Library·Somadeva: Kathasaritsagara·6·6.3
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे मदनमञ्चुकालम्बके द्वितीयस् तरङ्गः । तृतीयस् तरङ्गः । ततः सोमप्रभा प्रातस् तद्विनोदोपपादिनीम् । न्यस्तदारुमयानेकम् आयसद्यन्त्रपुत्रिकाम्
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare madanamañcukālambake dvitīyas taraṅgaḥ / tṛtīyas taraṅgaḥ / tataḥ somaprabhā prātas tadvinodopapādinīm / nyastadārumayānekam āyasadyantraputrikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करण्डिनां समादाय सा नभस्तलचारिणी । तस्याः कलिङ्गसेनाया निकटं पुनर् आययौ
karaṇḍināṃ samādāya sā nabhastalacāriṇī / tasyāḥ kaliṅgasenāyā nikaṭaṃ punar āyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिङ्गसेनाप्य् आलोक्य ताम् आनन्दाश्रुनिर्भरा । उत्थाय कण्ठे जग्राह पार्श्वासीनाम् उवाच च
kaliṅgasenāpy ālokya tām ānandāśrunirbharā / utthāya kaṇṭhe jagrāha pārśvāsīnām uvāca ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वदीयमुखपूर्णेन्दुदर्शनेन विना सखि । तमोमयी त्रियामाद्य शतयाम् एव मे गता
tvadīyamukhapūrṇendudarśanena vinā sakhi / tamomayī triyāmādya śatayām eva me gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तज्जन्मान्तरसंबन्धः कीदृशः स्यात् त्वया मम । यस्यायं परिणामो ऽद्य त्वं देवी वेत्सि चेद् वद
tajjanmāntarasaṃbandhaḥ kīdṛśaḥ syāt tvayā mama / yasyāyaṃ pariṇāmo 'dya tvaṃ devī vetsi ced vada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा राजपुत्रीं ताम् एवं सोमप्रभाब्रवीत् । ईदृङ् मे नास्ति विज्ञानं न हि जातिं स्मराम्य् अहम्
tac chrutvā rājaputrīṃ tām evaṃ somaprabhābravīt / īdṛṅ me nāsti vijñānaṃ na hi jātiṃ smarāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चात्र मुनयो ऽभिज्ञाः के चित् तु यदि जानते । तैः कृतं तादृशं पूर्वं परतत्त्वविदश् च ते
na cātra munayo 'bhijñāḥ ke cit tu yadi jānate / taiḥ kṛtaṃ tādṛśaṃ pūrvaṃ paratattvavidaś ca te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवतीं भूयः प्रेमविश्रम्भपेशलम् । कलिङ्गसेना पप्रच्छ विजने तां सकौतुका
evam uktavatīṃ bhūyaḥ premaviśrambhapeśalam / kaliṅgasenā papraccha vijane tāṃ sakautukā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रूहि मे सखि कस्येह देवजातेः पितुस् त्वया । जन्मनालंकृतो वंशो मुक्तयेव सुवृत्तया
brūhi me sakhi kasyeha devajāteḥ pitus tvayā / janmanālaṃkṛto vaṃśo muktayeva suvṛttayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगत्कर्णामृतं किं च तव नाम सुलक्षणे । करण्डिका किमर्थेयम् अस्याम् अस्ति च वस्तु किम्
jagatkarṇāmṛtaṃ kiṃ ca tava nāma sulakṣaṇe / karaṇḍikā kimartheyam asyām asti ca vastu kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कलिङ्गसेनायाः श्रुत्वा सप्रणयं वचः । सोमप्रभा सा सर्वं तत् क्रमाद् वक्तुं प्रचक्रमे
evaṃ kaliṅgasenāyāḥ śrutvā sapraṇayaṃ vacaḥ / somaprabhā sā sarvaṃ tat kramād vaktuṃ pracakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति त्रिजगति ख्यातो मयो नाम महासुरः । आसुरं भावम् उत्सृज्य शौरिं स शरणं श्रितः
asti trijagati khyāto mayo nāma mahāsuraḥ / āsuraṃ bhāvam utsṛjya śauriṃ sa śaraṇaṃ śritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन दत्ताभयश् चक्रे स च वज्रभृतः सभाम् । दैत्याश् च देवपक्षो ऽयम् इति तं प्रति चुक्रुधुः
tena dattābhayaś cakre sa ca vajrabhṛtaḥ sabhām / daityāś ca devapakṣo 'yam iti taṃ prati cukrudhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्भयात् तेन विन्ध्याद्रौ मायाविवरमन्दिरम् । अगम्यम् असुरेन्द्राणां बह्वाश्चर्यमयं कृतम्
tadbhayāt tena vindhyādrau māyāvivaramandiram / agamyam asurendrāṇāṃ bahvāścaryamayaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यावां द्वे दुहितरौ मयस्य ब्रह्मचारिणी । ज्येष्ठा स्वयंप्रभा नाम कुमारी तद्गृहस्थिता
