Library·Somadeva: Kathasaritsagara·7·7.1
प्रथमस् तरङ्गः । केलिकेशग्रहव्यग्रगौरीकरनखावृतम् । शिवायानेकचन्द्राढ्यम् इव शार्वं शिरो ऽस्तु वः
prathamas taraṅgaḥ / kelikeśagrahavyagragaurīkaranakhāvṛtam / śivāyānekacandrāḍhyam iva śārvaṃ śiro 'stu vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करं दानाम्भसार्द्रं यः कुञ्चिताग्रं प्रसारयन् । ददत्सिद्धिमिवाभाति स पायाद्वो गजाननः
karaṃ dānāmbhasārdraṃ yaḥ kuñcitāgraṃ prasārayan / dadatsiddhimivābhāti sa pāyādvo gajānanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं स तत्र कौशाम्ब्यां पुत्रो वत्सेश्वरस्य ताम् । परिणीय युवा प्राणसमां मदनमञ्चुकाम्
evaṃ sa tatra kauśāmbyāṃ putro vatseśvarasya tām / pariṇīya yuvā prāṇasamāṃ madanamañcukām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तः स्वैः सचिवैर्गोमुखादिभिः । समं तस्थौ यथाकामं परिपूर्णमनोरथः
naravāhanadattaḥ svaiḥ sacivairgomukhādibhiḥ / samaṃ tasthau yathākāmaṃ paripūrṇamanorathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा चोल्लसन्मत्तकोकिलारावराजिते । प्रवर्तितलतालास्यवल्गन्मलयमारुते
ekadā collasanmattakokilārāvarājite / pravartitalatālāsyavalganmalayamārute
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रगीतभृङ्गसुभगे संप्राप्ते च मधूत्सवे । ययौ विहर्तुमुद्यानं राजपुत्रः समन्त्रिकः
pragītabhṛṅgasubhage saṃprāpte ca madhūtsave / yayau vihartumudyānaṃ rājaputraḥ samantrikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र भ्रान्त्वागतो ऽकस्माद् उपेत्य निजगाद तम् । प्रहर्षोत्फुल्लनयनः स्ववयस्यस्तपन्तकः
tatra bhrāntvāgato 'kasmād upetya nijagāda tam / praharṣotphullanayanaḥ svavayasyastapantakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युवराज मया दृष्टा कापीतो नातिदूरतः । कन्यावतीर्य गगनात् स्थिताशोकतरोरधः
yuvarāja mayā dṛṣṭā kāpīto nātidūrataḥ / kanyāvatīrya gaganāt sthitāśokataroradhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तय् ऐव प्रेषितश्चाहमुपेत्य ससखीकया । स्वकान्तिद्योतितदिशा त्वदाह्वानाय कन्यया
tay aiva preṣitaścāhamupetya sasakhīkayā / svakāntidyotitadiśā tvadāhvānāya kanyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स स्वसचिवैः साकं तद्दर्शनोत्सुकः । नरवाहनदत्तस्तत्तरुमूलमगाद्द्रुतम्
tac chrutvā sa svasacivaiḥ sākaṃ taddarśanotsukaḥ / naravāhanadattastattarumūlamagāddrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श तत्र तां कान्तां लोललोचनषट्पदाम् । शोणौष्ठपल्लवां पीनस्तनस्तबकशोभिताम्
dadarśa tatra tāṃ kāntāṃ lolalocanaṣaṭpadām / śoṇauṣṭhapallavāṃ pīnastanastabakaśobhitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परागपुञ्जगौराङ्गीं छायया तापहारिणीम् । आत्तोचिताकृतिं साक्षादिवोपवनदेवताम्
parāgapuñjagaurāṅgīṃ chāyayā tāpahāriṇīm / āttocitākṛtiṃ sākṣādivopavanadevatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपाययौ च प्रणतां स ताम् अभिननन्द च । दिव्यकन्यां नृपसुतस्तद्रूपापहृतेक्षणः
upāyayau ca praṇatāṃ sa tām abhinananda ca / divyakanyāṃ nṛpasutastadrūpāpahṛtekṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तत्सचिवः सर्वेषूपविष्टेषु गोमुखः । ताम् अपृच्छच्छुभे का त्वं किमर्थश्चागमो ऽत्र ते
atha tatsacivaḥ sarveṣūpaviṣṭeṣu gomukhaḥ / tām apṛcchacchubhe kā tvaṃ kimarthaścāgamo 'tra te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा सा दुरुल्लङ्घ्यमन्मथाज्ञोज्झितत्रपा । नरवाहनदत्तस्य वदनाम्भोरुहं मुहुः
tac chrutvā sā durullaṅghyamanmathājñojjhitatrapā / naravāhanadattasya vadanāmbhoruhaṃ muhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यन्ती चक्षुषा तिर्यगसमप्रणवस्रुता । विस्तरेणात्मवृत्तान्तकथाम् एवम् अवर्णयत्
