Library·Somadeva: Kathasaritsagara·6·6.7
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे मदनमञ्चुकालम्बके षष्ठस् तरङ्गः । सप्तमस् तरङ्गः । ततः सोमप्रभां यातां स्मरन्ती तां प्रियां सखीम् । कलिङ्गसेना संत्यक्तनिजदेशस्वबान्धवा
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare madanamañcukālambake ṣaṣṭhas taraṅgaḥ / saptamas taraṅgaḥ / tataḥ somaprabhāṃ yātāṃ smarantī tāṃ priyāṃ sakhīm / kaliṅgasenā saṃtyaktanijadeśasvabāndhavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा विलम्बित वत्सेशपाणिग्रहमहोत्सवा । नरेद्रकन्या कौशाम्ब्यां मृगीवासीद्वनच्युता
sā vilambita vatseśapāṇigrahamahotsavā / naredrakanyā kauśāmbyāṃ mṛgīvāsīdvanacyutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिङ्गसेनाविवाहविलम्बनविचक्षणान् । गणकान् प्रति सासूय इव वत्सेश्वरो ऽपि च
kaliṅgasenāvivāhavilambanavicakṣaṇān / gaṇakān prati sāsūya iva vatseśvaro 'pi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औत्सुक्यविमनास्तस्मिन् दिने चेतो विनोदयन् । देव्या वासवदत्ताया निवासबवनं ययौ
autsukyavimanāstasmin dine ceto vinodayan / devyā vāsavadattāyā nivāsabavanaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सा तं पतिं देवी निर्विकारा विशेषतः । उपाचरत् स्वोपचारैः प्राङ्मन्त्रिवरशिक्षिता
tatra sā taṃ patiṃ devī nirvikārā viśeṣataḥ / upācarat svopacāraiḥ prāṅmantrivaraśikṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिङ्गसेनावृत्तान्ते ख्याते ऽप्य् अविकृता कथम् । देवीयमिति स ध्यात्वा राजा जिज्ञासुराह ताम्
kaliṅgasenāvṛttānte khyāte 'py avikṛtā katham / devīyamiti sa dhyātvā rājā jijñāsurāha tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कच्चिदेवि त्वया ज्ञातं स्वयंवरकृते मम । कलिङ्गसेना नामैषा राजपुत्री यद् आगता
kaccidevi tvayā jñātaṃ svayaṃvarakṛte mama / kaliṅgasenā nāmaiṣā rājaputrī yad āgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वैवाविभिन्नेन मुखरागेण साब्रवीत् । ज्ञातं मयातिहर्षो मे लक्ष्मीः सा ह्य् आगतेह नः
tac chrutvaivāvibhinnena mukharāgeṇa sābravīt / jñātaṃ mayātiharṣo me lakṣmīḥ sā hy āgateha naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वशगे हि महाराजे तत्प्राप्त्या तत्पितर्य् अपि । कलिङ्गदत्ते पृथ्वी ते सुतरां वर्तते वशे
vaśage hi mahārāje tatprāptyā tatpitary api / kaliṅgadatte pṛthvī te sutarāṃ vartate vaśe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं च त्वद्विभूत्यैव सुखिता त्वत्सुखेन च । आर्यपुत्र तवैतच् च विदितं प्रागपि स्थितम्
ahaṃ ca tvadvibhūtyaiva sukhitā tvatsukhena ca / āryaputra tavaitac ca viditaṃ prāgapi sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्न धन्यास्मि किं यस्या मम भर्ता त्वमीदृशः । यं राजकन्या वाञ्छन्ति वाञ्छ्यमाना नृपान्तरैः
tanna dhanyāsmi kiṃ yasyā mama bhartā tvamīdṛśaḥ / yaṃ rājakanyā vāñchanti vāñchyamānā nṛpāntaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं वत्सेश्वरः प्रोक्तो देव्या वासवदत्तया । यौगन्धरायणप्रत्तशिक्षयान्तस्तुतोष सः
evaṃ vatseśvaraḥ prokto devyā vāsavadattayā / yaugandharāyaṇaprattaśikṣayāntastutoṣa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तय् ऐव च सहासेव्य पानं तद्वासके निशि । तस्यां सुष्वाप मध्ये च प्रबुद्धः समचिन्तयत्
tay aiva ca sahāsevya pānaṃ tadvāsake niśi / tasyāṃ suṣvāpa madhye ca prabuddhaḥ samacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंस्विन्महानुभावेत्थं देवी मामनुवर्तते । कलिङ्गसेनाम् अपि यत्सपत्नीमनुमन्यते
kiṃsvinmahānubhāvetthaṃ devī māmanuvartate / kaliṅgasenām api yatsapatnīmanumanyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं वा शक्नुयादेतां सोढुं सैषा तपस्विनी । पद्मावतीविवाहे ऽपि या दैवान्न जहावसृन्
