तो ऽभूद् व्युत्क्रान्ताष्टमवत्सरः
atha saṃvardhyamāno 'tra pitrā vatseśvareṇa saḥ / naravāhanadatto 'bhūd vyutkrāntāṣṭamavatsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनीयमानो विद्यासु क्रीडन्न् उपवनेषु च । सह मन्त्रिसुतैर् आसीद् राजपुत्रस् तदा च सः
vinīyamāno vidyāsu krīḍann upavaneṣu ca / saha mantrisutair āsīd rājaputras tadā ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवी वासवदत्ता च राज्ञी पद्मावती तथा । आस्ताम् एकतमस्नेहात् तदेकाग्रे दिवानिशम्
devī vāsavadattā ca rājñī padmāvatī tathā / āstām ekatamasnehāt tadekāgre divāniśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरोहद्गुणनम्रेण रेजे सद्वंशजन्मना । शनैर् आपूर्यमाणेन वपुषा धनुषा च सः
ārohadguṇanamreṇa reje sadvaṃśajanmanā / śanair āpūryamāṇena vapuṣā dhanuṣā ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिता वत्सेश्वरश् चाश्य विवाहादिमनोरथैः । आसन्नफलसंपत्तिकान्तैः कालं निनाय तम्
pitā vatseśvaraś cāśya vivāhādimanorathaiḥ / āsannaphalasaṃpattikāntaiḥ kālaṃ nināya tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे कथासंधौ यद् अभूत् तन् निशम्यताम् । आसीत् तक्षशिला नाम वितस्तापुलिने पुरी
atrāntare kathāsaṃdhau yad abhūt tan niśamyatām / āsīt takṣaśilā nāma vitastāpuline purī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदम्भसि बभौ यस्याः प्रतिमा सौधसंततेः । पातालनगरीवाधस्तच्छोभालोकनागता
tadambhasi babhau yasyāḥ pratimā saudhasaṃtateḥ / pātālanagarīvādhastacchobhālokanāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां कलिङ्गदत्ताख्यो राजा परमसौगतः । अभूत् तारावरस्फीतजिनभक्ताखिलप्रजः
tasyāṃ kaliṅgadattākhyo rājā paramasaugataḥ / abhūt tārāvarasphītajinabhaktākhilaprajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रराज सा पुरी यस्य चैत्यरत्नैर् निरन्तरैः । मत्तुल्या नाम नास्तीति मदशृङ्गैर् इवोदितः
rarāja sā purī yasya caityaratnair nirantaraiḥ / mattulyā nāma nāstīti madaśṛṅgair ivoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजानां न परं चक्रे यः पितेवानुपालनम् । यावद् गुरुर् इव ज्ञानम् अपि स्वयम् उपादिशत्
prajānāṃ na paraṃ cakre yaḥ pitevānupālanam / yāvad gurur iva jñānam api svayam upādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च तस्यां को ऽप्य् आसिन् नगर्यां सौगतो वणिक् । धनी वितस्तादत्ताख्यो भिक्षुपूजैकतत्परः
tathā ca tasyāṃ ko 'py āsin nagaryāṃ saugato vaṇik / dhanī vitastādattākhyo bhikṣupūjaikatatparaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नदत्ताभिधानश् च तस्याभूत् तनयो युवा । स च तं पितरं शश्वत् पाप इत्य् आजुगुप्सत
ratnadattābhidhānaś ca tasyābhūt tanayo yuvā / sa ca taṃ pitaraṃ śaśvat pāpa ity ājugupsata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्र निन्दसि कस्मान् माम् इति पित्रा च तेन सः । पृच्छ्यमानो वणिक्पुत्रः साभ्यसूयम् अभाषत
putra nindasi kasmān mām iti pitrā ca tena saḥ / pṛcchyamāno vaṇikputraḥ sābhyasūyam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तात त्यक्तत्रयीधर्मस् त्वम् अधर्मं निषेवसे । यद् ब्राह्मणान् परित्यज्य श्रमणाञ् शश्वद् अर्चसि
tāta tyaktatrayīdharmas tvam adharmaṃ niṣevase / yad brāhmaṇān parityajya śramaṇāñ śaśvad arcasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानादियन्त्रणाहीनाः स्वकालाशनलोलुपाः । अपास्तसशिखाशेषकेशकौपीनसुस्थिताः
snānādiyantraṇāhīnāḥ svakālāśanalolupāḥ / apāstasaśikhāśeṣakeśakaupīnasusthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहारास्पदलाभाय सर्वे ऽप्य् अधमजातयः । यम् आश्रयन्ति किं तेन सौगतेन नयेन ते