paśyantī cakṣuṣā tiryagasamapraṇavasrutā / vistareṇātmavṛttāntakathām evam avarṇayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति त्रिजगति ख्यातो नगेन्द्रो हिमवानिति । भूरिशृङ्गस्य तस्यैकं शृङ्गं गौरीपतेर्गिरिः
asti trijagati khyāto nagendro himavāniti / bhūriśṛṅgasya tasyaikaṃ śṛṅgaṃ gaurīpatergiriḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भास्वन्मणिप्रभामाली विलसत्तुहिनद्युतिः । गगनाभोग इव यः परिच्छेतुं न शक्यते
bhāsvanmaṇiprabhāmālī vilasattuhinadyutiḥ / gaganābhoga iva yaḥ paricchetuṃ na śakyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरप्रसादलभ्यानां जरामृत्युभयच्छिदाम् । सिद्धीनामोषधीनां च निधानं यस्य सानवः
haraprasādalabhyānāṃ jarāmṛtyubhayacchidām / siddhīnāmoṣadhīnāṃ ca nidhānaṃ yasya sānavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन विद्याधरव्रातशरीररुचिपिञ्जरैः । शिखरैर् अमराद्रीन्द्रशृङ्गशोभाभिभूयते
yena vidyādharavrātaśarīrarucipiñjaraiḥ / śikharair amarādrīndraśṛṅgaśobhābhibhūyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र काञ्चनशृङ्गाख्यमस्ति हेममयं पुरम् । भाभिः प्रभाकरस्थानम् इव यद्भाति भासुरम्
tatra kāñcanaśṛṅgākhyamasti hemamayaṃ puram / bhābhiḥ prabhākarasthānam iva yadbhāti bhāsuram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुयोजनविस्तीर्णे तस्मिन् विद्याधरेश्वरः । आस्ते हेमप्रभो नाम दृढभक्तिरुमापतौ
bahuyojanavistīrṇe tasmin vidyādhareśvaraḥ / āste hemaprabho nāma dṛḍhabhaktirumāpatau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य चास्ति महादेवी पत्नीषु बहुषु प्रिया । अलंकारप्रभा नाम रोहिणीव हिमत्विषः
tasya cāsti mahādevī patnīṣu bahuṣu priyā / alaṃkāraprabhā nāma rohiṇīva himatviṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तया सह स राजा च प्रातर् उत्थाय धार्मिकः । स्नात्वार्चयित्वा विधिवद्गौरीयुक्तं महेश्वरम्
tayā saha sa rājā ca prātar utthāya dhārmikaḥ / snātvārcayitvā vidhivadgaurīyuktaṃ maheśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एत्य मानुषलोकं च रत्नमिश्रं दिने दिने । ब्राह्मणेभ्यो दरिद्रेभ्यः स्वर्णलक्षं प्रयच्छति
etya mānuṣalokaṃ ca ratnamiśraṃ dine dine / brāhmaṇebhyo daridrebhyaḥ svarṇalakṣaṃ prayacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततश् चागत्य धर्मेण राजकृत्यान्यवेक्ष्य सः । करोत्याहारपानादि मुनिवन्नियतव्रतः
tataś cāgatya dharmeṇa rājakṛtyānyavekṣya saḥ / karotyāhārapānādi munivanniyatavrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दिवेषु गच्छत्सु तस्योद्घातवशात्किल । अपुत्रताकृता राज्ञश् चिन्ता जातूदपद्यत
evaṃ diveṣu gacchatsu tasyodghātavaśātkila / aputratākṛtā rājñaś cintā jātūdapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयातिदुर्मनस्कं च दृष्ट्वा पप्रच्छ तं प्रिया । अलंकारप्रभा देवी दौर्मनस्यस्य कारणम्
tayātidurmanaskaṃ ca dṛṣṭvā papraccha taṃ priyā / alaṃkāraprabhā devī daurmanasyasya kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स राजावादीत् तां सर्वसंपत्तिरस्ति मे । एकं तु पुत्रो नास्तीति दुःखं मां देवि बाधते
tataḥ sa rājāvādīt tāṃ sarvasaṃpattirasti me / ekaṃ tu putro nāstīti duḥkhaṃ māṃ devi bādhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या मया प्रागपुत्रस्य पुंसः सत्त्ववतः कथा । श्रुता तत्स्मरणोद्घाताच्चिन्तैषा चोद्गता मम
yā mayā prāgaputrasya puṃsaḥ sattvavataḥ kathā / śrutā tatsmaraṇodghātāccintaiṣā codgatā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीदृशी सा कथा देवेत्य् उक्तो देवा तया च सः । राजा तस्यै कथाम् एवं संक्षेपात्ताम् अवर्णयत्
