Somadeva: Kathasaritsagara 6.6

इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे मदनमञ्चुकालम्बके पञ्चमस् तरङ्गः । षष्ठस् तरङ्गः । ततः प्रतीक्षमाणं तं वत्सराजमुपेत्य सः । यौगन्धरायणो धूर्तः प्रातर्मन्त्री व्यजिज्ञपत्

iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare madanamañcukālambake pañcamas taraṅgaḥ / ṣaṣṭhas taraṅgaḥ / tataḥ pratīkṣamāṇaṃ taṃ vatsarājamupetya saḥ / yaugandharāyaṇo dhūrtaḥ prātarmantrī vyajijñapat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लग्नः कलिङ्गसेनाया देवस्य च शुभावहः । विवाहमङ्गलायेह किं नाद्य् ऐव विलोक्यते

lagnaḥ kaliṅgasenāyā devasya ca śubhāvahaḥ / vivāhamaṅgalāyeha kiṃ nādy aiva vilokyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा सो ऽब्रवीद्राजा ममाप्येवं हृदि स्थितम् । तां विना हि मुहूर्तं मे स्थातुं न सहते मनः

tac chrutvā so 'bravīdrājā mamāpyevaṃ hṛdi sthitam / tāṃ vinā hi muhūrtaṃ me sthātuṃ na sahate manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वैव स तत्कालं प्रतीहारं पुरःस्थितम् । आदिश्यानाययाम् आस गणकान्सरलाशयः

ity uktvaiva sa tatkālaṃ pratīhāraṃ puraḥsthitam / ādiśyānāyayām āsa gaṇakānsaralāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन पृष्टा महामन्त्रिपूर्वस्थापितसंविदः । ऊचुर्लग्नो ऽनुकूलो स्ति राज्ञो मासेषु षट्स्वितः

tena pṛṣṭā mahāmantripūrvasthāpitasaṃvidaḥ / ūcurlagno 'nukūlo sti rājño māseṣu ṣaṭsvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वैव मृषा कोपं कृत्वा यौगन्धरायणः । अज्ञा इमे धिग् इत्य् उक्त्वा राजानं निपुणो ऽब्रवीत्

tac chrutvaiva mṛṣā kopaṃ kṛtvā yaugandharāyaṇaḥ / ajñā ime dhig ity uktvā rājānaṃ nipuṇo 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽसौ ज्ञानीति देवेन पूजितो गणकः पुरा । स नागतो ऽद्य तं पृष्ट्वा यथायुक्तं विधीयताम्

yo 'sau jñānīti devena pūjito gaṇakaḥ purā / sa nāgato 'dya taṃ pṛṣṭvā yathāyuktaṃ vidhīyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन्मन्त्रिवचः श्रुत्वा वत्सेशो गणकं तदा । तम् अप्य् आनाययाम् आस दोलारूढेन चेतसा

etanmantrivacaḥ śrutvā vatseśo gaṇakaṃ tadā / tam apy ānāyayām āsa dolārūḍhena cetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽप्य् अस्य कालहाराय स्थितसंवित् तथैव तम् । लग्नं पृष्टो ऽब्रवीद्ध्यात्वा षण्मासान्ते व्यवस्थितम्

so 'py asya kālahārāya sthitasaṃvit tathaiva tam / lagnaṃ pṛṣṭo 'bravīddhyātvā ṣaṇmāsānte vyavasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो राजानमुद्विग्न इव यौगन्धरायणः । जगाद देव कर्तव्यं किमत्रादिश्यतामिति

tato rājānamudvigna iva yaugandharāyaṇaḥ / jagāda deva kartavyaṃ kimatrādiśyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजाप्युत्कः सुलग्नैषी स विमृश्य ततो ऽभ्यधात् । कलिङ्गसेना प्रष्टव्या सा किमाहेतवेक्ष्यताम्

rājāpyutkaḥ sulagnaiṣī sa vimṛśya tato 'bhyadhāt / kaliṅgasenā praṣṭavyā sā kimāhetavekṣyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा सा तथेत्य् उक्त्वा गृहीत्वा गणकद्वयम् । पार्श्वं कलिङ्गसेनाया ययौ यौगन्धरायणः

tac chrutvā sā tathety uktvā gṛhītvā gaṇakadvayam / pārśvaṃ kaliṅgasenāyā yayau yaugandharāyaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया कृतादरो दृष्ट्वा तद्रूपं स व्यचिन्तयत् । प्राप्येमां व्यसनाद्राजा सर्वं राज्यं त्यजेद् इति

tayā kṛtādaro dṛṣṭvā tadrūpaṃ sa vyacintayat / prāpyemāṃ vyasanādrājā sarvaṃ rājyaṃ tyajed iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच चैनाम् उद्वाहलग्नं ते गणकैः सह । निश्चेतुम् आगतो ऽस्म्य् एतैर् जन्मर्क्षं तन् निवेद्यताम्

uvāca cainām udvāhalagnaṃ te gaṇakaiḥ saha / niścetum āgato 'smy etair janmarkṣaṃ tan nivedyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा जन्मनक्षत्रं तस्याः परिजनोदितम् । गणकास्ते मृषा कृत्वा विचारं मन्त्रिसंविदा