tasyāvāṃ dve duhitarau mayasya brahmacāriṇī / jyeṣṭhā svayaṃprabhā nāma kumārī tadgṛhasthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं सोमप्रभा नाम कनिष्ठा सा त्व् अहं सखि । नलकूबरसंज्ञाय दत्ता धनदसूनवे
ahaṃ somaprabhā nāma kaniṣṭhā sā tv ahaṃ sakhi / nalakūbarasaṃjñāya dattā dhanadasūnave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्रा च शिक्षितास्मीह मायायन्त्राण्य् अनेकधा । त्वत्प्रीत्या चेयम् आनीता पूर्णा तव करण्डिका
pitrā ca śikṣitāsmīha māyāyantrāṇy anekadhā / tvatprītyā ceyam ānītā pūrṇā tava karaṇḍikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वादर्शयत् तस्याः प्रोद्घाट्य बहुकौतुकाः । सोमप्रभा काष्ठमयीः स्वमायायन्त्रपुत्रिकाः
ity uktvādarśayat tasyāḥ prodghāṭya bahukautukāḥ / somaprabhā kāṣṭhamayīḥ svamāyāyantraputrikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीलिकाहतिमात्रेण काचिद् गत्वा विहायसा । तदाज्ञया पुष्पमालाम् आदाय द्रुतम् आययौ
kīlikāhatimātreṇa kācid gatvā vihāyasā / tadājñayā puṣpamālām ādāya drutam āyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काचित् तथैव पानीयम् आनिनाय यदृच्छया । काचिन्न् अनर्त काचिच् च कथालापम् अथाकरोत्
kācit tathaiva pānīyam ānināya yadṛcchayā / kācinn anarta kācic ca kathālāpam athākarot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आदिभिर् महाश्चर्यैः कंचित् कालं विनोद्य ताम् । सुरक्षितां स्थापयित्वा तां च यन्त्रकरण्डिकाम्
ity ādibhir mahāścaryaiḥ kaṃcit kālaṃ vinodya tām / surakṣitāṃ sthāpayitvā tāṃ ca yantrakaraṇḍikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिङ्गसेनाम् आमन्त्र्य सोत्कां सोमप्रभा ततः । ययौ भर्तृपरायत्ता नभसा निजमन्दिरम्
kaliṅgasenām āmantrya sotkāṃ somaprabhā tataḥ / yayau bhartṛparāyattā nabhasā nijamandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिङ्गसेनाप्य् आश्चर्यदर्शनध्वस्तया क्षुधा । प्रहृष्टा तद् अहस् तस्थौ सर्वाहारपराङ्मुखी
kaliṅgasenāpy āścaryadarśanadhvastayā kṣudhā / prahṛṣṭā tad ahas tasthau sarvāhāraparāṅmukhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् दृष्ट्वा च ततस् तस्या जननी रोगशङ्किनी । आनन्दाख्येन भिषजा निरूप्याविकलोदिता
tad dṛṣṭvā ca tatas tasyā jananī rogaśaṅkinī / ānandākhyena bhiṣajā nirūpyāvikaloditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुतो ऽपि हेतोर् हर्षेण नष्टास्याः क्षुन् न रोगतः । उत्फुल्लनेत्रं वक्त्य् एतद् अस्या हसद् इवाननम्
kuto 'pi hetor harṣeṇa naṣṭāsyāḥ kṣun na rogataḥ / utphullanetraṃ vakty etad asyā hasad ivānanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ता भिषजा हर्षहेतुं तज्जननी च सा । पप्रच्छ तां यथावृत्तं सापि तस्यै तद् अब्रवीत्
ity uktā bhiṣajā harṣahetuṃ tajjananī ca sā / papraccha tāṃ yathāvṛttaṃ sāpi tasyai tad abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः श्लाघ्यसखी सङ्गहृष्टां मत्वाभिनन्द्य च । आहारं कारयाम् आस जननी तां यथोचितम्
tataḥ ślāghyasakhī saṅgahṛṣṭāṃ matvābhinandya ca / āhāraṃ kārayām āsa jananī tāṃ yathocitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथान्येद्युर् उपागत्य विदितार्था क्रमेण सा । कलिङ्गसेनां ताम् एव रहः सोमप्रभाभ्यधात्
athānyedyur upāgatya viditārthā krameṇa sā / kaliṅgasenāṃ tām eva rahaḥ somaprabhābhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया त्वत्सख्यम् आवेद्य त्वत्पार्श्वागमने ऽन्वहम् । अनुज्ञा ज्ञानिनो भर्तुर् गृहीता विदितार्थतः
mayā tvatsakhyam āvedya tvatpārśvāgamane 'nvaham / anujñā jñānino bhartur gṛhītā viditārthataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् त्वम् अप्य् अनुज्ञाता पितृभ्यां भव सांप्रतम् । येन स्वैरं मया साकं निःशङ्का विहरिष्यसि