kīdṛśī sā kathā devety ukto devā tayā ca saḥ / rājā tasyai kathām evaṃ saṃkṣepāttām avarṇayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नगरे चित्रकूटाख्ये ब्राह्मणार्चनतत्परः । बभूव ब्राह्मणवरो नाम्नान्वर्थो महीपतिः
nagare citrakūṭākhye brāhmaṇārcanatatparaḥ / babhūva brāhmaṇavaro nāmnānvartho mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यासीत्सत्त्वशीलाख्यो जयी युद्धैकसेवकः । मासे मासे च लेभे स तस्मात्स्वर्णशतं नृपात्
tasyāsītsattvaśīlākhyo jayī yuddhaikasevakaḥ / māse māse ca lebhe sa tasmātsvarṇaśataṃ nṛpāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्याप्त्यै तच् च नैवाभूत्त्यागिनस् तस्य काञ्चनम् । अपुत्रत्वाच् च दानैकविनोदासक्तचेतसः
paryāptyai tac ca naivābhūttyāginas tasya kāñcanam / aputratvāc ca dānaikavinodāsaktacetasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रो विनोदहेतुर्मे दत्तस्तावन्न वेधसा । दत्तं च दानव्यसनं तदप्यर्थविनाकृतम्
putro vinodaheturme dattastāvanna vedhasā / dattaṃ ca dānavyasanaṃ tadapyarthavinākṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरं जीर्णस्य शुष्कस्य तरोर्जन्मोपलस्य वा । न संसारे दरिद्रस्य त्यागैकव्यसनस्य च
varaṃ jīrṇasya śuṣkasya tarorjanmopalasya vā / na saṃsāre daridrasya tyāgaikavyasanasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति संचिन्तयन् नित्यं सत्त्वशीलः स जातुचित् । उद्याने संचरन् प्राप निधिं दैवात् कदाचन
iti saṃcintayan nityaṃ sattvaśīlaḥ sa jātucit / udyāne saṃcaran prāpa nidhiṃ daivāt kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सभृत्यश् च तमादाय भूरिकाञ्चन भास्वरम् । महार्घरत्नरुचिरं निनाय प्रसभं गृहम्
sabhṛtyaś ca tamādāya bhūrikāñcana bhāsvaram / mahārgharatnaruciraṃ nināya prasabhaṃ gṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स भोगान् भुञ्जानो ब्राह्मणेभ्यो ददद्वसु । भृत्येभ्यश् च सुहृद्भ्यश् च यावद् आस्ते ऽत्र सात्त्विकः
tataḥ sa bhogān bhuñjāno brāhmaṇebhyo dadadvasu / bhṛtyebhyaś ca suhṛdbhyaś ca yāvad āste 'tra sāttvikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावद्दृष्ट्वा तदभ्यूह्यं निधिलाभः स गोत्रजैः । तस्य राजकुले गत्वा स्वैरं राज्ञे निवेदितः
tāvaddṛṣṭvā tadabhyūhyaṃ nidhilābhaḥ sa gotrajaiḥ / tasya rājakule gatvā svairaṃ rājñe niveditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ राज्ञा समाहूतः प्रतीहारनिदेशतः । क्षणं राजाङ्गणैकान्ते सत्त्वशीलः स तस्थिवान्
atha rājñā samāhūtaḥ pratīhāranideśataḥ / kṣaṇaṃ rājāṅgaṇaikānte sattvaśīlaḥ sa tasthivān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र हस्तस्थया लीलावज्रमुष्ट्या खनन् क्षितिम् । स लेभे ताम्रकुम्भीस्थं निधानं चापरं महत्
tatra hastasthayā līlāvajramuṣṭyā khanan kṣitim / sa lebhe tāmrakumbhīsthaṃ nidhānaṃ cāparaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वेदं रञ्जनीयस्ते राजेति हृदयं निजम् । विधिना सत्त्वतुष्टेन प्रकाशम् इव दर्शितम्
dattvedaṃ rañjanīyaste rājeti hṛdayaṃ nijam / vidhinā sattvatuṣṭena prakāśam iva darśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैवाच्छादयाम् आस मृदा तच् च विवेश च । आवेदितः प्रतीहारेणान्तिकं नृपतेस् ततः
tathaivācchādayām āsa mṛdā tac ca viveśa ca / āveditaḥ pratīhāreṇāntikaṃ nṛpates tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञातं मया निधिर्लब्धस्त्वया तं नः समर्पय । इति तत्र स राज्ञा च प्रणतो जगदे स्वयम्
jñātaṃ mayā nidhirlabdhastvayā taṃ naḥ samarpaya / iti tatra sa rājñā ca praṇato jagade svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमर्पयामि देवाद्यं किमद्यतनमुच्यताम् । सो ऽपि तत्रेति राजानं सत्त्वशीलो जगाद तम्