kathaṃ vā śaknuyādetāṃ soḍhuṃ saiṣā tapasvinī / padmāvatīvivāhe 'pi yā daivānna jahāvasṛn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदस्याश्चेदनिष्टं स्यात्सर्वनाशस्ततो भवेत् । एतदालम्बनाः पुत्रश्वशुर्यश्वशुराश् च मे
tadasyāścedaniṣṭaṃ syātsarvanāśastato bhavet / etadālambanāḥ putraśvaśuryaśvaśurāś ca me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्मावती च राज्यं च किमभ्यधिकमुच्यते । अतः कलिङ्गसेनैषा परिणेया कथं मया
padmāvatī ca rājyaṃ ca kimabhyadhikamucyate / ataḥ kaliṅgasenaiṣā pariṇeyā kathaṃ mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमालोच्य वत्सेशो निशान्ते निर्गतस् ततः । अपराह्णे ययौ देव्याः पद्मावत्याः स मन्दिरम्
evamālocya vatseśo niśānte nirgatas tataḥ / aparāhṇe yayau devyāḥ padmāvatyāḥ sa mandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साप्येनम् आगतं दत्तशिक्षा वासवदत्तया । तथैवोपाचरत्तद्वत्पृष्टावोचत्तथैव च
sāpyenam āgataṃ dattaśikṣā vāsavadattayā / tathaivopācarattadvatpṛṣṭāvocattathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽन्येद्युस्तयोर्देव्योरेकं चित्तं वचश् च तत् । यौगन्धरायणायासौ शशंस विमृशन्नृपः
tato 'nyedyustayordevyorekaṃ cittaṃ vacaś ca tat / yaugandharāyaṇāyāsau śaśaṃsa vimṛśannṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि तं वीक्ष्य राजानं विचारपतितं शनैः । कालवेदी जगादैवं मन्त्री यौगन्धरायणः
so 'pi taṃ vīkṣya rājānaṃ vicārapatitaṃ śanaiḥ / kālavedī jagādaivaṃ mantrī yaugandharāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाने ऽहं नैतदेतावदभिप्रायो ऽत्र दारुणः । देवीभ्यां जीवितत्यागदार्ढ्यादुक्तं हि तत्तथा
jāne 'haṃ naitadetāvadabhiprāyo 'tra dāruṇaḥ / devībhyāṃ jīvitatyāgadārḍhyāduktaṃ hi tattathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यासक्ते गते च द्यां स्त्रियो मरणनिश्चिताः । भवन्त्यदैन्यगम्भीराः साध्व्यः सर्वत्र निःस्पृहाः
anyāsakte gate ca dyāṃ striyo maraṇaniścitāḥ / bhavantyadainyagambhīrāḥ sādhvyaḥ sarvatra niḥspṛhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असह्यं हि पुरंध्रीणां प्रेम्णो गाढस्य खण्डनम् । तथा च राजंस् तत्रैतां श्रुतसैनकथां शृणु
asahyaṃ hi puraṃdhrīṇāṃ premṇo gāḍhasya khaṇḍanam / tathā ca rājaṃs tatraitāṃ śrutasainakathāṃ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभूद् दक्षिणभूमौ प्राग्गोकर्णाख्ये पुरे नृपः । श्रुतसेन इति ख्यातः कुलभूषाश्रुतान्वितः
abhūd dakṣiṇabhūmau prāggokarṇākhye pure nṛpaḥ / śrutasena iti khyātaḥ kulabhūṣāśrutānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य चैकाभवच् चिन्ता राज्ञः संपूर्णसंपदः । आत्मानुरूपां भार्यां यत् स न तावद् अवाप्तवान्
tasya caikābhavac cintā rājñaḥ saṃpūrṇasaṃpadaḥ / ātmānurūpāṃ bhāryāṃ yat sa na tāvad avāptavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा च नृपः कुर्वश्चिन्तां तां तत्कथान्तरे । अग्निशर्माभिधानेन जगदे सो ऽग्रजन्मना
ekadā ca nṛpaḥ kurvaścintāṃ tāṃ tatkathāntare / agniśarmābhidhānena jagade so 'grajanmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्चर्ये द्वे मया दृष्टे ते राजन्वर्णये शृणु । तीर्थयात्रागतः पञ्चतीर्थीं ताम् अहमाप्तवान्
āścarye dve mayā dṛṣṭe te rājanvarṇaye śṛṇu / tīrthayātrāgataḥ pañcatīrthīṃ tām ahamāptavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्यामप्सरसः पञ्च ग्राहत्वमृषिशापतः । प्राप्ताः सतीरुदहरत्तिर्थयात्रागतो ऽर्जुनः
yasyāmapsarasaḥ pañca grāhatvamṛṣiśāpataḥ / prāptāḥ satīrudaharattirthayātrāgato 'rjunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तीर्थवरे स्नात्वा पञ्चरात्रोपवासिनाम् । नारायणानुचरतादायिनि स्नायिनां नृणाम्