tac chrutvā janmanakṣatraṃ tasyāḥ parijanoditam / gaṇakāste mṛṣā kṛtvā vicāraṃ mantrisaṃvidā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लग्नं तम् एव तत्रापि मासषट्कान्तवर्तिनम् । नार्वागतः पुरो ऽस्तीति वदन्तः पुनरभ्यधुः

lagnaṃ tam eva tatrāpi māsaṣaṭkāntavartinam / nārvāgataḥ puro 'stīti vadantaḥ punarabhyadhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा दूरतरं तं च लग्नमाविग्नचेतसि । ततः कलिङ्गसेनायां तन्महत्तरको ऽभ्यधात्

śrutvā dūrataraṃ taṃ ca lagnamāvignacetasi / tataḥ kaliṅgasenāyāṃ tanmahattarako 'bhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेक्ष्यो लग्नो ऽनुकूलः प्राग्येन स्यादेतयोः शुभम् । यावत्कालं हि दंपत्योः किं चिरेणाचिरेण वा

prekṣyo lagno 'nukūlaḥ prāgyena syādetayoḥ śubham / yāvatkālaṃ hi daṃpatyoḥ kiṃ cireṇācireṇa vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन्महत्तरवचः श्रुत्वा सर्वे ऽपि तत्क्षणम् । सदुक्तम् एवम् एवैतद् इति तत्र बभाषिरे

etanmahattaravacaḥ śrutvā sarve 'pi tatkṣaṇam / saduktam evam evaitad iti tatra babhāṣire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौगन्धरायणो ऽप्य् आह हा कुलग्ने कृते च नः । कलिङ्गदत्तः संबन्धी राजा खेदं व्रजेद् इति

yaugandharāyaṇo 'py āha hā kulagne kṛte ca naḥ / kaliṅgadattaḥ saṃbandhī rājā khedaṃ vrajed iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कलिङ्गसेनापि सर्वांस्तानवशा सती । यथा भवन्तो जानन्तीत्य् उक्त्वा तूष्णीं बभूव सा

tataḥ kaliṅgasenāpi sarvāṃstānavaśā satī / yathā bhavanto jānantīty uktvā tūṣṇīṃ babhūva sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेव च वचस् तस्या गृहीत्वामन्त्र्य तां ततः । यौगन्धरायणो राज्ञः पार्श्वं सगणको ययौ

tadeva ca vacas tasyā gṛhītvāmantrya tāṃ tataḥ / yaugandharāyaṇo rājñaḥ pārśvaṃ sagaṇako yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तस्मै तदावेद्य वत्सेशाय तथैव सः । युक्त्या च तमवस्थाप्य स जगाम निजं गृहम्

tatra tasmai tadāvedya vatseśāya tathaiva saḥ / yuktyā ca tamavasthāpya sa jagāma nijaṃ gṛham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धकालातिपातश् च कार्यशेषाय तत्र सः । योगेश्वराख्यं सुहृदं सस्मार ब्रह्मराक्षसम्

siddhakālātipātaś ca kāryaśeṣāya tatra saḥ / yogeśvarākhyaṃ suhṛdaṃ sasmāra brahmarākṣasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पूर्वप्रतिपन्नस्तं स्वैरं ध्यानादुपस्थितः । राक्षसो मन्त्रिणं नत्वा किं स्मृतो ऽस्मीत्य् अवोचत

sa pūrvapratipannastaṃ svairaṃ dhyānādupasthitaḥ / rākṣaso mantriṇaṃ natvā kiṃ smṛto 'smīty avocata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स मन्त्री तस्मै तं कृत्स्नं व्यसनदं प्रभोः । कलिङ्गसेनावृत्तान्तम् उक्त्वा भूयो जगाद तम्

tataḥ sa mantrī tasmai taṃ kṛtsnaṃ vyasanadaṃ prabhoḥ / kaliṅgasenāvṛttāntam uktvā bhūyo jagāda tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालो मया हृतो मित्त्र तन्मध्ये त्वं स्वयुक्तितः । वृत्तं कलिङ्गसेनायाः प्रच्छन्नो ऽस्या निरूपयेः

kālo mayā hṛto mittra tanmadhye tvaṃ svayuktitaḥ / vṛttaṃ kaliṅgasenāyāḥ pracchanno 'syā nirūpayeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याधरादयस्तां हि छन्नं वाञ्छन्ति निश्चितम् । यतो ऽन्या तादृशी नास्ति रूपेणास्मिञ्जगत्त्रये

vidyādharādayastāṃ hi channaṃ vāñchanti niścitam / yato 'nyā tādṛśī nāsti rūpeṇāsmiñjagattraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः केनापि सिद्धेन सङ्गं विद्याधरेण वा । गच्छेत्सा यदि तच् च त्वं पश्येस्तद्भद्रकं भवेत्