tasmāt tvam apy anujñātā pitṛbhyāṃ bhava sāṃpratam / yena svairaṃ mayā sākaṃ niḥśaṅkā vihariṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् उक्तवतीं हस्ते तां गृहीत्वैव तत्क्षणम् । कलिङ्गसेना स्वपितुर् मातुश् च निकटं ययौ
evam uktavatīṃ haste tāṃ gṛhītvaiva tatkṣaṇam / kaliṅgasenā svapitur mātuś ca nikaṭaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र नामान्वयाख्यानपूर्वं चैताम् अदर्शयत् । पित्रे कलिङ्गदत्ताय राज्ञे सोमप्रभां सखीम्
tatra nāmānvayākhyānapūrvaṃ caitām adarśayat / pitre kaliṅgadattāya rājñe somaprabhāṃ sakhīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मात्रे च तारादत्तायै तथैवैताम् अदर्शयत् । तौ च दृष्ट्वा यथाख्यानम् एनाम् अभिननन्दतुः
mātre ca tārādattāyai tathaivaitām adarśayat / tau ca dṛṣṭvā yathākhyānam enām abhinanandatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचतुश् चाकृतिप्रीतौ दंपती ताव् उभौ ततः । सत्कृत्य दुहितृस्नेहात् तां महासुरसुन्दरीम्
ūcatuś cākṛtiprītau daṃpatī tāv ubhau tataḥ / satkṛtya duhitṛsnehāt tāṃ mahāsurasundarīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्से कलिङ्गसेनेयं हस्ते तव समर्पिता । तद् इदानीं यथकामम् उभे विहरतां युवाम्
vatse kaliṅgaseneyaṃ haste tava samarpitā / tad idānīṃ yathakāmam ubhe viharatāṃ yuvām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् तयोर् वचो द्वे चाप्य् अभिनन्द्य निरीयतुः । समं कलिङ्गसेना च सा च सोमप्रभा ततः
etat tayor vaco dve cāpy abhinandya nirīyatuḥ / samaṃ kaliṅgasenā ca sā ca somaprabhā tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जग्मतुश् च विहाराय विहारं राजनिर्मितम् । आनिन्यतुश् च तां तत्र मायायन्त्रकरण्डिकाम्
jagmatuś ca vihārāya vihāraṃ rājanirmitam / āninyatuś ca tāṃ tatra māyāyantrakaraṇḍikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो यन्त्रमयं यक्षं गृहीत्वा प्राहिणोत् तदा । सोमप्रभा स्वप्रयोगाद् बुद्धार्चानयनाय सा
tato yantramayaṃ yakṣaṃ gṛhītvā prāhiṇot tadā / somaprabhā svaprayogād buddhārcānayanāya sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स यक्षो नभसा गत्वा दूरम् अध्वानम् आययौ । आदाय मुक्तासद्रत्नहेमाम्बुरुहसंचयम्
sa yakṣo nabhasā gatvā dūram adhvānam āyayau / ādāya muktāsadratnahemāmburuhasaṃcayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनाभिपूज्य सुगतान् भसयाम् आस तत्र सा । सोमप्रभा सनिलयान् सर्वाश्चर्यप्रदायिना
tenābhipūjya sugatān bhasayām āsa tatra sā / somaprabhā sanilayān sarvāścaryapradāyinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् बुद्ध्वागत्य दृष्ट्वा च विस्मितो महिषीसखः । राजा कलिङ्गदत्तस् ताम् अपृच्छद् यन्त्रचेष्टितम्
tad buddhvāgatya dṛṣṭvā ca vismito mahiṣīsakhaḥ / rājā kaliṅgadattas tām apṛcchad yantraceṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सोमप्रभावादीद् राजन्न् एतान्य् अनेकधा । मायायन्त्रादिशिल्पानि पित्रा सृष्टानि मे पुरा
tataḥ somaprabhāvādīd rājann etāny anekadhā / māyāyantrādiśilpāni pitrā sṛṣṭāni me purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा चेदं जगद्यन्त्रं पञ्चभूतात्मकं तथा । यन्त्राण्य् एतानि सर्वाणि शृणु तानि पृथक् पृथक्
yathā cedaṃ jagadyantraṃ pañcabhūtātmakaṃ tathā / yantrāṇy etāni sarvāṇi śṛṇu tāni pṛthak pṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथ्वीप्रधानं यन्त्रं यद् द्वारादि पिदधाति तत् । पिहितं तेन शक्नोति न चोद्घाटयितुं परः
pṛthvīpradhānaṃ yantraṃ yad dvārādi pidadhāti tat / pihitaṃ tena śaknoti na codghāṭayituṃ paraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकारस् तोययन्त्रोत्थः सजीव इव दृश्यते । तेजोमयं तु यद् यन्त्रं तज् ज्वलाः परिमुञ्चति