tatra tīrthavare snātvā pañcarātropavāsinām / nārāyaṇānucaratādāyini snāyināṃ nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावद्व्रजामि तावच् च लाङ्गलोल्लिखितावनिम् । गायन्तं कंचिदद्राक्षं कार्षिकं क्षेत्रमध्यगम्
yāvadvrajāmi tāvac ca lāṅgalollikhitāvanim / gāyantaṃ kaṃcidadrākṣaṃ kārṣikaṃ kṣetramadhyagam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पृष्टः कार्षिको मार्गं मार्गायातेन केनचित् । प्रव्राजकेन सद्वाक्यं नाशृणोद्गीततत्परः
sa pṛṣṭaḥ kārṣiko mārgaṃ mārgāyātena kenacit / pravrājakena sadvākyaṃ nāśṛṇodgītatatparaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स तस्मै चुक्रोध परिव्राड् विधुरं ब्रुवन् । सो ऽपि गीतं विमुच्याथ कार्षिकस् तम् अभाषत
tataḥ sa tasmai cukrodha parivrāḍ vidhuraṃ bruvan / so 'pi gītaṃ vimucyātha kārṣikas tam abhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो प्रव्राजको ऽसि त्वं धर्मस्याशं न वेत्स्यसि । मूर्खेणापि मया ज्ञातं सारं धर्मस्य यत्पुनः
aho pravrājako 'si tvaṃ dharmasyāśaṃ na vetsyasi / mūrkheṇāpi mayā jñātaṃ sāraṃ dharmasya yatpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा किं त्वया ज्ञातम् इति तेन च कौतुकात् । प्रव्राजकेन पृष्टः सन् कार्षिकः स जगाद तम्
tac chrutvā kiṃ tvayā jñātam iti tena ca kautukāt / pravrājakena pṛṣṭaḥ san kārṣikaḥ sa jagāda tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहोपविश प्रच्छाये शृणु यावद् वदामि ते । अस्मिन् प्रदेशे विद्यन्ते ब्राह्मणा भ्रातरस् त्रयः
ihopaviśa pracchāye śṛṇu yāvad vadāmi te / asmin pradeśe vidyante brāhmaṇā bhrātaras trayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मदत्तः सोमदत्तो विश्वदत्तश् च पुण्यकृत् । तेषां ज्येष्ठौ दारवन्तौ कनिष्ठस्त्वपरिग्रहः
brahmadattaḥ somadatto viśvadattaś ca puṇyakṛt / teṣāṃ jyeṣṭhau dāravantau kaniṣṭhastvaparigrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तयोर् ज्येष्ठयोर् आज्ञां कुर्वन् कर्मकरो यथा । मया सहासीद् अक्रुध्यन्न् अहं तेषां हि कार्षिकः
sa tayor jyeṣṭhayor ājñāṃ kurvan karmakaro yathā / mayā sahāsīd akrudhyann ahaṃ teṣāṃ hi kārṣikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ च ज्येष्ठावबुध्येतां मृदुं तं बुद्धिवर्जितम् । साधुमत्यक्तसन्मार्गमृजुमायासवर्जितम्
tau ca jyeṣṭhāvabudhyetāṃ mṛduṃ taṃ buddhivarjitam / sādhumatyaktasanmārgamṛjumāyāsavarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा भ्रातृजायाभ्यां सकामाभ्यां रहो ऽर्थितः । कनिष्ठो विश्वदत्तो ऽथ मातृवत्ते निराकरोत्
ekadā bhrātṛjāyābhyāṃ sakāmābhyāṃ raho 'rthitaḥ / kaniṣṭho viśvadatto 'tha mātṛvatte nirākarot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् ते निजयोर्भर्त्रोरुभे गत्वा मृषोचतुः । वाञ्छत्यावां रहस्येष कनीयान्युवयोरिति
tatas te nijayorbhartrorubhe gatvā mṛṣocatuḥ / vāñchatyāvāṃ rahasyeṣa kanīyānyuvayoriti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन तं प्रति तौ ज्येष्ठौ सान्तःकोपौ बभूवतुः । सदसद्वा न विदतुः कुस्त्रीवचनमोहितौ
tena taṃ prati tau jyeṣṭhau sāntaḥkopau babhūvatuḥ / sadasadvā na vidatuḥ kustrīvacanamohitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथैतौ भ्रातरौ जातु विश्वदत्तं तमूचतुः । गच्छ त्वं क्षेत्रमध्यस्थं वल्मीकं तं समीकुरु
athaitau bhrātarau jātu viśvadattaṃ tamūcatuḥ / gaccha tvaṃ kṣetramadhyasthaṃ valmīkaṃ taṃ samīkuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथेत्य् आगत्य वल्मीकं कुद्दालेनाखनत्स तम् । मा म् ऐवं कृष्णसर्पो ऽत्र वसतीत्युदितो मया
tathety āgatya valmīkaṃ kuddālenākhanatsa tam / mā m aivaṃ kṛṣṇasarpo 'tra vasatītyudito mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वापि स वल्मीकम् अखनद् यद् भवत्व् इति । पापैषिणोर् अप्य् आदेशं ज्येष्ठभ्रात्रोर् अलङ्घयन्