kimarpayāmi devādyaṃ kimadyatanamucyatām / so 'pi tatreti rājānaṃ sattvaśīlo jagāda tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्पयाभिनवप्राप्तम् इत्य् उक्तश् च स भूभृता । गत्वा राजाङ्गणैकान्ते निधिं तस्मै समर्पयत्
arpayābhinavaprāptam ity uktaś ca sa bhūbhṛtā / gatvā rājāṅgaṇaikānte nidhiṃ tasmai samarpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आद्यं निधिं यथेच्छं त्वं भुङ्क्ष्वेति प्रेषितो ऽथ सः । नृपेण निधितुष्टेन सत्त्वशीलो ऽगमद्गृहम्
ādyaṃ nidhiṃ yathecchaṃ tvaṃ bhuṅkṣveti preṣito 'tha saḥ / nṛpeṇa nidhituṣṭena sattvaśīlo 'gamadgṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रासीद्दानभोगाभ्यां तन्वन्नाम्नो यथार्थताम् । नुदंश्चापुत्रतादुःखदौर्मनस्यं कथंचन
tatrāsīddānabhogābhyāṃ tanvannāmno yathārthatām / nudaṃścāputratāduḥkhadaurmanasyaṃ kathaṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एतत्सत्त्वशीलस्य वृत्तं पूर्वं श्रुतं मया । संस्मृत्य स्थीयते दुःखं पुत्रासद्भावचिन्तया
ity etatsattvaśīlasya vṛttaṃ pūrvaṃ śrutaṃ mayā / saṃsmṛtya sthīyate duḥkhaṃ putrāsadbhāvacintayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति विद्याधरेन्द्रेण भार्या हेमप्रभेण सा । अलंकारप्रभा देवी गदिता निजगाद तम्
iti vidyādharendreṇa bhāryā hemaprabheṇa sā / alaṃkāraprabhā devī gaditā nijagāda tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यम् एवं सुसत्त्वानां साहाय्यं भजते विधिः । किं नापरो निधिर्लब्धः सत्त्वशीलेन संकटे
satyam evaṃ susattvānāṃ sāhāyyaṃ bhajate vidhiḥ / kiṃ nāparo nidhirlabdhaḥ sattvaśīlena saṃkaṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्स्वसत्त्वप्रभावेण त्वम् अपि प्राप्त्स्यसीप्सितम् । शृणु विक्रमतुङ्गस्य कथां चात्र निदर्शनम्
tatsvasattvaprabhāveṇa tvam api prāptsyasīpsitam / śṛṇu vikramatuṅgasya kathāṃ cātra nidarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्ति पाटलिपुत्राख्यं भुवो ऽलंकरणं पुरम् । पूर्णवर्णव्यवस्थानैस्तैस्तैः सन्मणिभिश्चितम्
asti pāṭaliputrākhyaṃ bhuvo 'laṃkaraṇaṃ puram / pūrṇavarṇavyavasthānaistaistaiḥ sanmaṇibhiścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र विक्रमतुङ्गाख्यो राजाभूत् सत्त्ववान् पुरा । यो ऽभूत् पराङ्मुखो दाने नार्थिनां न युधि द्विषाम्
tatra vikramatuṅgākhyo rājābhūt sattvavān purā / yo 'bhūt parāṅmukho dāne nārthināṃ na yudhi dviṣām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जातु मृगयाहेतोः प्रविष्टो नृपतिर्वनम् । बिल्वैर्होमं विदधतं तत्र ब्राह्मणमैक्षत
sa jātu mṛgayāhetoḥ praviṣṭo nṛpatirvanam / bilvairhomaṃ vidadhataṃ tatra brāhmaṇamaikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा प्रष्टुकामो ऽपि परिहृत्य तदन्तिकम् । ययौ स दूरं मृगयारसेन सबलस् ततः
taṃ dṛṣṭvā praṣṭukāmo 'pi parihṛtya tadantikam / yayau sa dūraṃ mṛgayārasena sabalas tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पतद्भिः पतद्भिश् च हन्यमानैः स्वपाणिना । चिरं मृगैश्च सिंहैश् च क्रीडित्वा कन्दुकैर् इव
utpatadbhiḥ patadbhiś ca hanyamānaiḥ svapāṇinā / ciraṃ mṛgaiśca siṃhaiś ca krīḍitvā kandukair iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवृत्तस्तं तथैवात्र दृष्ट्वा होमपरं द्विजम् । उपेत्य नत्वा पप्रच्छ नाम होमफलं च सः
āvṛttastaṃ tathaivātra dṛṣṭvā homaparaṃ dvijam / upetya natvā papraccha nāma homaphalaṃ ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स ब्राह्मणो भूपं कृताशीस्तम् अभाषत । विप्रो ऽहं नागशर्माख्यो होमे च शृणु मे फलम्
