Library·Somadeva: Kathasaritsagara·7·7.2
इति महाकविश्रीसोमदेवभट्टविरचिते कथासरित्सागरे रत्नप्रभालम्बके प्रथमस् तरङ्गः । द्वितीयस् तरङ्गः । एवं विद्याधरीं भार्यां भव्यां रत्नप्रभां नवाम् । तस्य प्राप्तवतो ऽन्येद्युस्तद्वेश्मनि तया सह
iti mahākaviśrīsomadevabhaṭṭaviracite kathāsaritsāgare ratnaprabhālambake prathamas taraṅgaḥ / dvitīyas taraṅgaḥ / evaṃ vidyādharīṃ bhāryāṃ bhavyāṃ ratnaprabhāṃ navām / tasya prāptavato 'nyedyustadveśmani tayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरवाहनदत्तस्य स्थितस्य प्रातराययुः । दर्शनार्थमुपद्वारं सचिवा गोमुखादयः
naravāhanadattasya sthitasya prātarāyayuḥ / darśanārthamupadvāraṃ sacivā gomukhādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वाःस्थया क्षणरुद्धेषु तेष्व् अत्रावेदितेष्व् अथ । प्रविष्टेष्व् आदृतेष्व् एतां द्वाःस्थां रत्नप्रभाभ्यधात्
dvāḥsthayā kṣaṇaruddheṣu teṣv atrāvediteṣv atha / praviṣṭeṣv ādṛteṣv etāṃ dvāḥsthāṃ ratnaprabhābhyadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वारमेषां न रोद्धव्यम् इह प्रविशतां पुनः । आर्यपुत्रवयस्यानां स्वं शरीरममी हि नः
dvārameṣāṃ na roddhavyam iha praviśatāṃ punaḥ / āryaputravayasyānāṃ svaṃ śarīramamī hi naḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षा चान्तःपुरेष्वीदृङ्नैवमेतन् मतं मम । इति द्वाःस्थामुदित्वा सा स्वपतिं तमथाब्रवीत्
rakṣā cāntaḥpureṣvīdṛṅnaivametan mataṃ mama / iti dvāḥsthāmuditvā sā svapatiṃ tamathābravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्यपुत्र प्रसङ्गेन वदामि तव तच् छृणु । नीतिमात्रमहं मन्ये स्त्रीणां रक्षानियन्त्रणम्
āryaputra prasaṅgena vadāmi tava tac chṛṇu / nītimātramahaṃ manye strīṇāṃ rakṣāniyantraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईर्ष्याकृतो ऽथवा मोहः कार्यं तेन न किंचन । महत्तरेण रक्ष्यन्ते शीलेनैव कुलस्त्रियः
īrṣyākṛto 'thavā mohaḥ kāryaṃ tena na kiṃcana / mahattareṇa rakṣyante śīlenaiva kulastriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धातापि न प्रभुः प्रायश्चपलानां तु रक्षणे । मत्ता नदी च नारी च नियन्तुं केन पार्यते
dhātāpi na prabhuḥ prāyaścapalānāṃ tu rakṣaṇe / mattā nadī ca nārī ca niyantuṃ kena pāryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च श्रूयताम् अत्र कथां वः कथयाम्य् अहम् । अस्तीह रत्नकूटाख्यं द्वीपं मध्ये ऽम्बुधेर्महत्
tathā ca śrūyatām atra kathāṃ vaḥ kathayāmy aham / astīha ratnakūṭākhyaṃ dvīpaṃ madhye 'mbudhermahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र राजा महोत्साहः पुरा परमवैष्णवः । यथार्थेनाभिधानेन रत्नाधिपतिरित्यभूत्
tatra rājā mahotsāhaḥ purā paramavaiṣṇavaḥ / yathārthenābhidhānena ratnādhipatirityabhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स राजा विजयं पृथ्व्याः सर्वराजात्मजास्तथा । भार्याः प्राप्तुं तपस्तेपे विष्णोराराधनं महत्
sa rājā vijayaṃ pṛthvyāḥ sarvarājātmajāstathā / bhāryāḥ prāptuṃ tapastepe viṣṇorārādhanaṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संतुष्टस् तपसा साक्षाद्भगवानादिदेश तम् । उत्तिष्ठ राजंस् तुष्टो ऽस्मि तदिदं वच्मि ते शृणु
saṃtuṣṭas tapasā sākṣādbhagavānādideśa tam / uttiṣṭha rājaṃs tuṣṭo 'smi tadidaṃ vacmi te śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिङ्गविषये कोऽपि गन्धर्वो मुनिशापतः । समुत्पन्नो गजः श्वेतः श्वेतरश्मिरिति श्रुतः
kaliṅgaviṣaye ko'pi gandharvo muniśāpataḥ / samutpanno gajaḥ śvetaḥ śvetaraśmiriti śrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वजन्मतपः सिद्धियोगान्मद्भक्तितस्तथा । ज्ञानी गगनगामी च गजो जातिस्मरश् च सः