tac chrutvāpi sa valmīkam akhanad yad bhavatv iti / pāpaiṣiṇor apy ādeśaṃ jyeṣṭhabhrātror alaṅghayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
खन्यमानात् ततः प्राप कलशं हेमपूरितम् । न कृष्णसर्पं धर्मो हि सांनिध्यं कुरुते सताम्
khanyamānāt tataḥ prāpa kalaśaṃ hemapūritam / na kṛṣṇasarpaṃ dharmo hi sāṃnidhyaṃ kurute satām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं च नीत्वा स कलशं भ्रातृभ्यां सर्वमर्पयत् । निवार्यमाणो ऽपि मया ज्येष्ठाभ्यां दृढभक्तितः
taṃ ca nītvā sa kalaśaṃ bhrātṛbhyāṃ sarvamarpayat / nivāryamāṇo 'pi mayā jyeṣṭhābhyāṃ dṛḍhabhaktitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तौ पुनस्तत एवांशं दत्त्वा प्रेर्य च घातकान् । तस्याच्छेदयतां पाणिपादं धनजिहीर्षया
tau punastata evāṃśaṃ dattvā prerya ca ghātakān / tasyācchedayatāṃ pāṇipādaṃ dhanajihīrṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि न स चुक्रोध निर्मन्युर्भ्रातरौ प्रति । तेन सत्येन तस्यात्र हस्तपादमजायत
tathāpi na sa cukrodha nirmanyurbhrātarau prati / tena satyena tasyātra hastapādamajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाप्रभृति तद् दृष्ट्वा त्यक्तः क्रोधो ऽखिलो मया । त्वया तु तापसेनापि क्रोधो ऽद्यापि न मुच्यते
tadāprabhṛti tad dṛṣṭvā tyaktaḥ krodho 'khilo mayā / tvayā tu tāpasenāpi krodho 'dyāpi na mucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्रोधेन जितः स्वर्गः पश्यैतदधुनैव भोः । इत्य् उक्त्वैव तनुं त्यक्त्वा कार्षिकः स दिवं गतः
akrodhena jitaḥ svargaḥ paśyaitadadhunaiva bhoḥ / ity uktvaiva tanuṃ tyaktvā kārṣikaḥ sa divaṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आश्चर्यं मया दृष्टं द्वितीयं शृणु भूपते । इत्य् उक्त्वा श्रुतसेनं स नृपं विप्रो ऽब्रवीत्पुनः
ity āścaryaṃ mayā dṛṣṭaṃ dvitīyaṃ śṛṇu bhūpate / ity uktvā śrutasenaṃ sa nṛpaṃ vipro 'bravītpunaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽपि तीर्थयात्रार्थं पर्यटन्नम्बुधेस्तटे । अहं वसन्तसेनस्य राज्ञो राष्ट्रमवाप्तवान्
tato 'pi tīrthayātrārthaṃ paryaṭannambudhestaṭe / ahaṃ vasantasenasya rājño rāṣṭramavāptavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र भोक्तुं प्रविष्टं मां राजसत्त्रे ऽब्रुवन् द्विजाः । ब्रह्मन् पथामुना मा गाः स्थिता ह्य् अत्र नृपात्मजा
tatra bhoktuṃ praviṣṭaṃ māṃ rājasattre 'bruvan dvijāḥ / brahman pathāmunā mā gāḥ sthitā hy atra nṛpātmajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्युद्द्योताभिधाना तां पश्येदपि मुनिर्यदि । स कामशरनिर्भिन्नः प्राप्योन्मादं न जीवति
vidyuddyotābhidhānā tāṃ paśyedapi muniryadi / sa kāmaśaranirbhinnaḥ prāpyonmādaṃ na jīvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽहं प्रत्यवोचं तान्नैतच्चित्रं सदा ह्य् अहम् । पश्याम्यपरकन्दर्पं श्रुतसेनमहीपतिम्
tato 'haṃ pratyavocaṃ tānnaitaccitraṃ sadā hy aham / paśyāmyaparakandarpaṃ śrutasenamahīpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यात्रादौ निर्गते यस्मिन् रक्षिभिर् दृष्टिगोचरात् । उत्सार्यन्ते सतीवृत्तभङ्गभीत्या कुलाङ्गनाः
yātrādau nirgate yasmin rakṣibhir dṛṣṭigocarāt / utsāryante satīvṛttabhaṅgabhītyā kulāṅganāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं विज्ञाय भावत्कं भोजनाय माम् । नृपान्तिकं नीतवन्तौ सत्त्राधिपपुरोहितौ
ity uktavantaṃ vijñāya bhāvatkaṃ bhojanāya mām / nṛpāntikaṃ nītavantau sattrādhipapurohitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सा राजतनया विद्युद्योता मयेक्षिता । कामस्येव जगन्मोहमन्त्रविद्या शरीरिणी
tatra sā rājatanayā vidyudyotā mayekṣitā / kāmasyeva jaganmohamantravidyā śarīriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरात्तद्दर्शनक्षोभं नियम्याहमचिन्तयम् । अस्मत्प्रभोश् चेद् भार्येयं भवेद् राज्यं स विस्मरेत्
