Somadeva: Kathasaritsagara 6.2

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे मदनमञ्चुकालम्बके प्रथमस् तरङ्गः । द्वितीयस् तरङ्गः । ततः कलिङ्गदत्तस्य राज्ञो गर्भभरालसा । राज्ञी तक्षशिलायां सा तारादत्ता शनैर् अभूत्

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare madanamañcukālambake prathamas taraṅgaḥ / dvitīyas taraṅgaḥ / tataḥ kaliṅgadattasya rājño garbhabharālasā / rājñī takṣaśilāyāṃ sā tārādattā śanair abhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदेष्यच् चन्द्रलेखां च प्राचीम् अनुचकार सा । आसन्नप्रसवा पाण्डुमुखी तरलतारका

udeṣyac candralekhāṃ ca prācīm anucakāra sā / āsannaprasavā pāṇḍumukhī taralatārakā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जज्ञे च तस्या नचिराद् अनन्यसदृशी सुता । वेधसः सर्वसौन्दर्यसर्गवर्णकसंनिभा

jajñe ca tasyā nacirād ananyasadṛśī sutā / vedhasaḥ sarvasaundaryasargavarṇakasaṃnibhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईदृक् पुत्रो न किं जात इतीव स्नेहशालिनः । रक्षाप्रदीपास् तत्क्रान्तिजिता विच्छायतां ययुः

īdṛk putro na kiṃ jāta itīva snehaśālinaḥ / rakṣāpradīpās tatkrāntijitā vicchāyatāṃ yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिता कलिङ्गदत्तश् च जातां तां तादृशीम् अपि । दृष्ट्वा तद्रूपपुत्राशावैफल्यविमना अभूत्

pitā kaliṅgadattaś ca jātāṃ tāṃ tādṛśīm api / dṛṣṭvā tadrūpaputrāśāvaiphalyavimanā abhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यां ताम् अपि संभाव्य स पुत्रेच्छुर् अदूयत । शोककन्दः क कन्या हि कानन्दः कायवान् सुतः

divyāṃ tām api saṃbhāvya sa putrecchur adūyata / śokakandaḥ ka kanyā hi kānandaḥ kāyavān sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् चेतोविनोदाय खिन्नो निर्गत्य मन्दिरात् । ययौ नानाजिनाकारं विहारं स महीपतिः

tataś cetovinodāya khinno nirgatya mandirāt / yayau nānājinākāraṃ vihāraṃ sa mahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैकदेशे शुश्राव धर्मपाठकभिक्षुणा । जनमध्योपविष्टेन कथ्यमानम् इदं वचः

tatraikadeśe śuśrāva dharmapāṭhakabhikṣuṇā / janamadhyopaviṣṭena kathyamānam idaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थप्रदानम् एवाहुः संसारे सुमहत्तपः । अर्थदः प्राणदः प्रोक्तः प्राणा ह्य् अर्थेषु कीलिताः

arthapradānam evāhuḥ saṃsāre sumahattapaḥ / arthadaḥ prāṇadaḥ proktaḥ prāṇā hy artheṣu kīlitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धेन च परस्यार्थे करुणाकुलचेतसा । आत्मापि तृणवद्दत्तः का वराके धने कथा

buddhena ca parasyārthe karuṇākulacetasā / ātmāpi tṛṇavaddattaḥ kā varāke dhane kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तादृशेन च धीरेण तपसा स गतस्पृहः । संप्राप्तदिव्यविज्ञानो बुद्धो बुद्धत्वम् आगतः

tādṛśena ca dhīreṇa tapasā sa gataspṛhaḥ / saṃprāptadivyavijñāno buddho buddhatvam āgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आ शरीरम् अतः सर्वेष्व् इष्टेष्व् आशानिवर्तनात् । प्राज्ञः सत्त्वहितं कुर्यात् सम्यक्संबोधलब्धये

ā śarīram ataḥ sarveṣv iṣṭeṣv āśānivartanāt / prājñaḥ sattvahitaṃ kuryāt samyaksaṃbodhalabdhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च पूर्वं कस्यापि कृतनाम्नो महीपतेः । अजायन्तातिसुभगः क्रमात् सप्त कुमारिकाः

tathā ca pūrvaṃ kasyāpi kṛtanāmno mahīpateḥ / ajāyantātisubhagaḥ kramāt sapta kumārikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाला एव च तास् त्यक्त्वा वैराग्येण पितुर् गृहम् । श्मशानं शिश्रियुः पृष्टा जगदुश् च परिच्छदम्

bālā eva ca tās tyaktvā vairāgyeṇa pitur gṛham / śmaśānaṃ śiśriyuḥ pṛṣṭā jagaduś ca paricchadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असारं विश्वम् एवैतत् तत्रापीदं शरीरकम् । तत्राप्य् अभीष्टसंयोगसुखादि स्वप्नविभ्रमः