ākāras toyayantrotthaḥ sajīva iva dṛśyate / tejomayaṃ tu yad yantraṃ taj jvalāḥ parimuñcati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातयन्त्रं च कुरुते चेष्टा गत्यागमादिकाः । व्यक्तीकरोति चालापं यन्त्रम् आकाशसंभवम्
vātayantraṃ ca kurute ceṣṭā gatyāgamādikāḥ / vyaktīkaroti cālāpaṃ yantram ākāśasaṃbhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया चैतान्य् अवाप्तानि तातात् किं त्वम् ऋतस्य यत् । रक्षकं चक्रयन्त्रं तत् तातो जानाति नापरः
mayā caitāny avāptāni tātāt kiṃ tvam ṛtasya yat / rakṣakaṃ cakrayantraṃ tat tāto jānāti nāparaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तस्या वदन्त्यास् तद्वचः श्रद्दधताम् इव । मध्याह्ने पूर्यमाणानां शङ्खानाम् उदभूद् ध्वनिः
iti tasyā vadantyās tadvacaḥ śraddadhatām iva / madhyāhne pūryamāṇānāṃ śaṅkhānām udabhūd dhvaniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स्वोचितम् आहारं दातुं विज्ञाप्य तं नृपम् । प्राप्य् अनुज्ञां विमाने तां सानुगां यन्त्रनिर्मिते
tataḥ svocitam āhāraṃ dātuṃ vijñāpya taṃ nṛpam / prāpy anujñāṃ vimāne tāṃ sānugāṃ yantranirmite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिङ्गसेनाम् आदाय प्रतस्थे गगनेन सा । सोमप्रभा पितृगृहं ज्येष्ठायाः स्वसुर् अन्तिकम्
kaliṅgasenām ādāya pratasthe gaganena sā / somaprabhā pitṛgṛhaṃ jyeṣṭhāyāḥ svasur antikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणाच् च प्राप्य विन्ध्याद्रिवर्ति तत्पितृमन्दिरम् । तस्याः स्वयंप्रभायाश् च पार्श्वं ताम् अनयत् स्वसुः
kṣaṇāc ca prāpya vindhyādrivarti tatpitṛmandiram / tasyāḥ svayaṃprabhāyāś ca pārśvaṃ tām anayat svasuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापश्यज् जटाजूटमालिनीं तां स्वयंप्रभाम् । कलिङ्गसेना लम्बाक्षमालां सा ब्रह्मचारिणीम्
tatrāpaśyaj jaṭājūṭamālinīṃ tāṃ svayaṃprabhām / kaliṅgasenā lambākṣamālāṃ sā brahmacāriṇīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुसिताम्बरसंवीतां हसन्तीम् इव पार्वतीम् । कामभोगमहाभोगगृहीतोग्रतपःक्रियाम्
susitāmbarasaṃvītāṃ hasantīm iva pārvatīm / kāmabhogamahābhogagṛhītogratapaḥkriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सापि सोमप्रभाख्यातां प्रणतां तां नृपात्मजाम् । स्वयंप्रभा कृतातिथ्या संविभेजे फलाशनैः
sāpi somaprabhākhyātāṃ praṇatāṃ tāṃ nṛpātmajām / svayaṃprabhā kṛtātithyā saṃvibheje phalāśanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सखि भुक्तैः फलैर् एतैर् जरा ते न भविष्यति । विनाशिन्यस्य रूपस्य पद्मस्येव हिमाहतिः
sakhi bhuktaiḥ phalair etair jarā te na bhaviṣyati / vināśinyasya rūpasya padmasyeva himāhatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतदर्थम् इह स्नेहाद् आनीता भवती मया । इति सोमप्रभा चैतां राजपुत्रीम् अभाषत
etadartham iha snehād ānītā bhavatī mayā / iti somaprabhā caitāṃ rājaputrīm abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कलिङ्गसेनात्र तान्य् अभुङ्क्त फलानि सा । सद्यो ऽमृतरसासारसिक्ताङ्गीव बभूव च
tataḥ kaliṅgasenātra tāny abhuṅkta phalāni sā / sadyo 'mṛtarasāsārasiktāṅgīva babhūva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श च पुरोद्यानं भ्रमन्ती तत्र कौतुकात् । ससुवर्णाब्जवापीकं सुधास्वादुफलद्रुमम्
dadarśa ca purodyānaṃ bhramantī tatra kautukāt / sasuvarṇābjavāpīkaṃ sudhāsvāduphaladrumam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हैमचित्रखगाकीर्णं सन् मणिस्तम्भविभ्रमम् । भित्तिबुद्धिकरं शून्ये भित्तौ शून्यप्रतीतिदम्
haimacitrakhagākīrṇaṃ san maṇistambhavibhramam / bhittibuddhikaraṃ śūnye bhittau śūnyapratītidam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जले स्थलधियं कुर्वत् स्थले च जलबुद्धिकृत् । लोकान्तरम् इवापूर्वं मयमायाविनिर्मितम्