ataḥ kenāpi siddhena saṅgaṃ vidyādhareṇa vā / gacchetsā yadi tac ca tvaṃ paśyestadbhadrakaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यरूपागतश् चात्र लक्ष्यस्ते दिव्यकामुकः । स्वापकाले यतो दिव्याः सुप्ताः स्वे रूप आसते

anyarūpāgataś cātra lakṣyaste divyakāmukaḥ / svāpakāle yato divyāḥ suptāḥ sve rūpa āsate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं त्वद्दृष्टितस् तस्या दोषो ऽस्माभिर् विलोक्यते । तस्यां राजा विरज्येच् च तत्कार्यं निर्वहेच् च नः

evaṃ tvaddṛṣṭitas tasyā doṣo 'smābhir vilokyate / tasyāṃ rājā virajyec ca tatkāryaṃ nirvahec ca naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तो मन्त्रिणा तेन सो ऽब्रवीद्ब्रह्मराक्षसः । युक्त्याहम् एव किं नैतां ध्वंसयामि निहन्मि वा

ity ukto mantriṇā tena so 'bravīdbrahmarākṣasaḥ / yuktyāham eva kiṃ naitāṃ dhvaṃsayāmi nihanmi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वैव महामन्त्री तं स यौगन्धरायणः । उवाच नैतत्कर्तव्यम् अधर्मो हि महान् भवेत्

tac chrutvaiva mahāmantrī taṃ sa yaugandharāyaṇaḥ / uvāca naitatkartavyam adharmo hi mahān bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश् च धर्ममबाधित्वा स्वेन संसरते पथा । तस्योपयाति साहाय्यं स एवाभीष्टसिद्धिषु

yaś ca dharmamabādhitvā svena saṃsarate pathā / tasyopayāti sāhāyyaṃ sa evābhīṣṭasiddhiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तस्याः स्वोत्थितो दोषः प्रेक्षणीयस्त्वया सखे । येनास्माभिर्भवन्मैत्र्या राजकार्यं कृतं भवेत्

tattasyāḥ svotthito doṣaḥ prekṣaṇīyastvayā sakhe / yenāsmābhirbhavanmaitryā rājakāryaṃ kṛtaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मन्त्रिवरादिष्टः स गत्वा ब्रह्मराक्षसः । गृहं कलिङ्गसेनाया योगच्छन्नः प्रविष्टवान्

iti mantrivarādiṣṭaḥ sa gatvā brahmarākṣasaḥ / gṛhaṃ kaliṅgasenāyā yogacchannaḥ praviṣṭavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे सखी तस्याः सा मयासुरपुत्रिका । आगात् कलिङ्गसेनायाः पार्श्वं सोमप्रभा पुनः

atrāntare sakhī tasyāḥ sā mayāsuraputrikā / āgāt kaliṅgasenāyāḥ pārśvaṃ somaprabhā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा पृष्ट्वा रात्रिवार्तां तां युक्तबन्धुं मयात्मजा । राजपुत्रीम् उवाचैवं तस्मिञ् शृण्वति राक्षसे

sā pṛṣṭvā rātrivārtāṃ tāṃ yuktabandhuṃ mayātmajā / rājaputrīm uvācaivaṃ tasmiñ śṛṇvati rākṣase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य पूर्वाह्ण एवाहं विचित्य त्वाम् इहागता । छन्ना त्वतिष्ठं त्वत्पार्श्वे दृष्ट्वा यौगन्धरायणम्

adya pūrvāhṇa evāhaṃ vicitya tvām ihāgatā / channā tvatiṣṭhaṃ tvatpārśve dṛṣṭvā yaugandharāyaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतश् च युष्मदालापः सर्वं चावगतं मया । तत्किं त्वया ह्य् अ एवैतदारब्धं मन्निषिद्धया

śrutaś ca yuṣmadālāpaḥ sarvaṃ cāvagataṃ mayā / tatkiṃ tvayā hy a evaitadārabdhaṃ manniṣiddhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यपोह्यानिमित्तं हि कार्यं चावगतं मया । तदनिष्टाय कल्प्तेत तथा चेमां कथां शृणु

avyapohyānimittaṃ hi kāryaṃ cāvagataṃ mayā / tadaniṣṭāya kalpteta tathā cemāṃ kathāṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्वेद्याम् अभूत् पूर्वं वसुदत्त इति द्विजः । विस्णुदत्ताभिधानश् च पुत्रस् तस्योदपद्यत

antarvedyām abhūt pūrvaṃ vasudatta iti dvijaḥ / visṇudattābhidhānaś ca putras tasyodapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विष्णुदत्तो वयसा पूर्णषोडशवत्सरः । गन्तुं प्रववृते विद्याप्राप्तये वलभीं पुरीम्

sa viṣṇudatto vayasā pūrṇaṣoḍaśavatsaraḥ / gantuṃ pravavṛte vidyāprāptaye valabhīṃ purīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिलन्ति स्म च तस्यान्ये सप्त विप्रसुताः समाः । सप्तापि ते पुनर्मूखाः स विद्वान्सत्कुलोद्गतः