asāraṃ viśvam evaitat tatrāpīdaṃ śarīrakam / tatrāpy abhīṣṭasaṃyogasukhādi svapnavibhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकं परिहितं त्व् अत्र संसारे सारम् उच्यते । तदेनेनापि देहेन कुर्मः सत्त्वहितं वयम्

ekaṃ parihitaṃ tv atra saṃsāre sāram ucyate / tadenenāpi dehena kurmaḥ sattvahitaṃ vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिपामो जीवदेवैतच्छरीरं पितृकानने । क्रव्याद् गणोपयोगाय कान्तेनापि ह्य् अनेन किम्

kṣipāmo jīvadevaitaccharīraṃ pitṛkānane / kravyād gaṇopayogāya kāntenāpi hy anena kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च राजपुत्रो ऽत्र विरक्तः को ऽप्य् अभूत् पुरा । स युवापि सुकान्तो ऽपि परिव्रज्याम् अशिश्रियत्

tathā ca rājaputro 'tra viraktaḥ ko 'py abhūt purā / sa yuvāpi sukānto 'pi parivrajyām aśiśriyat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जातु भिक्षुः कस्यापि प्रविष्टो वणिजो गृहम् । दृष्टस् तरुण्या तत्पत्न्या पद्मपत्रायतेक्षणः

sa jātu bhikṣuḥ kasyāpi praviṣṭo vaṇijo gṛham / dṛṣṭas taruṇyā tatpatnyā padmapatrāyatekṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तल्लोचनलावण्यहृतचित्ता तम् अब्रवीत् । कथम् आत्तम् इदं कष्टम् ईदृशेन त्वया व्रतम्

sā tallocanalāvaṇyahṛtacittā tam abravīt / katham āttam idaṃ kaṣṭam īdṛśena tvayā vratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा धन्या स्त्री तवानेन चक्षुषा या निरीक्ष्यते । प्रत्युक्तः स तया भिक्षुश् चक्षुर् एकम् अपाटयत्

sā dhanyā strī tavānena cakṣuṣā yā nirīkṣyate / pratyuktaḥ sa tayā bhikṣuś cakṣur ekam apāṭayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊचे च हस्ते कृत्वा तन्मातः पश्येद् अमीदृशम् । जुगुप्सितम् असृङ्मांसं गृह्यतां यदि रोचते

ūce ca haste kṛtvā tanmātaḥ paśyed amīdṛśam / jugupsitam asṛṅmāṃsaṃ gṛhyatāṃ yadi rocate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईदृग् एव द्वितीयं च वद रम्यं किम् एतयोः । इत्य् उक्ता तेन तद् दृष्ट्वा व्यषीदत् सा वणिग्वधूः

īdṛg eva dvitīyaṃ ca vada ramyaṃ kim etayoḥ / ity uktā tena tad dṛṣṭvā vyaṣīdat sā vaṇigvadhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच च हहा पापं मया कृतम् अभव्यया । यद् अहं हेतुतां प्राप्ता लोचनोत्पाटने तव

uvāca ca hahā pāpaṃ mayā kṛtam abhavyayā / yad ahaṃ hetutāṃ prāptā locanotpāṭane tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा भिक्षुर् अवदन् मा भूद् अम्ब तव व्यथा । मम त्वया ह्य् उपकृतं यतः शृणु निदर्शनम्

tac chrutvā bhikṣur avadan mā bhūd amba tava vyathā / mama tvayā hy upakṛtaṃ yataḥ śṛṇu nidarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीत् कोऽपि पुरा कान्ते कुत्राप्य् उपवने यतिः । अनुजाह्नवि वैराग्यनिःशेषनिकषेच्छया

āsīt ko'pi purā kānte kutrāpy upavane yatiḥ / anujāhnavi vairāgyaniḥśeṣanikaṣecchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपस्यतश् च को ऽप्य् अस्य राजा तत्रैव दैवतः । विहर्तुम् आगतः साकम् अवरोधवधूजनैः

tapasyataś ca ko 'py asya rājā tatraiva daivataḥ / vihartum āgataḥ sākam avarodhavadhūjanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहृत्य पानसुप्तस्य पार्श्वाद् उत्थाय तस्य च । नृपस्य चापलाद् राज्ञ्यस् तदुद्याने किलाभ्रमन्

vihṛtya pānasuptasya pārśvād utthāya tasya ca / nṛpasya cāpalād rājñyas tadudyāne kilābhraman