cirāttaddarśanakṣobhaṃ niyamyāhamacintayam / asmatprabhoś ced bhāryeyaṃ bhaved rājyaṃ sa vismaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि कथनीयो ऽयमुदन्तः स्वामिने मया । उन्मादिनीदेवसेनवृत्तान्तो ह्य् अन्यथा भवेत्
tathāpi kathanīyo 'yamudantaḥ svāmine mayā / unmādinīdevasenavṛttānto hy anyathā bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवसेनस्य नृपतेः पुरा राष्ट्रे वणिक्सुता । उन्मादिनीत्यभूत्कन्या जगदुन्मादकारिणी
devasenasya nṛpateḥ purā rāṣṭre vaṇiksutā / unmādinītyabhūtkanyā jagadunmādakāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवेदितापि सा पित्रा न तेनात्ता महीभृता । विप्रैः कुलक्षणेत्य् उक्ता तस्य व्यसनरक्षिभिः
āveditāpi sā pitrā na tenāttā mahībhṛtā / vipraiḥ kulakṣaṇety uktā tasya vyasanarakṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिणीता तदीयेन मन्त्रिमुख्येन सा ततः । वातायनाग्राद् आत्मानं राज्ञे ऽस्मै जात्व् अदर्शयत्
pariṇītā tadīyena mantrimukhyena sā tataḥ / vātāyanāgrād ātmānaṃ rājñe 'smai jātv adarśayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तया भुजंग्या राजेन्द्रो दुराद्दृष्टिविषाहतः । मुहुर्मुमूर्च्छ न रतिं लेभे नाहारमाहरत्
tayā bhujaṃgyā rājendro durāddṛṣṭiviṣāhataḥ / muhurmumūrccha na ratiṃ lebhe nāhāramāharat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रार्थितो ऽपि अ तद्भर्तृप्रमुखैः सो ऽथ मन्त्रिभिः । धार्मिकस्तां न जग्राह तत्सक्तश् च जहावसून्
prārthito 'pi a tadbhartṛpramukhaiḥ so 'tha mantribhiḥ / dhārmikastāṃ na jagrāha tatsaktaś ca jahāvasūn
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदीदृशे प्रमादे ऽत्र वृत्ते द्रोहः कृतो भवेत् । इत्य् आलोच्य मयोक्तं ते चित्रमेत्य ततो ऽद्य तत्
tadīdṛśe pramāde 'tra vṛtte drohaḥ kṛto bhavet / ity ālocya mayoktaṃ te citrametya tato 'dya tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वैतत्स द्विजात्तस्मान्मदनाज्ञानिभं वचः । विद्युद्द्योताहृतमनाः श्रुतसेननृपो ऽभवत्
śrutvaitatsa dvijāttasmānmadanājñānibhaṃ vacaḥ / vidyuddyotāhṛtamanāḥ śrutasenanṛpo 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्क्षणं च विसृज्य् ऐव तत्र विप्रं तम् एव सः । तथाकरोद्यथानीय शीघ्रं तां परिणीतवान्
tatkṣaṇaṃ ca visṛjy aiva tatra vipraṃ tam eva saḥ / tathākarodyathānīya śīghraṃ tāṃ pariṇītavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सा नृपतेस् तस्य विद्युद्द्योता नृपात्मजा । शरीराव्यतिरिक्तासीद्भास्करस्य प्रभा यथा
tataḥ sā nṛpates tasya vidyuddyotā nṛpātmajā / śarīrāvyatiriktāsīdbhāskarasya prabhā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स्वयंवरायागात् तं नृपं रूपगर्विता । कन्यका मातृदत्ताख्या महाधनवणिक्सुता
atha svayaṃvarāyāgāt taṃ nṛpaṃ rūpagarvitā / kanyakā mātṛdattākhyā mahādhanavaṇiksutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधर्मभीत्या जग्राह स राजा तां वणिक्सुताम् । विद्युद्द्योताथ तद् बुद्ध्वा हृत्स्फोटेन व्यपद्यत
adharmabhītyā jagrāha sa rājā tāṃ vaṇiksutām / vidyuddyotātha tad buddhvā hṛtsphoṭena vyapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजाप्य् आगत तां कान्तां पश्यन्न् एव तथा गताम् । अङ्के कृत्वा स विलपन् सद्यः प्राणैर् व्ययुज्यत
rājāpy āgata tāṃ kāntāṃ paśyann eva tathā gatām / aṅke kṛtvā sa vilapan sadyaḥ prāṇair vyayujyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वणिक्सुता वह्निं मातृदत्ता विवेश सा । इत्थं प्रणष्टं सर्वं तद् अपि राष्ट्रं सराजकम्
tato vaṇiksutā vahniṃ mātṛdattā viveśa sā / itthaṃ praṇaṣṭaṃ sarvaṃ tad api rāṣṭraṃ sarājakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो राजन् प्रकृष्टस्य भङ्गः प्रेम्णः सुदुःसहः । विशेषेण मनस्विन्या देव्या वासवदत्तया