milanti sma ca tasyānye sapta viprasutāḥ samāḥ / saptāpi te punarmūkhāḥ sa vidvānsatkulodgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वान्योन्यपरित्यागशपथं तैः समं ततः । विष्णुदत्तः प्रतस्थे स पित्रोरविदितो निशि

kṛtvānyonyaparityāgaśapathaṃ taiḥ samaṃ tataḥ / viṣṇudattaḥ pratasthe sa pitroravidito niśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्थितश् चाग्रतो ऽकस्माद् अनिमित्तम् उपस्थितम् । दृष्ट्वा सो ऽत्र वयस्यांस्तान्सहप्रस्थायिनो ऽभ्यधात्

prasthitaś cāgrato 'kasmād animittam upasthitam / dṛṣṭvā so 'tra vayasyāṃstānsahaprasthāyino 'bhyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिमित्तमिदं हन्त युक्तमद्य निवर्तितुम् । पुनर् एव प्रयस्यामः सिद्धये शकुनान्विताः

animittamidaṃ hanta yuktamadya nivartitum / punar eva prayasyāmaḥ siddhaye śakunānvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वैव सखायस्तं मूर्खाः सप्तापि ते ऽब्रुवन् । मृषा माजीगणः शङ्कां नह्यतो बिभिमो वयम्

tac chrutvaiva sakhāyastaṃ mūrkhāḥ saptāpi te 'bruvan / mṛṣā mājīgaṇaḥ śaṅkāṃ nahyato bibhimo vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं चेद्बिभेषि तन्मा गा वयं यामो ऽधुनैव तु । प्रातर्विदितघृत्तान्ता नास्मांस्त्यक्ष्यन्ति बान्धवाः

tvaṃ cedbibheṣi tanmā gā vayaṃ yāmo 'dhunaiva tu / prātarviditaghṛttāntā nāsmāṃstyakṣyanti bāndhavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवद्भिरज्ञैस्तैः साकं शपथयन्त्रितः । विष्णुदत्तो ययावेव स स्मृत्वाघहरं हरिम्

ity uktavadbhirajñaistaiḥ sākaṃ śapathayantritaḥ / viṣṇudatto yayāveva sa smṛtvāghaharaṃ harim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्र्यन्ते च विलोक्यान्यदनिमित्तं पुनर्वदन् । मूर्खैस्तैः सखिभिः सर्वैः स एवं निरभर्त्स्यत

rātryante ca vilokyānyadanimittaṃ punarvadan / mūrkhaistaiḥ sakhibhiḥ sarvaiḥ sa evaṃ nirabhartsyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदेवानिमित्तं नः किमन्येनाध्वमीलुक । यत्त्वमस्माभिरानीतः काकशङ्की पदे पदे

etadevānimittaṃ naḥ kimanyenādhvamīluka / yattvamasmābhirānītaḥ kākaśaṅkī pade pade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादि भर्त्सनां कृत्वा गच्छद्भिस् तैः समं च सः । विवशः प्रययौ विष्णुदत्तस् तूष्णीं बभूव च

ityādi bhartsanāṃ kṛtvā gacchadbhis taiḥ samaṃ ca saḥ / vivaśaḥ prayayau viṣṇudattas tūṣṇīṃ babhūva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोपदेशो विधातव्यो मूर्खस्य स्वाभिचारिणः । संस्कारो ऽवस्करस्येव तिरस्करकरो हि सः

nopadeśo vidhātavyo mūrkhasya svābhicāriṇaḥ / saṃskāro 'vaskarasyeva tiraskarakaro hi saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एको बहूनां मूर्खाणां मध्ये निपततो बुधः । पद्मः पाथस्तरङ्गाणाम् इव विप्लवते ध्रुवम्

eko bahūnāṃ mūrkhāṇāṃ madhye nipatato budhaḥ / padmaḥ pāthastaraṅgāṇām iva viplavate dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादेषां न वक्तव्यं मया भूयो हिताहितम् । तूष्णीम् एव प्रयातव्यं विधिः श्रेयो विधास्यति

tasmādeṣāṃ na vaktavyaṃ mayā bhūyo hitāhitam / tūṣṇīm eva prayātavyaṃ vidhiḥ śreyo vidhāsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आद्याकलयन्मूर्खैः प्रक्रमंस्तैः समं पथि । विष्णुदत्तो दिनस्यान्ते शबरग्राममाप सः

ity ādyākalayanmūrkhaiḥ prakramaṃstaiḥ samaṃ pathi / viṣṇudatto dinasyānte śabaragrāmamāpa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र भ्रान्त्वा निशि प्राप तरुण्याधिष्ठितं स्त्रिया । गृहम् एकं ययाचे च निवासं सो ऽथ तां स्त्रियम्

tatra bhrāntvā niśi prāpa taruṇyādhiṣṭhitaṃ striyā / gṛham ekaṃ yayāce ca nivāsaṃ so 'tha tāṃ striyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया दत्ते ऽपवरके सहान्यैस्तैर् विवेश सः । सखिभिस्ते च सप्तापि तत्र निद्रां क्षणं ययुः