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा तत्रैकदेशे च तं समाधिस्थितं मुनिम् । अतिष्ठन् परिवार्यैनं किम् एतद् इति कौतुकात्

dṛṣṭvā tatraikadeśe ca taṃ samādhisthitaṃ munim / atiṣṭhan parivāryainaṃ kim etad iti kautukāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरस्थितासु तास्व् अत्र प्रबुद्धः सो ऽथ भूपतिः । अपश्यन् दयिताः पार्श्वे तत बभ्राम सर्वतः

cirasthitāsu tāsv atra prabuddhaḥ so 'tha bhūpatiḥ / apaśyan dayitāḥ pārśve tata babhrāma sarvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श चात्र राज्ञीस् ताः परिवार्य मुनिं स्थिताः । कुपितश् चेर्ष्यया तस्मिन् खड्गेन प्राहरन् मुनौ

dadarśa cātra rājñīs tāḥ parivārya muniṃ sthitāḥ / kupitaś cerṣyayā tasmin khaḍgena prāharan munau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐश्वर्यम् ईर्ष्या नैर्घृण्यं क्षीबत्वं निर्विवेकिता । एकैकं किं न यत् कुर्यात् पञ्चाङ्गित्वे तु का कथा

aiśvaryam īrṣyā nairghṛṇyaṃ kṣībatvaṃ nirvivekitā / ekaikaṃ kiṃ na yat kuryāt pañcāṅgitve tu kā kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गते नृपे तस्मिन् कृत्ताङ्गम् अपि तं मुनिम् । अक्रुद्धं प्रकटीभूय काप्य् उवाचात्र देवता

tato gate nṛpe tasmin kṛttāṅgam api taṃ munim / akruddhaṃ prakaṭībhūya kāpy uvācātra devatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महात्मन् येन पापेन क्रोधेनैतत् कृतं त्वयि । स्वशक्त्या तम् अहं हन्मि मन्यते यदि तद् भवान्

mahātman yena pāpena krodhenaitat kṛtaṃ tvayi / svaśaktyā tam ahaṃ hanmi manyate yadi tad bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स जगादर्षिदेवि मा स्मैवम् आदिशः । स हि धर्मसहायो मे न विप्रीयकरः पुनः

tac chrutvā sa jagādarṣidevi mā smaivam ādiśaḥ / sa hi dharmasahāyo me na viprīyakaraḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रसादात् क्षमाधर्मं भगवत्याप्तवाहनम् । कस्य क्षमेय किं देवि नैवं चेत् स समाचरेत्

tatprasādāt kṣamādharmaṃ bhagavatyāptavāhanam / kasya kṣameya kiṃ devi naivaṃ cet sa samācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कः कोपो नश्वरस्यास्य देहस्यार्थे मनस्विनः । प्रियाप्रियेषु साम्येन क्षमा हि ब्रह्मणः पदम्

kaḥ kopo naśvarasyāsya dehasyārthe manasvinaḥ / priyāpriyeṣu sāmyena kṣamā hi brahmaṇaḥ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ता मुनिना साथ तपसा तस्य तोषिता । अङ्गानि देवता कृत्वा निर्व्रणानि तिरोदधे

ity uktā muninā sātha tapasā tasya toṣitā / aṅgāni devatā kṛtvā nirvraṇāni tirodadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् यथा सो ऽपि तस्यर्षेर् उपकारी मतो नृपः । नेत्रोत्खननहेतोस् त्वं तपोवृद्ध्या तथाम्ब मे

tad yathā so 'pi tasyarṣer upakārī mato nṛpaḥ / netrotkhananahetos tvaṃ tapovṛddhyā tathāmba me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा स वशी भिक्षुर् विनम्रां तां वणिग्वधूम् । कान्ते ऽपि वपुषि स्वस्मिन्न् अनास्थः सिद्धये ययौ

ity uktvā sa vaśī bhikṣur vinamrāṃ tāṃ vaṇigvadhūm / kānte 'pi vapuṣi svasminn anāsthaḥ siddhaye yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् बाले ऽपि रम्ये ऽपि कः काये गत्वरे ग्रहः । सत्त्वोपकारस् त्व् एतस्माद् एकः प्राज्ञस्य शस्यते

tasmād bāle 'pi ramye 'pi kaḥ kāye gatvare grahaḥ / sattvopakāras tv etasmād ekaḥ prājñasya śasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् इमा वयम् एतस्मिन् निसर्गसुखसद्मनि । श्मशाने प्राणिनाम् अर्थे विन्यस्यम शरीरकम्

tad imā vayam etasmin nisargasukhasadmani / śmaśāne prāṇinām arthe vinyasyama śarīrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा परिवारं वाः सप्त राजकुमारिकाः । तथैव चक्रुः प्रापुश् च संसिद्धिं परमां ततः

ity uktvā parivāraṃ vāḥ sapta rājakumārikāḥ / tathaiva cakruḥ prāpuś ca saṃsiddhiṃ paramāṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं निजे शरीरे ऽपि ममत्वं नास्ति धीमताम् । किं पुनः सुतदारादिपरिग्रहतृणोत्करे

evaṃ nije śarīre 'pi mamatvaṃ nāsti dhīmatām / kiṃ punaḥ sutadārādiparigrahatṛṇotkare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आदि स नृपः श्रुत्वा विहारे धर्मपाठकात् । कलिङ्गदत्तो नीत्वा च दिनं प्रायात् स्वमन्दिरम्

