Somadeva: Kathasaritsagara 6.4

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे मदनमञ्चुकालम्बके तृतीयस् तरङ्गः । चतुर्थस् तरङ्गः । ततः स्वसद्म यातायाः पश्चान् मार्गम् अवेक्षितुम् । सोमप्रभायाः स्नेहेन मार्गहर्म्याग्रम् आस्थिताम्

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare madanamañcukālambake tṛtīyas taraṅgaḥ / caturthas taraṅgaḥ / tataḥ svasadma yātāyāḥ paścān mārgam avekṣitum / somaprabhāyāḥ snehena mārgaharmyāgram āsthitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलिङ्गसेनाम् आरात् तां ददर्श गगनागतः । दैवान् मदनवेगाख्यो युवा विद्याधराधिपः

kaliṅgasenām ārāt tāṃ dadarśa gaganāgataḥ / daivān madanavegākhyo yuvā vidyādharādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तां दृष्ट्वैव रूपेण जगत्त्रितयमोहिनीम् । क्षोभं जगाम कामैन्द्रजालिकस्येव पिच्छिकाम्

sa tāṃ dṛṣṭvaiva rūpeṇa jagattritayamohinīm / kṣobhaṃ jagāma kāmaindrajālikasyeva picchikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलं विद्याधरस्त्रीभिः का कथाप्सरसाम् अपि । यत्रेदृग् एतद् एतस्या मानुष्या रूपम् अद्भुतम्

alaṃ vidyādharastrībhiḥ kā kathāpsarasām api / yatredṛg etad etasyā mānuṣyā rūpam adbhutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एषा यदि मे न स्याद् भार्या किं जीवितेन तत् । कथं च मानुषीसङ्गं कुर्यां विद्याधरो ऽपि सन्

tad eṣā yadi me na syād bhāryā kiṃ jīvitena tat / kathaṃ ca mānuṣīsaṅgaṃ kuryāṃ vidyādharo 'pi san

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आलोच्य स दध्यौ च विद्यां प्रज्ञप्तिसंज्ञिकाम् । सा चाविर्भूय साकारा तम् एवम् अवदत्तदा

ity ālocya sa dadhyau ca vidyāṃ prajñaptisaṃjñikām / sā cāvirbhūya sākārā tam evam avadattadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वतो मानुषी नेयम् एषा शापच्युताप्सराः । जाता कलिङ्गदत्तस्य गृहे सुभग भूपतेः

tattvato mānuṣī neyam eṣā śāpacyutāpsarāḥ / jātā kaliṅgadattasya gṛhe subhaga bhūpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ते विद्यया सो ऽथ हृष्टो गत्वा स्वधामनि । विद्याधरो ऽन्यविमुखः कामार्तः समचिन्तयत्

ity ukte vidyayā so 'tha hṛṣṭo gatvā svadhāmani / vidyādharo 'nyavimukhaḥ kāmārtaḥ samacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हठाद् यदि हराम्य् एतां तद् एतन् मे न युज्यते । स्त्रीणां हठोपभोगे हि मम शापो ऽस्ति मृत्युदः

haṭhād yadi harāmy etāṃ tad etan me na yujyate / strīṇāṃ haṭhopabhoge hi mama śāpo 'sti mṛtyudaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एतत्प्राप्तये शंभुर् आराध्यस् तपसा मया । तपो ऽधीनानि हि श्रेयांस्य् उपायो ऽन्यो न विद्यते

tad etatprāptaye śaṃbhur ārādhyas tapasā mayā / tapo 'dhīnāni hi śreyāṃsy upāyo 'nyo na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निश्चित्य चान्येद्युर् गत्वा ऋषभपर्वतम् । एकपादस्थितस् तेपे निराहारस् तपांसि सः

iti niścitya cānyedyur gatvā ṛṣabhaparvatam / ekapādasthitas tepe nirāhāras tapāṃsi saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तुष्टो ऽचिरात् तीव्रैस् तपोभिर् दत्तदर्शनः । एवं मदनवेगं तम् आदिदेशाम्बिकापतिः

atha tuṣṭo 'cirāt tīvrais tapobhir dattadarśanaḥ / evaṃ madanavegaṃ tam ādideśāmbikāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा कलिङ्गसेनाख्या ख्याता रूपेण भूतले । कन्या नास्याश् च भर्तापि सदृशो रूपसंपदा

eṣā kaliṅgasenākhyā khyātā rūpeṇa bhūtale / kanyā nāsyāś ca bhartāpi sadṛśo rūpasaṃpadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस् तु वत्सराजो ऽस्ति स चैताम् अभिवाञ्छति । किं तु वासवदत्ताया भीत्या नार्थयते स्फुटम्

ekas tu vatsarājo 'sti sa caitām abhivāñchati / kiṃ tu vāsavadattāyā bhītyā nārthayate sphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषापि रूपलुब्धा तं श्रुत्वा सोमप्रभामुखात् । स्वयंवराय वत्सेशं राजपुत्र्य् अभिवाञ्छति