pūrvajanmatapaḥ siddhiyogānmadbhaktitastathā / jñānī gaganagāmī ca gajo jātismaraś ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तादेशो मया स्वप्ने स च हस्ती महांस्तव । एत्य स्वयं द्युमार्गेण वाहनत्वं प्रपत्स्यते
dattādeśo mayā svapne sa ca hastī mahāṃstava / etya svayaṃ dyumārgeṇa vāhanatvaṃ prapatsyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमारुह्य गजं श्वेतं सुरेभम् इव वज्रभृत् । व्योममार्गेण यं यं त्वं राजानमभियास्यसि
tamāruhya gajaṃ śvetaṃ surebham iva vajrabhṛt / vyomamārgeṇa yaṃ yaṃ tvaṃ rājānamabhiyāsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स स दिव्यानुभावाय भीतस्तुभ्यं प्रदास्यति । स्वप्ने मय् ऐव दत्ताज्ञः कन्यादाननिभात्करम्
sa sa divyānubhāvāya bhītastubhyaṃ pradāsyati / svapne may aiva dattājñaḥ kanyādānanibhātkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं विजेष्यसे कृत्स्नां पृथ्वीमन्तःपुराणि च । राजपुत्रीसहस्राणि त्वमशीतिमवाप्यसि
evaṃ vijeṣyase kṛtsnāṃ pṛthvīmantaḥpurāṇi ca / rājaputrīsahasrāṇi tvamaśītimavāpyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वान्तर्हिते विष्णौ स राजा कृतपारणः । अन्येद्युरागतं व्योम्ना तं ददर्श गजं शुभम्
ity uktvāntarhite viṣṇau sa rājā kṛtapāraṇaḥ / anyedyurāgataṃ vyomnā taṃ dadarśa gajaṃ śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरुह्योपनतं तं च यथादिष्टः स विष्णुना । तथा विजित्य पृथिवीमाजह्रे राजकन्यकाः
āruhyopanataṃ taṃ ca yathādiṣṭaḥ sa viṣṇunā / tathā vijitya pṛthivīmājahre rājakanyakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्राशीतिसंख्याभिस्ततस् ताभिः समं च सः । उवास रात्नकूटे ऽत्र यथेच्छं विहरन्नृपः
sahasrāśītisaṃkhyābhistatas tābhiḥ samaṃ ca saḥ / uvāsa rātnakūṭe 'tra yathecchaṃ viharannṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्त्यर्थं शीतरश्मेश् च तस्य दिव्यस्य दन्तिनः । प्रत्यहं भोजयाम् आस विप्राणां शतपञ्चकम्
śāntyarthaṃ śītaraśmeś ca tasya divyasya dantinaḥ / pratyahaṃ bhojayām āsa viprāṇāṃ śatapañcakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदाचिच् च तमारुह्य परिभ्रम्य स भूपतिः । द्वीपान्तराणि स्वं द्वीपं रत्नाधिपतिराययौ
kadācic ca tamāruhya paribhramya sa bhūpatiḥ / dvīpāntarāṇi svaṃ dvīpaṃ ratnādhipatirāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रावतरतस् तस्य गगनात् तु गजोत्तमम् । चञ्च्वा तार्क्ष्योद्भवः पक्षी मूर्ध्नी दैवाद् अताडयत्
tatrāvataratas tasya gaganāt tu gajottamam / cañcvā tārkṣyodbhavaḥ pakṣī mūrdhnī daivād atāḍayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च पक्षी प्रदुद्राव राज्ञा तीक्ष्णाङ्कुशाहतः । हस्ती तु भूमाव् अपतच् चञ्च्वाघातेन मूर्च्छितः
sa ca pakṣī pradudrāva rājñā tīkṣṇāṅkuśāhataḥ / hastī tu bhūmāv apatac cañcvāghātena mūrcchitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृपे ऽवतीर्णे स गजो लभसंज्ञो ऽपि नाशकत् । उत्थाप्यमानो ऽप्य् उत्थातुं निरस्तकवलग्रहः
nṛpe 'vatīrṇe sa gajo labhasaṃjño 'pi nāśakat / utthāpyamāno 'py utthātuṃ nirastakavalagrahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चाहानि तथैवास्मिन्वारणे पतितस्थिते । दुःखितः स निराहारो राजा चाप्य् एवम् अब्रवीत्
pañcāhāni tathaivāsminvāraṇe patitasthite / duḥkhitaḥ sa nirāhāro rājā cāpy evam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भो लोकपाला व्रूतास्मिन्नुपायं संकटे मम । अन्यथोपहरिष्यामि छित्त्वाहं स्वशिरो ऽद्य वः
bho lokapālā vrūtāsminnupāyaṃ saṃkaṭe mama / anyathopahariṣyāmi chittvāhaṃ svaśiro 'dya vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वैवात्तखड्गं तं स्वशिरश्छेत्तुमुद्यतम् । अशरीरा जगादैवं वाणी तत्क्षणमम्बरात्
ity uktvaivāttakhaḍgaṃ taṃ svaśiraśchettumudyatam / aśarīrā jagādaivaṃ vāṇī tatkṣaṇamambarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मा साहसं कृथा राजन्साध्वी काचित्करोति चेत् । हस्तस्पर्शं गजस्यास्य तदुत्तिष्ठति नान्यथा