ity ādi sa nṛpaḥ śrutvā vihāre dharmapāṭhakāt / kaliṅgadatto nītvā ca dinaṃ prāyāt svamandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रानुबाध्यमानश् च कन्याजन्मशुचा पुनः । स राजा गृहवृद्धेन केनाप्य् ऊचे द्विजन्मना

tatrānubādhyamānaś ca kanyājanmaśucā punaḥ / sa rājā gṛhavṛddhena kenāpy ūce dvijanmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन् किं कन्यकारत्नजन्मना परितप्यसे । पुत्रे ऽभ्यो ऽप्य् उत्तमाः कन्याः शिवाश् चेह परत्र च

rājan kiṃ kanyakāratnajanmanā paritapyase / putre 'bhyo 'py uttamāḥ kanyāḥ śivāś ceha paratra ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यलुब्धेषु का तेषु पुत्रेष्व् आस्था महीभुजाम् । ये भक्षयन्ति जनकं बत मर्कटका इव

rājyalubdheṣu kā teṣu putreṣv āsthā mahībhujām / ye bhakṣayanti janakaṃ bata markaṭakā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपास् तु कुन्तिभोजाद् यः कुन्त्यादितनयागुणैः । तीर्णा दुःसहदुर्वासःप्रभृतिभ्यः पराभवम्

nṛpās tu kuntibhojād yaḥ kuntyāditanayāguṇaiḥ / tīrṇā duḥsahadurvāsaḥprabhṛtibhyaḥ parābhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलं यच् च सुतादानात् कुतः पुत्रात् परत्र तत् । सुलोचनाकथाम् अत्र किं च वच्मि निशम्यताम्

phalaṃ yac ca sutādānāt kutaḥ putrāt paratra tat / sulocanākathām atra kiṃ ca vacmi niśamyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीद् राजा सुषेणाख्यश् चित्रकूटाचले युवा । कामो ऽन्य इव यो धात्रा निर्मितस् त्र्यम्बकेर्ष्यया

āsīd rājā suṣeṇākhyaś citrakūṭācale yuvā / kāmo 'nya iva yo dhātrā nirmitas tryambakerṣyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चक्रे दिव्यम् आरामं मूले तस्य महागिरेः । सुरणां नन्दनोद्यानवासवैरस्यदायिनम्

sa cakre divyam ārāmaṃ mūle tasya mahāgireḥ / suraṇāṃ nandanodyānavāsavairasyadāyinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्मध्ये च चकारैकां वापीम् उत्फल्लपङ्कजाम् । लक्ष्मीलीलारविन्दानां नवाकरमहीम् इव

tanmadhye ca cakāraikāṃ vāpīm utphallapaṅkajām / lakṣmīlīlāravindānāṃ navākaramahīm iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास् तस्थौ च सद्रत्नसोपानायास् तटे सदा । पत्नीनं स्वानुरूपाणाम् अभावाद् अवधूसखः

tasyās tasthau ca sadratnasopānāyās taṭe sadā / patnīnaṃ svānurūpāṇām abhāvād avadhūsakhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा तेन मार्गेण नभसा सुरसुन्दरी । रम्भा जम्भारिभवनाद् आजगाम यदृच्छया

ekadā tena mārgeṇa nabhasā surasundarī / rambhā jambhāribhavanād ājagāma yadṛcchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तं ददर्श राजानं तत्रोद्याने विहारिणम् । साक्षान् मधुम् इवोत्फुल्लपुष्पकाननमध्यगम्

sā taṃ dadarśa rājānaṃ tatrodyāne vihāriṇam / sākṣān madhum ivotphullapuṣpakānanamadhyagam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वापिकापद्मपतितां दिवो ऽनु पतितः श्रियम् । चन्द्रः किम् एष नैतद् वा श्रीर् अस्य ह्य् अनपायिनी

vāpikāpadmapatitāṃ divo 'nu patitaḥ śriyam / candraḥ kim eṣa naitad vā śrīr asya hy anapāyinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नूनं पुष्पेषुर् उद्यानं पुष्पेच्छुः सो ऽयम् आगतः । किं तु सा रतिर् एतस्य क्व गता सहचारिणी

nūnaṃ puṣpeṣur udyānaṃ puṣpecchuḥ so 'yam āgataḥ / kiṃ tu sā ratir etasya kva gatā sahacāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् औत्सुक्यकृतोल्लेखा सावतीर्य नभोन्तरात् । रम्भा मानुषरूपेण राजानं तम् उपागमत्

ity autsukyakṛtollekhā sāvatīrya nabhontarāt / rambhā mānuṣarūpeṇa rājānaṃ tam upāgamat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपेतां तां च सहस दृष्ट्वा राजा सविस्मयः । अचिन्तयद् अहो केयम् असंभव्यवपुर् भवेत्