ato rājan prakṛṣṭasya bhaṅgaḥ premṇaḥ suduḥsahaḥ / viśeṣeṇa manasvinyā devyā vāsavadattayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्कलिङ्गसेणैषा परिणीता यदि त्वया । देवी वासवदत्ता तत्प्राणाञ्जह्यान्न संशयः
tasmātkaliṅgaseṇaiṣā pariṇītā yadi tvayā / devī vāsavadattā tatprāṇāñjahyānna saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवी पद्मावती तद्वत्तयोरेकं हि जीवितम् । नरवाहनदत्तश् च पुत्रस्ते स्यात्कथं ततः
devī padmāvatī tadvattayorekaṃ hi jīvitam / naravāhanadattaś ca putraste syātkathaṃ tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तञ्च देवस्य हृदयं सोढुं जाने न शक्नुयात् । एवम् एकपदे सर्वमिदं नश्येन्महीपते
tañca devasya hṛdayaṃ soḍhuṃ jāne na śaknuyāt / evam ekapade sarvamidaṃ naśyenmahīpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देव्योर्यच्चोक्तिगाम्भीर्यं तदेव कथयत्यलम् । हृदयं जीवितत्यागगाढनिश्चितनिःस्पृहम्
devyoryaccoktigāmbhīryaṃ tadeva kathayatyalam / hṛdayaṃ jīvitatyāgagāḍhaniścitaniḥspṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्स्वार्थो रक्षणीयस्ते तिर्यञ्चो ऽपि हि जानते । स्वरक्षां किं पुनर्देव बुद्धिमन्तो भवादृशाः
tatsvārtho rakṣaṇīyaste tiryañco 'pi hi jānate / svarakṣāṃ kiṃ punardeva buddhimanto bhavādṛśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति मन्त्रिवराच् छ्रुत्वा स्वैरं यौगन्धरायणात् । सम्यग्विवेकपदवीं प्राप्य वत्सेश्वरो ऽब्रवीत्
iti mantrivarāc chrutvā svairaṃ yaugandharāyaṇāt / samyagvivekapadavīṃ prāpya vatseśvaro 'bravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमेतन्न संदेहो नश्येत्सर्वमिदं मम । तस्मात्कलिङ्गसेनायाः को ऽर्थः परिणयेन मे
evametanna saṃdeho naśyetsarvamidaṃ mama / tasmātkaliṅgasenāyāḥ ko 'rthaḥ pariṇayena me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तो लग्नश् च दूरे यत् तद् युक्तं गणकैः कृतम् । स्वयंवरागतात्यागाद् अधर्मो वा कियान् भवेत्
ukto lagnaś ca dūre yat tad yuktaṃ gaṇakaiḥ kṛtam / svayaṃvarāgatātyāgād adharmo vā kiyān bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तो वत्सराजेन हृष्टो यौगन्धरायणः । चिन्तयाम् आस कार्यं नः सिद्धप्रायं यथेप्सितम्
ity ukto vatsarājena hṛṣṭo yaugandharāyaṇaḥ / cintayām āsa kāryaṃ naḥ siddhaprāyaṃ yathepsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपायरससंसिक्ता देशकालोपबृंहिता । सेयं नीतिमहावल्लीं किं नाम न फलेत्फलम्
upāyarasasaṃsiktā deśakālopabṛṃhitā / seyaṃ nītimahāvallīṃ kiṃ nāma na phaletphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संचिन्त्य स ध्यायन्देशकालौ प्रणम्य तम् । राजानं प्रययौ मन्त्री गृहं यौगन्धरायणः
iti saṃcintya sa dhyāyandeśakālau praṇamya tam / rājānaṃ prayayau mantrī gṛhaṃ yaugandharāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजापि रचितातिथ्यगूढकारामुपेत्य सः । देवीं वासवदत्तां तां सान्त्वयन्नेवम् अब्रवीत्
rājāpi racitātithyagūḍhakārāmupetya saḥ / devīṃ vāsavadattāṃ tāṃ sāntvayannevam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमर्थं वच्मि जानासि त्वम् एव हरिणाक्षि यत् । वारि वारिरुहस्येव त्वत्प्रेम मम जीवितम्
kimarthaṃ vacmi jānāsi tvam eva hariṇākṣi yat / vāri vāriruhasyeva tvatprema mama jīvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामापि हि किमन्यस्या ग्रहीतुमहमुत्सहे । कलिङ्गसेना तु हठादुपायाता गृहं मम
nāmāpi hi kimanyasyā grahītumahamutsahe / kaliṅgasenā tu haṭhādupāyātā gṛhaṃ mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसिद्धं चात्र यद्रम्भा तपःस्थेन निराकृता । पार्थेन षण्ढताशापं ददौ तस्यै हठागता
prasiddhaṃ cātra yadrambhā tapaḥsthena nirākṛtā / pārthena ṣaṇḍhatāśāpaṃ dadau tasyai haṭhāgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स शापस्तिष्ठता तेन वर्षं वैराटवेश्मनि । स्त्रीवेषेण महाश्चर्यरूपेणाप्यतिवाहितः