mā sāhasaṃ kṛthā rājansādhvī kācitkaroti cet / hastasparśaṃ gajasyāsya taduttiṣṭhati nānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच् छ्रुत्वैवामृतलतां नाम हृष्टः स भूपतिः । मुख्यामानाययाम् आस निजां देवीं सुरक्षिताम्
tac chrutvaivāmṛtalatāṃ nāma hṛṣṭaḥ sa bhūpatiḥ / mukhyāmānāyayām āsa nijāṃ devīṃ surakṣitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तया स्पृष्टः स हस्तेन नोदतिष्ठद्गजो यदा । तदा सो ऽन्या निजाः सर्वा देवीरानाययन्नृपः
tayā spṛṣṭaḥ sa hastena nodatiṣṭhadgajo yadā / tadā so 'nyā nijāḥ sarvā devīrānāyayannṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभिः कृतकरस्पर्शः समस्ताभिर् अपि स्फुटम् । दृष्ट्वा विलज्जितान्येव स राजा जनसंनिधौ
tābhiḥ kṛtakarasparśaḥ samastābhir api sphuṭam / dṛṣṭvā vilajjitānyeva sa rājā janasaṃnidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तःपुरसहस्त्राणि ताम् आशीतिम् अपि स्फुटम् । दृष्ट्वा विलज्जितान्येव स राजा जनसंनिधौ
antaḥpurasahastrāṇi tām āśītim api sphuṭam / dṛṣṭvā vilajjitānyeva sa rājā janasaṃnidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलक्षः स्वपुरात्तस्मादानाय्य निखिलाः स्त्रियः । क्रमेण हस्तिनस् तस्य हस्तस्पर्शमकारयत्
vilakṣaḥ svapurāttasmādānāyya nikhilāḥ striyaḥ / krameṇa hastinas tasya hastasparśamakārayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथापि यत्स नोत्तस्थौ गजेन्द्रस्तत्स भूपतिः । कष्टं पुरे मे साध्वी स्त्री नैकापीति त्रपां ययौ
tathāpi yatsa nottasthau gajendrastatsa bhūpatiḥ / kaṣṭaṃ pure me sādhvī strī naikāpīti trapāṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च हर्षगुप्ताख्यास् ताम्रलिप्त्याः समागतः । वणिक् तत्राययौ बुद्ध्वा वृत्तान्तं तं सकौतुकः
tāvac ca harṣaguptākhyās tāmraliptyāḥ samāgataḥ / vaṇik tatrāyayau buddhvā vṛttāntaṃ taṃ sakautukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य कर्मकरी पश्चादाजगाम पतिव्रता । एका शीलवती नाम सा तद् दृष्ट्वा तम् अब्रवीत्
tasya karmakarī paścādājagāma pativratā / ekā śīlavatī nāma sā tad dṛṣṭvā tam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्पृशाम्य् अहं करेणैतं स्वभर्तुश्चापरो मया । मनसापि न चेद्ध्यातस्तदुत्तिष्ठत्वयं द्विपः
spṛśāmy ahaṃ kareṇaitaṃ svabhartuścāparo mayā / manasāpi na ceddhyātastaduttiṣṭhatvayaṃ dvipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वोपेत्य हस्तेन सा च पस्पर्श तं जगम् । उदतिष्ठत्स च स्वस्थः कवलं च ततो ऽग्रहीत्
ity uktvopetya hastena sā ca pasparśa taṃ jagam / udatiṣṭhatsa ca svasthaḥ kavalaṃ ca tato 'grahīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमास् ता विरलाः साध्व्यः काश्चिदेवेश्वरोपमाः । सर्गपालनसंहारसमर्था जगतो ऽस्य याः
imās tā viralāḥ sādhvyaḥ kāścideveśvaropamāḥ / sargapālanasaṃhārasamarthā jagato 'sya yāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति शीलवतीं तत्र कृतकोलाहलो जनः । तां तुष्टाव तदा दृष्ट्वा श्वेतरश्मिं तमुत्थितम्
iti śīlavatīṃ tatra kṛtakolāhalo janaḥ / tāṃ tuṣṭāva tadā dṛṣṭvā śvetaraśmiṃ tamutthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजापि रत्नाधिपतिः परितुष्याभिनन्द्य ताम् । सो ऽपूरयदसंख्यातै रत्नैः शीलवतीं सतीम्
rājāpi ratnādhipatiḥ parituṣyābhinandya tām / so 'pūrayadasaṃkhyātai ratnaiḥ śīlavatīṃ satīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्स्वामिनं च वणिजं हर्षगुप्तं तथैव तम् । अपूजयद्ददौ चास्य गृहं राजगृहान्तिके
tatsvāminaṃ ca vaṇijaṃ harṣaguptaṃ tathaiva tam / apūjayaddadau cāsya gṛhaṃ rājagṛhāntike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिवर्जितसंस्पर्शा निजभार्यास्तथैव सः । पिण्डाच्छादनमात्रैकभागिनीरकरोत् ततः