tayā datte 'pavarake sahānyaistair viveśa saḥ / sakhibhiste ca saptāpi tatra nidrāṃ kṣaṇaṃ yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एको जाग्रदेवासीदमनुष्यगृहाश्रयात् । स्वपन्त्यज्ञा हि निश्चेष्टाः कुतो निद्रा विवेकिनाम्

sa eko jāgradevāsīdamanuṣyagṛhāśrayāt / svapantyajñā hi niśceṣṭāḥ kuto nidrā vivekinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावच् च तत्र पुरुषः को ऽप्य् एको निभृतं युवा । अभ्यन्तरगृहं तस्याः प्रविवेशान्तिकं स्त्रियाः

tāvac ca tatra puruṣaḥ ko 'py eko nibhṛtaṃ yuvā / abhyantaragṛhaṃ tasyāḥ praviveśāntikaṃ striyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन साकं च सा रेमे चिरं गुप्ताभिभाषिणी । रतिश्रान्तौ च तौ देवान्निद्रां द्वावपि जग्मतुः

tena sākaṃ ca sā reme ciraṃ guptābhibhāṣiṇī / ratiśrāntau ca tau devānnidrāṃ dvāvapi jagmatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् च दीपप्रकाशेन सर्वं द्वारान्तरेण सः । विष्णुदत्तो विलोक्य् ऐवं सनिर्वेदमचिन्तयत्

tac ca dīpaprakāśena sarvaṃ dvārāntareṇa saḥ / viṣṇudatto viloky aivaṃ sanirvedamacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कष्टं कथं प्रविष्टाः स्मो दुश्चारिण्याः स्त्रिया गृहम् । ध्रुवं ज्ञातो ऽयम् एतस्या न कौमारः पतिः पुनः

kaṣṭaṃ kathaṃ praviṣṭāḥ smo duścāriṇyāḥ striyā gṛham / dhruvaṃ jñāto 'yam etasyā na kaumāraḥ patiḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्यथा हि भवत्येषा सशङ्कनिभृता गतिः । मया चपलचित्तेयमादावेव च लक्षिता

nānyathā hi bhavatyeṣā saśaṅkanibhṛtā gatiḥ / mayā capalacitteyamādāveva ca lakṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यालाभात् प्रविष्टाः स्मः किं त्व् अत्रान्योन्यसाक्षिणः । इत्य् एवं चिन्तयञ् शब्दं जनानां सो ऽशृणोद् बहिः

anyālābhāt praviṣṭāḥ smaḥ kiṃ tv atrānyonyasākṣiṇaḥ / ity evaṃ cintayañ śabdaṃ janānāṃ so 'śṛṇod bahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श प्रविशन्तं च स्वस्वस्थानस्थितानुगम् । युवानमभिपश्यन्तं सखड्गं शबराधिपम्

dadarśa praviśantaṃ ca svasvasthānasthitānugam / yuvānamabhipaśyantaṃ sakhaḍgaṃ śabarādhipam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

के यूयमिति पृच्छन्तं मत्वा गृहपतिं स तम् । भीतः पान्थाः स्म इत्याह विष्णुदत्तः पुलिन्दपम्

ke yūyamiti pṛcchantaṃ matvā gṛhapatiṃ sa tam / bhītaḥ pānthāḥ sma ityāha viṣṇudattaḥ pulindapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चान्तः शबरो गत्वा दृष्ट्वा भार्यां तथास्थिताम् । चिच्छेद तस्य सुप्तस्य तज्जारस्यासिना शिरः

sa cāntaḥ śabaro gatvā dṛṣṭvā bhāryāṃ tathāsthitām / ciccheda tasya suptasya tajjārasyāsinā śiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्या तु निगृहीता न तेन सा नापि बोधिता । भुवि न्यस्तासिनान्यत्र पर्यङ्के सुप्तम् एव तु

bhāryā tu nigṛhītā na tena sā nāpi bodhitā / bhuvi nyastāsinānyatra paryaṅke suptam eva tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् दृष्ट्वा सप्रदीपे ऽत्र विष्णुदत्तो व्यचिन्तयत् । युक्तं स्त्रीति न यद्भार्या हता दारहरो हतः

tad dṛṣṭvā sapradīpe 'tra viṣṇudatto vyacintayat / yuktaṃ strīti na yadbhāryā hatā dāraharo hataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तु कृत्वेदृशं कर्म यदनेनात्र सुप्यते । विस्रब्धं तदहो चित्रं वीर्यमुद्रिक्तचेतसाम्

kiṃ tu kṛtvedṛśaṃ karma yadanenātra supyate / visrabdhaṃ tadaho citraṃ vīryamudriktacetasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अत्र चिन्तयत्येव विष्णुदत्ते प्रबुध्य सा । कुस्त्री ददर्श जारं स्वं हतं सुप्तं च तं पतिम्

ity atra cintayatyeva viṣṇudatte prabudhya sā / kustrī dadarśa jāraṃ svaṃ hataṃ suptaṃ ca taṃ patim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थाय च गृहीत्वा तत्स्कन्धे जारकबन्धकम् । हस्तेनैकेन चादाय तच्छिरः सा विनिर्ययौ