jale sthaladhiyaṃ kurvat sthale ca jalabuddhikṛt / lokāntaram ivāpūrvaṃ mayamāyāvinirmitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविष्टपूर्वं प्लवगैः पुरा सीतागवेषिभिः । स्वयंप्रभाप्रसादेन चिरात् संप्राप्तनिर्गमैः
praviṣṭapūrvaṃ plavagaiḥ purā sītāgaveṣibhiḥ / svayaṃprabhāprasādena cirāt saṃprāptanirgamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तदद्भुतपुरप्रकामालोकविस्मिताम् । अजराभाजनीभूतां ताम् आपृच्छ्य स्वयंप्रभाम्
tatas tadadbhutapuraprakāmālokavismitām / ajarābhājanībhūtāṃ tām āpṛcchya svayaṃprabhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिङ्गसेनाम् आरोप्य यन्त्रे भूयो विहायसा । सोमप्रभा तक्षशिलाम् आनिनाय स्वमन्दिरम्
kaliṅgasenām āropya yantre bhūyo vihāyasā / somaprabhā takṣaśilām ānināya svamandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सा तद् यथावस्तु पित्रोः सर्वम् अवर्णयत् । कलिङ्गसेना तौ चापि परं संतोषम् ईयतुः
tatra sā tad yathāvastu pitroḥ sarvam avarṇayat / kaliṅgasenā tau cāpi paraṃ saṃtoṣam īyatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं तयोर् द्वयोः सख्योर् गच्छत्सु दिवसेष्व् अथ । ऊचे कलिङ्गसेनां ताम् एवं सोमप्रभैकदा
itthaṃ tayor dvayoḥ sakhyor gacchatsu divaseṣv atha / ūce kaliṅgasenāṃ tām evaṃ somaprabhaikadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावन् न परिणीत त्वं तावत् सख्यं मम त्वया । त्वद्भर्तृभवने पश्चान् मम स्याद् आगमः कुतः
yāvan na pariṇīta tvaṃ tāvat sakhyaṃ mama tvayā / tvadbhartṛbhavane paścān mama syād āgamaḥ kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न दृश्यो हि सखीभर्ता नाङ्गीकार्यः कथंचन । अवेर्वृकीव स्नुषायाः श्वश्रूर् मांसानि खादति
na dṛśyo hi sakhībhartā nāṅgīkāryaḥ kathaṃcana / avervṛkīva snuṣāyāḥ śvaśrūr māṃsāni khādati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च शृणु वच्म्य् एतां कीर्तिसेनाकथां तव ।
tathā ca śṛṇu vacmy etāṃ kīrtisenākathāṃ tava /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरे पाटलिपुत्राख्ये धुर्यो धनवतां वणिक् । नाम्ना यथार्थेन पुरा धनपालित इत्य् अभूत्
pure pāṭaliputrākhye dhuryo dhanavatāṃ vaṇik / nāmnā yathārthena purā dhanapālita ity abhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीर्तिसेनाभिधाना च तस्याजायत कन्यका । रूपेणानन्यसदृशी प्राणेभ्यो ऽप्य् अधिकप्रिया
kīrtisenābhidhānā ca tasyājāyata kanyakā / rūpeṇānanyasadṛśī prāṇebhyo 'py adhikapriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च तेन समानाय मगधेषु महर्द्धये । देवसेनाभिधानाय दत्ताभूद् वणिजे सुता
sā ca tena samānāya magadheṣu maharddhaye / devasenābhidhānāya dattābhūd vaṇije sutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य चातिसुवृत्तस्य देवसेनस्य दुर्जनी । विपन्नजनकस्यासीज् जननी स्वामिनी गृहे
tasya cātisuvṛttasya devasenasya durjanī / vipannajanakasyāsīj jananī svāminī gṛhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा स्नुषां कीर्तिसेनां तां पश्यन्ती पतिसंमताम् । क्रुधा ज्वलन्ती पुत्रस्य परोक्षम् अकदर्थयत्
sā snuṣāṃ kīrtisenāṃ tāṃ paśyantī patisaṃmatām / krudhā jvalantī putrasya parokṣam akadarthayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीर्तिसेना च सा पत्युर् वक्तुं नैव शशाक तत् । कष्टा हि कुटिलश्वश्रूपरतन्त्रवधूस्थितिः
kīrtisenā ca sā patyur vaktuṃ naiva śaśāka tat / kaṣṭā hi kuṭilaśvaśrūparatantravadhūsthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा स पतिस् तस्या देवसेनो वणिज्यया । गन्तुं प्रववृते बन्धुप्रेरितो वलभीं पुरीम्
ekadā sa patis tasyā devaseno vaṇijyayā / gantuṃ pravavṛte bandhuprerito valabhīṃ purīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा कीर्तिसेना तं पतिम् एवम् अभाषत । इयच् चिरं मया नैतद् आर्यपुत्र तवोदितम्