eṣāpi rūpalubdhā taṃ śrutvā somaprabhāmukhāt / svayaṃvarāya vatseśaṃ rājaputry abhivāñchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र यावद् विवाहो ऽस्या न भवेत् तावद् अन्तरा । कृत्वा कालासहस्येव रूपं वत्सेश्वरस्य तत्

tatra yāvad vivāho 'syā na bhavet tāvad antarā / kṛtvā kālāsahasyeva rūpaṃ vatseśvarasya tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा गान्धर्वविधिना भार्यां कुर्याद् भवान् इमाम् । एवं कलिङ्गसेनासौ तव सेत्स्यति सुन्दरी

gatvā gāndharvavidhinā bhāryāṃ kuryād bhavān imām / evaṃ kaliṅgasenāsau tava setsyati sundarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आदिष्टः स शर्वेण प्रणिपत्याथ तं ययौ । गृहं मदनवेगः स्वं कालकूटगिरेस् तटम्

ity ādiṣṭaḥ sa śarveṇa praṇipatyātha taṃ yayau / gṛhaṃ madanavegaḥ svaṃ kālakūṭagires taṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे प्रतिनिशं गच्छन्त्या निजमन्दिरम् । प्रतिप्रभातम् आयान्त्या यन्त्रेण व्योमगामिना

atrāntare pratiniśaṃ gacchantyā nijamandiram / pratiprabhātam āyāntyā yantreṇa vyomagāminā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया तक्षशिलापुर्यां सा सोमप्रभया सह । कलिङ्गसेना क्रीडन्ती तां जगादैकदा रहः

tayā takṣaśilāpuryāṃ sā somaprabhayā saha / kaliṅgasenā krīḍantī tāṃ jagādaikadā rahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सखि वाच्यं न कस्यापि त्वया यत् ते ब्रवीम्य् अहम् । विवाहो मम संप्राप्त इति जाने यतः शृणु

sakhi vācyaṃ na kasyāpi tvayā yat te bravīmy aham / vivāho mama saṃprāpta iti jāne yataḥ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह मां याचितुं दूताः प्रेषिता बहुभिर् नृपैः । ते च तातेन संवृत्य तथैव प्रेषिता इतः

iha māṃ yācituṃ dūtāḥ preṣitā bahubhir nṛpaiḥ / te ca tātena saṃvṛtya tathaiva preṣitā itaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् तु प्रसेनजिन्नाम श्रावस्त्याम् अस्ति भूपतिः । तदीयः केवलं दूतः सादरं तेन सत्कृतः

yas tu prasenajinnāma śrāvastyām asti bhūpatiḥ / tadīyaḥ kevalaṃ dūtaḥ sādaraṃ tena satkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रितं चाम्बयाप्य् एतत् तन् मन्ये मद्वरो नृपः । स तातस्य तथाम्बायाः कुलीन इति संमतः

mantritaṃ cāmbayāpy etat tan manye madvaro nṛpaḥ / sa tātasya tathāmbāyāḥ kulīna iti saṃmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हि तत्र कुले जातो यत्राम्बाम्बालिकादिकाः । पितामह्यः कुरूणां च पाण्डवानां च जज्ञिरे

sa hi tatra kule jāto yatrāmbāmbālikādikāḥ / pitāmahyaḥ kurūṇāṃ ca pāṇḍavānāṃ ca jajñire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् प्रसेनजिते तस्मै सखि दत्तास्मि सांप्रतम् । तातेन राज्ञे श्रावस्त्यां नगर्याम् इति निश्चयः

tat prasenajite tasmai sakhi dattāsmi sāṃpratam / tātena rājñe śrāvastyāṃ nagaryām iti niścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् कलिङ्गसेनातः श्रुत्वा सोमप्रभा शुचा । सृजन्तीवापरं हारं सद्यो धाराश्रुणारुदत्

etat kaliṅgasenātaḥ śrutvā somaprabhā śucā / sṛjantīvāparaṃ hāraṃ sadyo dhārāśruṇārudat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाद चैतां पृच्छन्तीं वयस्याम् अश्रुकारणम् । दृष्टनिःशेषभूलोक सा मयासुरपुत्रिका

jagāda caitāṃ pṛcchantīṃ vayasyām aśrukāraṇam / dṛṣṭaniḥśeṣabhūloka sā mayāsuraputrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयो रूपं कुलं शीलं वित्तं चेति वरस्य यत् । मृग्यते सखि तत्राद्यं वयो वंशादिकं ततः

vayo rūpaṃ kulaṃ śīlaṃ vittaṃ ceti varasya yat / mṛgyate sakhi tatrādyaṃ vayo vaṃśādikaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसेनजिच् च प्रवयाः स दृष्टो नृपतिर् मया । जातीपुष्पस्य जात्येव जीर्णस्यास्य कुलेन किम्