upetāṃ tāṃ ca sahasa dṛṣṭvā rājā savismayaḥ / acintayad aho keyam asaṃbhavyavapur bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तावन् मानुषी येन पादौ नास्य रजःस्पृशौ । न चक्षुः सनिमेषं वा तस्माद् दिव्यैव काप्य् असौ

na tāvan mānuṣī yena pādau nāsya rajaḥspṛśau / na cakṣuḥ sanimeṣaṃ vā tasmād divyaiva kāpy asau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रष्टव्या तु मया नेयं पलायेत हि जातुचित् । रतिभेदासहाः प्रायो दिव्याः कारणसंगताः

praṣṭavyā tu mayā neyaṃ palāyeta hi jātucit / ratibhedāsahāḥ prāyo divyāḥ kāraṇasaṃgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ध्यायन् स नृपतिः कृतसंभाषणस् तया । तत्क्रमेणैव तत्कालं तत्कण्ठाश्लेषम् आप्तवान्

iti dhyāyan sa nṛpatiḥ kṛtasaṃbhāṣaṇas tayā / tatkrameṇaiva tatkālaṃ tatkaṇṭhāśleṣam āptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिक्रीड च चिरं सो ऽत्र साकम् अप्सरसा तया । दिवं सापि न सस्मार रम्यं प्रेम न जन्मभूः

cikrīḍa ca ciraṃ so 'tra sākam apsarasā tayā / divaṃ sāpi na sasmāra ramyaṃ prema na janmabhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सखीयक्षिणीवृष्टैर् अपूरि स्वर्णराशिभिः । सास्य भूमिर् नरेन्द्रस्य द्यौर् मेरुशिखरैर् इव

tatsakhīyakṣiṇīvṛṣṭair apūri svarṇarāśibhiḥ / sāsya bhūmir narendrasya dyaur meruśikharair iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेन चास्य राज्ञः सा सुषेणस्य वराप्सराः । असूतानन्यसदृशीं धृतगर्भा सती सुताम्

kālena cāsya rājñaḥ sā suṣeṇasya varāpsarāḥ / asūtānanyasadṛśīṃ dhṛtagarbhā satī sutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसूतमात्रैव च सा जगादैनं महीपतिम् । राजन् शापो ऽयम् ईदृङ् मे क्षीणो जातः स चाधुना

prasūtamātraiva ca sā jagādainaṃ mahīpatim / rājan śāpo 'yam īdṛṅ me kṣīṇo jātaḥ sa cādhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं हि रम्भा नाकस्त्री त्वयि दृष्टे ऽनुरागिणी । जाते च गर्भे मुक्त्वा तं गच्छामस् तत्क्षणं वयम्

ahaṃ hi rambhā nākastrī tvayi dṛṣṭe 'nurāgiṇī / jāte ca garbhe muktvā taṃ gacchāmas tatkṣaṇaṃ vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समयो हीदृशो ऽस्माकं तद्रक्षेः कन्यकाम् इमाम् । एतद्विवाहान् नाके नौ भूयो भावी समागमः

samayo hīdṛśo 'smākaṃ tadrakṣeḥ kanyakām imām / etadvivāhān nāke nau bhūyo bhāvī samāgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वाप्सरा रम्भा विवशा सा तिरोदधे । तद्दुःखाच् च स राजाभूत् तदा प्राणव्ययोद्यतः

evam uktvāpsarā rambhā vivaśā sā tirodadhe / tadduḥkhāc ca sa rājābhūt tadā prāṇavyayodyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरास्थेनापि किं त्यक्तं विश्वामित्रेण जीवितम् । मेनकायां प्रयातायां प्रसूयैव शकुन्तलाम्

nirāsthenāpi kiṃ tyaktaṃ viśvāmitreṇa jīvitam / menakāyāṃ prayātāyāṃ prasūyaiva śakuntalām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आदि सचिवैर् उक्तो ज्ञातार्थः स नृपो धृतिम् । शनैर् आदत्त कन्यां च पुनः संगमकारणम्

ity ādi sacivair ukto jñātārthaḥ sa nṛpo dhṛtim / śanair ādatta kanyāṃ ca punaḥ saṃgamakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां च बालां तदेकाग्रः पिता सर्वाङ्गसुन्दरीम् । सो ऽतिलोचनसौन्दर्यान् नाम्ना चक्रे सुलोचनाम्

tāṃ ca bālāṃ tadekāgraḥ pitā sarvāṅgasundarīm / so 'tilocanasaundaryān nāmnā cakre sulocanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेन यौवनप्राप्ताम् उद्यानस्थं ददर्श ताम् । युवा यदृच्छया भ्राम्यन् वत्साख्यः काश्यपो मुनिः

kālena yauvanaprāptām udyānasthaṃ dadarśa tām / yuvā yadṛcchayā bhrāmyan vatsākhyaḥ kāśyapo muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तपोराशिरूपो ऽपि दृष्ट्वैवैतां नृपात्मजाम् । अनुरागरसज्ञो ऽभूद् इति चात्र व्यचिन्तयत्

