Somadeva: Kathasaritsagara 7.3

मां चाप्य् एकस्य भृत्यस्य स्कन्धमारोपयत्तदा । स भर्ता बन्धुदत्तायाः पथि तत्प्रियकाम्यया

māṃ cāpy ekasya bhṛtyasya skandhamāropayattadā / sa bhartā bandhudattāyāḥ pathi tatpriyakāmyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वयं ते सर्वे ऽपि यान्तो मध्ये पथि स्थितम् । दिनैर्द्वित्रैर् वनं प्राप्ता बहुमर्कटभीषणम्

tato vayaṃ te sarve 'pi yānto madhye pathi sthitam / dinairdvitrair vanaṃ prāptā bahumarkaṭabhīṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽभ्यधावन् दृष्ट्वा मां मर्कटा गणशो ऽभितः । क्षिप्तं किलकिलारावैराह्वयन्तः परस्परम्

tato 'bhyadhāvan dṛṣṭvā māṃ markaṭā gaṇaśo 'bhitaḥ / kṣiptaṃ kilakilārāvairāhvayantaḥ parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगत्य खादितुं ते च प्रारभन्त प्लवंगमाः । दुर्वारास्तं वणिग्भृत्यं यस्य स्कन्धे ऽहमासितः

āgatya khādituṃ te ca prārabhanta plavaṃgamāḥ / durvārāstaṃ vaṇigbhṛtyaṃ yasya skandhe 'hamāsitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेन विह्वलः स्कन्धात्त्यक्त्वैव भुवि मां भयात् । पलायितो ऽभूद् अथ माम् अगृह्णंस् ते ऽत्र मर्कटाः

sa tena vihvalaḥ skandhāttyaktvaiva bhuvi māṃ bhayāt / palāyito 'bhūd atha mām agṛhṇaṃs te 'tra markaṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्स्नेहाद् बन्धुदत्ता च तद्भर्ता तस्य चानुगाः । पाषाणैर् लगुडैर् घ्नन्तो जेतुं तान् नाशकन् कपीन्

matsnehād bandhudattā ca tadbhartā tasya cānugāḥ / pāṣāṇair laguḍair ghnanto jetuṃ tān nāśakan kapīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् ते मर्कटा मूढस्याङ्गे ऽङ्गे लोम लोम मे । नखैर् व्यलुम्पन् दन्तैश् च कुकर्मकुपिता इव

tatas te markaṭā mūḍhasyāṅge 'ṅge loma loma me / nakhair vyalumpan dantaiś ca kukarmakupitā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ठसूत्रस्य माहात्म्याच्छंभोश् च स्मरणात् ततः । अहं लब्धबलस्तेभ्यो बन्धमुन्मुच्य विद्रुतः

kaṇṭhasūtrasya māhātmyācchaṃbhoś ca smaraṇāt tataḥ / ahaṃ labdhabalastebhyo bandhamunmucya vidrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविश्य गहने तेषां व्यतीतो दृष्टिगोचरात् । क्रमाद्वनाद्वनं गच्छन्निदं प्राप्तो ऽस्मि काननम्

praviśya gahane teṣāṃ vyatīto dṛṣṭigocarāt / kramādvanādvanaṃ gacchannidaṃ prāpto 'smi kānanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रष्टस्य बन्धुदत्ताया जन्मन्यत्रैव ते कथम् । मर्कटत्वफलो जातः परदारसमागमः

bhraṣṭasya bandhudattāyā janmanyatraiva te katham / markaṭatvaphalo jātaḥ paradārasamāgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति दुःखतमोन्धस्य भ्रमतः प्रावृषीह मे । दुःखान्तरम् अपि प्रत्तमसंतुष्टेन वेधस

iti duḥkhatamondhasya bhramataḥ prāvṛṣīha me / duḥkhāntaram api prattamasaṃtuṣṭena vedhasa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्मामकस्माद् आगत्य कराक्रान्तं करेणुका । मेघाम्भःप्लुतवल्मीककर्दमान्तर्न्यवेशयत्

yanmāmakasmād āgatya karākrāntaṃ kareṇukā / meghāmbhaḥplutavalmīkakardamāntarnyaveśayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवितव्यनियुक्ता च जाने सा कापि देवता । यद्यत्नान्नाशकं तस्मात्पङ्काच्चलितुम् अप्य् अलम्

bhavitavyaniyuktā ca jāne sā kāpi devatā / yadyatnānnāśakaṃ tasmātpaṅkāccalitum apy alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्वास्यमाने चैतस्मिन् न मृतो ऽस्मि न केवलम् । यावज्ज्ञानं ममोत्पन्नमनिशं ध्यायतो हरम्