prasenajic ca pravayāḥ sa dṛṣṭo nṛpatir mayā / jātīpuṣpasya jātyeva jīrṇasyāsya kulena kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमशुभ्रेण तेन त्वं हेमन् तेनेव पद्मिनी । परिम्लानाम्बुजमुखी युक्ता शोच्या भविष्यसि

himaśubhreṇa tena tvaṃ heman teneva padminī / parimlānāmbujamukhī yuktā śocyā bhaviṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो जातो विषादो मे प्रहर्षस् तु भवेन् मम । यदि स्याद् वत्सराजस् ते कल्याण्य् उदयनः पतिः

ato jāto viṣādo me praharṣas tu bhaven mama / yadi syād vatsarājas te kalyāṇy udayanaḥ patiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य नास्ति हि रूपेण लावण्येन कुलेन च । शौर्येण च विभूत्या च तुल्यो ऽन्यो नृपतिर् भुवि

tasya nāsti hi rūpeṇa lāvaṇyena kulena ca / śauryeṇa ca vibhūtyā ca tulyo 'nyo nṛpatir bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन चेद् युज्यसे भर्त्रा सदृशेन कृशोदरि । धातुः फलति लावण्यनिर्माणं तद् इदं त्वयि

tena ced yujyase bhartrā sadṛśena kṛśodari / dhātuḥ phalati lāvaṇyanirmāṇaṃ tad idaṃ tvayi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सोमप्रभाकॢप्तैर् वक्यैर् यन्त्रैर् इवेरितम् । ययौ कलिङ्गसेनाया मनो वत्सेश्वरं प्रति

iti somaprabhākḷptair vakyair yantrair iveritam / yayau kaliṅgasenāyā mano vatseśvaraṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् च सा तां पप्रच्छ राजकन्या मयात्मजाम् । कथं स वत्सराजाख्यः सखि किंवंशसंभवः

tataś ca sā tāṃ papraccha rājakanyā mayātmajām / kathaṃ sa vatsarājākhyaḥ sakhi kiṃvaṃśasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं चोदयनो नाम्ना त्वया मे कथ्यताम् इति । साथ सोमप्रभावादीच् छृणु तत् सखि वच्मि ते

kathaṃ codayano nāmnā tvayā me kathyatām iti / sātha somaprabhāvādīc chṛṇu tat sakhi vacmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वत्स इत्य् अस्ति विख्यातो देशो भूमेर् विभूषणम् । पुरी तत्रास्ति कौशाम्बी द्वितीयेवामरावती

vatsa ity asti vikhyāto deśo bhūmer vibhūṣaṇam / purī tatrāsti kauśāmbī dvitīyevāmarāvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां स कुरुते राज्यं यतो वत्सेश्वरस् ततः । वंशं च तस्य कल्याणि कीर्त्यमानं मया शृणु

tasyāṃ sa kurute rājyaṃ yato vatseśvaras tataḥ / vaṃśaṃ ca tasya kalyāṇi kīrtyamānaṃ mayā śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डवस्यार्जुनस्याभूद् अभिमन्युः किलात्मजः । चक्रव्यूहभिदा येन नीता कुरुचमूः क्षयम्

pāṇḍavasyārjunasyābhūd abhimanyuḥ kilātmajaḥ / cakravyūhabhidā yena nītā kurucamūḥ kṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् परीक्षिद् अभवद् राजा भरतवंशभृत् । सर्पसत्त्रप्रणेताभूत् ततो ऽपि जनमेजयः

tasmāt parīkṣid abhavad rājā bharatavaṃśabhṛt / sarpasattrapraṇetābhūt tato 'pi janamejayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽभवच् छतानीकः कौशाम्बीम् अध्युवास यः । यश् च देवासुरगणे दैत्यान् हत्वा व्यपद्यत

tato 'bhavac chatānīkaḥ kauśāmbīm adhyuvāsa yaḥ / yaś ca devāsuragaṇe daityān hatvā vyapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् राजा जगच्छ्लाघ्यः सहस्रानीक इत्य् अभूत् । यः शक्रप्रेषितरथो दिवि चक्रे गतागतम्

tasmād rājā jagacchlāghyaḥ sahasrānīka ity abhūt / yaḥ śakrapreṣitaratho divi cakre gatāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य देव्यां मृगावत्याम् असाव् उदयनो ऽजनि । भूषणं शशिनो वंशे जगन्नेत्रोत्सवो नृपः

tasya devyāṃ mṛgāvatyām asāv udayano 'jani / bhūṣaṇaṃ śaśino vaṃśe jagannetrotsavo nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाम्नो निमित्तम् अप्य् अस्य शृणु सा हि मृगावती । अन्तर्वत्नी सति राज्ञो जनन्य् अस्य सुजन्मनः

nāmno nimittam apy asya śṛṇu sā hi mṛgāvatī / antarvatnī sati rājño janany asya sujanmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पन्नरुधिरस्नानदोहदा पापभीरुणा । भर्त्रा रचितलाक्षादिरसवापीकृताप्लवा