sa taporāśirūpo 'pi dṛṣṭvaivaitāṃ nṛpātmajām / anurāgarasajño 'bhūd iti cātra vyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो रूपं किम् अप्य् अस्याः कन्यायाः परमाद्भुतम् । नेमां प्राप्नोति चेद् भार्यां किम् अन्यत् तपसः फलम्

aho rūpaṃ kim apy asyāḥ kanyāyāḥ paramādbhutam / nemāṃ prāpnoti ced bhāryāṃ kim anyat tapasaḥ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ध्यायन् मुनियुवा स सुलोचनया तया । अदर्शि प्रज्वलत्तेजा विधूम इव पावकः

iti dhyāyan muniyuvā sa sulocanayā tayā / adarśi prajvalattejā vidhūma iva pāvakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं वीक्ष्य सापि सप्रेमा साक्षसूत्रकमण्डलुम् । शान्तश् च कमनीयश् च को ऽयं स्याद् इत्य् अचिन्तयत्

taṃ vīkṣya sāpi sapremā sākṣasūtrakamaṇḍalum / śāntaś ca kamanīyaś ca ko 'yaṃ syād ity acintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरणायेव चोपेत्य नयनोत्पलमालिकाम् । क्षिपन्ती तस्य वपुषि प्रणामम् अकरोन् मुनेः

varaṇāyeva copetya nayanotpalamālikām / kṣipantī tasya vapuṣi praṇāmam akaron muneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतिं समाप्नुहीत्य् आशीस् तस्यास् तेनाभ्यधीयत । सुरासुरदुरुल्लङ्घ्यमन्मथाज्ञावशात्मना

patiṃ samāpnuhīty āśīs tasyās tenābhyadhīyata / surāsuradurullaṅghyamanmathājñāvaśātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽसामान्यतद्रूपलोभलुण्ठितलज्जया । तयाप्य् ऊचे स विनमद्वक्त्रया मुनिपुंगवः

tato 'sāmānyatadrūpalobhaluṇṭhitalajjayā / tayāpy ūce sa vinamadvaktrayā munipuṃgavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा यदीच्छा भवतो निर्मालापो न चेद् अयम् । तद् देव दाता नृपतिः पिता मे यच्यताम् इति

eṣā yadīcchā bhavato nirmālāpo na ced ayam / tad deva dātā nṛpatiḥ pitā me yacyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथान्वयं परिजनान् मुनिस् तस्या निशम्य सः । गत्वा नृपं तत्पितरं सुषेणं ताम् अयाचत

athānvayaṃ parijanān munis tasyā niśamya saḥ / gatvā nṛpaṃ tatpitaraṃ suṣeṇaṃ tām ayācata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि तं वीक्ष्य तपसा वपुषा चातिभूमिगम् । उवाच रचितातिथ्यो राजा मुनिकुमारकम्

so 'pi taṃ vīkṣya tapasā vapuṣā cātibhūmigam / uvāca racitātithyo rājā munikumārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाताप्सरसि रम्भायां कन्यैषा भगवन् मम । अस्या विवाहान् नाके मे तया भावी समागमः

jātāpsarasi rambhāyāṃ kanyaiṣā bhagavan mama / asyā vivāhān nāke me tayā bhāvī samāgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तया व्रजन्त्या द्यां रम्भयैव ममोदितम् । एतत् कथं महाभाग भवेद् इति निरूप्यताम्

evaṃ tayā vrajantyā dyāṃ rambhayaiva mamoditam / etat kathaṃ mahābhāga bhaved iti nirūpyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा मुनिपुत्रो ऽसौ क्षणम् एवम् अचिन्तयत् । किं पुरा मेनकोद्भूता सर्पदष्टा प्रमद्वरा

tac chrutvā muniputro 'sau kṣaṇam evam acintayat / kiṃ purā menakodbhūtā sarpadaṣṭā pramadvarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वायुषो ऽर्धं मुनिना न भार्या रुरुणा कृता । त्रिशङ्कुः किं न नीतो द्यां विश्वामित्रेण लुब्धकः

dattvāyuṣo 'rdhaṃ muninā na bhāryā ruruṇā kṛtā / triśaṅkuḥ kiṃ na nīto dyāṃ viśvāmitreṇa lubdhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् इदं स्वतपोभागव्ययात् किं न करोम्य् अहम् । इत्य् अलोच्य न भारो ऽयम् इत्य् उक्त्वा सो ऽब्रवीन् मुनिः

tad idaṃ svatapobhāgavyayāt kiṃ na karomy aham / ity alocya na bhāro 'yam ity uktvā so 'bravīn muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हे देवतास् तप्ॐशेन मदीयेनैष भूपतिः । सशरीरो दिवं यातु रम्भासंभोगसिद्धये