vihārāspadalābhāya sarve 'py adhamajātayaḥ / yam āśrayanti kiṃ tena saugatena nayena te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स वणिक् प्राह न धर्मस्यैकरूपता । अन्यो लोकोत्तरः पुत्र धर्मो ऽन्यः सार्वलौकिकः
tac chrutvā sa vaṇik prāha na dharmasyaikarūpatā / anyo lokottaraḥ putra dharmo 'nyaḥ sārvalaukikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण्यम् अपि तत् प्राहुर् यद् रागादिविवर्जनम् । सत्यं दया च भूतेषु न मृषा जातिविग्रहः
brāhmaṇyam api tat prāhur yad rāgādivivarjanam / satyaṃ dayā ca bhūteṣu na mṛṣā jātivigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं च दर्शनम् एतत् त्वं सर्वसत्त्वाभयप्रदम् । प्रायः पुरुषदोषेण न दूषयितुम् अर्हसि
kiṃ ca darśanam etat tvaṃ sarvasattvābhayapradam / prāyaḥ puruṣadoṣeṇa na dūṣayitum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपकारस्य धर्मत्वे विवादो नास्ति कस्यचित् । भूतेष्व् अभयदानेन नान्या चोपकृतिर् मम
upakārasya dharmatve vivādo nāsti kasyacit / bhūteṣv abhayadānena nānyā copakṛtir mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अहिंसाप्रधाने ऽस्मिन् वत्स मोक्षप्रदायिनि । दर्शने ऽतिरतिश् चेन् मे तद् अधर्मो ममात्र कः
tad ahiṃsāpradhāne 'smin vatsa mokṣapradāyini / darśane 'tiratiś cen me tad adharmo mamātra kaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेनोदितः पित्रा वणिक्पुत्रः प्रसह्य सः । न तथा प्रतिपेदे तन्निनिन्दाभ्यधिकं पुनः
iti tenoditaḥ pitrā vaṇikputraḥ prasahya saḥ / na tathā pratipede tanninindābhyadhikaṃ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स तत्पिता खेदाद् गत्वा धर्मानुशासितुः । राज्ञः कलिङ्गदत्तस्य पुरतः सर्वम् अब्रवीत्
tataḥ sa tatpitā khedād gatvā dharmānuśāsituḥ / rājñaḥ kaliṅgadattasya purataḥ sarvam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि राजा तम् आस्थाने युक्त्यानाय्य वणिक्सुतम् । मृषारचितकोपः सन्न् एवं क्षत्तारम् आदिशत्
so 'pi rājā tam āsthāne yuktyānāyya vaṇiksutam / mṛṣāracitakopaḥ sann evaṃ kṣattāram ādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतं मया वणिक्पुत्रः पापो ऽयम् अतिदुष्कृती । निर्विचारं तद् एषो ऽद्य हन्यतां देशदूषकः
śrutaṃ mayā vaṇikputraḥ pāpo 'yam atiduṣkṛtī / nirvicāraṃ tad eṣo 'dya hanyatāṃ deśadūṣakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् ऊचिवांस् ततः पित्रा कृतविज्ञापनः किल । नृपतिर् धर्मचर्यार्थं द्वौ मासौ वधनिग्रहम्
ity ūcivāṃs tataḥ pitrā kṛtavijñāpanaḥ kila / nṛpatir dharmacaryārthaṃ dvau māsau vadhanigraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संविधार्य तदन्ते च पुनर् आनयनाय सः । तस्यैव तत्पितुर् हस्ते न्यस्तवांस् तं वणिक्सुतम्
saṃvidhārya tadante ca punar ānayanāya saḥ / tasyaiva tatpitur haste nyastavāṃs taṃ vaṇiksutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि पित्रा गृहं नीतो वणिक्पुत्रो भयाकुलः । किं मयापकृतं राज्ञो भवेद् इति विचिन्तयन्
so 'pi pitrā gṛhaṃ nīto vaṇikputro bhayākulaḥ / kiṃ mayāpakṛtaṃ rājño bhaved iti vicintayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकारणं द्विमासान्ते मरणं भावि भावयन् । अनिद्रो ऽपचिताहारक्लान्तस् तस्थौ दिवानिशम्
akāraṇaṃ dvimāsānte maraṇaṃ bhāvi bhāvayan / anidro 'pacitāhāraklāntas tasthau divāniśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मासद्वये याते राजाग्रे कृशपाण्डुरः । पुनः स्वपित्रा तेनासौ वणिक्सूनुर् अनीयत
tato māsadvaye yāte rājāgre kṛśapāṇḍuraḥ / punaḥ svapitrā tenāsau vaṇiksūnur anīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा तं च तथाभूतं वीक्ष्यापन्नम् अभाषत । किम् ईदृक् त्वं कृशीभूतः किं रुद्धं ते मयाशनम्