utpannarudhirasnānadohadā pāpabhīruṇā / bhartrā racitalākṣādirasavāpīkṛtāplavā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पक्षिणा तार्क्ष्यवंश्येन निपत्यामिषशङ्कया । नीत्वा विधिवशात् त्यक्ता जीवन्त्येवोदयाचले

pakṣiṇā tārkṣyavaṃśyena nipatyāmiṣaśaṅkayā / nītvā vidhivaśāt tyaktā jīvantyevodayācale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चाश्वासिता भूयो भर्तृसंगमवादिना । जमदग्न्यर्षिणा दृष्टा स्थितासौ तत्र चाश्रमे

tatra cāśvāsitā bhūyo bhartṛsaṃgamavādinā / jamadagnyarṣiṇā dṛṣṭā sthitāsau tatra cāśrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवज्ञाजनितेर्ष्यायाः कंचित् कालं हि तादृशः । शापस् तिलोत्तमातो ऽभूत् तद्भर्तुस् तद्वियोगदः

avajñājaniterṣyāyāḥ kaṃcit kālaṃ hi tādṛśaḥ / śāpas tilottamāto 'bhūt tadbhartus tadviyogadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवसैः सा च तत्रैव जमदग्न्याश्रमे सुतम् । उदयाद्रौ प्रसूते स्म द्यौर् इन्दुम् इव नूतनम्

divasaiḥ sā ca tatraiva jamadagnyāśrame sutam / udayādrau prasūte sma dyaur indum iva nūtanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असाव् उदयनो जातः सार्वभौमो महीपतिः । जनिष्यते च पुत्रो ऽस्य सर्वविद्याधराधिपः

asāv udayano jātaḥ sārvabhaumo mahīpatiḥ / janiṣyate ca putro 'sya sarvavidyādharādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उच्चार्याम्बराद् वाणीम् अशरीरां तदा कृतम् । नागोदयन इत्य् अस्य देवैर् उदयजन्मतः

ity uccāryāmbarād vāṇīm aśarīrāṃ tadā kṛtam / nāgodayana ity asya devair udayajanmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि शापान्तबद्धाशः कालं मातलिबोधितः । कृच्छ्रात् सहस्रानीकस् तां विनानैषीन् मृगावतीम्

so 'pi śāpāntabaddhāśaḥ kālaṃ mātalibodhitaḥ / kṛcchrāt sahasrānīkas tāṃ vinānaiṣīn mṛgāvatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्ते शापावसाने तु शबराद् विधियोगतः । उदयाद्रेर् उपायातात् प्राप्याभिज्ञानम् आत्मनः

prāpte śāpāvasāne tu śabarād vidhiyogataḥ / udayādrer upāyātāt prāpyābhijñānam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवेदितार्थस् तत्कालं गगनोद्गतया गिरा । शबरं तं पुरस्कृत्य जगामैवोदयाचलम्

āveditārthas tatkālaṃ gaganodgatayā girā / śabaraṃ taṃ puraskṛtya jagāmaivodayācalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वाञ्छितसंसिद्धिम् इव प्राप्य मृगावतीम् । भार्याम् उदयनं तं च मनोराज्यम् इवात्मजम्

tatra vāñchitasaṃsiddhim iva prāpya mṛgāvatīm / bhāryām udayanaṃ taṃ ca manorājyam ivātmajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ गृहीत्वाथ कौशाम्बीम् आगत्यैवाभिषिक्तवान् । यौवराज्ये तनूजं तं तद्गुणोत्कर्षतोषितः

tau gṛhītvātha kauśāmbīm āgatyaivābhiṣiktavān / yauvarājye tanūjaṃ taṃ tadguṇotkarṣatoṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौगन्धरायणादींश् च तस्मै मन्त्रिसुतान् ददौ । तेनात्तभारो बुभुजे भोगान् भार्यासखश् चिरम्

yaugandharāyaṇādīṃś ca tasmai mantrisutān dadau / tenāttabhāro bubhuje bhogān bhāryāsakhaś ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालेनारोप्य राज्ये च तम् एवोदयनं सुतम् । वृद्धः सभार्यासचिवो ययौ राजा महापथम्

kālenāropya rājye ca tam evodayanaṃ sutam / vṛddhaḥ sabhāryāsacivo yayau rājā mahāpatham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स पित्र्यं राज्यं तत् प्राप्य जित्वा ततो ऽखिलाम् । यौगन्धरायणसखः प्रशास्त्य् उदयनो महीम्

evaṃ sa pitryaṃ rājyaṃ tat prāpya jitvā tato 'khilām / yaugandharāyaṇasakhaḥ praśāsty udayano mahīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आशु कथयित्वा सा कथां सोमप्रभा रहः । सखीं कलिङ्गसेनां तां पुनर् एवम् अभाषत