he devatās tapoṃśena madīyenaiṣa bhūpatiḥ / saśarīro divaṃ yātu rambhāsaṃbhogasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ते तेन मुनिना शृण्वन्त्यां राजसंसदि । एवम् अस्त्व् इति सुव्यक्ता दिव्या वाग् उदभूत् ततः

ity ukte tena muninā śṛṇvantyāṃ rājasaṃsadi / evam astv iti suvyaktā divyā vāg udabhūt tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सुलोचनां तस्मै मुनये काश्यपाय ताम् । वत्साय दत्त्वा तनयां स राजा दिवम् उद्ययौ

tataḥ sulocanāṃ tasmai munaye kāśyapāya tām / vatsāya dattvā tanayāṃ sa rājā divam udyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र दिव्यत्वम् आसाद्य तया शक्रनियुक्तया । स रेमे रम्भया साकं भूयो दिव्यानुभावया

tatra divyatvam āsādya tayā śakraniyuktayā / sa reme rambhayā sākaṃ bhūyo divyānubhāvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं कृतार्थतां देव सुषेणः प्राप कन्यया । कन्या युष्मादृशां गेहेष्व् ईदृश्यो ऽवतरन्ति हि

itthaṃ kṛtārthatāṃ deva suṣeṇaḥ prāpa kanyayā / kanyā yuṣmādṛśāṃ geheṣv īdṛśyo 'vataranti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एषा कापि दिव्या ते जात शापच्युता गृहे । कन्या नूनम् अतो मा गाः शुचं तज् जन्मना विभो

tad eṣā kāpi divyā te jāta śāpacyutā gṛhe / kanyā nūnam ato mā gāḥ śucaṃ taj janmanā vibho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रुत्वा कथां राजा गृहवृद्धाद् द्विजन्मनः । कलिङ्गदत्तो नृपतिर् जहौ चिन्तां तुतोष च

iti śrutvā kathāṃ rājā gṛhavṛddhād dvijanmanaḥ / kaliṅgadatto nṛpatir jahau cintāṃ tutoṣa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां च चक्रे निजसुतां नयनानन्ददायिनीम् । नाम्ना कलिङ्गसेनेति बालाम् इन्दुकलोपमाम्

tāṃ ca cakre nijasutāṃ nayanānandadāyinīm / nāmnā kaliṅgaseneti bālām indukalopamām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि तस्य पितुर् गेहे राजपुत्री ततः क्रमात् । कलिङ्गसेना ववृधे वयस्यामध्यवर्तिनी

sāpi tasya pitur gehe rājaputrī tataḥ kramāt / kaliṅgasenā vavṛdhe vayasyāmadhyavartinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विजहार च हर्म्येषु सा गृहेषु वनेषु च । क्रीडारसमयस्येव लहरी शैशवाम्बुधेः

vijahāra ca harmyeṣu sā gṛheṣu vaneṣu ca / krīḍārasamayasyeva laharī śaiśavāmbudheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचिद् अथ हर्म्यस्थां केलिसक्तां ददर्श ताम् । मायासुरसुता यान्ती व्योम्ना सोमप्रभाभिधा

kadācid atha harmyasthāṃ kelisaktāṃ dadarśa tām / māyāsurasutā yāntī vyomnā somaprabhābhidhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा ताम् आलोक्य रूपेण मुनिमानसमोहिनीम् । सोमप्रभा नभःस्थैव जातप्रीतिर् अचिन्तयत्

sā tām ālokya rūpeṇa munimānasamohinīm / somaprabhā nabhaḥsthaiva jātaprītir acintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केयं किम् ऐन्दवी मूर्तिः कान्तिस् तस्या दिवा कुतः । रतिर् वा यदि कामः क्व कन्यका तद् अवैम्य् अहम्

keyaṃ kim aindavī mūrtiḥ kāntis tasyā divā kutaḥ / ratir vā yadi kāmaḥ kva kanyakā tad avaimy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र राजगृहे कापि दिव्या शापच्युता भवेत् । जाने जन्मान्तरे चाभून् नूनं सख्यं ममैतया

atra rājagṛhe kāpi divyā śāpacyutā bhavet / jāne janmāntare cābhūn nūnaṃ sakhyaṃ mamaitayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् धि मे वदत्य् अस्याम् अतिस्नेहाकुलं मनः । तद्युक्तं कर्तुम् एतां मे स्वयं वरसखीं पुनः

etad dhi me vadaty asyām atisnehākulaṃ manaḥ / tadyuktaṃ kartum etāṃ me svayaṃ varasakhīṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य बालायास् तस्याः संत्रासशङ्कया । सोमप्रभा सा अगनादलक्षितम् अवातरत्

iti saṃcintya bālāyās tasyāḥ saṃtrāsaśaṅkayā / somaprabhā sā aganādalakṣitam avātarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनुष्यकन्यकाभावम् आश्रित्याश्वासकारणम् । सास्याः कलिङ्गसेनायाः शनैर् उपससर्प च