parivarjitasaṃsparśā nijabhāryāstathaiva saḥ / piṇḍācchādanamātraikabhāginīrakarot tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानाय्य कृताहारो हर्षगुप्तस्य संनिधौ । साध्वीं शीलवतीं तां स जगाद विजने नृपः
athānāyya kṛtāhāro harṣaguptasya saṃnidhau / sādhvīṃ śīlavatīṃ tāṃ sa jagāda vijane nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीलवत्य् अस्ति ते काचित्कन्या पितृकुलाद् इति । तां मे दापय जाने हि सापि स्यात्त्वादृशी ध्रुवम्
śīlavaty asti te kācitkanyā pitṛkulād iti / tāṃ me dāpaya jāne hi sāpi syāttvādṛśī dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्ता तेन सा राज्ञा शीलवत्यब्रवीत्तदा । राजदत्तेति नाम्नास्ति ताम्रलिप्त्यां स्वसा मम
ity uktā tena sā rājñā śīlavatyabravīttadā / rājadatteti nāmnāsti tāmraliptyāṃ svasā mama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपयच्छस्व तां देव श्लाघ्यरूपां यदीच्छसि । इत्य् उक्तः स तया राज्ञा प्रतिपेदे तथेति तत्
upayacchasva tāṃ deva ślāghyarūpāṃ yadīcchasi / ity uktaḥ sa tayā rājñā pratipede tatheti tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चित्य च तदन्येद्युः शीलवत्या तया सह । तेनापि हर्षगुप्तेन तमारुह्य स्वगामिनम्
niścitya ca tadanyedyuḥ śīlavatyā tayā saha / tenāpi harṣaguptena tamāruhya svagāminam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतरश्मिं स्वयं गत्वा ताम्रलिप्तीं स भूपतिः । विवेश हर्षगुप्तस्य वणिजस् तस्य मन्दिरम्
śvetaraśmiṃ svayaṃ gatvā tāmraliptīṃ sa bhūpatiḥ / viveśa harṣaguptasya vaṇijas tasya mandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र पप्रच्छ तदहर्लग्नं शीलवतीस्वसुः । विवाहे राजदत्ताया गणकानात्मनस्तथा
tatra papraccha tadaharlagnaṃ śīlavatīsvasuḥ / vivāhe rājadattāyā gaṇakānātmanastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गणकाश्चोभयोः पृष्ट्वा नक्षत्राण्येवम् अब्रुवन् । लग्नो वां शोभनो राजन्नस्ति मासेष्वितस्त्रिषु
gaṇakāścobhayoḥ pṛṣṭvā nakṣatrāṇyevam abruvan / lagno vāṃ śobhano rājannasti māseṣvitastriṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य वा विद्यते यादृक्तेनैषा चेद्विवाह्यते । राजदत्ता ततो ऽवश्यम् असाध्वी भवति प्रभो
adya vā vidyate yādṛktenaiṣā cedvivāhyate / rājadattā tato 'vaśyam asādhvī bhavati prabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गणकैर् एवम् उक्तो ऽपि कमनीयवधूत्सुकः । एकाकी चिरमस्थास्नुः स राजा समचिन्तयत्
gaṇakair evam ukto 'pi kamanīyavadhūtsukaḥ / ekākī ciramasthāsnuḥ sa rājā samacintayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलं विचारेणाद्यैव राजदत्ताम् इहोद्वहे । शीलवत्याः स्वसा ह्य् एषा निर्दर्पा नासती भवेत्
alaṃ vicāreṇādyaiva rājadattām ihodvahe / śīlavatyāḥ svasā hy eṣā nirdarpā nāsatī bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्तत्समुद्रमध्ये ऽस्ति द्वीपखण्डममानुषम् । एकशून्यचतुःशालं तत्रैतां स्थापयामि च
yattatsamudramadhye 'sti dvīpakhaṇḍamamānuṣam / ekaśūnyacatuḥśālaṃ tatraitāṃ sthāpayāmi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्गमे ऽत्र परीवारं स्त्रीरेवास्याः करोमि च । पुरुषादर्शनादेवम् असती स्यादियं कथम्
durgame 'tra parīvāraṃ strīrevāsyāḥ karomi ca / puruṣādarśanādevam asatī syādiyaṃ katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति निश्चित्य तदहः परिणिन्ये स भूपतिः । तां राजदत्तां सहसा शीलवत्य समर्पिताम्
iti niścitya tadahaḥ pariṇinye sa bhūpatiḥ / tāṃ rājadattāṃ sahasā śīlavatya samarpitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतोद्वाहः कृताचारो हर्षगुप्तेन तां वधूम् । आदाय तेनैव समं शीलवत्या तया च सः