utthāya ca gṛhītvā tatskandhe jārakabandhakam / hastenaikena cādāya tacchiraḥ sā viniryayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा बहिश् च निक्षिप्य भस्मकूटान्तरे द्रुतम् । कबन्धं सशिरस्कं तमाययौ निभृतं ततः

gatvā bahiś ca nikṣipya bhasmakūṭāntare drutam / kabandhaṃ saśiraskaṃ tamāyayau nibhṛtaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णुदत्तश् च निर्गत्य सर्वं दूराद्विलोक्य तत् । मध्ये सखीनां सुप्तानां प्रविश्यासीत्तथैव सः

viṣṇudattaś ca nirgatya sarvaṃ dūrādvilokya tat / madhye sakhīnāṃ suptānāṃ praviśyāsīttathaiva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा चागत्य प्रविश्यान्तः पत्युः सुप्तस्य दुर्जनी । तेनैव तत्कृपाणेन तस्य मूर्धानमच्छिनत्

sā cāgatya praviśyāntaḥ patyuḥ suptasya durjanī / tenaiva tatkṛpāṇena tasya mūrdhānamacchinat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्गत्य श्रावयन्ती च भृत्याञ् शब्दं चकार सा । हा हतास्मि हतो भर्ता ममैभिः पथिकैर् इति

nirgatya śrāvayantī ca bhṛtyāñ śabdaṃ cakāra sā / hā hatāsmi hato bhartā mamaibhiḥ pathikair iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः परिजनाः श्रुत्वा प्रधाव्यालोक्य तं प्रभुम् । हतं तान्विष्णुदत्तादीनभ्यधावन्नुदायुधाः

tataḥ parijanāḥ śrutvā pradhāvyālokya taṃ prabhum / hataṃ tānviṣṇudattādīnabhyadhāvannudāyudhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतैश्चाहन्यमानेषु तेषु त्रस्तोत्थितेष्व् अथ । अन्येषु तत्सहायेषु विष्णुदत्तो ऽब्रवीद्द्रुतम्

etaiścāhanyamāneṣu teṣu trastotthiteṣv atha / anyeṣu tatsahāyeṣu viṣṇudatto 'bravīddrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलं वो ब्रह्महत्याभिर्नैवास्माभिरिदं कृतम् । एतय् ऐव कृतं ह्य् एतत्कुस्त्रियान्यप्रसक्तया

alaṃ vo brahmahatyābhirnaivāsmābhiridaṃ kṛtam / etay aiva kṛtaṃ hy etatkustriyānyaprasaktayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया चापावृतद्वारमार्गेणा मूलमीक्षितम् । निर्गत्य च बहिर्दृष्टं क्षमध्वं यदि वच्मि तत्

mayā cāpāvṛtadvāramārgeṇā mūlamīkṣitam / nirgatya ca bahirdṛṣṭaṃ kṣamadhvaṃ yadi vacmi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा तान्स शबरान्विष्णुदत्तो निवार्य च । तेभ्यो निःशेषमा मूलाद्वृत्तान्तं तमवर्णयत्

ity uktvā tānsa śabarānviṣṇudatto nivārya ca / tebhyo niḥśeṣamā mūlādvṛttāntaṃ tamavarṇayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीत्वा चादर्शयत्तेषां कबन्धं तं शिरोन्वितम् । सद्यो हतं तया क्षिप्तं स्त्रिया तस्मिन्न् अवस्करे

nītvā cādarśayatteṣāṃ kabandhaṃ taṃ śironvitam / sadyo hataṃ tayā kṣiptaṃ striyā tasminn avaskare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्वेन विवर्णेन मुखेनाङ्गीकृते तया । कुलटां तां तिरस्कृत्य सर्वे तत्रैवमब्रुवन्

tataḥ svena vivarṇena mukhenāṅgīkṛte tayā / kulaṭāṃ tāṃ tiraskṛtya sarve tatraivamabruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मराकृष्टा तनोत्येव या साहसमशङ्किता । सा परस्वीकृता कुस्त्री कृपाणीव न हन्ति कम्

smarākṛṣṭā tanotyeva yā sāhasamaśaṅkitā / sā parasvīkṛtā kustrī kṛpāṇīva na hanti kam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा विष्णुदत्तादीन्सर्वांस्ते मुमुचुस्तत । विष्णुदत्तं च सप्तान्ये सहायास्ते ऽथ तुष्टुवुः

ity uktvā viṣṇudattādīnsarvāṃste mumucustata / viṣṇudattaṃ ca saptānye sahāyāste 'tha tuṣṭuvuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षारत्नप्रदीपस्त्वं जातो नः स्वपतां निशि । त्वत्प्रसादेन तीर्णाः स्मो मृत्युमद्यानिमित्तजम्

rakṣāratnapradīpastvaṃ jāto naḥ svapatāṃ niśi / tvatprasādena tīrṇāḥ smo mṛtyumadyānimittajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तुत्वैवं विष्णुदत्तं तं शमयित्वा च दुर्वचः । प्रणतास्ते ययुः प्रातः स्वकार्याय् ऐव तद्युताः