āśvāsyamāne caitasmin na mṛto 'smi na kevalam / yāvajjñānaṃ mamotpannamaniśaṃ dhyāyato haram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत्कालं च नैवासीत्क्षुत्तृष्णा च सखे मम । यावदद्योद्धृतः शुष्कपङ्ककूटादहं त्वया

tāvatkālaṃ ca naivāsītkṣuttṛṣṇā ca sakhe mama / yāvadadyoddhṛtaḥ śuṣkapaṅkakūṭādahaṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञाने प्राप्ते ऽपि शक्तिर्मे तावती नैव विद्यते । मोचयेयं ययात्मानमितो मर्कटभावतः

jñāne prāpte 'pi śaktirme tāvatī naiva vidyate / mocayeyaṃ yayātmānamito markaṭabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कण्ठसूत्रं यदा कापि तन्मन्त्रेणैव मोक्ष्यति । योगिनी मे तदा भूयो भवितास्मीह मानुषः

kaṇṭhasūtraṃ yadā kāpi tanmantreṇaiva mokṣyati / yoginī me tadā bhūyo bhavitāsmīha mānuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एष मम वृत्तान्तस्त्वं त्वगम्यमिदं वनम् । किम् आगतः कथं चेति ब्रूहीदानीं वयस्य मे

ity eṣa mama vṛttāntastvaṃ tvagamyamidaṃ vanam / kim āgataḥ kathaṃ ceti brūhīdānīṃ vayasya me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं मर्कटरूपेण सोमस्वामिद्विजेन सः । उक्तो निश्चयदत्तः स्वं तस्मै वृत्तान्तम् अब्रवीत्

evaṃ markaṭarūpeṇa somasvāmidvijena saḥ / ukto niścayadattaḥ svaṃ tasmai vṛttāntam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा विद्याधरीहेतोरुज्जयिन्याः सम् आगतः । आनीतो धैर्यजितया यक्षिण्या च तया निशि

yathā vidyādharīhetorujjayinyāḥ sam āgataḥ / ānīto dhairyajitayā yakṣiṇyā ca tayā niśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः श्रुततदाश्चर्यवृत्तान्तः कपिरूपधृत् । धीमान्निश्चयदत्तं तं सोमस्वामी जगाद सः

tataḥ śrutatadāścaryavṛttāntaḥ kapirūpadhṛt / dhīmānniścayadattaṃ taṃ somasvāmī jagāda saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुभूतं त्वया दुःखं मय् ऐव स्त्रीकृते महत् । न च श्रियः स्त्रियश्चेह कदाचित्कस्यचित्स्थिराः

anubhūtaṃ tvayā duḥkhaṃ may aiva strīkṛte mahat / na ca śriyaḥ striyaśceha kadācitkasyacitsthirāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संध्यावत्क्षणरागिण्यो नदीवत्कुटिलाशयाः । भुजगीवदविश्वास्या विद्युद्वच्चपलाः स्त्रियः

saṃdhyāvatkṣaṇarāgiṇyo nadīvatkuṭilāśayāḥ / bhujagīvadaviśvāsyā vidyudvaccapalāḥ striyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सा विद्याधरी रक्ताप्यनुरागपरा क्षणात् । प्राप्य कंचित्स्वजातीयं विरज्येत्त्वयि मानुषे

tatsā vidyādharī raktāpyanurāgaparā kṣaṇāt / prāpya kaṃcitsvajātīyaṃ virajyettvayi mānuṣe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदलं स्त्रीनिमित्तेन प्रयासेनामुनाधुना । किंपाकफलतुल्येन विषाकविरसेन ते

tadalaṃ strīnimittena prayāsenāmunādhunā / kiṃpākaphalatulyena viṣākavirasena te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा गा विद्याधरपुरीं तां सखे पुष्करावतीम् । यक्षिणीस्कन्धमारुह्य तामेबोज्जयिनीं व्रज

mā gā vidyādharapurīṃ tāṃ sakhe puṣkarāvatīm / yakṣiṇīskandhamāruhya tāmebojjayinīṃ vraja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुरु मद्वचनं मित्त्रं पूर्वं मित्त्रवचो मया । न कृतं रागिणा तेन परितप्ये ऽधुनाप्यहम्

kuru madvacanaṃ mittraṃ pūrvaṃ mittravaco mayā / na kṛtaṃ rāgiṇā tena paritapye 'dhunāpyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्धुदत्तानुरक्तं हि सुस्निग्धो ब्राह्मणस् तदा । वारयन् भवशर्माख्यः सुहृन् माम् एवम् अब्रवीत्

bandhudattānuraktaṃ hi susnigdho brāhmaṇas tadā / vārayan bhavaśarmākhyaḥ suhṛn mām evam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रियाः सखे वशं मा गाः स्त्रीचित्तं ह्य् अतिदुर्गमम् । तथा च मम यद्वृत्तं तद् इदं वच्मि ते शृणु

striyāḥ sakhe vaśaṃ mā gāḥ strīcittaṃ hy atidurgamam / tathā ca mama yadvṛttaṃ tad idaṃ vacmi te śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाराणस्याम् इहैवासीत्तरुणी रूपशालिनी । ब्राह्मणी सोमदा नाम चपला गुप्तयोगिनी