tataḥ sa brāhmaṇo bhūpaṃ kṛtāśīstam abhāṣata / vipro 'haṃ nāgaśarmākhyo home ca śṛṇu me phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनेन बिल्वहोमेन प्रसीदति यदानलः । हिरण्मयानि बिल्वानि तदा निर्यान्ति कुण्डतः
anena bilvahomena prasīdati yadānalaḥ / hiraṇmayāni bilvāni tadā niryānti kuṇḍataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽग्निः प्रकटीभूय वरं साक्षात्प्रयच्छति । वर्तते मम भूयांश् च कालो बिल्वानि जुह्वतः
tato 'gniḥ prakaṭībhūya varaṃ sākṣātprayacchati / vartate mama bhūyāṃś ca kālo bilvāni juhvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दपुण्यस्य नाद्यापि तुष्यत्येव स पावकः । तियुक्ते तेन राजा तं धीरसत्त्वो ऽभ्यभाषत
mandapuṇyasya nādyāpi tuṣyatyeva sa pāvakaḥ / tiyukte tena rājā taṃ dhīrasattvo 'bhyabhāṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तर्हि मे देहि बिल्वं त्वम् एकं यावज्जुहोमि तत् । प्रसादयामि च ब्रह्मन्नधुनैव तवानलम्
tarhi me dehi bilvaṃ tvam ekaṃ yāvajjuhomi tat / prasādayāmi ca brahmannadhunaiva tavānalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथं प्रसादयसि तं वह्निमप्रयतो ऽशुचिः । यो मम् ऐवं व्रतस्थस्य पूतस्यापि नतुष्यति
kathaṃ prasādayasi taṃ vahnimaprayato 'śuciḥ / yo mam aivaṃ vratasthasya pūtasyāpi natuṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तस् तेन विप्रेण राजा तमवदत्पुनः । म् ऐवं प्रयच्छ मे बिल्वं पश्याश्चर्यं क्षणाद् इति
ity uktas tena vipreṇa rājā tamavadatpunaḥ / m aivaṃ prayaccha me bilvaṃ paśyāścaryaṃ kṣaṇād iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स राज्ञे विप्रो ऽस्मै ददौ बिल्चं सकौतुकः । राजा च स तदा तत्र दृढसत्त्वेन चेतसा
tataḥ sa rājñe vipro 'smai dadau bilcaṃ sakautukaḥ / rājā ca sa tadā tatra dṛḍhasattvena cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हुतेनानेन बिल्वेन न चेत्तुष्यति तच्छिरः । त्वय्यग्ने स्वं जुहोमीति ध्यात्वा तस्मिञ्जुहाव तत्
hutenānena bilvena na cettuṣyati tacchiraḥ / tvayyagne svaṃ juhomīti dhyātvā tasmiñjuhāva tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आविरासीच् च सप्तार्चिः कुण्डाद्बिल्वं हिरण्मयम् । स्वयमादाय तत्तस्य फलं सत्त्वतरोर् इव
āvirāsīc ca saptārciḥ kuṇḍādbilvaṃ hiraṇmayam / svayamādāya tattasya phalaṃ sattvataror iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगाद च स साक्षात्तं जातवेदा महीपतिम् । सत्त्वेनानेन तुष्टो ऽस्मि तद्गृहाण वरं नृप
jagāda ca sa sākṣāttaṃ jātavedā mahīpatim / sattvenānena tuṣṭo 'smi tadgṛhāṇa varaṃ nṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वा स महासत्त्वो राजा तं प्रणतो ऽब्रवीत् । को ममान्यो वरो देहि द्विजायास्मै यथेप्सितम्
tac chrutvā sa mahāsattvo rājā taṃ praṇato 'bravīt / ko mamānyo varo dehi dvijāyāsmai yathepsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति राज्ञो वचः श्रुत्वा सुप्रीतो ऽग्निर्जगाद तम् । राजन्मघाधनपतिर्ब्राह्मणो ऽयं भविष्यति
iti rājño vacaḥ śrutvā suprīto 'gnirjagāda tam / rājanmaghādhanapatirbrāhmaṇo 'yaṃ bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वम् अप्य् अक्षीणकोषश्रीर्मत्प्रसादाद्भविष्यसि । एवं दत्तवरं वह्निं ब्राह्मणः स व्यजिज्ञपत्
tvam apy akṣīṇakoṣaśrīrmatprasādādbhaviṣyasi / evaṃ dattavaraṃ vahniṃ brāhmaṇaḥ sa vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आविर्भूतो ऽसि सहसा राज्ञः स्वेच्छाविहारिणः । न मे सनियमस्यापि किमेतद्भगवन्निति
āvirbhūto 'si sahasā rājñaḥ svecchāvihāriṇaḥ / na me saniyamasyāpi kimetadbhagavanniti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽग्निर्वरदः प्राह नादास्यं दर्शनं यदि । अहोष्यदेव स्वशिरस्तीव्रसत्तो नृपो मयि