stutvaivaṃ viṣṇudattaṃ taṃ śamayitvā ca durvacaḥ / praṇatāste yayuḥ prātaḥ svakāryāy aiva tadyutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं कलिङ्गसेनायाः कथयित्वा कथां मिथः । सोमप्रभा सा कौशाम्ब्यां सखीं पुनरुवाच ताम्

itthaṃ kaliṅgasenāyāḥ kathayitvā kathāṃ mithaḥ / somaprabhā sā kauśāmbyāṃ sakhīṃ punaruvāca tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं कार्यप्रवृत्तानामनिमित्तमुपस्थितम् । विलम्बद्यप्रतिहतं सख्यनिष्टं प्रयच्छति

evaṃ kāryapravṛttānāmanimittamupasthitam / vilambadyapratihataṃ sakhyaniṣṭaṃ prayacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् चात्रानुतप्यन्ते प्राज्ञवाक्यावमानिनः । प्रवर्तमाना रभसात्पर्यन्ते मन्दबुद्धयः

tataś cātrānutapyante prājñavākyāvamāninaḥ / pravartamānā rabhasātparyante mandabuddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो ऽशुभे निमित्ते ह्य् ओ वत्सेशं प्रति यत्त्वया । आत्मग्रहाय प्रहितो दूतो युक्तं न तत्कृतम्

ato 'śubhe nimitte hy o vatseśaṃ prati yattvayā / ātmagrahāya prahito dūto yuktaṃ na tatkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदविघ्नं विवाहं च विदधातु विधिस् तव । कुलग्नेनागता गेहाद्विवाहस्तेन दूरतः

tadavighnaṃ vivāhaṃ ca vidadhātu vidhis tava / kulagnenāgatā gehādvivāhastena dūrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवा अपि च लुभ्यन्ति त्वयि रक्ष्यमिदं ततः । चिन्त्यश् च नीतिनिपुणो मन्त्री यौगन्धरायणः

devā api ca lubhyanti tvayi rakṣyamidaṃ tataḥ / cintyaś ca nītinipuṇo mantrī yaugandharāyaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजव्यसनशङ्की सन्सो ऽत्र विघ्नं समाचरेत् । विहिते ऽपि विवाहे वा दोषमुत्पादयेत्तव

rājavyasanaśaṅkī sanso 'tra vighnaṃ samācaret / vihite 'pi vivāhe vā doṣamutpādayettava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धार्मिकः सन्न कुर्याद्वा दोषं तद् अपि ते सखि । सपत्नी सर्वथा चिन्त्या कथां वच्म्यत्र ते शृणु

dhārmikaḥ sanna kuryādvā doṣaṃ tad api te sakhi / sapatnī sarvathā cintyā kathāṃ vacmyatra te śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्तीहेक्षुमती नाम पुरी तस्याश् च पार्श्वतः । नदी तदभिधानैव विश्वामित्रकृते उभे

astīhekṣumatī nāma purī tasyāś ca pārśvataḥ / nadī tadabhidhānaiva viśvāmitrakṛte ubhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्समीपे महच्चास्ति वनं तत्र कृताश्रमः । ऊर्ध्वपादस्तपश्चक्रे मुनिर्मङ्कणकाभिधः

tatsamīpe mahaccāsti vanaṃ tatra kṛtāśramaḥ / ūrdhvapādastapaścakre munirmaṅkaṇakābhidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपस्यता च तेनात्र गगनेनागताप्सरः । अदर्शि मेनका नाम वातेन चलिताम्बरा

tapasyatā ca tenātra gaganenāgatāpsaraḥ / adarśi menakā nāma vātena calitāmbarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो लब्धावकाशेन कामेन क्षोभितात्मनः । नूतने कदलीगर्भे वीर्यं तस्यापतन्मुनेः

tato labdhāvakāśena kāmena kṣobhitātmanaḥ / nūtane kadalīgarbhe vīryaṃ tasyāpatanmuneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जज्ञे ततश् च कन्या सा सद्यः सर्वाङ्गसुन्दरी । अमोघं हि महर्षीनां वीर्यं फलति तत्क्षणम्

jajñe tataś ca kanyā sā sadyaḥ sarvāṅgasundarī / amoghaṃ hi maharṣīnāṃ vīryaṃ phalati tatkṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संभूता कदलीगर्भे यस्मात्तस्माच्चकार ताम् । नाम्ना स कदलीगर्भां पिता मङ्कणको मुनिः

saṃbhūtā kadalīgarbhe yasmāttasmāccakāra tām / nāmnā sa kadalīgarbhāṃ pitā maṅkaṇako muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याश्रमे सा ववृधे गौतमस्य कृपी यथा । द्रोणभार्या पुरा रम्भादर्शनच्युतवीर्यजा

tasyāśrame sā vavṛdhe gautamasya kṛpī yathā / droṇabhāryā purā rambhādarśanacyutavīryajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा च विवेशैतमाश्रमं मृगयारसात् । दृढवर्मा हृतो ऽस्वेन मध्यदेशभवो नृपः