ity āśu kathayitvā sā kathāṃ somaprabhā rahaḥ / sakhīṃ kaliṅgasenāṃ tāṃ punar evam abhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं वत्सेषु राजत्वाद् वत्सराजः सुगात्रि सः । पाण्डवान् वयसं भूत्या सोमवंशोद्भवस् तथा

evaṃ vatseṣu rājatvād vatsarājaḥ sugātri saḥ / pāṇḍavān vayasaṃ bhūtyā somavaṃśodbhavas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाम्नाप्य् उदयनः प्रोक्तो देवैर् उदयजन्मना । रूपेण चात्र संसारे कंदर्पो ऽपि न तादृशः

nāmnāpy udayanaḥ prokto devair udayajanmanā / rūpeṇa cātra saṃsāre kaṃdarpo 'pi na tādṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एकस् तव तुल्यो ऽस्ति पतिस् त्रैलोक्यसुन्दरि । स च वाञ्छति लावण्यलुब्धस् त्वां प्रार्थितां ध्रुवम्

sa ekas tava tulyo 'sti patis trailokyasundari / sa ca vāñchati lāvaṇyalubdhas tvāṃ prārthitāṃ dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तु चण्डमहासेनमहीपतितनूद्भवा । अस्ति वासवदत्ताख्या तस्याग्र्यमहिषी सखि

kiṃ tu caṇḍamahāsenamahīpatitanūdbhavā / asti vāsavadattākhyā tasyāgryamahiṣī sakhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा स च वृतस् त्यक्त्वा बान्धवान् अतिरक्तया । उषाशकुन्तलादीनां कन्यानां हृतलज्जया

tathā sa ca vṛtas tyaktvā bāndhavān atiraktayā / uṣāśakuntalādīnāṃ kanyānāṃ hṛtalajjayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरवाहनदत्ताख्यस् तस्यां जातो ऽस्य चात्मजः । आदिष्टः किल देवैर् यो भावी विद्याधराधिपः

naravāhanadattākhyas tasyāṃ jāto 'sya cātmajaḥ / ādiṣṭaḥ kila devair yo bhāvī vidyādharādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतस् तस्याः स वत्सेशो बिभ्यत् त्वां नेह याचते । सा च दृष्टा मया न त्वां स्पर्धते रूपसंपदा

atas tasyāḥ sa vatseśo bibhyat tvāṃ neha yācate / sā ca dṛṣṭā mayā na tvāṃ spardhate rūpasaṃpadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तवतीं तां च सखीं सोमप्रभां तदा । कलिङ्गसेना वत्सेश सोत्सुका निजगाद सा

evam uktavatīṃ tāṃ ca sakhīṃ somaprabhāṃ tadā / kaliṅgasenā vatseśa sotsukā nijagāda sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाने ऽहम् एतद्वश्यायाः पित्रोः शक्यं तु किं मम । सर्वज्ञा सप्रभावाच् च तत्त्वम् एवात्र मे गतिः

jāne 'ham etadvaśyāyāḥ pitroḥ śakyaṃ tu kiṃ mama / sarvajñā saprabhāvāc ca tattvam evātra me gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवायत्तम् इदं कार्यं तथा चात्र कथां शृणु । सोमप्रभा ताम् इत्य् उक्त्वा शशंस्यास्यै कथाम् इमाम्

daivāyattam idaṃ kāryaṃ tathā cātra kathāṃ śṛṇu / somaprabhā tām ity uktvā śaśaṃsyāsyai kathām imām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा विक्रमसेनाख्य उज्जयिन्याम् अभूत् पुरा । तस्य तेजस्वतीत्य् आसीद् रूपेणाप्रतिमा सुता

rājā vikramasenākhya ujjayinyām abhūt purā / tasya tejasvatīty āsīd rūpeṇāpratimā sutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याश् चाभिमतः कश्चित् प्रायो नाभूद् वरो नृपः । एकदा च ददर्शैकं पुरुषं सा स्वहर्म्यगा

tasyāś cābhimataḥ kaścit prāyo nābhūd varo nṛpaḥ / ekadā ca dadarśaikaṃ puruṣaṃ sā svaharmyagā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन स्वाकृतिना दैवात् संगतिं वाञ्छति स्म सा । स्वाभिप्रायं च संदिश्य तस्मै स्वां व्यसृजत् सखीम्

tena svākṛtinā daivāt saṃgatiṃ vāñchati sma sā / svābhiprāyaṃ ca saṃdiśya tasmai svāṃ vyasṛjat sakhīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा गत्वा तत्सखी तस्य पुंसः साहसशङ्किनः । अनिच्छतो ऽपि प्रार्थ्यैवं यत्नात् संकेतकं व्यधात्

sā gatvā tatsakhī tasya puṃsaḥ sāhasaśaṅkinaḥ / anicchato 'pi prārthyaivaṃ yatnāt saṃketakaṃ vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् देवकुलं भद्र विविक्तं पश्यसीह यम् । अत्र रात्रौ प्रतीक्षेथा राजपुत्र्यास् त्वम् आगमम्