rājā taṃ ca tathābhūtaṃ vīkṣyāpannam abhāṣata / kim īdṛk tvaṃ kṛśībhūtaḥ kiṃ ruddhaṃ te mayāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स वणिक्पुत्रो राजानं तम् अभाषत । आत्मापि विस्मृतो भीत्या मम का त्व् अशने कथा
tac chrutvā sa vaṇikputro rājānaṃ tam abhāṣata / ātmāpi vismṛto bhītyā mama kā tv aśane kathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युष्मदादिष्टनिधनश्रवणात् प्रभृति प्रभो । मृत्युम् आयान्तम् आयान्तम् अन्वहं चिन्तयाम्य् अहम्
yuṣmadādiṣṭanidhanaśravaṇāt prabhṛti prabho / mṛtyum āyāntam āyāntam anvahaṃ cintayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं तं राजा स वणिक्पुत्रम् अब्रवीत् । बोधितो ऽसि मया वत्स युक्त्या प्राणभयं स्वतः
ity uktavantaṃ taṃ rājā sa vaṇikputram abravīt / bodhito 'si mayā vatsa yuktyā prāṇabhayaṃ svataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईदृग् एव हि सर्वस्य जन्तोर् मृत्युभयं भवेत् । तद्रक्षणोपकाराच् च धर्मः को ऽभ्यधिको वद
īdṛg eva hi sarvasya jantor mṛtyubhayaṃ bhavet / tadrakṣaṇopakārāc ca dharmaḥ ko 'bhyadhiko vada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एतत् तव धर्माय मुमुक्षायै च दर्शितम् । मृत्युभीतो हि यतते नरो मोक्षाय बुद्धिमान्
tad etat tava dharmāya mumukṣāyai ca darśitam / mṛtyubhīto hi yatate naro mokṣāya buddhimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो न गर्हणीयो ऽयम् एतद्धर्मा पिता त्वया । इति राजवचः श्रुत्वा प्रह्वो ऽवादीद् वणिक्सुतः
ato na garhaṇīyo 'yam etaddharmā pitā tvayā / iti rājavacaḥ śrutvā prahvo 'vādīd vaṇiksutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मोपदेशाद् देवेन कृती तावद् अहं कृतः । मोक्षायेच्छा प्रजाता मे तम् अप्य् उपदिश प्रभो
dharmopadeśād devena kṛtī tāvad ahaṃ kṛtaḥ / mokṣāyecchā prajātā me tam apy upadiśa prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा तं वणिक्पुत्रं प्राप्ते तत्र पुरोत्सवे । तैलपूर्णं करे पात्रं दत्त्वा राजा जगाद सः
tac chrutvā taṃ vaṇikputraṃ prāpte tatra purotsave / tailapūrṇaṃ kare pātraṃ dattvā rājā jagāda saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं पात्रं गृहीत्वा त्वम् एहि भ्रान्त्वा पुरीम् इमाम् । तैलबिन्दुनिपातश् च रक्षणीयस् त्वया सुत
idaṃ pātraṃ gṛhītvā tvam ehi bhrāntvā purīm imām / tailabindunipātaś ca rakṣaṇīyas tvayā suta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निपतिष्यति यद्य् एकस् तैलबिन्दुर् इतस् तव । सद्यो निपातयिष्यन्ति त्वाम् एते पुरुषास् ततः
nipatiṣyati yady ekas tailabindur itas tava / sadyo nipātayiṣyanti tvām ete puruṣās tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं किलोक्त्वा व्यसृजत् तं भ्रामाय वणिक्सुतम् । उत्खातखड्गान् पुरुषान् दत्त्वा पश्चात् स भूपतिः
evaṃ kiloktvā vyasṛjat taṃ bhrāmāya vaṇiksutam / utkhātakhaḍgān puruṣān dattvā paścāt sa bhūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वणिक्पुत्रो ऽपि स भयाद् रक्षंस् तैललवच्युतिम् । पुरीं ताम् अभितो भ्रान्त्वा कृच्छ्राद् आगान् नृपान्तिकम्
vaṇikputro 'pi sa bhayād rakṣaṃs tailalavacyutim / purīṃ tām abhito bhrāntvā kṛcchrād āgān nṛpāntikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृपो ऽप्य् अगलितानीततैलं दृष्ट्वा तम् अभ्यधात् । कश्चित् पुरभ्रमे ऽप्य् अद्य दृष्टो ऽत्र भ्रमता त्वया
nṛpo 'py agalitānītatailaṃ dṛṣṭvā tam abhyadhāt / kaścit purabhrame 'py adya dṛṣṭo 'tra bhramatā tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स वणिक्पुत्रः प्रोवाच रचिताञ्जलिः । यत् सत्यं न मया देव दृष्टं किंचिन् न च श्रुतम्