tataḥ sā kīrtisenā taṃ patim evam abhāṣata / iyac ciraṃ mayā naitad āryaputra tavoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदर्थयति माम् एषा तवाम्बा त्वय्य् अपि स्थिते । त्वयि तु प्रोषिते किं मे कुर्याद् इति न वेद्म्य् अहम्
kadarthayati mām eṣā tavāmbā tvayy api sthite / tvayi tu proṣite kiṃ me kuryād iti na vedmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स समुद्भ्रान्तस् तत्स्नेहात् सभयः शनैः । देवसेनस् तदा गत्वा मातरं प्रणतो ऽब्रवीत्
tac chrutvā sa samudbhrāntas tatsnehāt sabhayaḥ śanaiḥ / devasenas tadā gatvā mātaraṃ praṇato 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीर्तिसेनाधुना हस्ते तवाम्ब प्रस्थितस्य मे । नास्या निःस्नेहता कार्या कुलीनतनया ह्य् असौ
kīrtisenādhunā haste tavāmba prasthitasya me / nāsyā niḥsnehatā kāryā kulīnatanayā hy asau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा कीर्तिसेनां ताम् आहूयोद्वर्तितेक्षणा । तं देवसेनं माता सा तत्कालं समभाषत
tac chrutvā kīrtisenāṃ tām āhūyodvartitekṣaṇā / taṃ devasenaṃ mātā sā tatkālaṃ samabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतं मया किं पृच्छैताम् एवं त्वां प्रेरयत्यसु । गृहभेदकरी पुत्र मम तु द्वौ युवां समौ
kṛtaṃ mayā kiṃ pṛcchaitām evaṃ tvāṃ prerayatyasu / gṛhabhedakarī putra mama tu dvau yuvāṃ samau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैतच् छान्तचित्तो ऽभूत् तत्कृते स वणिग्वरः । व्याजसप्रणयैर् वाक्यैर् जनन्या यो न वञ्च्यते
śrutvaitac chāntacitto 'bhūt tatkṛte sa vaṇigvaraḥ / vyājasapraṇayair vākyair jananyā yo na vañcyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीर्तिसेना तु सा तूष्णीम् आसीद् उद्वेगसस्मिता । देवसेनस् तु सो ऽन्येद्युः प्रतस्थे वलभीं वणिक्
kīrtisenā tu sā tūṣṇīm āsīd udvegasasmitā / devasenas tu so 'nyedyuḥ pratasthe valabhīṃ vaṇik
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तद्विरहक्लेशजुषस् तस्याः क्रमेण सा । तन्माता कीर्तिसेनाया दासीः पार्श्वान् न्यवारयत्
tatas tadvirahakleśajuṣas tasyāḥ krameṇa sā / tanmātā kīrtisenāyā dāsīḥ pārśvān nyavārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा च गृहचारिण्या स्वचेट्या सह संविदम् । आनाय्याभ्यन्तरं गुप्तं तां विवस्त्रं चकार सा
kṛtvā ca gṛhacāriṇyā svaceṭyā saha saṃvidam / ānāyyābhyantaraṃ guptaṃ tāṃ vivastraṃ cakāra sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापे हरसि मे पुत्रम् इत्य् उक्त्वा सकचग्रहम् । पादैर् दन्तैर् नखैश् चैतां चेट्या समम् अपाटयत्
pāpe harasi me putram ity uktvā sakacagraham / pādair dantair nakhaiś caitāṃ ceṭyā samam apāṭayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिक्षेप चैनां भूगेहे सपिधाने दृढार्गले । तत्रत्ये ऽभ्युद्धृताशेषपूर्वजातार्थसंचये
cikṣepa caināṃ bhūgehe sapidhāne dṛḍhārgale / tatratye 'bhyuddhṛtāśeṣapūrvajātārthasaṃcaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यधाच् च तस्यास् तत्रान्तः प्रत्यहं सा दिनात्यये । पापा तादृगवस्थाया भक्तस्यार्धशरावकम्
nyadhāc ca tasyās tatrāntaḥ pratyahaṃ sā dinātyaye / pāpā tādṛgavasthāyā bhaktasyārdhaśarāvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचिन्तयच् च दूरस्थे पत्याव् एवं मृता स्वयम् । इमां व्युत्थाप्य यातेति वक्ष्यामि दिवसैर् इति
acintayac ca dūrasthe patyāv evaṃ mṛtā svayam / imāṃ vyutthāpya yāteti vakṣyāmi divasair iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्थं भूमिगृहे क्षिप्ता श्वश्र्वा पापकृता तया । सुखार्हा रुदती तत्र कीर्तिसेना व्यचिन्तयत्