tato 'gnirvaradaḥ prāha nādāsyaṃ darśanaṃ yadi / ahoṣyadeva svaśirastīvrasatto nṛpo mayi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीव्रसत्त्वस्य नचिराद्भवन्त्येव हि सिद्धयः । मन्दसत्त्वस्य तु चिराद्ब्रह्मन्युष्मादृशस्य ताः
tīvrasattvasya nacirādbhavantyeva hi siddhayaḥ / mandasattvasya tu cirādbrahmanyuṣmādṛśasya tāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वान्तर्हिते वह्नौ नृपम् आमन्त्र्य स द्विजः । नागशर्मा ततो गत्वा क्रमेणाभून् महाधनः
ity uktvāntarhite vahnau nṛpam āmantrya sa dvijaḥ / nāgaśarmā tato gatvā krameṇābhūn mahādhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृपो ऽपि दृष्टसत्त्वः स स्तूयमानो ऽनुयायिभिः । ययौ विक्रमतुङ्गः स्वं पुरं पाटलिपुत्रकम्
nṛpo 'pi dṛṣṭasattvaḥ sa stūyamāno 'nuyāyibhiḥ / yayau vikramatuṅgaḥ svaṃ puraṃ pāṭaliputrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्थितमकस्मात्तं प्रविश्य प्रभुम् एकदा । रहः शत्रुंजयो नाम प्रतीहारो व्यजिज्ञपत्
tatra sthitamakasmāttaṃ praviśya prabhum ekadā / rahaḥ śatruṃjayo nāma pratīhāro vyajijñapat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विजने देव विज्ञप्तिं चिकीर्षुर्ब्राह्मणो बटुः । दत्तशर्मेति नाम स्वं ब्रुवाणो द्वारि तिष्ठति
vijane deva vijñaptiṃ cikīrṣurbrāhmaṇo baṭuḥ / dattaśarmeti nāma svaṃ bruvāṇo dvāri tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवेशयेति भूपेन तेनादिष्टे प्रवेशितः । स्वस्तिपूर्वं स राजानं प्रणम्योपाविशद्बटुः
praveśayeti bhūpena tenādiṣṭe praveśitaḥ / svastipūrvaṃ sa rājānaṃ praṇamyopāviśadbaṭuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यजिज्ञपच् च देवाहं चूर्णयुक्त्या कयाचन । सद्यः साहयितुं जाने ताम्रात्कनकमुत्तमम्
vyajijñapac ca devāhaṃ cūrṇayuktyā kayācana / sadyaḥ sāhayituṃ jāne tāmrātkanakamuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुणा ह्य् उपदिष्टा सा युक्तिर्मम मया च तत् । दृष्टं साक्षात्तया युक्या संसिद्धं तस्य काञ्चनम्
guruṇā hy upadiṣṭā sā yuktirmama mayā ca tat / dṛṣṭaṃ sākṣāttayā yukyā saṃsiddhaṃ tasya kāñcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ते बटुना तेन ताम्रमानाययन्नृपः । विलीने च कृते तस्मिन् स बटुश्चूर्णमक्षिपत्
ity ukte baṭunā tena tāmramānāyayannṛpaḥ / vilīne ca kṛte tasmin sa baṭuścūrṇamakṣipat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्यमाणं च तच्चूर्णमदृश्यः को ऽप्य् अपाहरत् । यक्षस्तं च ददर्शैकः स राजा तुष्टपावकः
kṣipyamāṇaṃ ca taccūrṇamadṛśyaḥ ko 'py apāharat / yakṣastaṃ ca dadarśaikaḥ sa rājā tuṣṭapāvakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्राप्तचूर्णं ताम्रं च न सुवर्णीबभूव तत् । एवं त्रिः कुर्वतस् तस्य बटोर्मोघः श्रमो ऽभवत्
aprāptacūrṇaṃ tāmraṃ ca na suvarṇībabhūva tat / evaṃ triḥ kurvatas tasya baṭormoghaḥ śramo 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विषण्णाद् आदाय राजा तस्माद् बटोः स्वयम् । चूर्णं विलीने चिक्षेप ताम्रे तेजस्विनां वरः
tato viṣaṇṇād ādāya rājā tasmād baṭoḥ svayam / cūrṇaṃ vilīne cikṣepa tāmre tejasvināṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तन्नाहरच्चूर्णं यक्षः स्मित्वा ययौ तु सः । तेन तच्चूर्णसंयोगात् ताम्रं कनकताम् अगात्
tasya tannāharaccūrṇaṃ yakṣaḥ smitvā yayau tu saḥ / tena taccūrṇasaṃyogāt tāmraṃ kanakatām agāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विस्मिताय ततस् तस्मै बटवे परिपृच्छते । स राजा यक्षवृत्तान्तं यथादृष्टं शशंस तम्
vismitāya tatas tasmai baṭave paripṛcchate / sa rājā yakṣavṛttāntaṃ yathādṛṣṭaṃ śaśaṃsa tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिक्षित्वा चूर्णयुक्तिं च बटोस्तस्मात्तदैव ताम् । नृपश्चक्रे कृतार्थं तं कृतदारपरिग्रहम्