sa śāpastiṣṭhatā tena varṣaṃ vairāṭaveśmani / strīveṣeṇa mahāścaryarūpeṇāpyativāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः कलिङ्गसेनैषा निषिद्धा न तदा मया । विना त्वदिच्छयाहं तु न किंचिद्वक्तुमुत्सहे
ataḥ kaliṅgasenaiṣā niṣiddhā na tadā mayā / vinā tvadicchayāhaṃ tu na kiṃcidvaktumutsahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आश्वास्योपलभ्याथ हृदयेनेव रागिणा । मुखार्पितेन मद्येन सत्यं क्रूरं तदाशयम्
ity āśvāsyopalabhyātha hṛdayeneva rāgiṇā / mukhārpitena madyena satyaṃ krūraṃ tadāśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तय् ऐव सह रात्रिं तां राज्ञा वासवदत्तया । मन्त्रिमुख्यमतिप्रौढितुष्टो वत्सेश्वरो ऽवसत्
tay aiva saha rātriṃ tāṃ rājñā vāsavadattayā / mantrimukhyamatiprauḍhituṣṭo vatseśvaro 'vasat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रान्तरे च यं पूर्वं दिवारात्रौ प्रयुक्तवान् । कलिङ्गसेनावृत्तान्तज्ञप्त्यै यौगन्धरायणः
atrāntare ca yaṃ pūrvaṃ divārātrau prayuktavān / kaliṅgasenāvṛttāntajñaptyai yaugandharāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ब्रह्मराक्षसो ऽभ्येत्य सुहृद्योगेश्वराभिधः । तस्याम् एव निशि स्वैरं तं मन्त्रिवरमभ्यधात्
sa brahmarākṣaso 'bhyetya suhṛdyogeśvarābhidhaḥ / tasyām eva niśi svairaṃ taṃ mantrivaramabhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिङ्गसेनासदने स्थितो ऽस्म्य् अन्तर्बहिः सदा । दिव्यानां मानुषाणां वा पश्यामि न तथागमम्
kaliṅgasenāsadane sthito 'smy antarbahiḥ sadā / divyānāṃ mānuṣāṇāṃ vā paśyāmi na tathāgamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्याव्यक्तो मया शब्दः श्रुतो ऽकस्मान्नभस्तले । प्रच्छन्नेनात्र हर्म्याग्रसंनिकर्षे निशामुखे
adyāvyakto mayā śabdaḥ śruto 'kasmānnabhastale / pracchannenātra harmyāgrasaṃnikarṣe niśāmukhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभावं तस्य विज्ञातुं प्रयुक्तापि ततो मम । विद्या न प्राभवत्तेन विमृश्याहमचिन्तयम्
prabhāvaṃ tasya vijñātuṃ prayuktāpi tato mama / vidyā na prābhavattena vimṛśyāhamacintayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं दिव्यप्रभावस्य शब्दः कस्यापि निश्चितम् । कलिङ्गसेनालावण्यलुब्धस्य भ्रमतो ऽम्बरे
ayaṃ divyaprabhāvasya śabdaḥ kasyāpi niścitam / kaliṅgasenālāvaṇyalubdhasya bhramato 'mbare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन न क्रमते विद्या तद्वीक्षे किंचिदन्तरम् । न दुष्प्रापं परच्छिद्रं जाग्रद्भिर्निपुणैर्यतः
yena na kramate vidyā tadvīkṣe kiṃcidantaram / na duṣprāpaṃ paracchidraṃ jāgradbhirnipuṇairyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिव्यानां वाञ्छितैषेति प्रोक्तं मन्त्रिवरेण च । सोमप्रभा सखी चास्या वदन्त्येतन् मया श्रुता
divyānāṃ vāñchitaiṣeti proktaṃ mantrivareṇa ca / somaprabhā sakhī cāsyā vadantyetan mayā śrutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति निश्चित्य तत् तुभ्यम् इहाहं वक्तुम् आगतः । इदं प्रसङ्गात् पृच्छामि तन् मे तावत् त्वयोच्यताम्
iti niścitya tat tubhyam ihāhaṃ vaktum āgataḥ / idaṃ prasaṅgāt pṛcchāmi tan me tāvat tvayocyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिर्यञ्चो ऽपि हि रक्षन्ति स्वात्मानम् इति यत् त्वया । उक्तो रजा तद् अश्रौषं योगाद् अहम् अलक्षितः
tiryañco 'pi hi rakṣanti svātmānam iti yat tvayā / ukto rajā tad aśrauṣaṃ yogād aham alakṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निदर्शनं चेद् अत्रास्ति तन् मे कथय सन्मते । इति योगेश्वरेणोक्तः स्माह यौगन्धरायणः