manuṣyakanyakābhāvam āśrityāśvāsakāraṇam / sāsyāḥ kaliṅgasenāyāḥ śanair upasasarpa ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिष्ट्या राजसुता कापि स्वयम् अत्यद्भुताकृतिः । असौ समागता पार्श्वम् उचितेयं सखी मम

diṣṭyā rājasutā kāpi svayam atyadbhutākṛtiḥ / asau samāgatā pārśvam uciteyaṃ sakhī mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तद्दर्शनाद् एव विचिन्त्योत्थाय चादरात् । कलिङ्गसेनाप्य् आलिङ्गत् सा तां सोमप्रभां तदा

iti taddarśanād eva vicintyotthāya cādarāt / kaliṅgasenāpy āliṅgat sā tāṃ somaprabhāṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपवेश्य च पप्रच्छ क्षणाद् अन्वयनामनी । वक्ष्यामि सर्वं तिष्ठेति तां च सोमप्रभाब्रवीत्

upaveśya ca papraccha kṣaṇād anvayanāmanī / vakṣyāmi sarvaṃ tiṣṭheti tāṃ ca somaprabhābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कथाक्रमेणैव वाचा सख्यम् अबध्यत । ताभ्याम् उभाभ्यम् अन्योन्यहस्तग्रहपुरःसरम्

tataḥ kathākrameṇaiva vācā sakhyam abadhyata / tābhyām ubhābhyam anyonyahastagrahapuraḥsaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सोमप्रभावादीत् सखि त्वं राजकन्यका । राजपुत्रैः समं सख्यं कृच्छ्राद् अप्य् अतिवाह्यते

atha somaprabhāvādīt sakhi tvaṃ rājakanyakā / rājaputraiḥ samaṃ sakhyaṃ kṛcchrād apy ativāhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्पेनाप्य् अपराधेन ते हि कुप्यन्त्य् अमात्रया । राजपुत्रवणिक्पुत्रकथां शृण्व् अत्र वच्मि ते

alpenāpy aparādhena te hi kupyanty amātrayā / rājaputravaṇikputrakathāṃ śṛṇv atra vacmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नगर्यां पुष्करावत्यां गूढसेनाभिधो नृपः । आसीत् तस्य च जातो ऽभूद् एक एव किलात्मजः

nagaryāṃ puṣkarāvatyāṃ gūḍhasenābhidho nṛpaḥ / āsīt tasya ca jāto 'bhūd eka eva kilātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स राजपुत्रो दृप्तः सन्न् एकपुत्रतया शुभम् । अशुभं वापि यच् चक्रे पिता तस्यासहिष्ट तत्

sa rājaputro dṛptaḥ sann ekaputratayā śubham / aśubhaṃ vāpi yac cakre pitā tasyāsahiṣṭa tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्राम्यतोपवने जातु दृष्टस् तेनैकपुत्रकः । वणिजो ब्रह्मदत्तस्य स्वतुल्यविभवाकृतिः

bhrāmyatopavane jātu dṛṣṭas tenaikaputrakaḥ / vaṇijo brahmadattasya svatulyavibhavākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा च सद्यः सो ऽनेन स्वयंवरसुहृत्कृतः । तदैव चैकरूपौ तौ जातौ राजवणिक्सुतौ

dṛṣṭvā ca sadyaḥ so 'nena svayaṃvarasuhṛtkṛtaḥ / tadaiva caikarūpau tau jātau rājavaṇiksutau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थातुं न शेकतुः क्षिप्रं ताव् अन्योन्यम् अदर्शनम् । आशु बध्नाति हि प्रेम प्राग्जन्मान्तरसंस्तवः

sthātuṃ na śekatuḥ kṣipraṃ tāv anyonyam adarśanam / āśu badhnāti hi prema prāgjanmāntarasaṃstavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोपभुङ्क्ते स्म तं भोगं राजपुत्रः कदाचन । वणिक्पुत्रस्य यस् तस्य नादाव् एवोपकल्पितः

nopabhuṅkte sma taṃ bhogaṃ rājaputraḥ kadācana / vaṇikputrasya yas tasya nādāv evopakalpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा सुहृदस् तस्य निश्चित्योद्वाहम् आदितः । अहिच्छत्रं विवाहाय स प्रतस्थे नृपात्मजः

ekadā suhṛdas tasya niścityodvāham āditaḥ / ahicchatraṃ vivāhāya sa pratasthe nṛpātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्त्रेण तेन साकं च गजारूढः ससैनिकः । गच्छन्न् इक्षुमतीतीरं प्राप्य सायं समावसत्

mittreṇa tena sākaṃ ca gajārūḍhaḥ sasainikaḥ / gacchann ikṣumatītīraṃ prāpya sāyaṃ samāvasat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.