kṛtodvāhaḥ kṛtācāro harṣaguptena tāṃ vadhūm / ādāya tenaiva samaṃ śīlavatyā tayā ca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्वेतरश्मिं तमारुह्य क्षणेन नभसा निजम् । मार्गोन्मुखजनं द्वीपं रत्नकूटं तदाययौ
śvetaraśmiṃ tamāruhya kṣaṇena nabhasā nijam / mārgonmukhajanaṃ dvīpaṃ ratnakūṭaṃ tadāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संविभेजे च तां भूयस्तथा शीलवतीं यथा । प्राप्तसाध्वीव्रतफला कृतार्था समपादि सा
saṃvibheje ca tāṃ bhūyastathā śīlavatīṃ yathā / prāptasādhvīvrataphalā kṛtārthā samapādi sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तत्रैव करिणि श्वेतरश्मौ नभश्चरे । आरोप्य तां नववधूं राजदत्तां स चिन्तिते
tatas tatraiva kariṇi śvetaraśmau nabhaścare / āropya tāṃ navavadhūṃ rājadattāṃ sa cintite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीत्वा तत्राब्धिमध्यस्थे द्वीपे मानुषदुर्गमे । आस्थापयच्चतुःशाले नारीमयपरिच्छदाम्
nītvā tatrābdhimadhyasthe dvīpe mānuṣadurgame / āsthāpayaccatuḥśāle nārīmayaparicchadām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्यद्वस्तूपयुक्तं च तस्यास्तत्तदविश्वसन् । व्योम्नैव प्रापयाम् आस तत्र तेन गजेन सः
yadyadvastūpayuktaṃ ca tasyāstattadaviśvasan / vyomnaiva prāpayām āsa tatra tena gajena saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं तदनुरक्तश् च तत्रैवासीत् सदा निशि । आययौ राजकायार्थं रत्नकूटं दिवा पुनः
svayaṃ tadanuraktaś ca tatraivāsīt sadā niśi / āyayau rājakāyārthaṃ ratnakūṭaṃ divā punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा स तया साकं प्रत्यूषे राजदत्तया । राजा प्रतिघ्नन् दुःस्वप्नं सिषेवे पानमङ्गलम्
ekadā sa tayā sākaṃ pratyūṣe rājadattayā / rājā pratighnan duḥsvapnaṃ siṣeve pānamaṅgalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन मत्ताम् अमुञ्चन्तीम् अपि मुक्त्वा स तां ययौ । रत्नकूटं स्वकार्यार्थं नित्यस्निग्धा हि राजता
tena mattām amuñcantīm api muktvā sa tāṃ yayau / ratnakūṭaṃ svakāryārthaṃ nityasnigdhā hi rājatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तस्थौ सशङ्केन कुर्वन् कार्याणि चेतसा । क्षीबा किम् एकका मुक्ता सा त्वयेतीव शंसता
tatra tasthau saśaṅkena kurvan kāryāṇi cetasā / kṣībā kim ekakā muktā sā tvayetīva śaṃsatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च राजदत्ता सा स्थाने तत्रातिदुर्गमे । महानसादिव्यग्रासु दासीष्वेकाकिनी स्थिता
tāvac ca rājadattā sā sthāne tatrātidurgame / mahānasādivyagrāsu dāsīṣvekākinī sthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वारे विधिमिवान्यं तत्तद्रक्षाविजिगीषया । आगतं पुरुषं कंचिद्ददर्शाश्चर्यदायकम्
dvāre vidhimivānyaṃ tattadrakṣāvijigīṣayā / āgataṃ puruṣaṃ kaṃciddadarśāścaryadāyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्त्वं कथमिदं स्थानमगम्यं चागतो भवान् । इति तं चान्तिकप्राप्तं क्षीबा पप्रच्छ सा किल
kastvaṃ kathamidaṃ sthānamagamyaṃ cāgato bhavān / iti taṃ cāntikaprāptaṃ kṣībā papraccha sā kila
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स दृष्टबहुलक्लेशस्तां पुरुषो ऽब्रवीत् । मुग्धे पवनसेनाख्यो वणिक्पुत्रो ऽस्मि माथुरः
tataḥ sa dṛṣṭabahulakleśastāṃ puruṣo 'bravīt / mugdhe pavanasenākhyo vaṇikputro 'smi māthuraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृतस्वो गोत्रजैः सो ऽहमनाथः प्रमयात्पितुः । गत्वा विदेशे कृपणां परसेवामशिश्रियम्
hṛtasvo gotrajaiḥ so 'hamanāthaḥ pramayātpituḥ / gatvā videśe kṛpaṇāṃ parasevāmaśiśriyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कृच्छ्रेण संप्राप्य धनलेशं वणिज्यया । गच्छन्देशान्तरं मार्गे मुषितो ऽस्म्य् एत्य तस्करैः