vārāṇasyām ihaivāsīttaruṇī rūpaśālinī / brāhmaṇī somadā nāma capalā guptayoginī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया च सह मे दैवात्समभूत्संगमो रहः । तत्संगमक्रमात्तस्यां मम प्रीतिरवर्धत

tayā ca saha me daivātsamabhūtsaṃgamo rahaḥ / tatsaṃgamakramāttasyāṃ mama prītiravardhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा ताम् अहं स्वैरमीर्ष्याकोपादताडयम् । तच्चासहिष्ट सा क्रूरा कोपं प्रच्छाद्य तत्क्षणम्

ekadā tām ahaṃ svairamīrṣyākopādatāḍayam / taccāsahiṣṭa sā krūrā kopaṃ pracchādya tatkṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येद्युः प्रणयक्रीडाव्याजाच् च मम सूत्रकम् । गले ऽबध्नादहं दान्तस्तत्क्षणं बलदो ऽभवम्

anyedyuḥ praṇayakrīḍāvyājāc ca mama sūtrakam / gale 'badhnādahaṃ dāntastatkṣaṇaṃ balado 'bhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहं बलदीभूतस्तया दान्तोष्ट्रजीविनः । एकस्य पुंसो विक्रीतो गृहीताभीष्टमूल्यया

tato 'haṃ baladībhūtastayā dāntoṣṭrajīvinaḥ / ekasya puṃso vikrīto gṛhītābhīṣṭamūlyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनारोपितभारं मां क्लिश्यमानमवैक्षत । बधमोचनिका नाम योगिन्यत्र कृपान्विता

tenāropitabhāraṃ māṃ kliśyamānamavaikṣata / badhamocanikā nāma yoginyatra kṛpānvitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा ज्ञानतः सोमदया विदित्वा मां पशूकृतम् । मुमोच कण्ठात् सूत्रं मे मद्गोस्वामिन्यपश्यति

sā jñānataḥ somadayā viditvā māṃ paśūkṛtam / mumoca kaṇṭhāt sūtraṃ me madgosvāminyapaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहं मानुषीभूतः स च क्षिप्राद्विलोकयन् । पलायितं मां मन्वानो मत्स्वामी प्राभ्रमद्दिशः

tato 'haṃ mānuṣībhūtaḥ sa ca kṣiprādvilokayan / palāyitaṃ māṃ manvāno matsvāmī prābhramaddiśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं च बन्धमोचिन्या तया सह ततो व्रजन् । दैवादागतया दूराद्दृष्टः सोमदया तया

ahaṃ ca bandhamocinyā tayā saha tato vrajan / daivādāgatayā dūrāddṛṣṭaḥ somadayā tayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा क्रोधेन ज्वलन्ती तां ज्ञानिनीं बन्धमोचिनीम् । अवादीत्किमयं पापस्तिर्यक्त्वान्मोचितस्त्वया

sā krodhena jvalantī tāṃ jñāninīṃ bandhamocinīm / avādītkimayaṃ pāpastiryaktvānmocitastvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिक्प्राप्स्यसि दुराचारे फलमस्य कुकर्मणः । प्रातस्त्वां निहनिष्यामि सहितां पाप्मनामुना

dhikprāpsyasi durācāre phalamasya kukarmaṇaḥ / prātastvāṃ nihaniṣyāmi sahitāṃ pāpmanāmunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वैव गतायां च तस्यां सा सिद्धयोगिनी । तत्प्रतीघातहेतोर्मामवोचद्बन्धमोचिनी

ity uktvaiva gatāyāṃ ca tasyāṃ sā siddhayoginī / tatpratīghātahetormāmavocadbandhamocinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हन्तुं मां कृष्णतुरगीरूपेणैषाभ्युपैष्यति । मया च शोणवडवारूपमत्राश्रयिष्यते

hantuṃ māṃ kṛṣṇaturagīrūpeṇaiṣābhyupaiṣyati / mayā ca śoṇavaḍavārūpamatrāśrayiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो युद्धे प्रवृत्ते नौ पृष्ठतः खड्गपाणिना । सोमदायां प्रहर्तव्यं त्वयास्यामप्रमादिना

tato yuddhe pravṛtte nau pṛṣṭhataḥ khaḍgapāṇinā / somadāyāṃ prahartavyaṃ tvayāsyāmapramādinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमेतां हनिष्यावस्तत्प्रातस्त्वं गृहे मम । आगच्छेरित्युदित्वा सा गृहं मे स्वमदर्शयत्

evametāṃ haniṣyāvastatprātastvaṃ gṛhe mama / āgaccherityuditvā sā gṛhaṃ me svamadarśayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तस्यां प्रविष्टायामहं निजगृहानगाम् । अनुभूताद्भुतानेकजनामुत्रैव जन्मनि