śikṣitvā cūrṇayuktiṃ ca baṭostasmāttadaiva tām / nṛpaścakre kṛtārthaṃ taṃ kṛtadāraparigraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भेजे च पूर्णकोषश्रीर् हेम्ना तद्युक्तिजन्मना । सावरोधो ऽसमान् भोगान् अदरिद्रीकृतद्विजः
bheje ca pūrṇakoṣaśrīr hemnā tadyuktijanmanā / sāvarodho 'samān bhogān adaridrīkṛtadvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेवं भीत इव वा परितुष्ट इवाथवा । ददाति तीव्रसत्त्वानामिष्टमीश्वर एव हि
tadevaṃ bhīta iva vā parituṣṭa ivāthavā / dadāti tīvrasattvānāmiṣṭamīśvara eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्तश् च धीरसत्त्वो ऽन्यः को ऽस्ति दाता च देव तत् । दास्यत्याराधितः शंभुः पुत्रं ते मा शुचं कृथाः
tvattaś ca dhīrasattvo 'nyaḥ ko 'sti dātā ca deva tat / dāsyatyārādhitaḥ śaṃbhuḥ putraṃ te mā śucaṃ kṛthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उदारमलंकारप्रभादेवीमुखाद्वचः । श्रुत्वा हेमप्रभो राजा श्रद्दधे च तुतोष च
ity udāramalaṃkāraprabhādevīmukhādvacaḥ / śrutvā hemaprabho rājā śraddadhe ca tutoṣa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेने च तनयप्राप्तिं गौरीशाराधनाद्ध्रुवम् । सूचितां हृदयेनैव निजेनोत्साहशालिना
mene ca tanayaprāptiṃ gaurīśārādhanāddhruvam / sūcitāṃ hṛdayenaiva nijenotsāhaśālinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽन्येद्युः सदेवीकः स्नातो ऽभ्यर्चितशंकरः । नवकाञ्चनकोटीश् च विप्रेभ्यः प्रतिपाद्य सः
tato 'nyedyuḥ sadevīkaḥ snāto 'bhyarcitaśaṃkaraḥ / navakāñcanakoṭīś ca viprebhyaḥ pratipādya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तनयार्थं तपस्तेपे निराहारो हराग्रतः । देहस्त्यक्तो मया शर्वस्तोषितो वेति निश्चितः
tanayārthaṃ tapastepe nirāhāro harāgrataḥ / dehastyakto mayā śarvastoṣito veti niścitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपस्थश् चेति तुष्टाव वरदं गिरिजापतिम् । हेलावितीर्णदुग्धाब्धिं प्रपन्नायोपमन्यवे
tapasthaś ceti tuṣṭāva varadaṃ girijāpatim / helāvitīrṇadugdhābdhiṃ prapannāyopamanyave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस्ते ऽस्तु जगत्सर्गस्थितिसंहारहेतवे । गौरीश तत्तद्व्योमादिभेदभिन्नाष्टमूर्तये
namaste 'stu jagatsargasthitisaṃhārahetave / gaurīśa tattadvyomādibhedabhinnāṣṭamūrtaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमस्ते सततोत्फुल्लहृत्कुशेशयशायिने । विशुद्धमानसावासकलहंसाय शंभवे
namaste satatotphullahṛtkuśeśayaśāyine / viśuddhamānasāvāsakalahaṃsāya śaṃbhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमो दिव्यप्रकाशाय निर्मलाय जलात्मने । प्रक्षीणदोषैर् दृश्याय सोमायात्यद्भुताय ते
namo divyaprakāśāya nirmalāya jalātmane / prakṣīṇadoṣair dṛśyāya somāyātyadbhutāya te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहार्धधृतकान्ताय केवलब्राह्मचारिणे । इच्छानिर्मितविश्वाय नमो विश्वमयाय ते
dehārdhadhṛtakāntāya kevalabrāhmacāriṇe / icchānirmitaviśvāya namo viśvamayāya te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कृतस्तुतिं तं च राजानं गिरिजापतिः । त्रिरात्रोपोषितं स्वप्ने साक्षाद्भूयेदम् अब्रवीत्
evaṃ kṛtastutiṃ taṃ ca rājānaṃ girijāpatiḥ / trirātropoṣitaṃ svapne sākṣādbhūyedam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तिष्ठ राजन् भावी ते वीरो वंशधरः सुतः । गौरीप्रसादा त्कन्यापि भविष्यत्युत्तमा तव
uttiṣṭha rājan bhāvī te vīro vaṃśadharaḥ sutaḥ / gaurīprasādā tkanyāpi bhaviṣyatyuttamā tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तस्य युष्माकं चक्रवर्तिनः । भविष्यतो भवित्री या महिषी महसां निधेः