tataḥ kṛcchreṇa saṃprāpya dhanaleśaṃ vaṇijyayā / gacchandeśāntaraṃ mārge muṣito 'smy etya taskaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो भिक्षां भ्रमंस्तुल्यैः सहान्यैर्गतवानहम् । रत्नानामाकरस्थानं कनकक्षेत्रसंज्ञकम्
tato bhikṣāṃ bhramaṃstulyaiḥ sahānyairgatavānaham / ratnānāmākarasthānaṃ kanakakṣetrasaṃjñakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राङ्गीकृत्य भूपस्य भागं संवत्सरावधि । खाते खनन् क्षितिं रत्नं नैकम् अप्य् अस्मि लब्धवान्
tatrāṅgīkṛtya bhūpasya bhāgaṃ saṃvatsarāvadhi / khāte khanan kṣitiṃ ratnaṃ naikam apy asmi labdhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्दत्सु लब्धरत्नेषु मद्विधेष्व् अपरेषु च । गत्वाब्धितीरे दुःखार्तः काष्ठान्यहमुपाहरम्
nandatsu labdharatneṣu madvidheṣv apareṣu ca / gatvābdhitīre duḥkhārtaḥ kāṣṭhānyahamupāharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निप्रवेशाय चितां यावत्तत्र करोमि तैः । जीवदत्ताभिधस्तावत्को ऽप्य् अत्र वणिगाययौ
agnipraveśāya citāṃ yāvattatra karomi taiḥ / jīvadattābhidhastāvatko 'py atra vaṇigāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निवार्य मरणात्तेन दत्त्वा वृत्तिं दयालुना । गृहीतो ऽहं प्रवहणे स्वर्णद्वीपं यियासता
nivārya maraṇāttena dattvā vṛttiṃ dayālunā / gṛhīto 'haṃ pravahaṇe svarṇadvīpaṃ yiyāsatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽकस्मात्प्रवहणेनाब्धिमध्येन गच्छताम् । पञ्चस्वहःसु यातेषु मेघो ऽकस्माददृश्यत
tato 'kasmātpravahaṇenābdhimadhyena gacchatām / pañcasvahaḥsu yāteṣu megho 'kasmādadṛśyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रवृष्टे स्थूलधाराभिर्मेघे ऽस्मिन् मारुतेन तत् । अघूर्णत प्रवहणं मत्तहस्तिशिरो यथा
pravṛṣṭe sthūladhārābhirmeghe 'smin mārutena tat / aghūrṇata pravahaṇaṃ mattahastiśiro yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणान्निमज्ज्य भग्ने ऽस्मिन् यानपात्रे विधेर्वशात् । एकः फलहकः प्राप्तस्तत्कालं मज्जता मया
kṣaṇānnimajjya bhagne 'smin yānapātre vidhervaśāt / ekaḥ phalahakaḥ prāptastatkālaṃ majjatā mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदारूढस् ततः शान्ते मेघाटोपे विधेर्वशात् । इमं प्रदेशं प्रायाहमुत्तीर्णः सांप्रतं वने
tadārūḍhas tataḥ śānte meghāṭope vidhervaśāt / imaṃ pradeśaṃ prāyāhamuttīrṇaḥ sāṃprataṃ vane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीक्ष्य चेदं चतुःशालं प्रविश्याभ्यन्तरं मया । दृष्टा दृष्टिसुधावृष्टिस्त्वं तापशमनी शुभे
vīkṣya cedaṃ catuḥśālaṃ praviśyābhyantaraṃ mayā / dṛṣṭā dṛṣṭisudhāvṛṣṭistvaṃ tāpaśamanī śubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्तवन्तं पर्यङ्के निवेश्यैवालिलिङ्ग तम् । मोहिता राजदत्ता सा मदेन मदनेन च
ity uktavantaṃ paryaṅke niveśyaivāliliṅga tam / mohitā rājadattā sā madena madanena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीत्वं क्षीबत्वम् एकान्तः पुंसो लाभो ऽनियन्त्रणा । यत्र पञ्चाग्नयस् तत्र वार्ता शीलतृणस्य का
strītvaṃ kṣībatvam ekāntaḥ puṃso lābho 'niyantraṇā / yatra pañcāgnayas tatra vārtā śīlatṛṇasya kā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चैवं क्षमते नारी विचारं मारमोहित । यदियं चकमे राज्ञी तमकाम्यं विपद्गतम्
na caivaṃ kṣamate nārī vicāraṃ māramohita / yadiyaṃ cakame rājñī tamakāmyaṃ vipadgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च रत्नाधिपतिः स राजा रत्नकूटतः । आजगामोत्सुकस्तूर्णं द्युचरद्विपवाहनः
tāvac ca ratnādhipatiḥ sa rājā ratnakūṭataḥ / ājagāmotsukastūrṇaṃ dyucaradvipavāhanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविशंश् चात्र सो ऽपश्यत्तादृशेनापि तेन ताम् । पुरुषेण समं भार्यां राजदत्तां रतिस्थिताम्