tatra tasyāṃ praviṣṭāyāmahaṃ nijagṛhānagām / anubhūtādbhutānekajanāmutraiva janmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातः कृपाणपाणिश् च गतवानस्मि तद्गृहम् । अथागात् सोमदा सात्र कृष्णाश्वारूपधारिणी

prātaḥ kṛpāṇapāṇiś ca gatavānasmi tadgṛham / athāgāt somadā sātra kṛṣṇāśvārūpadhāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि शोणहयारूपमकरोद्बन्धमोचिनी । खुरदन्तप्रहारैश् च ततो युद्धमभूत्तयोः

sāpi śoṇahayārūpamakarodbandhamocinī / khuradantaprahāraiś ca tato yuddhamabhūttayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया प्रदत्तनिस्त्रिंशप्रहारा क्षुद्रशाकिनी । निहता बन्धमोचिन्या तया सा सोमदा ततः

mayā pradattanistriṃśaprahārā kṣudraśākinī / nihatā bandhamocinyā tayā sā somadā tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाहं निर्भयीभूतस्तीर्णतिर्यक्त्वदुर्गतिः । न कुस्त्रीसंगमं भूयो मनसा समचिन्तयम्

athāhaṃ nirbhayībhūtastīrṇatiryaktvadurgatiḥ / na kustrīsaṃgamaṃ bhūyo manasā samacintayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चापलं साहसिकता शाकिनीशम्बरादयः । दोषाः स्त्रीणां त्रयः प्रायो लोकत्रयभयावहाः

cāpalaṃ sāhasikatā śākinīśambarādayaḥ / doṣāḥ strīṇāṃ trayaḥ prāyo lokatrayabhayāvahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्छाकिनीसखीं बन्धुदत्तां किमनुधावसि । स्नेहो यस्या न पत्यौ स्वे तस्यास्तु त्वय्य् असौ कुतः

tacchākinīsakhīṃ bandhudattāṃ kimanudhāvasi / sneho yasyā na patyau sve tasyāstu tvayy asau kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तो ऽप्य् अहं तेन मित्रेण भवशर्मणा । नाकार्षं वचनं तस्य प्राप्तो ऽस्मीमां गतिं ततः

evam ukto 'py ahaṃ tena mitreṇa bhavaśarmaṇā / nākārṣaṃ vacanaṃ tasya prāpto 'smīmāṃ gatiṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतस्त्वां वच्मि मा कार्षीरनुरागपरां प्रति । क्लेशं सा हि स्वजातीये प्राप्ते त्वां त्यक्ष्यति ध्रुवम्

atastvāṃ vacmi mā kārṣīranurāgaparāṃ prati / kleśaṃ sā hi svajātīye prāpte tvāṃ tyakṣyati dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृङ्गीव पुष्पं पुरुषं स्त्री वाञ्छति नवं नवम् । अतो ऽनुतापो भविता मम् एव भवतः सखे

bhṛṅgīva puṣpaṃ puruṣaṃ strī vāñchati navaṃ navam / ato 'nutāpo bhavitā mam eva bhavataḥ sakhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एतत्कपिरूपस्थसोमस्वामिवचो हृदि । तस्य निश्चयदत्तस्य नाविशद्रागनिर्भरे

ity etatkapirūpasthasomasvāmivaco hṛdi / tasya niścayadattasya nāviśadrāganirbhare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच स कपिं तं हि न सा व्यभिचरेन्मयि । विद्याधराधिपकुले शुद्धे जाता ह्य् असाविति

uvāca sa kapiṃ taṃ hi na sā vyabhicarenmayi / vidyādharādhipakule śuddhe jātā hy asāviti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तयोरालपतोः संध्यारक्तो ऽस्तभूधरम् । ययौ निश्चयदत्तस्य प्रियेच्छुर् इव भास्करः

evaṃ tayorālapatoḥ saṃdhyārakto 'stabhūdharam / yayau niścayadattasya priyecchur iva bhāskaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथागतायां रजनावग्रदूत्यामिवाययौ । सा शृङ्गोत्पादिनी तस्य निकटं तत्र यक्षिणी

athāgatāyāṃ rajanāvagradūtyāmivāyayau / sā śṛṅgotpādinī tasya nikaṭaṃ tatra yakṣiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययौ निश्चयदत्तस्तत्स्कन्धारूढः प्रियां प्रति । प्रयातुम् आपृच्छ्य कपिं स्मर्तव्यो ऽस्मीति वादिनम्

yayau niścayadattastatskandhārūḍhaḥ priyāṃ prati / prayātum āpṛcchya kapiṃ smartavyo 'smīti vādinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशीथे च हिमाद्रौ ताम् अनुरागपरा पितुः । पुरीं विद्याधरपतेः प्राप्तवान् पुष्करावतीम्

niśīthe ca himādrau tām anurāgaparā pituḥ / purīṃ vidyādharapateḥ prāptavān puṣkarāvatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत्प्रभावतो बुद्ध्वा तदभ्यागमनाय सा । ततो नगर्या निरगादनुरागपरा बहिः