tac chrutvā sa vaṇikputraḥ provāca racitāñjaliḥ / yat satyaṃ na mayā deva dṛṣṭaṃ kiṃcin na ca śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं ह्य् एकावधानेन तैललेशपरिच्युतम् । खड्गपातभयाद् रक्षंस् तदानीम् अभ्रमं पुरीम्
ahaṃ hy ekāvadhānena tailaleśaparicyutam / khaḍgapātabhayād rakṣaṃs tadānīm abhramaṃ purīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वणिक्सुतेनोक्ते स राजा निजगाद तम् । दृश्यतैलैकचित्तेन न त्वया किंचिद् ईक्षितम्
evaṃ vaṇiksutenokte sa rājā nijagāda tam / dṛśyatailaikacittena na tvayā kiṃcid īkṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् तेनैवावधानेन परानुध्यानम् आचर । एकाग्रो हि बहिर्वृत्तिनिवृत्तस् तत्त्वम् ईक्षते
tat tenaivāvadhānena parānudhyānam ācara / ekāgro hi bahirvṛttinivṛttas tattvam īkṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टतत्त्वश् च न पुनः कर्मजालेन बध्यते । एष मोक्षोपदेशस् ते संक्षेपात् कथितो मया
dṛṣṭatattvaś ca na punaḥ karmajālena badhyate / eṣa mokṣopadeśas te saṃkṣepāt kathito mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा प्रहितो राज्ञा पतित्वा तस्य पादयोः । कृतार्थः स वणिक्पुत्रो हृष्टः पितृगृहं ययौ
ity uktvā prahito rājñā patitvā tasya pādayoḥ / kṛtārthaḥ sa vaṇikputro hṛṣṭaḥ pitṛgṛhaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कलिङ्गदत्तस्य प्रजास् तस्यानुशासतः । तारादत्ताभिधानाभूद् राज्ञी राज्ञः कुलोचिता
evaṃ kaliṅgadattasya prajās tasyānuśāsataḥ / tārādattābhidhānābhūd rājñī rājñaḥ kulocitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यया स राजा शुशुभे रीतिमत्या सुवृत्तया । नानादृष्टान्तरसिको भारत्या सुकविर् यथा
yayā sa rājā śuśubhe rītimatyā suvṛttayā / nānādṛṣṭāntarasiko bhāratyā sukavir yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या प्रकाशगुणश्लाघ्या ज्योत्स्नेव शशलक्ष्मणः । तस्यामृतमयस्याभूद् अविभिन्नैव भूपतेः
yā prakāśaguṇaślāghyā jyotsneva śaśalakṣmaṇaḥ / tasyāmṛtamayasyābhūd avibhinnaiva bhūpateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तया देव्या समं तत्र सुखिनस् तस्य तिष्ठतः । नृपस्य जग्मुर् दिवसाः शच्येव दिवि वज्रिणः
tayā devyā samaṃ tatra sukhinas tasya tiṣṭhataḥ / nṛpasya jagmur divasāḥ śacyeva divi vajriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे किलैतस्मिन् कथासंधौ शतक्रतोः । कुतो ऽपि हेतोस् त्रिदिवे वर्तते स्म महोत्सवः
atrāntare kilaitasmin kathāsaṃdhau śatakratoḥ / kuto 'pi hetos tridive vartate sma mahotsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राप्सरःसु सर्वासु नर्तितुं मिलितास्व् अपि । एका सुरभिदत्ताख्या नादृश्यत वराप्सराः
tatrāpsaraḥsu sarvāsu nartituṃ militāsv api / ekā surabhidattākhyā nādṛśyata varāpsarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणिधानात् ततः शक्रस् तां ददर्श रहःस्थिताम् । विद्याधरेण केनापि सहितां नन्दनान्तरे
praṇidhānāt tataḥ śakras tāṃ dadarśa rahaḥsthitām / vidyādhareṇa kenāpi sahitāṃ nandanāntare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् दृष्ट्वा जातकोपो ऽन्तः स वृत्रारिर् अचिन्तयत् । अहो एतौ दुराचारौ मदनान्धाव् उभाव् अपि
tad dṛṣṭvā jātakopo 'ntaḥ sa vṛtrārir acintayat / aho etau durācārau madanāndhāv ubhāv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एका यद् आचरत्य् एव विस्मृत्यास्मान् स्वतन्त्रवत् । करोत्य् अविनयं चान्यो देवभूमौ प्रविश्य यत्