etad devakulaṃ bhadra viviktaṃ paśyasīha yam / atra rātrau pratīkṣethā rājaputryās tvam āgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा सा तम् आमन्त्र्य गत्वा तस्यै तद् अभ्यधात् । तेजस्वत्यै ततः सापि तस्थौ सूर्यावलोकिनी

ity uktvā sā tam āmantrya gatvā tasyai tad abhyadhāt / tejasvatyai tataḥ sāpi tasthau sūryāvalokinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुमांश् च सो ऽनुमान्यापि भयात् क्वाप्य् अन्यतो ययौ । न भेकः कोकनदिनीकिंजल्कास्वादकोविदः

pumāṃś ca so 'numānyāpi bhayāt kvāpy anyato yayau / na bhekaḥ kokanadinīkiṃjalkāsvādakovidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे च को ऽप्य् अत्र राजपुत्रः कुलोद्गतः । मृते पितरि तन्मित्त्रं राजानं द्रष्टुम् आययौ

atrāntare ca ko 'py atra rājaputraḥ kulodgataḥ / mṛte pitari tanmittraṃ rājānaṃ draṣṭum āyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चात्र सायं संप्राप्तः सोमदत्ताभिधो युवा । दायादहृतराज्यादिर् एकाकी कान्तदर्शनः

sa cātra sāyaṃ saṃprāptaḥ somadattābhidho yuvā / dāyādahṛtarājyādir ekākī kāntadarśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेश दैवात् तत्रैव नेतुं देवकुले निशाम् । राजपुत्र्याः सखी यत्र पुंसः संकेतम् आदिशत्

viveśa daivāt tatraiva netuṃ devakule niśām / rājaputryāḥ sakhī yatra puṃsaḥ saṃketam ādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तत्र स्थितम् अभ्येत्य राजपुत्र्य् अविभाव्य सा । निशायाम् अनुरागान्धा स्वयंवरपतिं व्यधात्

taṃ tatra sthitam abhyetya rājaputry avibhāvya sā / niśāyām anurāgāndhā svayaṃvarapatiṃ vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽप्य् अभ्यनन्द तूष्णीं तां प्रज्ञो विधिसमर्पिताम् । संसूचयन्तीं भाविन्या राजलक्ष्म्या समागमम्

so 'py abhyananda tūṣṇīṃ tāṃ prajño vidhisamarpitām / saṃsūcayantīṃ bhāvinyā rājalakṣmyā samāgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः क्षणाद् राजसुता सा विलोक्यैवम् एव तम् । कमनीयतमं मेने धात्रात्मानम् अवञ्चितम्

tataḥ kṣaṇād rājasutā sā vilokyaivam eva tam / kamanīyatamaṃ mene dhātrātmānam avañcitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं कथां कृत्वा यथास्वं संविदा तयोः । एका स्वमन्दिरम् अगाद् अन्यस् तत्रानयन् निशाम्

anantaraṃ kathāṃ kṛtvā yathāsvaṃ saṃvidā tayoḥ / ekā svamandiram agād anyas tatrānayan niśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातर् गत्वा प्रतीहारमुखेनावेद्य नाम सः । राजपुत्रः परिज्ञातो राज्ञः प्राविशद् अन्तिकम्

prātar gatvā pratīhāramukhenāvedya nāma saḥ / rājaputraḥ parijñāto rājñaḥ prāviśad antikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोक्तराज्यहारादिदुःखस्य स कृतादरः । अङ्गीचक्रे सहायत्वं राजा तस्यारिमर्दने

tatroktarājyahārādiduḥkhasya sa kṛtādaraḥ / aṅgīcakre sahāyatvaṃ rājā tasyārimardane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मतिं चक्रे च तां तस्मै दातुं प्राग्दित्सितां सुताम् । मन्त्रिभ्यश् च तदैवैतम् अभिप्रायं शशंस सः

matiṃ cakre ca tāṃ tasmai dātuṃ prāgditsitāṃ sutām / mantribhyaś ca tadaivaitam abhiprāyaṃ śaśaṃsa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहै तस्मै च राज्ञे तं सुतावृत्तान्तम् अभ्यधात् । देवी स्वाबोधिता पूर्वं तयैवाप्तसखीमुखैः

ahai tasmai ca rājñe taṃ sutāvṛttāntam abhyadhāt / devī svābodhitā pūrvaṃ tayaivāptasakhīmukhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असिद्धान् इष्टसिद्धेष्टकाकतालीयविस्मितम् । ततस् तं तत्र राजानम् एको मन्त्री तदाब्रवीत्

asiddhān iṣṭasiddheṣṭakākatālīyavismitam / tatas taṃ tatra rājānam eko mantrī tadābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधिर् एव हि जागर्ति भव्यानाम् अर्थसिद्धिषु । असंचेतयमानानां सद्भृत्यः स्वामिनाम् इव