tāvatprabhāvato buddhvā tadabhyāgamanāya sā / tato nagaryā niragādanurāgaparā bahiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयमायाति ते कान्ता निशि नेत्रोत्सवप्रदा । इन्दुमूर्तिर्द्वितीयेव तदिदानीं व्रजाम्य् अहम्

iyamāyāti te kāntā niśi netrotsavapradā / indumūrtirdvitīyeva tadidānīṃ vrajāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा दर्शयित्वा तामंसाग्रादवतारितम् । नत्वा निश्चयदत्तं तमथ सा यक्षिणी ययौ

ity uktvā darśayitvā tāmaṃsāgrādavatāritam / natvā niścayadattaṃ tamatha sā yakṣiṇī yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सापि चिरौत्सुक्यसंरम्भालिङ्गनादिभिः । उपगम्याभ्यनन्दत्तमनुरागपरा प्रियम्

tataḥ sāpi cirautsukyasaṃrambhāliṅganādibhiḥ / upagamyābhyanandattamanurāgaparā priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽप्य् आश्लिष्य बहुक्लेशलब्धतत्संगमोत्सवः । अवर्तमानः स्वे देहे तनुं तस्या इवाविशत्

so 'py āśliṣya bahukleśalabdhatatsaṃgamotsavaḥ / avartamānaḥ sve dehe tanuṃ tasyā ivāviśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन गान्धर्वविधिना भार्या भूत्वाथ तस्य सा । अनुरागपरा सद्यो विद्यया निर्ममे पुरम्

tena gāndharvavidhinā bhāryā bhūtvātha tasya sā / anurāgaparā sadyo vidyayā nirmame puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् निश्चयदत्तो ऽसौ बाह्ये तस्थौ तया सह । तद्विद्याच्छन्नदृष्टिभ्यां तत्पितृभ्यामतर्कितः

tasmin niścayadatto 'sau bāhye tasthau tayā saha / tadvidyācchannadṛṣṭibhyāṃ tatpitṛbhyāmatarkitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्टस् तांस् तादृशांस् तस्यै मार्गक्लेशाञ् शशंस यत् । तेन सा बहु मेने तं भोगैश् चेष्टैर् उपाचरत्

pṛṣṭas tāṃs tādṛśāṃs tasyai mārgakleśāñ śaśaṃsa yat / tena sā bahu mene taṃ bhogaiś ceṣṭair upācarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तन्मर्कटीभूतसीमस्वामिकथाद्भुतम् । सो ऽत्र निश्चयदत्तोस्यै विद्याधर्यै न्यवेदयत्

atha tanmarkaṭībhūtasīmasvāmikathādbhutam / so 'tra niścayadattosyai vidyādharyai nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाद चैतन् मित्त्रं मे त्वत्प्रयत्नेन केनचित् । तिर्यक्त्वाद्यदि मुच्येत तत्प्रिये सुकृतं भवेत्

jagāda caitan mittraṃ me tvatprayatnena kenacit / tiryaktvādyadi mucyeta tatpriye sukṛtaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ता तेन सावोचद् अनुरागपरापि तम् । योगिन्या मन्त्रमार्गो ऽयं नास्माकं विषयः पुनः

ity uktā tena sāvocad anurāgaparāpi tam / yoginyā mantramārgo 'yaṃ nāsmākaṃ viṣayaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि साधयिष्यामि प्रियमेतदहं तव । अभ्यर्थ्य भद्ररूपाख्यां वयस्यां सिद्धयोगिनीम्

tathāpi sādhayiṣyāmi priyametadahaṃ tava / abhyarthya bhadrarūpākhyāṃ vayasyāṃ siddhayoginīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा स वणिक्पुत्रो हृष्टस्ताम् अवदत्प्रियाम् । तर्हि तं पश्य मन्मित्त्रमेहि याव तदन्तिकम्

tac chrutvā sa vaṇikputro hṛṣṭastām avadatpriyām / tarhi taṃ paśya manmittramehi yāva tadantikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदेत्य् उक्ते तयान्येद्युस्तदुत्सङ्गस्थितश् च सः । व्योम्ना निश्चयदत्तो ऽगात् सख्युस् तस्यास्पदं वनम्

tadety ukte tayānyedyustadutsaṅgasthitaś ca saḥ / vyomnā niścayadatto 'gāt sakhyus tasyāspadaṃ vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र तं सुहृदस्ं दृष्ट्वा कपिरूपमुपेत्य सः । प्रणमत्प्रियया साकमपृच्छत्कुशलं तदा

tatra taṃ suhṛdasṃ dṛṣṭvā kapirūpamupetya saḥ / praṇamatpriyayā sākamapṛcchatkuśalaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य मे कुशलं यत्त्वमनुरागपरायुतः । दृष्टो मयेति सो ऽप्य् उक्त्वा सोमस्वामिकपिः किल

adya me kuśalaṃ yattvamanurāgaparāyutaḥ / dṛṣṭo mayeti so 'py uktvā somasvāmikapiḥ kila