ekā yad ācaraty eva vismṛtyāsmān svatantravat / karoty avinayaṃ cānyo devabhūmau praviśya yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवास्य वराकस्य दोषो विद्याधरस्य कः । आकृष्टो हि वशीकृत्य रूपेणायम् इहानया
athavāsya varākasya doṣo vidyādharasya kaḥ / ākṛṣṭo hi vaśīkṛtya rūpeṇāyam ihānayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्तयान्तः किलापूर्णतुङ्गस्तनतटान्तया । लावण्याम्बुतरङ्गिण्या हृतः स्याद् आत्मनः प्रभुः
kāntayāntaḥ kilāpūrṇatuṅgastanataṭāntayā / lāvaṇyāmbutaraṅgiṇyā hṛtaḥ syād ātmanaḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्षुभे किं न शर्वो ऽपि पुरा दृष्ट्वा तिलोत्तमाम् । धात्रा गृहीत्वा रचिताम् उत्तमेभ्यस् तिलं तिलम्
cakṣubhe kiṃ na śarvo 'pi purā dṛṣṭvā tilottamām / dhātrā gṛhītvā racitām uttamebhyas tilaṃ tilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपश् च मेनकां दृष्ट्वा विश्वामित्रो न किं जहौ । शर्मिष्ठारूपलोभाच् च ययातिर् नाप्तवाञ् जराम्
tapaś ca menakāṃ dṛṣṭvā viśvāmitro na kiṃ jahau / śarmiṣṭhārūpalobhāc ca yayātir nāptavāñ jarām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो विद्याधरयुवा नैवायम् अपराध्यति । त्रिजगत्क्षोभशक्तेन रूपेणाप्सरसा हृतः
ato vidyādharayuvā naivāyam aparādhyati / trijagatkṣobhaśaktena rūpeṇāpsarasā hṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं तु स्वर्वधूः पापा हीनासक्तापराधिनी । प्रवेशितः सुरान् हित्वा ययायम् इह नन्दने
iyaṃ tu svarvadhūḥ pāpā hīnāsaktāparādhinī / praveśitaḥ surān hitvā yayāyam iha nandane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आलोच्य विमुच्यैनं विद्याधरकुमारकम् । अहल्याकामुकः सो ऽस्यै शापम् अप्सरसे ददौ
ity ālocya vimucyainaṃ vidyādharakumārakam / ahalyākāmukaḥ so 'syai śāpam apsarase dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापे प्रयाहि मानुष्यं प्राप्य चायोनिजां सुताम् । दिव्यं कृत्वा च कर्तव्यम् एष्यसि द्याम् इमाम् इति
pāpe prayāhi mānuṣyaṃ prāpya cāyonijāṃ sutām / divyaṃ kṛtvā ca kartavyam eṣyasi dyām imām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे च सा तस्य राज्ञस् तक्षशिलापुरि । राज्ञी कलिङ्गदत्तस्य तारादत्ता ययाव् ऋतुम्
atrāntare ca sā tasya rājñas takṣaśilāpuri / rājñī kaliṅgadattasya tārādattā yayāv ṛtum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याः सुरभिदत्ता सा शक्रशापच्युताप्सराः । संबभूवोदरे देव्या देहसौन्दर्यदायिनी
tasyāḥ surabhidattā sā śakraśāpacyutāpsarāḥ / saṃbabhūvodare devyā dehasaundaryadāyinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा च नभसो भ्रष्टां ज्वालां देवी ददर्श सा । तारादत्ता किल स्वप्ने प्रविशन्तीं निजोदरे
tadā ca nabhaso bhraṣṭāṃ jvālāṃ devī dadarśa sā / tārādattā kila svapne praviśantīṃ nijodare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातश् चावर्णयत् स्वप्नं भर्त्रे तं सा सविस्मया । राज्ञे कलिङ्गदत्ताय सो ऽपि प्रीतो जगाद ताम्
prātaś cāvarṇayat svapnaṃ bhartre taṃ sā savismayā / rājñe kaliṅgadattāya so 'pi prīto jagāda tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवि दिव्याः पतन्त्य् एव शापान् मानुष्ययोनिषु । तज् जाने देवजातीयः कोऽपि गर्भे तवार्पितः
devi divyāḥ patanty eva śāpān mānuṣyayoniṣu / taj jāne devajātīyaḥ ko'pi garbhe tavārpitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचित्रसदसत्कर्मनिबद्धाः संचरन्ति हि । जन्तवस् त्रिजगत्य् अस्मिञ् शुभाशुभफलाप्तये
vicitrasadasatkarmanibaddhāḥ saṃcaranti hi / jantavas trijagaty asmiñ śubhāśubhaphalāptaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ता भूभृता राज्ञी सा प्रसङ्गाद् उवाच तम् । सत्यं कर्मैव बलवद् भोगदायि शुभाशुभम्