itthaṃ bhūmigṛhe kṣiptā śvaśrvā pāpakṛtā tayā / sukhārhā rudatī tatra kīrtisenā vyacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आढ्यः पतिः कुले जन्म सौभाग्यं साधुवृत्तता । तद् अप्य् अहो मम श्वश्रूप्रसादाद् ईदृशी विपत्
āḍhyaḥ patiḥ kule janma saubhāgyaṃ sādhuvṛttatā / tad apy aho mama śvaśrūprasādād īdṛśī vipat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतदर्थं च निन्दन्ति कन्यानां जन्म बान्धवाः । श्वश्रून् अनन्दृसंत्रासम् असौभाग्यादिदूषितम्
etadarthaṃ ca nindanti kanyānāṃ janma bāndhavāḥ / śvaśrūn anandṛsaṃtrāsam asaubhāgyādidūṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति शोचन्त्य् अकस्मात् सा कीर्तिसेना खनित्रकम् । लेभे ऽस्माद् भूगृहाद् धात्रा मनः शल्यम् इवोद्धृतम्
iti śocanty akasmāt sā kīrtisenā khanitrakam / lebhe 'smād bhūgṛhād dhātrā manaḥ śalyam ivoddhṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयोमयेन तेनात्र सुरुङ्गां निचखान सा । तावद् यावत् तयोत्तस्थे दैवात् स्वाद् वासवेश्मनः
ayomayena tenātra suruṅgāṃ nicakhāna sā / tāvad yāvat tayottasthe daivāt svād vāsaveśmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श च प्रदीपेन प्राक्तनेनाथ तद्गृहम् । अक्षीणेन कृतालोका धर्मेणैव निजेन सा
dadarśa ca pradīpena prāktanenātha tadgṛham / akṣīṇena kṛtālokā dharmeṇaiva nijena sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदायातश् च वस्त्राणि स्वं वर्णं च निशाक्षये । निर्गत्यैव ततो गुप्तं जगाम नगराद् बहिः
ādāyātaś ca vastrāṇi svaṃ varṇaṃ ca niśākṣaye / nirgatyaiva tato guptaṃ jagāma nagarād bahiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंविधाया गन्तुं मे न युक्तं पितृवेश्मनि । किं वक्ष्ये तत्र लोकश् च प्रत्येष्यति कथं मम
evaṃvidhāyā gantuṃ me na yuktaṃ pitṛveśmani / kiṃ vakṣye tatra lokaś ca pratyeṣyati kathaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः स्वयुक्त्या गन्तव्यं पत्युर् एवान्तिकं मया । इहामुत्र च साध्वीनां पतिर् एका गतिर् यतः
ataḥ svayuktyā gantavyaṃ patyur evāntikaṃ mayā / ihāmutra ca sādhvīnāṃ patir ekā gatir yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आलोच्य चकारात्र तडागाम्बुकृताप्लवा । राजपुत्रस्य वेषं सा कीर्तिसेना सुबृंहितम्
ity ālocya cakārātra taḍāgāmbukṛtāplavā / rājaputrasya veṣaṃ sā kīrtisenā subṛṃhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो गत्वापणे दत्त्वा किंचिन् मूल्येन काञ्चनम् । कस्यापि वणिजो गेहे दिने तस्मिन्न् उवास सा
tato gatvāpaṇe dattvā kiṃcin mūlyena kāñcanam / kasyāpi vaṇijo gehe dine tasminn uvāsa sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्येद्युस् तत्र चक्रे च वलभीं गन्तुम् इच्छता । समुद्रसेननाम्ना सा वणिजा सह संस्तवम्
anyedyus tatra cakre ca valabhīṃ gantum icchatā / samudrasenanāmnā sā vaṇijā saha saṃstavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन साकं सभृत्येन प्राप्तुं प्राक्प्रस्थितं पतिम् । सद्राजपुत्रवेषा सा प्रतस्थे वलभीं प्रति
tena sākaṃ sabhṛtyena prāptuṃ prākprasthitaṃ patim / sadrājaputraveṣā sā pratasthe valabhīṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगाद तं च वणिजं गोत्रजैर् अस्मि बाधितः । तत् त्वया सह गच्छामि वलभीं स्वजनान्तिकम्
jagāda taṃ ca vaṇijaṃ gotrajair asmi bādhitaḥ / tat tvayā saha gacchāmi valabhīṃ svajanāntikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स वणिक्पुत्रो मार्गे पर्यचरच् च ताम् । राजपुत्रो ध्रुवं भव्यः को ऽप्य् असाव् इति गौरवात्
tac chrutvā sa vaṇikputro mārge paryacarac ca tām / rājaputro dhruvaṃ bhavyaḥ ko 'py asāv iti gauravāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ययौ च स वणिक्सार्थः पुरस्कृत्याटवीपथम् । बहुशुल्कभयत्यक्तमार्गान्तरजनाश्रितम्