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अभ्यनन्दत्प्रददौ तत्प्रियायै तथाशिषम् । ततः सर्वे ऽप्य् उपाविक्षंस् तत्र रम्ये शिलातले

tam abhyanandatpradadau tatpriyāyai tathāśiṣam / tataḥ sarve 'py upāvikṣaṃs tatra ramye śilātale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रुश् च तत्कथालापं तत्तत्तस्य कपेः कृते । आदौ निश्चयदत्तेन चिन्तितं कान्तया सह

cakruś ca tatkathālāpaṃ tattattasya kapeḥ kṛte / ādau niścayadattena cintitaṃ kāntayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तं कपिमापृच्छ्य प्रेयसीसदनं च तत् । ययौ निश्चयदत्तो द्यामुत्पत्याङ्के धृतस्तया

tatas taṃ kapimāpṛcchya preyasīsadanaṃ ca tat / yayau niścayadatto dyāmutpatyāṅke dhṛtastayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्येद्युस्ताम् अवादीच् च सो ऽनुरागपरां पुनः । एहि तस्यान्तिकं सख्युः क्षणं याव कपेरिति

anyedyustām avādīc ca so 'nurāgaparāṃ punaḥ / ehi tasyāntikaṃ sakhyuḥ kṣaṇaṃ yāva kaperiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सापि तमाह स्म त्वमेवाद्य व्रज स्वयम् । गृहाणोत्पतनीं विद्यां मत्तो ऽवतरणीं तथा

tataḥ sāpi tamāha sma tvamevādya vraja svayam / gṛhāṇotpatanīṃ vidyāṃ matto 'vataraṇīṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तः स तदादाय तद्विद्याद्वितयं ततः । व्योम्ना निश्चयदत्तो ऽगात् सख्युस् तस्यान्तिकं कपेः

ity uktaḥ sa tadādāya tadvidyādvitayaṃ tataḥ / vyomnā niścayadatto 'gāt sakhyus tasyāntikaṃ kapeḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र यावत्स कुरुते तेन साकं चिरं कथाः । सानुरागपरा तावदुद्यानं निर्ययौ गृहात्

tatra yāvatsa kurute tena sākaṃ ciraṃ kathāḥ / sānurāgaparā tāvadudyānaṃ niryayau gṛhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रतस्यां निषण्णायां विद्याधरकुमारकः । को ऽप्य् आजगाम नभसा परिभ्राम्यन्यदृच्छया

tatratasyāṃ niṣaṇṇāyāṃ vidyādharakumārakaḥ / ko 'py ājagāma nabhasā paribhrāmyanyadṛcchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स दृष्ट्वैव स्मरावेशविवशस्तामुपाययौ । विद्याधरीं स तां बुद्ध्वा विद्यया मर्त्यभर्तृकाम्

sa dṛṣṭvaiva smarāveśavivaśastāmupāyayau / vidyādharīṃ sa tāṃ buddhvā vidyayā martyabhartṛkām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साप्य् उपेतं तम् आलोक्य सुभगं विनतानना । कस्त्वं किम् आगतो ऽसीति शनैः पप्रच्छ कौतुकात्

sāpy upetaṃ tam ālokya subhagaṃ vinatānanā / kastvaṃ kim āgato 'sīti śanaiḥ papraccha kautukāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स प्रत्यवोचत्तां स्वविद्याज्ञानशालिनम् । विद्धि विद्याधरं मुग्धे नाम्ना मां राजभञ्जनम्

tataḥ sa pratyavocattāṃ svavidyājñānaśālinam / viddhi vidyādharaṃ mugdhe nāmnā māṃ rājabhañjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं संदर्शनादेव सहसा हरिणेक्षणे । मनोभुवा वशीकृत्य तुभ्यम् एव समर्पितः

so 'haṃ saṃdarśanādeva sahasā hariṇekṣaṇe / manobhuvā vaśīkṛtya tubhyam eva samarpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदलं देवि सेवित्वा मर्त्यं धरणिगोचरम् । पिता वेत्ति न यावत्ते तावत्तुल्यं भजस्व माम्

tadalaṃ devi sevitvā martyaṃ dharaṇigocaram / pitā vetti na yāvatte tāvattulyaṃ bhajasva mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्मिन् ब्रुवाणे सा कटाक्षार्धविलोकिनी । अचिन्तयदयं युक्तो ममेति चपलाशया

iti tasmin bruvāṇe sā kaṭākṣārdhavilokinī / acintayadayaṃ yukto mameti capalāśayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो लब्ध्वाशयं चक्रे भार्या तेनैव तत्र सा । अपेक्षते द्वयोरैकचित्त्ये किं रहसि स्मरः

tato labdhvāśayaṃ cakre bhāryā tenaiva tatra sā / apekṣate dvayoraikacittye kiṃ rahasi smaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ विद्याधरे तस्मिन् संप्रत्यपसृते ततः । आगान्निश्चयदत्तो ऽत्र सोमस्वामिसमीपतः

atha vidyādhare tasmin saṃpratyapasṛte tataḥ / āgānniścayadatto 'tra somasvāmisamīpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगतस्य न सा चक्रे विरत्कालिङ्गनादिकम् । अनुरागपरा तस्य व्यपदिश्य शिरोरुजम्