ity uktā bhūbhṛtā rājñī sā prasaṅgād uvāca tam / satyaṃ karmaiva balavad bhogadāyi śubhāśubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा चेदम् उपोद्घातं श्रुतं वच्म्य् अत्र ते शृणु । अभवद् धर्मदत्ताख्यः कोशलाधिपतिर् नृपः
tathā cedam upodghātaṃ śrutaṃ vacmy atra te śṛṇu / abhavad dharmadattākhyaḥ kośalādhipatir nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नागश्रीर् इति तस्यासीद् राज्ञी या पतिदेवता । भूमाव् अरुन्धती ख्याता रुन्धन्त्य् अपि सतीधुरम्
nāgaśrīr iti tasyāsīd rājñī yā patidevatā / bhūmāv arundhatī khyātā rundhanty api satīdhuram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काले गच्छति तस्यां च देव्यां तस्य च भूपतेः । अहम् एषा समुत्पन्ना दुहिताहितसूदन
kāle gacchati tasyāṃ ca devyāṃ tasya ca bhūpateḥ / aham eṣā samutpannā duhitāhitasūdana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मय्य् अतिबालायां देव सा जननी मम । अकस्मात् पूर्वजातिं स्वां स्मृत्वा स्वपतिम् अब्रवीत्
tato mayy atibālāyāṃ deva sā jananī mama / akasmāt pūrvajātiṃ svāṃ smṛtvā svapatim abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजन्न् अकाण्ड एवाद्य पूर्वजन्म स्मृतं मया । अप्रीत्यै तद् अनाख्यातम् आख्यातं मृतये च मे
rājann akāṇḍa evādya pūrvajanma smṛtaṃ mayā / aprītyai tad anākhyātam ākhyātaṃ mṛtaye ca me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशङ्कितं स्मृता जातिः स्याद् आख्यातैव मृत्यवे । इति ह्य् आहुर् अतो देव मय्य् अतीव विषादिता
aśaṅkitaṃ smṛtā jātiḥ syād ākhyātaiva mṛtyave / iti hy āhur ato deva mayy atīva viṣāditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः स तया पत्न्या राजा तां प्रत्यभाषत । प्रिये मयापि प्राग् जन्म त्वयेव सहसा स्मृतम्
ity uktaḥ sa tayā patnyā rājā tāṃ pratyabhāṣata / priye mayāpi prāg janma tvayeva sahasā smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन् ममाचक्ष्व तावत् त्वं कथयिष्याम्य् अहं च ते । यद् अस्तु को ऽन्यथा कर्तुं शक्तो हि भवितव्यताम्
tan mamācakṣva tāvat tvaṃ kathayiṣyāmy ahaṃ ca te / yad astu ko 'nyathā kartuṃ śakto hi bhavitavyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सा प्रेरिता तेन भर्त्रा राज्ञी जगाद तम् । निर्बन्धो यदि ते राजञ् शृणु तर्हि वदाम्य् अहम्
iti sā preritā tena bhartrā rājñī jagāda tam / nirbandho yadi te rājañ śṛṇu tarhi vadāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहैव देशे विप्रस्य माधवाख्यस्य कस्यचित् । गृहे ऽहम् अभवं दासी सुवृत्ता पूर्वजन्मनि
ihaiva deśe viprasya mādhavākhyasya kasyacit / gṛhe 'ham abhavaṃ dāsī suvṛttā pūrvajanmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदासाभिधानश् च पतिर् अत्र ममाभवत् । कस्याप्य् एकस्य वणिजः साधुः कर्मकरो गृहे
devadāsābhidhānaś ca patir atra mamābhavat / kasyāpy ekasya vaṇijaḥ sādhuḥ karmakaro gṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताव् आवाम् अवसावात्र कृत्वा गेहं निजोचितम् । स्वस्वस्वामिगृहानीतपक्वान्नकृतवर्तनौ
tāv āvām avasāvātra kṛtvā gehaṃ nijocitam / svasvasvāmigṛhānītapakvānnakṛtavartanau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारिधानी च कुम्भश् च मार्जनी मञ्चकस् तथा । अहं च मत्पतिश् चेति युग्मत्रितयम् एव नौ
vāridhānī ca kumbhaś ca mārjanī mañcakas tathā / ahaṃ ca matpatiś ceti yugmatritayam eva nau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकलिप्रसरे गेहे संतोषः सुखिनोर् अभूत् । देवपित्रतिथिप्रत्तशेषं प्रमितम् अश्नतोः