vidhir eva hi jāgarti bhavyānām arthasiddhiṣu / asaṃcetayamānānāṃ sadbhṛtyaḥ svāminām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च कथयाम्य् एतां राजन्न् अत्र कथां शृणु । बभूव हरिशर्माख्यः कोऽपि ग्रामे क्वचिद् द्विजः

tathā ca kathayāmy etāṃ rājann atra kathāṃ śṛṇu / babhūva hariśarmākhyaḥ ko'pi grāme kvacid dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स दरिद्रश् च मूर्खश् च वृत्त्यभावेन दुःस्थितः । पूर्वदुष्कृतभोगाय जातो ऽतिबहुबालकः

sa daridraś ca mūrkhaś ca vṛttyabhāvena duḥsthitaḥ / pūrvaduṣkṛtabhogāya jāto 'tibahubālakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकुटुम्बो भ्रमन् भिक्षां प्राप्यैकं नगरं क्रमात् । शिश्रिये स्थूलदत्ताख्यं गृहस्थं स महाधनम्

sakuṭumbo bhraman bhikṣāṃ prāpyaikaṃ nagaraṃ kramāt / śiśriye sthūladattākhyaṃ gṛhasthaṃ sa mahādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गवादिरक्षकान् पुत्रान् भार्यां कर्मकरीं निजाम् । तस्य कृत्वा गृहाभ्यर्णे प्रैष्यं कुर्वन्न् उवास सः

gavādirakṣakān putrān bhāryāṃ karmakarīṃ nijām / tasya kṛtvā gṛhābhyarṇe praiṣyaṃ kurvann uvāsa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा स्थूलदत्तस्य सुतापरिणयोत्सवः । तस्याभूद् आगतान् एकजन्ययात्राजनाकुलः

ekadā sthūladattasya sutāpariṇayotsavaḥ / tasyābhūd āgatān ekajanyayātrājanākulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा च हरिशर्मात्र तद्गृहे सकुटुम्बकः । आकण्ठघृतमांसादिभोजनास्थां बबन्ध सः

tadā ca hariśarmātra tadgṛhe sakuṭumbakaḥ / ākaṇṭhaghṛtamāṃsādibhojanāsthāṃ babandha saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वेलां वीक्षमाणो ऽथ स्मृतः केनापि नात्र सः । ततो ऽनाहारनिर्विण्णो भार्याम् इत्य् अब्रवीन् निशि

tadvelāṃ vīkṣamāṇo 'tha smṛtaḥ kenāpi nātra saḥ / tato 'nāhāranirviṇṇo bhāryām ity abravīn niśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दारिद्र्याद् इह मौर्ख्याच् च ममेदृशम् अगौरवम् । तद् अत्र कृत्रिमं युक्त्या विज्ञानं प्रयुनज्म्य् अहम्

dāridryād iha maurkhyāc ca mamedṛśam agauravam / tad atra kṛtrimaṃ yuktyā vijñānaṃ prayunajmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनास्य स्थूलदत्तस्य भवेयं गौरवास्पदम् । त्वं प्राप्ते ऽवसरे चास्मै ज्ञानिनं मां निवेदय

yenāsya sthūladattasya bhaveyaṃ gauravāspadam / tvaṃ prāpte 'vasare cāsmai jñāninaṃ māṃ nivedaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा तां विचिन्त्यात्र धिया सुप्ते जने हयः । स्थूलदत्तगृहात् तेन जह्रे जामातृवाहनः

ity uktvā tāṃ vicintyātra dhiyā supte jane hayaḥ / sthūladattagṛhāt tena jahre jāmātṛvāhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरे प्रच्छन्नम् एतेन स्थापितं प्रातर् अत्र तम् । इतस् ततो विचिन्वन्तो ऽप्य् अश्वं जन्या न लेभिरे

dūre pracchannam etena sthāpitaṃ prātar atra tam / itas tato vicinvanto 'py aśvaṃ janyā na lebhire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथामङ्गलवित्रस्तं हयचौरगवेषिणम् । हरिशर्मवधूर् एत्य स्थूलदत्तम् उवाच सा

athāmaṅgalavitrastaṃ hayacauragaveṣiṇam / hariśarmavadhūr etya sthūladattam uvāca sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भर्ता मदीयो विज्ञानी ज्योतिर्विद्यादिकोविदः । अश्वं वो लम्भयत्य् एनं किमर्थं स न पृच्छ्यते

bhartā madīyo vijñānī jyotirvidyādikovidaḥ / aśvaṃ vo lambhayaty enaṃ kimarthaṃ sa na pṛcchyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स्थूलदत्तस् तं हरिशर्माणम् आह्वयत् । ह्यो विस्मृतो हृतेश्वे तु स्मृतो ऽस्म्य् अद्येति वादिनम्