ekadā ca viveśaitamāśramaṃ mṛgayārasāt / dṛḍhavarmā hṛto 'svena madhyadeśabhavo nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तां ददर्श कदलीगर्भां प्रावृतवल्कलाम् । मुनिकन्योचितेनात्र वेषेणात्यन्तशोभिताम्

sa tāṃ dadarśa kadalīgarbhāṃ prāvṛtavalkalām / munikanyocitenātra veṣeṇātyantaśobhitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा च दृष्ट्वास्य नृपतेः स्वीचक्रे हृदयं तथा । यथावकाशो ऽपि हृतस् तत्रान्तःपुरयोषिताम्

sā ca dṛṣṭvāsya nṛpateḥ svīcakre hṛdayaṃ tathā / yathāvakāśo 'pi hṛtas tatrāntaḥpurayoṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपीमां प्राप्नुयां भार्यां कस्यापीह सुतामृषेः । दुष्यन्त इव कण्वस्य मुनेः कन्यां शकुन्तलाम्

apīmāṃ prāpnuyāṃ bhāryāṃ kasyāpīha sutāmṛṣeḥ / duṣyanta iva kaṇvasya muneḥ kanyāṃ śakuntalām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्तयन्नेव संगृहीतसमित्कुशम् । सो ऽत्रापश्यत्तमायान्तं मुनिं मङ्कणकं नृपः

iti saṃcintayanneva saṃgṛhītasamitkuśam / so 'trāpaśyattamāyāntaṃ muniṃ maṅkaṇakaṃ nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ववन्दे चैनमभ्येत्य पादयोर्भुक्तवाहनः । पृष्टश्चात्मानमेतस्मै मुनये स न्यवेदयत्

vavande cainamabhyetya pādayorbhuktavāhanaḥ / pṛṣṭaścātmānametasmai munaye sa nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स कदलीगर्भां मुनिर् आदिशति स्म ताम् । वत्से राज्ञो ऽतिथेरस्य त्वयार्घ्यं कल्प्यतामिति

tataḥ sa kadalīgarbhāṃ munir ādiśati sma tām / vatse rājño 'titherasya tvayārghyaṃ kalpyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति कल्पितातिथ्यस्तया राजा स नम्रया । ईदृक्कुतस्ते कन्येयमिति पप्रच्छ तं मुनिम्

tatheti kalpitātithyastayā rājā sa namrayā / īdṛkkutaste kanyeyamiti papraccha taṃ munim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनिश् च स ततस् तस्यास्तामुत्पत्तिं च नाम च । अन्वर्थं कदलीगर्भेत्यस्मै राज्ञे न्यवेदयत्

muniś ca sa tatas tasyāstāmutpattiṃ ca nāma ca / anvarthaṃ kadalīgarbhetyasmai rājñe nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तां स मुनेः कन्यां मेनकाभावनोद्भवाम् । मत्वाप्सरसमत्युत्को राजा तस्मादयाचत

tatas tāṃ sa muneḥ kanyāṃ menakābhāvanodbhavām / matvāpsarasamatyutko rājā tasmādayācata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽप्य् एतां कदलीगर्भां ददौ तस्मै सुतामृषिः । दिव्यानुभावं पूर्वेषामविचार्यं हि चेष्टितम्

so 'py etāṃ kadalīgarbhāṃ dadau tasmai sutāmṛṣiḥ / divyānubhāvaṃ pūrveṣāmavicāryaṃ hi ceṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् च बुद्ध्वा प्रभावेण तत्राभ्येत्य सुराङ्गनाः । मेनकाप्रीतितस् तस्याश् चक्रुर् उद्वाहमण्डनम्

tac ca buddhvā prabhāveṇa tatrābhyetya surāṅganāḥ / menakāprītitas tasyāś cakrur udvāhamaṇḍanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा च सर्षपान् हस्ते जगदुस् तां तदैव ताः । यान्ती मार्गे वपस्वैतांस् त्वम् अभिज्ञानसिद्धये

dattvā ca sarṣapān haste jagadus tāṃ tadaiva tāḥ / yāntī mārge vapasvaitāṃs tvam abhijñānasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि भर्त्र कृतावज्ञा कदाचित्त्वम् इहैष्यसि । तज्जातैरेभिरायान्ती पन्थानं पुत्रि वेत्स्यति

yadi bhartra kṛtāvajñā kadācittvam ihaiṣyasi / tajjātairebhirāyāntī panthānaṃ putri vetsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तां ताभिरारोप्य कृतोद्वाहां स्ववाजिनि । स राजा कदलीगर्भां दृढवर्मा ययौ ततः

ity uktāṃ tābhirāropya kṛtodvāhāṃ svavājini / sa rājā kadalīgarbhāṃ dṛḍhavarmā yayau tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तान्वागतसैन्यो ऽथ वपन्त्या सर्षपान् पथि । वध्वा तया सह प्राप राजधानीं निजां च सः

prāptānvāgatasainyo 'tha vapantyā sarṣapān pathi / vadhvā tayā saha prāpa rājadhānīṃ nijāṃ ca saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.