akaliprasare gehe saṃtoṣaḥ sukhinor abhūt / devapitratithiprattaśeṣaṃ pramitam aśnatoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकैकतो ऽधिकं किंचिद् यद् आच्छादनम् अप्य् अभूत् । सुदुर्गताय कस्मैचित् तद् आवाभ्याम् अदीयत
ekaikato 'dhikaṃ kiṃcid yad ācchādanam apy abhūt / sudurgatāya kasmaicit tad āvābhyām adīyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथात्रोदभवत् तीव्रो दुर्भिक्षस् तेन चावयोः । भृत्यन्नम् अन्वहं प्राप्यम् अल्पम् अल्पम् उपानमत्
athātrodabhavat tīvro durbhikṣas tena cāvayoḥ / bhṛtyannam anvahaṃ prāpyam alpam alpam upānamat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः क्षुत्क्षामवपुषोः शनैर् नाव् अवसीदतोः । कदाचिद् आगाद् आहारकाले क्लान्तो ऽतिथिर् द्विजः
tataḥ kṣutkṣāmavapuṣoḥ śanair nāv avasīdatoḥ / kadācid āgād āhārakāle klānto 'tithir dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मै निःशेषम् आवाभ्यां द्वाभ्याम् अपि निजाशनम् । प्राणसंशयकाले ऽपि दत्तं यावच् च यच् च तत्
tasmai niḥśeṣam āvābhyāṃ dvābhyām api nijāśanam / prāṇasaṃśayakāle 'pi dattaṃ yāvac ca yac ca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्त्वा तस्मिन् गते प्राणा भर्तारं मे तम् अत्यजन् । अर्थिन्य् अस्यादरो नास्मास्व् इति मन्युवशाद् इव
bhuktvā tasmin gate prāṇā bhartāraṃ me tam atyajan / arthiny asyādaro nāsmāsv iti manyuvaśād iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् चाहं समाधाय पत्ये समुचितां चिताम् । आरूढा चावरूढश् च विपद्भारो ममात्मनः
tataś cāhaṃ samādhāya patye samucitāṃ citām / ārūḍhā cāvarūḍhaś ca vipadbhāro mamātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ राजगृहे जाता जाताहं महिषी तव । अचिन्त्यं हि फलं सूते सद्यः सुकृतपादपः
atha rājagṛhe jātā jātāhaṃ mahiṣī tava / acintyaṃ hi phalaṃ sūte sadyaḥ sukṛtapādapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तः स तया राज्ञा धर्मदत्तो नृपो ऽब्रवीत् । एहि प्रिये स एवाहं पूर्वजन्मपतिस् तव
ity uktaḥ sa tayā rājñā dharmadatto nṛpo 'bravīt / ehi priye sa evāhaṃ pūrvajanmapatis tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वणिक्कर्मकरो ऽभूवं देवदासो ऽहम् एव सः । एतद् एव मयाप्य् अद्य प्राक्तनं जन्म हि स्मृतम्
vaṇikkarmakaro 'bhūvaṃ devadāso 'ham eva saḥ / etad eva mayāpy adya prāktanaṃ janma hi smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा स्वान्य् अभिज्ञानान्य् उदीर्य स तया सह । देव्या विषण्णो हृष्टश् च राजा सद्यो दिवं गतः
ity uktvā svāny abhijñānāny udīrya sa tayā saha / devyā viṣaṇṇo hṛṣṭaś ca rājā sadyo divaṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तयोश् च मत्पित्रोर् लोकान्तरम् उपेयुषोः । मातुः स्वसा वर्धयितुं माम् अनैषीन् निजं गृहम्
evaṃ tayoś ca matpitror lokāntaram upeyuṣoḥ / mātuḥ svasā vardhayituṃ mām anaiṣīn nijaṃ gṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्यायां मयि चाभ्यागाद् एकस् तत्रातिथिर् मुनिः । मातृस्वसा च मां तस्य शुश्रूषायै समादिशत्
kanyāyāṃ mayi cābhyāgād ekas tatrātithir muniḥ / mātṛsvasā ca māṃ tasya śuśrūṣāyai samādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च कुन्त्य् एव दुर्वासा यत्नेनाराधितो मया । तद्वराच् च मया प्राप्तो धार्मिकस् त्वं पतिः प्रभो
sa ca kunty eva durvāsā yatnenārādhito mayā / tadvarāc ca mayā prāpto dhārmikas tvaṃ patiḥ prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं भवन्ति भद्राणि धर्माद् एव यद् आदरात् । पितृभ्यां सह संप्राप्य राज्यं जातिर् अपि स्मृता
evaṃ bhavanti bhadrāṇi dharmād eva yad ādarāt / pitṛbhyāṃ saha saṃprāpya rājyaṃ jātir api smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् स तारादत्ताया देव्याः श्रुत्वा वचो नृपः । कलिङ्गदत्तो धर्मैकसादरो निजगाद ताम्