tac chrutvā sthūladattas taṃ hariśarmāṇam āhvayat / hyo vismṛto hṛteśve tu smṛto 'smy adyeti vādinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्मृतं नः क्षमस्वेति प्रार्थितं ब्राह्मणं च सः । पप्रच्छ केनापहृतो हयो नः कथ्यताम् इति

vismṛtaṃ naḥ kṣamasveti prārthitaṃ brāhmaṇaṃ ca saḥ / papraccha kenāpahṛto hayo naḥ kathyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिशर्मा ततो मिथ्या रेखाः कुर्वन्न् उवाच सः । इतो दक्षिणसीमान्ते चौरैः संस्थापितो हयः

hariśarmā tato mithyā rekhāḥ kurvann uvāca saḥ / ito dakṣiṇasīmānte cauraiḥ saṃsthāpito hayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रच्छन्नस्थो दिनान्ते च दूरं यावन् न नीयते । तावद् आनीयतां गत्वा त्वरितं स तुरंगमः

pracchannastho dinānte ca dūraṃ yāvan na nīyate / tāvad ānīyatāṃ gatvā tvaritaṃ sa turaṃgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा धावितैः प्राप्य क्षणात् स बहुभिर् नरैः । आनिन्ये ऽश्वः प्रशंसद्भिर् विज्ञानं हरिशर्मणः

tac chrutvā dhāvitaiḥ prāpya kṣaṇāt sa bahubhir naraiḥ / āninye 'śvaḥ praśaṃsadbhir vijñānaṃ hariśarmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ज्ञानीति सर्वेण पूज्यमानो जनेन सः । उवास हरिशर्मात्र स्थूलदत्तार्चितः सुखम्

tato jñānīti sarveṇa pūjyamāno janena saḥ / uvāsa hariśarmātra sthūladattārcitaḥ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गच्छत्सु दिवसेष्व् अत्र राजगृहान्तरात् । हेमरत्नादि चौरेण भूरि केनाप्य् अनीयत

atha gacchatsu divaseṣv atra rājagṛhāntarāt / hemaratnādi caureṇa bhūri kenāpy anīyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाज्ञायत यदा चौरस् तदा ज्ञानिप्रसिद्धितः । आनाययाम् आस नृपो हरिशर्माणम् आशु तम्

nājñāyata yadā cauras tadā jñāniprasiddhitaḥ / ānāyayām āsa nṛpo hariśarmāṇam āśu tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चानीतः क्षिपन् कालं वक्ष्ये प्रातर् इति ब्रुवन् । वासके स्थापितो ज्ञानविग्नो राज्ञासुरक्षितः

sa cānītaḥ kṣipan kālaṃ vakṣye prātar iti bruvan / vāsake sthāpito jñānavigno rājñāsurakṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र राजकुले चासीन् नाम्ना जिह्वेति चेटिका । यया भ्रात्रा समं तच् च नीतम् अभ्यन्तराद् धनम्

tatra rājakule cāsīn nāmnā jihveti ceṭikā / yayā bhrātrā samaṃ tac ca nītam abhyantarād dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा गत्वा निशि तत्रास्य वासके हरिशर्मणः । जिज्ञासया ददौ द्वारि कर्णं तज्ज्ञानशङ्किता

sā gatvā niśi tatrāsya vāsake hariśarmaṇaḥ / jijñāsayā dadau dvāri karṇaṃ tajjñānaśaṅkitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिशर्मा च तत्कालम् एकको ऽभ्यन्तरे स्थितः । निजां जिह्वां निनिन्दैवं मृषाविज्ञानवादिनीम्

hariśarmā ca tatkālam ekako 'bhyantare sthitaḥ / nijāṃ jihvāṃ ninindaivaṃ mṛṣāvijñānavādinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगलम्पटया जिह्वे किम् इदं विहितं त्वया । दुराचारे सहस्व त्वम् इदानीम् इह निग्रहम्

bhogalampaṭayā jihve kim idaṃ vihitaṃ tvayā / durācāre sahasva tvam idānīm iha nigraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा ज्ञानिनानेन ज्ञातास्मीति भयेन सा । जिह्वाख्या चेटिका युक्त्या प्रविवेश तदन्तिकम्

tac chrutvā jñāninānena jñātāsmīti bhayena sā / jihvākhyā ceṭikā yuktyā praviveśa tadantikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतित्वा पादयोस् तस्य ज्ञानिव्यञ्जनम् अब्रवीत् । ब्रह्मन्न् इयं सा जिह्वाहं त्वया ज्ञातार्थहारिणी

patitvā pādayos tasya jñānivyañjanam abravīt / brahmann iyaṃ sā jihvāhaṃ tvayā jñātārthahāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीत्वा तच् च मयास्यैव मन्दिरस्येह पृष्ठतः । उद्याने दाडिमस्याधो निखातं भूतले धनम्

nītvā tac ca mayāsyaiva mandirasyeha pṛṣṭhataḥ / udyāne dāḍimasyādho nikhātaṃ bhūtale dhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.