praviśaṃś cātra so 'paśyattādṛśenāpi tena tām / puruṣeṇa samaṃ bhāryāṃ rājadattāṃ ratisthitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा जिघांसितम् अपि क्षितीशः पुरुषं स तम् । नावधीत्पादपतितं ब्रुवाणं कृपणा गिरः
dṛṣṭvā jighāṃsitam api kṣitīśaḥ puruṣaṃ sa tam / nāvadhītpādapatitaṃ bruvāṇaṃ kṛpaṇā giraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्यां भीतां च मत्तां तां स वीक्ष्य् ऐवमचिन्तयत् । मद्ये मारैकसुहृदि प्रसक्ता स्त्री सती कुतः
bhāryāṃ bhītāṃ ca mattāṃ tāṃ sa vīkṣy aivamacintayat / madye māraikasuhṛdi prasaktā strī satī kutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियन्तुं चपला नारी रक्षयापि न शक्यते । किं नामोत्पातवाताली बाहुभ्यां जातु बध्यते
niyantuṃ capalā nārī rakṣayāpi na śakyate / kiṃ nāmotpātavātālī bāhubhyāṃ jātu badhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न कृतं गणकोक्तं यत्तदिदं तस्य मे फलम् । विपाककटुकं तस्य नाप्तवाक्यावधीरणम्
na kṛtaṃ gaṇakoktaṃ yattadidaṃ tasya me phalam / vipākakaṭukaṃ tasya nāptavākyāvadhīraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीलवत्याः स्वसेतीमां जानतो बत विस्मृता । सुधायाः सहजा सा मे कालकूटविषच्छटा
śīlavatyāḥ svasetīmāṃ jānato bata vismṛtā / sudhāyāḥ sahajā sā me kālakūṭaviṣacchaṭā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा कः समर्थः स्यादसंभाव्यं विचेष्टितम् । जेतुं पुरुषकारेण विधेरद्भुतकर्मणः
athavā kaḥ samarthaḥ syādasaṃbhāvyaṃ viceṣṭitam / jetuṃ puruṣakāreṇa vidheradbhutakarmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आलोच्य न चुक्रोध कस्मैचित्तं जहौ च सः । पृष्टोदन्तं वणिक्पुत्रं राजा प्रच्छन्नकामुकम्
ity ālocya na cukrodha kasmaicittaṃ jahau ca saḥ / pṛṣṭodantaṃ vaṇikputraṃ rājā pracchannakāmukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽपि मुक्तस् ततो ऽपश्यन् गतिं कांचिद् वणिक्सुतः । निर्गत्याब्धौ प्रवहणं दूराद् आगच्छद् ऐक्षत
so 'pi muktas tato 'paśyan gatiṃ kāṃcid vaṇiksutaḥ / nirgatyābdhau pravahaṇaṃ dūrād āgacchad aikṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः फलहकं भूयस् तम् एवारुह्य सो ऽम्बुधौ । भ्रमन् पूत्कृत्य चक्रन्द माम् उद्धरत भो इति
tataḥ phalahakaṃ bhūyas tam evāruhya so 'mbudhau / bhraman pūtkṛtya cakranda mām uddharata bho iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन तं क्रोधवर्माख्यो वणिक् तद्यानपात्रगः । समुद्धृत्य वणिक्पुत्रं चकारान्तिकवर्तिनम्
tena taṃ krodhavarmākhyo vaṇik tadyānapātragaḥ / samuddhṛtya vaṇikputraṃ cakārāntikavartinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्य यद्विहितं धात्रा कर्म नाशाय तस्य तत् । पदवीं यत्र तत्रापि धावतो ऽप्य् अनुधावति
yasya yadvihitaṃ dhātrā karma nāśāya tasya tat / padavīṃ yatra tatrāpi dhāvato 'py anudhāvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्सस् तत्र स्थितो मूढस्तत्पत्न्या संगतो रहः । विलोक्य वणिजा तेन क्षेपितो ऽब्धौ व्यपद्यत
yatsas tatra sthito mūḍhastatpatnyā saṃgato rahaḥ / vilokya vaṇijā tena kṣepito 'bdhau vyapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावच् च रत्नाधिपतिः स राजा सपरिच्छदाम् । आरोप्य श्वेतरश्मौ तां राजदत्ताम् अकोपनः
tāvac ca ratnādhipatiḥ sa rājā saparicchadām / āropya śvetaraśmau tāṃ rājadattām akopanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रापय्य रत्नकूटं च शीलवत्याः समर्प्य च । तस्यै च सचिवेभ्यश् च तद्वृत्तान्तमवर्णयत्
prāpayya ratnakūṭaṃ ca śīlavatyāḥ samarpya ca / tasyai ca sacivebhyaś ca tadvṛttāntamavarṇayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगाद च कियद्दुःखमनुभूतमहो मया । असारविरसेष्वेषु भोगेष्वासक्तचेतसा
jagāda ca kiyadduḥkhamanubhūtamaho mayā / asāraviraseṣveṣu bhogeṣvāsaktacetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदिदानीं वनं गत्वा हरिं शरणमाश्रये । येन स्यां नैव दुःखानां भाजनं पुनरीदृशाम्