etat sa tārādattāyā devyāḥ śrutvā vaco nṛpaḥ / kaliṅgadatto dharmaikasādaro nijagāda tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यं सम्यक्कृतो ऽल्पो ऽपि धर्मो भूरिफलो भवेत् । तथा च प्राक्तनीं देवि सप्तद्विजकथां शृणु
satyaṃ samyakkṛto 'lpo 'pi dharmo bhūriphalo bhavet / tathā ca prāktanīṃ devi saptadvijakathāṃ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुण्डिनाख्ये पुरे पूर्वम् उपाध्यायस्य कस्यचित् । ब्राह्मणस्याभवञ् शिष्याः सप्त ब्राह्मणपुत्रकाः
kuṇḍinākhye pure pūrvam upādhyāyasya kasyacit / brāhmaṇasyābhavañ śiṣyāḥ sapta brāhmaṇaputrakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ताञ् शिष्यान् उपाध्यायो धेनुं दुर्भिक्षदोषतः । गोमतः श्वशुराद् एकां याचितुं प्राहिणोत् ततः
sa tāñ śiṣyān upādhyāyo dhenuṃ durbhikṣadoṣataḥ / gomataḥ śvaśurād ekāṃ yācituṃ prāhiṇot tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते च गत्वान्यदेशस्थं दुर्भिक्षक्षामकुक्षयः । तं तद्गिरा तच्छ्वशुरं तच्छिष्या गां ययाचिरे
te ca gatvānyadeśasthaṃ durbhikṣakṣāmakukṣayaḥ / taṃ tadgirā tacchvaśuraṃ tacchiṣyā gāṃ yayācire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि वृत्तिकरीम् एकां धेनुं तेभ्यः समर्पयत् । कृपणः क्षुधितेभ्यो ऽपि न तु तेभ्यो ऽशनं ददौ
so 'pi vṛttikarīm ekāṃ dhenuṃ tebhyaḥ samarpayat / kṛpaṇaḥ kṣudhitebhyo 'pi na tu tebhyo 'śanaṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते तां गृहीत्वा गाम् आयान्तो ऽर्धपथे क्षुधा । उद्गाढपीडिताः क्लान्ता निपेतुर् धरणीतले
tatas te tāṃ gṛhītvā gām āyānto 'rdhapathe kṣudhā / udgāḍhapīḍitāḥ klāntā nipetur dharaṇītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपाध्यायगृहं दूरं दूरे चापद्गता वयम् । दुर्लभं सर्वतश् चान्नं तत् प्राणैर् गतम् एव नः
upādhyāyagṛhaṃ dūraṃ dūre cāpadgatā vayam / durlabhaṃ sarvataś cānnaṃ tat prāṇair gatam eva naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं च धेनुर् अप्य् एषा निस्तोयवनमानुषे । अरण्ये ऽस्मिन् विपन्नैव गुर्वर्थो ऽल्पो ऽपि कस् ततः
evaṃ ca dhenur apy eṣā nistoyavanamānuṣe / araṇye 'smin vipannaiva gurvartho 'lpo 'pi kas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अस्याः पिशितैः प्राणान् संधार्याशु गुरून् अपि । संभावयाम् अस्तच्छेषैर् आपत्कालो हि वर्तते
tad asyāḥ piśitaiḥ prāṇān saṃdhāryāśu gurūn api / saṃbhāvayām astaccheṣair āpatkālo hi vartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संमन्त्र्य सप्तापि जघ्नुः सब्रह्मचारिणः । शास्त्रोक्तविधिना धेनुं तां पशूकृत्य तत्र ते
iti saṃmantrya saptāpi jaghnuḥ sabrahmacāriṇaḥ / śāstroktavidhinā dhenuṃ tāṃ paśūkṛtya tatra te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्ट्वा देवान् पितॄन् भुक्त्वा तन्मांसं विधिवच् च तत् । जग्मुर् आदाय तच्छेषम् उपाध्यायस्य चान्तिकम्
iṣṭvā devān pitṝn bhuktvā tanmāṃsaṃ vidhivac ca tat / jagmur ādāya taccheṣam upādhyāyasya cāntikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मै प्रणम्य सर्वं ते शसंसुस् तद् यथा कृतम् । स तेभ्यः सापराधेभ्यो ऽप्य् अतुष्यत् सत्यभाषणात्
tasmai praṇamya sarvaṃ te śasaṃsus tad yathā kṛtam / sa tebhyaḥ sāparādhebhyo 'py atuṣyat satyabhāṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनैः सप्तापि दुर्भिक्षदोषात् ते च विपेदिरे । जातिस्मराश् च भूयो ऽपि तेन सत्येन जज्ञिरे
dinaiḥ saptāpi durbhikṣadoṣāt te ca vipedire / jātismarāś ca bhūyo 'pi tena satyena jajñire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.