āgatasya na sā cakre viratkāliṅganādikam / anurāgaparā tasya vyapadiśya śirorujam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु तद्व्याजमविदन्नृजुः स्नेहविमोहितः । अस्वास्थ्यम् एव मत्वास्या दुःखं तदनयद्दिनम्

sa tu tadvyājamavidannṛjuḥ snehavimohitaḥ / asvāsthyam eva matvāsyā duḥkhaṃ tadanayaddinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रातश् च दुर्मना भूयस्तं कपिं सुहृदं प्रति । स सोमस्वामिनं प्रायान्नभसा विद्ययोर्बलात्

prātaś ca durmanā bhūyastaṃ kapiṃ suhṛdaṃ prati / sa somasvāminaṃ prāyānnabhasā vidyayorbalāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याते तस्मिन्न् उपागात् तां सो ऽनुरागपरां पुनः । कामी विद्याधरो रात्रिकृतोन्निद्रस्तया विना

yāte tasminn upāgāt tāṃ so 'nurāgaparāṃ punaḥ / kāmī vidyādharo rātrikṛtonnidrastayā vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशाविरहसोत्कण्ठां कण्ठे ताम् अवलम्ब्य च । सुरतान्तपरिश्रान्तो निद्राक्रान्तो बभूव सः

niśāvirahasotkaṇṭhāṃ kaṇṭhe tām avalambya ca / suratāntapariśrānto nidrākrānto babhūva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साप्यङ्कसुप्तं प्रच्छाद्य प्रियं विद्याबलेन तम् । रात्रिजागरणान्निद्रामनुरागपरा ययौ

sāpyaṅkasuptaṃ pracchādya priyaṃ vidyābalena tam / rātrijāgaraṇānnidrāmanurāgaparā yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावन्निश्चयदत्तो ऽपि प्राप तस्यान्तिकं कपेः । सो ऽपि पप्रच्छ तं कृत्वा स्वागतं वानरः सुहृत्

tāvanniścayadatto 'pi prāpa tasyāntikaṃ kapeḥ / so 'pi papraccha taṃ kṛtvā svāgataṃ vānaraḥ suhṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्मनस्कमिवाद्य त्वां किं पश्याम्युच्यतामिति । ततो निश्चयदत्तो ऽपि स तं वानरम् अब्रवीत्

durmanaskamivādya tvāṃ kiṃ paśyāmyucyatāmiti / tato niścayadatto 'pi sa taṃ vānaram abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुरागपरात्यर्थमस्वस्था मित्त्र वर्तते । तेनास्मि दुःस्थितः सा हि प्राणेभ्यो ऽपि प्रिया मम

anurāgaparātyarthamasvasthā mittra vartate / tenāsmi duḥsthitaḥ sā hi prāṇebhyo 'pi priyā mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तस् तेन स ज्ञानी मर्कटस्तम् अभाषत । गच्छ सुप्तामिदानीं तां स्थितां कृत्वाङ्गवर्तिनीम्

ity uktas tena sa jñānī markaṭastam abhāṣata / gaccha suptāmidānīṃ tāṃ sthitāṃ kṛtvāṅgavartinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्दत्तविद्यया व्योम्ना तामानय मदन्तिकम् । यावन्महदिहाश्चर्यं दर्शयाम्यधुनैव ते

taddattavidyayā vyomnā tāmānaya madantikam / yāvanmahadihāścaryaṃ darśayāmyadhunaiva te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा खेन गत्वैव सो ऽनुरागपरां ततः । दृष्ट्वा निश्चयदत्तस्तां सुप्ताम् अङ्के ऽग्रहील्लघु

tac chrutvā khena gatvaiva so 'nurāgaparāṃ tataḥ / dṛṣṭvā niścayadattastāṃ suptām aṅke 'grahīllaghu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तु विद्याधरं तस्या नाङ्गे लग्नं ददर्श सः । सुप्तं विद्याबलेनादावदृश्यं विहितं तया

taṃ tu vidyādharaṃ tasyā nāṅge lagnaṃ dadarśa saḥ / suptaṃ vidyābalenādāvadṛśyaṃ vihitaṃ tayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पत्य चान्तरिक्षं ताम् अनुरागपरां क्षणात् । आनिनाय कपेस् तस्य स सोमस्वामिनो ऽन्तिकम्