nidarśanaṃ ced atrāsti tan me kathaya sanmate / iti yogeśvareṇoktaḥ smāha yaugandharāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति मित्त्रं तथा चात्र कथामाख्यामि ते शृणु । विदिशानगरीबाह्ये न्यग्रोधो ऽभूत्पुरा महान्
asti mittraṃ tathā cātra kathāmākhyāmi te śṛṇu / vidiśānagarībāhye nyagrodho 'bhūtpurā mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वारः प्राणिनस् तत्र वसन्ति स्म महातरौ । नकुलोलूकमार्जारमूषकाः पृथगालयाः
catvāraḥ prāṇinas tatra vasanti sma mahātarau / nakulolūkamārjāramūṣakāḥ pṛthagālayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्ने भिन्ने बिले मूल आस्तां नकुलमूषकौ । मार्जारो मध्यभागस्थे तरोर्महति कोटरे
bhinne bhinne bile mūla āstāṃ nakulamūṣakau / mārjāro madhyabhāgasthe tarormahati koṭare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उलूकस्तु शिरोभागे ऽनन्यलभ्ये लतालये । मूषको ऽत्र त्रिभिर्वध्यो मार्जारेण त्रयो ऽपरे
ulūkastu śirobhāge 'nanyalabhye latālaye / mūṣako 'tra tribhirvadhyo mārjāreṇa trayo 'pare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नाय मार्जारभयान्मूषको नकुलस्तथा । स्वभावेनाप्युलूकश् च परिभ्रेमुर्निशि त्रयः
annāya mārjārabhayānmūṣako nakulastathā / svabhāvenāpyulūkaś ca paribhremurniśi trayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्जारश् च दिवारात्रौ निर्भयः प्रभ्रमत्य् असौ । तत्रासन्ने यवक्षेत्रे सदा मुषकलिप्सया
mārjāraś ca divārātrau nirbhayaḥ prabhramaty asau / tatrāsanne yavakṣetre sadā muṣakalipsayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये ऽन्ये ऽपि युक्त्या जग्मुस्तत्स्वकाले ऽन्नाभिवाञ्छया । एकदा लुब्धकस् तत्र चण्डालः कश्चिदाययौ
ye 'nye 'pi yuktyā jagmustatsvakāle 'nnābhivāñchayā / ekadā lubdhakas tatra caṇḍālaḥ kaścidāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स मार्जारपदश्रेणिं दृष्ट्वा तत्क्षेत्रगामिनीम् । तद्वधायाभितः क्षेत्रं पाशान्दत्त्वा ततो ययौ
sa mārjārapadaśreṇiṃ dṛṣṭvā tatkṣetragāminīm / tadvadhāyābhitaḥ kṣetraṃ pāśāndattvā tato yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र रात्रौ च मार्जारः स मूषकजिघांसया । एत्य प्रविष्टस् तत्पाशैः क्षेत्रे तस्मिन्न् अबध्यत
tatra rātrau ca mārjāraḥ sa mūṣakajighāṃsayā / etya praviṣṭas tatpāśaiḥ kṣetre tasminn abadhyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूषको ऽपि ततो ऽन्नार्थी स तत्र निभृतागतः । बद्धं तं वीक्ष्य मार्जारं जहर्ष च ननर्त च
mūṣako 'pi tato 'nnārthī sa tatra nibhṛtāgataḥ / baddhaṃ taṃ vīkṣya mārjāraṃ jaharṣa ca nanarta ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावद्विशति तत्क्षेत्रं दूरादेकेन वर्त्मना । तत्र तौ तावदायाताबुलूकनकुलावपि
yāvadviśati tatkṣetraṃ dūrādekena vartmanā / tatra tau tāvadāyātābulūkanakulāvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टमार्जारबन्धौ च मूषकं लब्धुमैच्छताम् । मूषको ऽपि च तद् दृष्ट्वा दूराद्विग्नो व्यचिन्तयत्
dṛṣṭamārjārabandhau ca mūṣakaṃ labdhumaicchatām / mūṣako 'pi ca tad dṛṣṭvā dūrādvigno vyacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नकुलोलूकभयदं मार्जारं संश्रये यदि । बद्धो ऽप्य् एकप्रहारेण शत्रु र्माम् एष मारयेत्
nakulolūkabhayadaṃ mārjāraṃ saṃśraye yadi / baddho 'py ekaprahāreṇa śatru rmām eṣa mārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्जाराद्दूरगं हन्यादुलूको नकुलश् च माम् । तच्छत्रुसंकटगतः क्व गच्छामि करोमि किम्
mārjārāddūragaṃ hanyādulūko nakulaś ca mām / tacchatrusaṃkaṭagataḥ kva gacchāmi karomi kim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्त मार्जारम् एवेह श्रयाम्य् आपद्गतो ह्य् अयम् । आत्मत्राणाय मां रक्षेत्पाशच्छेदोपयोगिनम्
hanta mārjāram eveha śrayāmy āpadgato hy ayam / ātmatrāṇāya māṃ rakṣetpāśacchedopayoginam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.