yayau ca sa vaṇiksārthaḥ puraskṛtyāṭavīpatham / bahuśulkabhayatyaktamārgāntarajanāśritam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनैः प्राप्याटवीद्वारं सायं सार्थे कृतस्थितौ । चक्रे कृतान्तदूतीव शब्दं भयकरं शिवा
dinaiḥ prāpyāṭavīdvāraṃ sāyaṃ sārthe kṛtasthitau / cakre kṛtāntadūtīva śabdaṃ bhayakaraṃ śivā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदभिज्ञे वणिग्लोके चौरद्यापातशङ्किनि । हस्ते गृहीतशस्त्रेषु सर्वतो रिपुर् अक्षिषु
tadabhijñe vaṇigloke cauradyāpātaśaṅkini / haste gṛhītaśastreṣu sarvato ripur akṣiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्वान्ते धावति दस्यूनाम् अग्रयायिबलोपमे । कीर्तिसेना तद् आलोक्य पुंवेषा सा व्यचिन्तयत्
dhvānte dhāvati dasyūnām agrayāyibalopame / kīrtisenā tad ālokya puṃveṣā sā vyacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो दुष्कृतिनां कर्म संतानेनैव वर्धते । पश्य श्वश्रूकृता व्यापद् इहापि फलिता मम
aho duṣkṛtināṃ karma saṃtānenaiva vardhate / paśya śvaśrūkṛtā vyāpad ihāpi phalitā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमं मृत्युनेवाहं श्वश्रूकोपेन भक्षिता । प्रविष्टा भूगृहं पश्चाद् गर्भवासम् इवापरम्
prathamaṃ mṛtyunevāhaṃ śvaśrūkopena bhakṣitā / praviṣṭā bhūgṛhaṃ paścād garbhavāsam ivāparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवात् ततो ऽपि निष्क्रान्ता जातेव पुनर् अप्य् अहम् । इहाद्यागत्य संप्राप्ता भूयो जीवितसंशयम्
daivāt tato 'pi niṣkrāntā jāteva punar apy aham / ihādyāgatya saṃprāptā bhūyo jīvitasaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चौरैर् यदि हतास्मीह तच्छ्वश्रूर् मम वैरिणी । अन्यासक्ता गता क्वापीत्य् अभिधास्यति ते पतिम्
caurair yadi hatāsmīha tacchvaśrūr mama vairiṇī / anyāsaktā gatā kvāpīty abhidhāsyati te patim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीति ज्ञातास्मि केनापि हृतवस्त्रान्तरा यदि । ततो मृत्युर् मम श्रेयान् न पुनः शीलविप्लवः
strīti jñātāsmi kenāpi hṛtavastrāntarā yadi / tato mṛtyur mama śreyān na punaḥ śīlaviplavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन चात्मैव मे रक्ष्यो नापेक्ष्यो ऽयं सुहृद्वणिक् । सतीधर्मो हि सुस्त्रीणां चिन्त्यो न सुहृदादयः
tena cātmaiva me rakṣyo nāpekṣyo 'yaṃ suhṛdvaṇik / satīdharmo hi sustrīṇāṃ cintyo na suhṛdādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति निश्चित्य सा प्राप चिन्वती तरुमध्यगम् । गर्तं गृहाकृतिं दत्तं कृपयेवान्तरं भुवा
iti niścitya sā prāpa cinvatī tarumadhyagam / gartaṃ gṛhākṛtiṃ dattaṃ kṛpayevāntaraṃ bhuvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र प्रविश्य चाच्छाद्य तृणपर्णादिभिस् तनुम् । तस्थौ संधार्यमाणा सा पतिसंगमवाञ्छया
tatra praviśya cācchādya tṛṇaparṇādibhis tanum / tasthau saṃdhāryamāṇā sā patisaṃgamavāñchayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निशीथे सहसा निपत्यैवोद्यतायुधा । चौरसेना सुमहती सार्थं वैष्टयति स्म तम्
tato niśīthe sahasā nipatyaivodyatāyudhā / caurasenā sumahatī sārthaṃ vaiṣṭayati sma tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निनदद् दस्युकालाभ्रं शस्त्रज्वालाचिरप्रभम् । ततः सरुधिरासारं तत्राभूद् युद्धदुर्दिनम्
ninadad dasyukālābhraṃ śastrajvālāciraprabham / tataḥ sarudhirāsāraṃ tatrābhūd yuddhadurdinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हत्वा समुद्रसेनं च सानुगं तं वणिक्पतिम् । बलिनो ऽथ ययुश् चौरा गृहीतधनसंचयाः
hatvā samudrasenaṃ ca sānugaṃ taṃ vaṇikpatim / balino 'tha yayuś caurā gṛhītadhanasaṃcayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा च कीर्तिसेना सा श्रुतकोलाहला बलात् । यन् न मुक्तासुभिस् तत्र कारणं केवलो विधिः
tadā ca kīrtisenā sā śrutakolāhalā balāt / yan na muktāsubhis tatra kāraṇaṃ kevalo vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.