tadidānīṃ vanaṃ gatvā hariṃ śaraṇamāśraye / yena syāṃ naiva duḥkhānāṃ bhājanaṃ punarīdṛśām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् ऊचिवान्स सचिवैर् वार्यमाणो ऽपि दुःखितः । शीलवत्या च वैराग्यान् निश्चयं नैव तज्जहौ
ity ūcivānsa sacivair vāryamāṇo 'pi duḥkhitaḥ / śīlavatyā ca vairāgyān niścayaṃ naiva tajjahau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽर्धमर्पयित्वादावेकं साध्व्यै स्वकोषतः । शीलवत्यै द्विजेभ्यो ऽर्धं दत्त्वान्यद्भोगनिस्पृहः
tato 'rdhamarpayitvādāvekaṃ sādhvyai svakoṣataḥ / śīlavatyai dvijebhyo 'rdhaṃ dattvānyadbhoganispṛhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पापभञ्जनसंज्ञाय ब्राह्मणाय यथाविधि । ददौ गुणगरिष्ठाय निजं राज्यं स भूपतिः
pāpabhañjanasaṃjñāya brāhmaṇāya yathāvidhi / dadau guṇagariṣṭhāya nijaṃ rājyaṃ sa bhūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तराज्यश् च नभसा स गमिष्यंस्तपोवनम् । आनाययच् छ्वेतरश्मिं पौराणां साश्रु पश्यताम्
dattarājyaś ca nabhasā sa gamiṣyaṃstapovanam / ānāyayac chvetaraśmiṃ paurāṇāṃ sāśru paśyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनीतमात्रः स करी शरीरं प्रविमुच्य तत् । पुरुषो दिव्यरूपो ऽभूद् धारकेयूरराजितः
ānītamātraḥ sa karī śarīraṃ pravimucya tat / puruṣo divyarūpo 'bhūd dhārakeyūrarājitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को भवान् किम् इदं चेति पृष्टो राज्ञा जगाद सः । गन्धर्वौ भ्रातराव् आवाम् उभौ मलयवासिनौ
ko bhavān kim idaṃ ceti pṛṣṭo rājñā jagāda saḥ / gandharvau bhrātarāv āvām ubhau malayavāsinau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं सोमप्रभो नाम ज्येष्ठो देवप्रभश् च सः । तस्य चैकैव मद्भ्रातुर्भार्या सा चातिवल्लभा
ahaṃ somaprabho nāma jyeṣṭho devaprabhaś ca saḥ / tasya caikaiva madbhrāturbhāryā sā cātivallabhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तां राजवतीं नाम कृत्वोत्सङ्गे परिभ्रमन् । एकदा सिद्धवासाख्यं स्थानं प्रायान्मया सह
sa tāṃ rājavatīṃ nāma kṛtvotsaṅge paribhraman / ekadā siddhavāsākhyaṃ sthānaṃ prāyānmayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशवायतने तत्र वयमभ्यर्चिताच्युताः । प्रावर्तामहि सर्वे ऽपि गातुं भगवतः पुरः
keśavāyatane tatra vayamabhyarcitācyutāḥ / prāvartāmahi sarve 'pi gātuṃ bhagavataḥ puraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावदागत्य तत्रैकः सिद्धस्तां श्रव्यगायिनीम् । दृशा राजवतीं पश्यन्नतिष्ठदनिमेषया
tāvadāgatya tatraikaḥ siddhastāṃ śravyagāyinīm / dṛśā rājavatīṃ paśyannatiṣṭhadanimeṣayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धो ऽपि साभिलाषः किं परनारीं निरीक्षसे । इति सेर्ष्यः स मद्भ्राता क्रुद्धः सिद्धं तम् अब्रवीत्
siddho 'pi sābhilāṣaḥ kiṃ paranārīṃ nirīkṣase / iti serṣyaḥ sa madbhrātā kruddhaḥ siddhaṃ tam abravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स सिद्धः कुपितः शप्तुम् एवं तम् अभ्यधात् । गीताश्चर्यान्मया मूढ वीक्षितेयं न कामतः
tataḥ sa siddhaḥ kupitaḥ śaptum evaṃ tam abhyadhāt / gītāścaryānmayā mūḍha vīkṣiteyaṃ na kāmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मर्त्ययोनावीर्ष्यालुः पत त्वमनया सह । पश्यैताम् एव भार्यां त्वं साक्षात्तत्रान्यसंगताम्
tanmartyayonāvīrṣyāluḥ pata tvamanayā saha / paśyaitām eva bhāryāṃ tvaṃ sākṣāttatrānyasaṃgatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् ऊचिवान्मया सो ऽथ बाल्यात्तच्छापकोपतः । हस्तस्थेनाहतः क्रीडामृण्मयश्वेतहस्तिना
ity ūcivānmayā so 'tha bālyāttacchāpakopataḥ / hastasthenāhataḥ krīḍāmṛṇmayaśvetahastinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.