naravāhanadattasya yuṣmākaṃ cakravartinaḥ / bhaviṣyato bhavitrī yā mahiṣī mahasāṃ nidheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वान्तर्हिते शर्वे सो ऽथ विद्याधरेश्वरः । हेमप्रभः प्रबुबुधे प्रहृष्टो रजनीक्षये
ity uktvāntarhite śarve so 'tha vidyādhareśvaraḥ / hemaprabhaḥ prabubudhe prahṛṣṭo rajanīkṣaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनन्दयद् अलंकारप्रभां स्वप्नं निवेद्य सः । गौर्या स्वप्ने तथैवोक्तां भार्यां संवादशंसिनीम्
ānandayad alaṃkāraprabhāṃ svapnaṃ nivedya saḥ / gauryā svapne tathaivoktāṃ bhāryāṃ saṃvādaśaṃsinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्थाय च ततः स्नातः स राजार्चितधूर्जटिः । चकार दत्तदानः सन्नुत्सवं कृतपारणः
utthāya ca tataḥ snātaḥ sa rājārcitadhūrjaṭiḥ / cakāra dattadānaḥ sannutsavaṃ kṛtapāraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिवसेष्व् अथ यातेषु देवी कतिपयेषु सा । अलंकारप्रभा तस्य राज्ञो गर्भमधारयत्
divaseṣv atha yāteṣu devī katipayeṣu sā / alaṃkāraprabhā tasya rājño garbhamadhārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनन्दयाम् आस च तं मुखेन मधुगन्धिना । लोलनेत्रालिना कान्तं पङ्कजेनेव पाण्डुना
ānandayām āsa ca taṃ mukhena madhugandhinā / lolanetrālinā kāntaṃ paṅkajeneva pāṇḍunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आख्यातश्लाघ्यजन्मानमुदारैर्गर्भदोहदैः । असूत तनयं काले द्यौरर्कम् इव सा ततः
ākhyātaślāghyajanmānamudārairgarbhadohadaiḥ / asūta tanayaṃ kāle dyaurarkam iva sā tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येन जातेन सहजैस्तेजोभिरवभासितम् । सिन्दूरारुणतां नीतम् अपि तज्जातवासकम्
yena jātena sahajaistejobhiravabhāsitam / sindūrāruṇatāṃ nītam api tajjātavāsakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिता च तं शिशुं राजा शत्रुगोत्रभयावहम् । दिव्यवागुपदिष्टेन नाम्ना वज्रप्रभं व्यधात्
pitā ca taṃ śiśuṃ rājā śatrugotrabhayāvaham / divyavāgupadiṣṭena nāmnā vajraprabhaṃ vyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स ववृधे बालः पार्वणेन्दुर् इव क्रमात् । कलाभिः पूर्यमाणः सन्वृद्धिहेतोः कुलाम्बुधेः
tataḥ sa vavṛdhe bālaḥ pārvaṇendur iva kramāt / kalābhiḥ pūryamāṇaḥ sanvṛddhihetoḥ kulāmbudheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथाचिरात्पुनस् तस्य राज्ञो हेमप्रभस्य सा । अलंकारप्रभा राज्ञी सगर्भा समपद्यत
athācirātpunas tasya rājño hemaprabhasya sā / alaṃkāraprabhā rājñī sagarbhā samapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सगर्भा चाश्रयोद्भूतसविशेषद्युतिस्तथा । सत्यं हेमासनारूढा भेजे ऽन्तःपुररत्नताम्
sagarbhā cāśrayodbhūtasaviśeṣadyutistathā / satyaṃ hemāsanārūḍhā bheje 'ntaḥpuraratnatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याकल्पितसत्पद्मविमानेन नभस्तले । बभ्राम च तथाभूतविलसद्गर्भदोहदा
vidyākalpitasatpadmavimānena nabhastale / babhrāma ca tathābhūtavilasadgarbhadohadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्ते च समये तस्या देव्याः कन्याजनिष्ट सा । पर्याप्तं वर्णनं यस्या जन्म गौरीप्रसादतः
prāpte ca samaye tasyā devyāḥ kanyājaniṣṭa sā / paryāptaṃ varṇanaṃ yasyā janma gaurīprasādataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तस्य भार्येयं भाविनीति वाक् । तदाश्रावि हरादेशवचःसंवादिनी दिवः
naravāhanadattasya bhāryeyaṃ bhāvinīti vāk / tadāśrāvi harādeśavacaḥsaṃvādinī divaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो राज सुतोत्पत्तिनिर्विशेषकृतोत्सवः । तां स हेमप्रभो ऽकार्षीन्नाम्ना रत्नप्रभां सुताम्
tato rāja sutotpattinirviśeṣakṛtotsavaḥ / tāṃ sa hemaprabho 'kārṣīnnāmnā ratnaprabhāṃ sutām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.