utpatya cāntarikṣaṃ tām anurāgaparāṃ kṣaṇāt / ānināya kapes tasya sa somasvāmino 'ntikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कपिर्दिव्यदृक्तस्मै तदा योगमुपादिशत् । येन विद्याधरं तस्याः कण्ठे लग्नं ददर्श सः

sa kapirdivyadṛktasmai tadā yogamupādiśat / yena vidyādharaṃ tasyāḥ kaṇṭhe lagnaṃ dadarśa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा च हा धिगेतत्किमिति तं वादिनं कपिः । स एव तत्त्वदर्शी तद्यथावृत्तम् अबोधयत्

dṛṣṭvā ca hā dhigetatkimiti taṃ vādinaṃ kapiḥ / sa eva tattvadarśī tadyathāvṛttam abodhayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रुद्धे निश्चयदत्ते ऽथ तस्मिन् विद्याधरो ऽत्र सः । प्रबुद्धस्तत्प्रियाकामी खमुत्पत्य तिरोदधे

kruddhe niścayadatte 'tha tasmin vidyādharo 'tra saḥ / prabuddhastatpriyākāmī khamutpatya tirodadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सापि प्रबुद्धा तत्कालमनुरागपरात्मनः । रहस्यभेदं तं दृष्ट्वा ह्रिया तस्थवधोमुखी

sāpi prabuddhā tatkālamanurāgaparātmanaḥ / rahasyabhedaṃ taṃ dṛṣṭvā hriyā tasthavadhomukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो निश्चयदत्तस्तामुवाचोदश्रुलोचनः । विश्वस्तो ऽहं कथं पापे त्वय् ऐवं बत वञ्चितः

tato niścayadattastāmuvācodaśrulocanaḥ / viśvasto 'haṃ kathaṃ pāpe tvay aivaṃ bata vañcitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयन्तचञ्चलस्येह पारदस्य निबन्धने । कामं विज्ञायते युक्तिर् न स्त्रीचित्तस्य काचन

ayantacañcalasyeha pāradasya nibandhane / kāmaṃ vijñāyate yuktir na strīcittasya kācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ब्रुवति तस्मिन् सानुत्तरा रुदती शनैः । अनुरागपरोत्पत्य दिवं धाम निजं ययौ

iti bruvati tasmin sānuttarā rudatī śanaiḥ / anurāgaparotpatya divaṃ dhāma nijaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो निश्चयदत्तं तं सुहृन्मर्कटको ऽब्रवीत् । एतां यदन्वधावस्त्वं वारितो ऽपि मया प्रियाम्

tato niścayadattaṃ taṃ suhṛnmarkaṭako 'bravīt / etāṃ yadanvadhāvastvaṃ vārito 'pi mayā priyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्येदं तीव्ररागाग्नेः फलं यदनुतप्यसे । को हि संपत्सु चपलास्वाश्वासो वनितासु च

tasyedaṃ tīvrarāgāgneḥ phalaṃ yadanutapyase / ko hi saṃpatsu capalāsvāśvāso vanitāsu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदलं परितापेन तवेदानींशमं कुरु । भवितव्यं हि धात्रापि न शक्यमतिवर्तितुम्

tadalaṃ paritāpena tavedānīṃśamaṃ kuru / bhavitavyaṃ hi dhātrāpi na śakyamativartitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्मात्कपेः श्रुत्वा शोकमोहं विहाय तम् । ययौ निश्चयदत्तो ऽत्र विरक्तः शरणं शिवम्

iti tasmātkapeḥ śrutvā śokamohaṃ vihāya tam / yayau niścayadatto 'tra viraktaḥ śaraṇaṃ śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तत्रवने सुहृदा कपिना सह तिष्ठतस्ततो निकटम् । तस्याजगाम दैवात्तपस्विनी मोक्षदा नाम

atha tatravane suhṛdā kapinā saha tiṣṭhatastato nikaṭam / tasyājagāma daivāttapasvinī mokṣadā nāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तं क्रमेण दृष्ट्वा प्रणतं पप्रच्छ मानुषस्य सतः । चित्रं कथम् इह जातो मित्त्रं ते मर्कटो ऽयमिति

sā taṃ krameṇa dṛṣṭvā praṇataṃ papraccha mānuṣasya sataḥ / citraṃ katham iha jāto mittraṃ te markaṭo 'yamiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्वं वृत्तान्तं तदनु च स मित्त्रस्य चरितं समाचख्यौ तस्यै कृपणमथ ताम् एवम् अवदत् । प्रयोगं मन्त्रं वा यदि भगवती वेत्ति तद् इमं कपित्वात्सन्मित्त्रं सुहृदमधुना मोचयतु मे

tataḥ svaṃ vṛttāntaṃ tadanu ca sa mittrasya caritaṃ samācakhyau tasyai kṛpaṇamatha tām evam avadat / prayogaṃ mantraṃ vā yadi bhagavatī vetti tad imaṃ kapitvātsanmittraṃ suhṛdamadhunā mocayatu me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.